Forum Akademickie Page Not Found - Forum Akademickie

Błąd 404 - Strona o podanym adresie nie istnieje



Gwiazdy i meteory


Rzecz zrozumiaa, i Niesieckiemu zaleao szczeglnie na tym, by gloryfikowa te rodziny, ktre wyday wybitnych duchownych, zwaszcza jezuitw, i ktre oyy hojnie na fundacje pobone. (...) szlachta innowiercza (...) zostaa bd pominita, bd zbyta krtko.
Wodzimierz Dworzaczek

Heraldyk−jezuita

Jacek Maj

Dzieem ycia Niesieckiego jest herbarz Korona Polska. Pierwszy tom ukaza si w 1728 we Lwowie dziki pomocy Marianny z Potockich Tarowej, wdowy po wojewodzie lubelskim, ktra postawia m.in. warunek, aby dzieo pisane byo w jzyku polskim, a nie – jak zamierza autor – po acinie. Poniewa Niesiecki stara si by krytyczny wobec niesprawdzonych informacji, jego praca spotkaa si z potpieniem wspczesnych. Wiele rodzin uwaao, e nie zostay odpowiednio przedstawione, inne z kolei miay al o ich pominicie. Jezuita jednak wytrwale pracowa, cho kolejne tomy ukazyway si z opnieniem. Po wydrukowaniu tomu czwartego (1743) ataki niezadowolonej szlachty znacznie si wzmogy. Sano protesty do przeoonych w Polsce i w Rzymie. Autorowi groono pobiciem, a w kolegium wybito szyby. Prac nad pitym tomem przerwaa mier. Ostatni cz dokoczy jezuita Stanisaw Czapliski, lecz pozostaa ona w rkopisie.

W opinii historykw, prac Niesieckiego mona porwnywa z wczesn zagraniczn literatur genealogiczn. Cho dane dotyczce redniowiecza autor bra od wczeniejszych heraldykw i historykw, przez co nie unikn powtarzania baamutnych opowieci, to jednak stara si wyzyskiwa dostpne archiwalia i korygowa fantastyczno wielu wywodw. Najbardziej wiarygodne s informacje dotyczce pokole z XVI−XVIII w.

Spord czonkw swojego zakonu przyblia nam Niesiecki m.in. posta Kaspra Drubickiego (1590−1662), autora wielu ascet ycznych dzie, ktry szanse na zbawienie chcia zwikszy poprzez zadawanie sobie fizycznych cierpie: (...) ten suga Boy przez jeden dzie i noc (...) czsto pitnacie tysicy razw dyscyplin w ciao swoje wbija, oprcz dyscyplin rnych zaywa rzg, acuszkw, wosiennic i dwch elaznych grzebieni, i jakiego ostrymi a gstymi nabitymi igami instrumentu, ktre wszystkie po mierci jego zbroczone krwi, a ciao cae posiniae i zbite naleziono. Tak dokadny opis cielesnych udrk w hagiograficznym yciorysie to konwencja epoki. Dalej czytamy, e w trakcie ekshumacji zwok Drubickiego w cztery lata po mierci odkryto „nieskaony” jzyk („zna w nadgrod arliwych kaza”), cho trumna „zgnia i szaty w proch si obrciy”. Mortyfikacje duchownych starali si naladowa wierni. Krystyna z Lubomirskich Potocka ciao swe wykwintnie katowaa, ju paskami, ju manelkami drutowymi, ju wosiennic, ju postami. Nadto rce do gry podniesione bez podpory dugo trzymaa, pokrzywami si sieka, stoczki o ciao swoje gasia. Przypodoba si Bogu mona take miosiernymi i dewocyjnymi praktykami. Anna Alojza z Ostrogskich Chodkiewiczowa nie tylko hojn jamun ubstwo bogacia, ale te sama chorym usugowaa, cuchnce ka przecielaa (...). Z pokory gbokiej bardzo j bolao, gdy j jako ksin i wojewodzin czczono, ubouchne szlachcianki mile przyjmujc, w kociele ustpujc, podle siebie miejsce dawaa. Do naladowania zachca mia bogobojne dusze zapewne take ywot szlachcica Kazimierza Korsaka, ktrego nazwa mona barokowym witym Aleksym: Kazimierz, wielkiej fortuny dziedzic, (...) z modu mia wielki instynkt od Boga do pogardy wiata, (...) konie, sprzty, suknie ubogim rozdawszy, w gbok si pustyni, tam samymi tylko korzonkami i zioami yjc, na samej bogomylnoci niejaki czas pdzi, jeszcze jednak niezupenie spokojny, e nie we wszystkim na woli Boej przesta, przeto do bliskiej idzie wioski ju zarosy, wycieczony; tam u chopka sub przyjmuje i z tak ochot wiernoci wszystkie na siebie ciary, robocizn odprawuje, jakby do niej od urodzenia by przywyky. (...) Nieraz na paszczyzn do dworu chodzi, gdzie nie poznany bicze i guzy nieraz stamtd od dworskich wynosi; bywao, e i sama siostra pastwi si czasem nad nim kazaa.

W XVIII i XIX w. ukazao si wiele przerbek herbarza Niesieckiego. Pod zmienionym tytuem wyda go z przypisami jako Herbarz Polski Kaspra Niesieckiego S. J. Jan Nepomucen Bobrowicz (10 tomw, Lipsk 1839−1845). Edytor do prawie kadego artykuu Niesieckiego doda wiadomoci zaczerpnite z rkopimiennych i drukowanych materiaw, lecz niestety czsto bezkrytycznie.

Skrcon i mniej wartociow wersj jest Herbarz polski i imionospis zasuonych w Polsce ludzi wszystkich stanw i czasw Hipolita Studnickiego (3 tomy, Lww 1855−1862). Trzecia XIX−wieczna przerbka to Kazimierza Czarnieckiego Herbarz polski podug Niesieckiego treciwie uoony i wypisami z pniejszych autorw, z akt grodzkich poznaskich, z ksig i akt kocielnych, oraz dokumentw familijnych powikszony (wyszed tylko tom pierwszy i pierwszy zeszyt tomu drugiego, Gniezno 1872−1882).

Forum Akademickie Page Not Found - Forum Akademickie

Błąd 404 - Strona o podanym adresie nie istnieje

Forum Akademickie Page Not Found - Forum Akademickie

Błąd 404 - Strona o podanym adresie nie istnieje