Badaczki z Politechniki Wrocławskiej i Uniwersytetu Gdańskiego znalazły się w gronie 8 laureatów konkursu FEBS Booster Fund, który ma na celu pomoc naukowcom rozpoczynającym karierę zawodową. To inicjatywa Federacji Europejskich Towarzystw Biochemicznych.
Federacja Europejskich Towarzystw Biochemicznych (Federation of European Biochemical Societies, FEBS) to międzynarodowe towarzystwo naukowe promujące badania z zakresu biochemii, biologii molekularnej i pokrewnych obszarów na terenie Europy i krajów sąsiednich. Została założona w 1964 roku i zrzesza ponad 35 tys. członków w 39 towarzystwach naukowych.
W tym roku FEBS obchodzi jubileusz 60-lecia i z tej okazji powstał FEBS Booster Fund, mający na celu pomoc naukowcom rozpoczynającym karierę zawodową. Do 2026 roku z funduszu przyznanych zostanie maksymalnie 25 grantów w wysokości 25 tys. euro. Otrzymają je młodzi badacze i badaczki na rozwijanie nowych, niezależnych projektów. Finasowanie mogą przeznaczyć na sprzęt i materiały eksploatacyjne oraz podróże badawcze.
Wśród ośmiorga laureatów premierowej edycji znalazły się dwie Polki: dr inż. Marta Kolonko-Adamska z Katedry Biochemii, Biologii Molekularnej i Biotechnologii na Wydziale Chemicznym Politechniki Wrocławskiej oraz dr Urszula Zarzecka z Katedry Biochemii Ogólnej i Medycznej na Wydziale Biologii Uniwersytetu Gdańskiego.
Dr inż. Marta Kolonko-Adamska prowadzi badania nad specyficznymi strukturami obecnymi w mikrobiomie jamy ustnej. To „obliny”, z których jedna została zidentyfikowana jako obecna w bakterii komensalnej Streptococcus sanguinis.
Na początku tego roku odkryto klasę fragmentów RNA kolonizujących jamę ustną i jelita ludzi. „Obeliski”, jak nazwali je naukowcy, znaleziono w około 50% przypadków badanego mikrobiomu jamy ustnej i 7% mikrobiomu jelit. Stanowią one jednoniciowe koliste fragmenty RNA, których struktura przypomina cienkie pręciki obejmujące cały genom. Co ważne, w ich sekwencji obecne są otwarte ramki odczytu, które kodują nową superrodzinę białek zwanych „oblinami” – tłumaczy badaczka z PWr.
Strukturalne właściwości i funkcje „oblin” są obecnie nieznane. Nakowcy podejrzewają, że zarówno „obeliski”, jak i „obliny” mogą zmienić aktywność genetyczną swoich bakteryjnych gospodarzy, co z kolei może wpłynąć na ludzkie geny. Obecność „obelisków” w ludzkim mikrobiomie oraz potencjalne związki z patologiami i zdrowiem sugerują szeroki wpływ na medycynę, biologię molekularną i ekologię mikroorganizmów.
Z kolei dr Urszula Zarzecka zajmuje się poznaniem roli proteaz periplazmatycznych u ludzkiego patogenu Helicobacter pylori. Periplazmatyczne proteazy mogą pełnić funkcje wewnątrz komórki bakteryjnej, ale wiele z nich jest również eksportowanych poza nią. Frakcje pozakomórkowe proteaz mogą mieć bezpośredni kontakt z komórkami gospodarza i wpływać na skuteczność infekcji. Ponadto w periplazmie zachodzi wiele kluczowych procesów, w tym transport składników odżywczych oraz czynników wirulencji.
Prawidłowe funkcjonowanie proteaz jest kluczowe dla utrzymania proteostazy całej komórki bakteryjnej, w tym kontrolowania procesów związanych z odpowiedzią na warunki stresowe, takie jak obecność antybiotyków. Jest to istotny aspekt badań, ponieważ główną i rosnącą przeszkodą w stosowaniu antybiotyków w leczeniu Helicobacter pylori jest wzrost oporności tej bakterii na antybiotyki. H. pylori infekuje ponad połowę światowej populacji ludzkiej i w niektórych przypadkach prowadzi do rozwoju raka żołądka, który jest czwartą najczęstszą przyczyną zgonów z powodu raka na świecie. Badania wskazują, że skuteczna eradykacja tej bakterii ma ogromne znaczenie dla zapobiegania oraz leczenia chorób żołądka – tłumaczy dr Zarzecka.
Dodaje, że poznanie roli proteaz periplazmatycznych może pomóc lepiej zrozumieć mechanizmy antybiotykooporności oraz przeciwdziałać jej rozwojowi.
MK
