W jaki sposób migracja Słowian zmieniła kształt naszej części Europy – pokazują to badania międzynarodowego zespołu z udziałem naukowców z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wyniki ich prac ukazały się na łamach „Nature”.
Rozprzestrzenianie się Słowian jest jednym z najbardziej znaczących, ale i najmniej zrozumiałych wydarzeń w historii naszego kontynentu. Począwszy od VI wieku n.e. informacje o grupach Słowian zaczęły pojawiać się w bizantyńskich i zachodnioeuropejskich (łacińskich) źródłach pisanych. Słowianie zasiedlają ogromne obszary od Bałtyku po Bałkany i od Łaby po Wołgę. Jednakże – w przeciwieństwie do słynnych migracji plemion germańskich, takich jak Goci i Longobardowie, czy też legendarnych podbojów Hunów – świt historii Słowian od dawna stanowi prawdziwą zagadkę dla historyków-mediewistów.
W znacznym stopniu wynika to z faktu, iż wczesne społeczności słowiańskie pozostawiły po sobie niewiele śladów uchwytnych dla archeologów: praktykowały kremację zmarłych, budowały skromne chaty, wytwarzały prostą ceramikę. I, co chyba najważniejsze, przez kilka pierwszych stuleci swych dziejów nie wytwarzały tekstów, które dokumentowałyby ich dzieje.
Najnowsze badania starożytnego DNA, prowadzone przez międzynarodowy zespół badaczy z Niemiec, Austrii, Polski, Czech i Chorwacji, kierowany przez konsorcjum projektu HistoGenes, ukazują, w jak sposób migracja Słowian zmieniła kształt Europy Środkowo-Wschodniej i Wschodniej. Analizy genetyczne średniowiecznych szczątków ludzkich ujawniają dowody na migracje na wielką skalę, na zróżnicowanie regionalne procesu tworzenia się słowiańskiej Europy i pozwalają na nowo spojrzeć na europejskie społeczności wczesnego średniowiecza. W badaniach biorą udział dr hab. Michał Wojenka z Instytutu Archeologii UJ i dr hab. Iwona Wronka z Instytutu Zoologii i Badań Biomedycznych UJ.
Analiza genomiczna danych pochodzących od ponad 550 osobników wykazała, że w okresie od VI do VIII wieku n.e. we wschodnich Niemczech, Polsce, Ukrainie i na północnych Bałkanach nastąpiła fundamentalna zmiana struktury populacji pod względem pochodzenia, z ponad 80% udziałem przybyszów z Europy Wschodniej. Proces ten charakteryzowały przy tym znaczące różnice regionalne: o ile na północy (w Europie Środkowo-Wschodniej) zmiana genetyczna była niemal całkowita, o tyle na południu kontynentu (na Bałkanach) przybysze z Europy Wschodniej zmieszali się z ludnością miejscową. Ta różnorodność pochodzenia jest widoczna i we współczesnych populacjach tego regionu.
Z przeprowadzonych badań wynika, że ekspansja Słowian nie przebiegała według znanego modelu podbojów i budowania imperium. Dane genetyczne wskazują, że migracja nie dotyczyła przedstawicieli tylko jednej płci: wydaje się, że uczestniczyły w niej całe rodziny i wspólnoty, które integrowały się w nowym środowisku, a nie jedynie mężczyźni-wojownicy.
Przybysze kształtowali swoje struktury społeczne w oparciu o elastyczne społeczności, często zorganizowane wokół rozszerzonych rodzin i patriarchalnych więzi krewniaczych. Nie istniał również jeden, jednakowy dla wszystkich regionów model ekspansji. We wschodnich Niemczech migranci przynieśli ze sobą nowy rodzaj organizacji społecznej, manifestujący się w tendencji do tworzenia dużych rodów patrylinearnych, co stanowiło wyraźny kontrast w stosunku do społeczności zamieszkujących te tereny przed okresem wędrówek ludów, które funkcjonowały w ramach modelu mniejszych jednostek rodzinnych. Tymczasem na południu (Chorwacja) pierwsze społeczności migrantów zdają się utrzymywać bardziej tradycyjne lub regionalnie trwałe/kontynuowane struktury społeczne.
Jak podkreślają badacze, sukces Słowian mógł wynikać nie z podbojów, ale z pragmatycznego, egalitarnego stylu życia, który pozwalał uchylać się od poważnych obciążeń i shierarchizowanych struktur upadającego świata rzymskiego. W wielu miejscach Słowianie stanowili po prostu wiarygodną alternatywę dla upadających wokół nich imperiów. Ich elastyczność w kwestiach społecznych, stosunkowo prosta gospodarka oparta na zaspokajaniu własnych potrzeb i łatwość w adaptacji sprawiały, że dobrze radzili sobie w okresach niestabilnych, spowodowanych zmianami klimatycznymi lub zarazą.
Wyniki analiz zostały opisane w prestiżowym czasopiśmie „Nature”. Warto przy tym dodać, że publikacja ukazała się w trzydziestą rocznicę śmierci wybitnego krakowskiego archeologa, prof. Kazimierza Godłowskiego, którego praca Z badań nad zagadnieniem rozprzestrzenienia Słowian w V–VII w. n.e. z 1979 roku stanowiła kamień milowy w badaniach nad genezą Słowian.
źródło: UJ
Interesujący rysunek 4, z którego wynika, że Słowianie pochodzą ze Lwowa :-)
Bardzo mnie to cieszy, ponieważ ludzie ze Lwowa mówią zwykle pięknie brzmiącą polszczyzną.
Ciekawe jednak gdzie mieszkali ich przodkowie przed zlodowaceniem? W Indiach? Badania starych wspólnych słów i skojarzeń połączone z badaniami genetycznymi mogą tu pewnie jeszcze wiele wyjaśnić, choć z genetycznymi i archeologicznymi wiąże się zawsze problem reprezentatywności dostępnych prób.