Aktualności
Badania
28 Września
Źródło: Uniwersytet Warszawski
Opublikowano: 2023-09-28

Polscy badacze pracują nad lekami przeciwko chorobom tropikalnym

Zaprojektowanie nowych leków przeciwko chorobom zakaźnym wywołanym przez świdrowce jest celem projektu realizowanego przez badaczy z Polski, Niemiec i Czech. Uzyskali na ten cel finansowanie w ramach konkursu Weave-UNISONO.

Świdrowce to jednokomórkowe pasożyty, które powodują choroby zakaźne, takie jak trypanosomoza afrykańska (HAT), choroba Chagasa czy leiszmanioza, będące zagrożeniem zwłaszcza na obszarach wiejskich o wysokim wskaźniku ubóstwa. Choroba Chagasa dotyka około 8–10 milionów ludzi i jest odpowiedzialna za 14 tys. zgonów rocznie. Leiszmaniozy stanowią spektrum chorób, od zwykle samoleczącej się, ale potencjalnie szpecącej leiszmaniozy skórnej, przez wysoce szpecącą leiszmaniozę śluzówkowo-skórną, aż po leiszmaniozę trzewną, która zawsze kończy się śmiercią, jeśli nie jest leczona. Według szacunków WHO tą ostatnią zagrożonych jest 600 milionów ludzi, a rocznie odnotowuje się od 50 tys. do 90 tys. nowych przypadków, co powoduje nawet kilkadziesiąt tysięcy zgonów. Obecnie dostępne terapie mają poważne ograniczenia w postaci m.in. szkodliwej toksyczności.

Co ważne, wyraźnie brakuje leków do skutecznego, nietoksycznego i łatwego w stosowaniu leczenia leiszmaniozy i choroby Chagasa. Wszystkie zatwierdzone do tej pory zostały odkryte przez badania fenotypowe, a zdecydowana większość to leki o zmienionym przeznaczeniu (wcześniej opracowane do innych wskazań). Wadą jest to, że sposób ich działania pozostaje często całkowicie lub częściowo nieznany, a zatem leków nie można ulepszyć ani przystosować do mutacji, które mogą powodować lekooporność – wskazuje dr Maria Górna z Wydziału Chemii Uniwersytetu Warszawskiego oraz Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych UW, która kieruje polskim zespołem w konsorcjum z udziałem naukowców z Julius-Maximilians-Universität Würzburg w Niemczech oraz Uniwersytetu Karola w Pradze.

Celem ich prac jest zaprojektowanie nowych leków przeciwko chorobom zakaźnym wywołanym przez świdrowce. Naukowcy skupią się na analizie działania enzymu ALPH1 dekapującego mRNA świdrowców. To enzym, który jest już bardzo szczegółowo scharakteryzowany, zarówno w kontekście biochemicznym, jak i komórkowym. Można go wytwarzać w bakteriach jako rekombinowane białko w aktywnej i rozpuszczalnej postaci, a zatem także testować aktywność potencjalnych kandydatów na leki skierowanych przeciw ALPH1 zarówno z użyciem oczyszczonego
białka ALPH1, jak i żywych pasożytów.

Każde informacyjne RNA, czyli mRNA, jest chronione przez strukturę na jego końcu nazywaną „czapeczką” (kapem), który zapewnia translację i stabilność mRNA. Dekapowanie to proces, w którym enzym, taki jak ALPH1 ucina czapeczkę, co umożliwia usunięcie mRNA, które przestało być potrzebne lub jest wadliwe – wyjaśnia dr Górna.

Naukowcy zbadają inhibitory enzymu ALPH1 u świdrowców. Efektem działań będzie m.in. wykorzystanie nietypowej aktywności enzymatycznej ALPH1 do zastosowań biotechnologicznych, takich jak modyfikacja RNA oraz do opracowania nowych leków przeciwko chorobom wywołanym przez pasożyty.

Projekt otrzymał finansowanie w ramach konkursu Weave-UNISONO, będącego efektem wielostronnej współpracy między instytucjami finansującymi badania naukowe skupionymi w stowarzyszeniu Science Europe. Wyłanianie laureatów opiera się na procedurze agencji wiodącej – Lead Agenccy Procedure (LAP), w myśl której tylko jedna z instytucji partnerskich (w tym wypadku niemiecka Deutsche Forschungsgemeinschaft) odpowiedzialna jest za pełną ocenę merytoryczną wniosku, pozostali partnerzy akceptują wyniki tej oceny. Prace polskiego zespołu sfinansuje Narodowe Centrum Nauki. Na ten cel przeznaczono prawie 900 tys. zł.

MK, źródło: UW, NCN

Dyskusja (0 komentarzy)