Aktualności
Badania
06 Lipca
Źródło: archiwum
Opublikowano: 2022-07-06

Przemoc i seks zaklęte w bursztynie

Jak zmieniały się obyczaje godowe owadów w czasie milionów lat? Czy to prawda, że niektóre z nich dawały partnerkom prezenty ślubne, a inne przemocą zmuszały do kopulacji? Czego jeszcze możemy się dowiedzieć o owadach żyjących w czasach dinozaurów? Odpowiedzi na te pytania naukowcy szukają w… bursztynach.

Dr hab. Agnieszka Soszyńska-Maj z Katedry Zoologii Bezkręgowców i Hydrobiologii na Wydziale Biologii i Ochrony Środowiska UŁ od wielu lat bada inkluzje owadów w bursztynie pochodzącym nawet sprzed 100 milionów lat. Obiektem jej zainteresowania są wojsiłki, stara ewolucyjnie grupa owadów. Na świecie żyje współcześnie około 800 ich gatunków sklasyfikowanych w 9 rodzinach, a prawie 350 gatunków wymarłych znanych jest z odkryć paleontologicznych. Większość zasiedla strefy klimatu umiarkowanego i subtropikalnego. W Europie stwierdzono 21 gatunków, w tym 10 w Polsce. Owady te występują najczęściej w wilgotnych środowiskach, wśród zarośli, drzew i krzewów.

Wojsiłki to rząd owadów, które mają bardzo interesujące obyczaje godowe. Moje badania dotyczą ich różnorodności w mezozoiku i eocenie. Dotychczas prace naukowców koncentrowały się na odkrywaniu nowych gatunków, ja podjęłam się interpretacji obyczajów godowych tych owadów na podstawie budowy ich ciała – wyjaśnia prof. Agnieszka Soszyńska-Maj.

Wojsiłki – przemoc i prezenty ślubne

Nie istnieje inna grupa owadów, która byłaby tak zróżnicowana pod względem zachowań godowych jak właśnie wojsiłki. Samce dysponują bardzo szerokim spektrum zachowań seksualnych, mogą między innymi zmuszać samice do rozmnażania. Wykorzystują do tego specjalne elementy budowy, tzw. organ notalny (różnej długości wyrostek na odwłoku).

Służy on do chwytania, unieruchomienia skrzydeł samicy i zmuszenia jej do kopulacji. To najbardziej opresyjny sposób rozmnażania, ale są też strategie łagodniejsze, w których samiec nie przymusza, tyko oferuje samicy „prezent ślubny”. Najczęściej jest to po prostu jedzenie – w czasie, gdy samica zajęta jest spożywaniem, odbywa się kopulacja. Z kolei najłagodniejsza forma to metoda samców, które mają bardzo rozwinięte gruczoły ślinowe, dzięki którym produkują duże ilości odżywczej wydzieliny. Oczywiście służy ona do karmienia samicy podczas nawet kilkugodzinnej kopulacji – opisuje łódzka uczona.

Z badań bursztynu bałtyckiego wynika, że jeszcze 40 mln lat temu stosowane były bardziej opresyjne „metody uwodzenia”.

Budowa owadów z tego okresu wskazuje nie tylko na to, że samica nie mogła się wyrwać podczas kopulacji, ale również mogło dochodzić u niej do uszkodzeń ciała – organ notalny był wówczas zbudowany z dwóch bardzo długich wyrostków działających, jak uzbrojone w szczeciny szczypce. Te zachowania pojawiły się w eocenie, ale wiemy już, że ta strategia nie przetrwała, ponieważ współcześnie takich zachowań nie obserwujemy – tłumaczy prof. Soszyńska-Maj.

Birma, Hiszpania, Bałtyk

Badany bursztyn pochodzi sprzed 100 mln lat, a więc z okresu kredy, kiedy jeszcze po świecie chodziły dinozaury. Wydobywany jest w Birmie, a łódzcy naukowcy mają do niego dostęp dzięki badaczom z Chin. Z kolei najstarsza znana obecnie na świecie inkluzja wojsiłki w żywicy kopalnej pochodzi z bursztynu wydobytego w Kantabrii w Hiszpanii. W Łodzi znalazła się za sprawą dr. Ricardo Pérez-de la Fuente z Muzeum Historii Naturalnej w Oxfordzie. Naukowcy badają też znacznie młodsze okazy, wydobyte z regionu bałtyckiego. Dzięki tej różnorodności obiektów możliwe jest wskazanie, jak budowa, a co za tym idzie zwyczaje owadów, zmieniały się w czasie.

Okazy uwięzione w bursztynie to nie tylko niesamowite, trójwymiarowe obiekty badawcze. Owady, na których się koncentrujemy, przetrwały w żywicy setki lub dziesiątki milionów lat. Dla badacza to niesamowite źródło wiedzy na temat czasów, które dawno minęły. Badania kopalne służą do śledzenia ewolucji – klimat był wtedy zupełnie inny, kontynenty wyglądały inaczej, a Ziemię zamieszkiwała zupełnie inna fauna – podkreśla badaczka z UŁ.

Oprócz badania historii naukowcy dowiadują się również wiele na temat tego, jak zmieniała się fauna pod wpływem zmian klimatu Na tej podstawie mogą z kolei próbować przewidzieć ich przebieg w przyszłości i sposób, w jaki wpłyną one na istniejące dziś ekosystemy.

MK

 

Dyskusja (0 komentarzy)