Konferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich

Niezrealizowane minimum

7 lipca br. odbyło się w Politechnice Warszawskiej VI zgromadzenie plenarne KRASP. Konferencja liczy już 97 członków. W jej skład zostały przyjęte 2 kolejne uczelnie: Wyższa Szkoła Humanistyczna w Pułtusku, druga, po Wyższej Szkole Zarządzania i Administracji im. Leona Koźmińskiego, uczelnia niepaństwowa, kierowana przez rektora prof. Andrzeja Bartnickiego (uczelnia uzyskała uprawnienia do nadawania stopnia doktora, czyli spełniła wymaganie akademickości wg standardów KRASP), oraz Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu.

Gorącą dyskusję wywołała kwestia nowelizacji ustawy o szkolnictwie wyższym. W przyjętej uchwale rektorzy wyrazili przekonanie, że nowelizacja ta, zawierająca minimum najistotniejszych rozwiązań prawnych zmierzających do poprawy sytuacji szkolnictwa wyższego, zostanie w całości przyjęta jeszcze w obecnej kadencji przez parlament RP. Jak wiemy, tak się jednak nie stało i dwie kwestie: zgoda rektora na dodatkowe miejsce pracy nauczyciela akademickiego oraz ustawowe umocowanie KRASP, nie zyskały poparcia sejmowej Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży i ostatecznie nie znalazły się w przyjętej przez Sejm nowelizacji.

Rektorzy uznali, że konieczne jest dokonanie zmian w Komitecie Badań Naukowych. Powinien on pozyskiwać, i przeznaczać na badania naukowe, większe środki z budżetu państwa oraz uwzględniać w podziale środków finansowych fakt, że w szkołach wyższych znajduje się 70 proc. potencjału naukowo-badawczego kraju. Jedną z podniesionych kwestii związanych z działalnością Komitetu była sprawa karania uczelni za lokowanie, nawet na krótkoterminowych, nocnych czy jedno-, dwudniowych, lokatach bankowych środków z KBN, przeznaczonych na badania naukowe. Komitet, zmuszony przepisami ustawy o finansach publicznych, poprzez swojego rzecznika dyscypliny finansowej, w osobie wiceminister Małgorzaty Kozłowskiej, upominał dyrektorów administracyjnych i kwestorów uznając, że takie lokaty to wykorzystanie środków niezgodne z przeznaczeniem. Obecny na konferencji minister nauki Andrzej Wiszniewski zgodził się, że to absurd, ale stwierdził, że takie obecnie obowiązują przepisy i jedyne, co może zrobić, to starać się o ich nowelizację.
Zgromadzenie plenarne przyjęło dokument nazwany Deklaracją Warszawską, w którym apeluje do władz o wspieranie działań na rzecz zapewnienia powszechnego i równego dostępu do wyższego wykształcenia. Narzędziem tego dostępu mają być studia na odległość, prowadzone przy intensywnym wykorzystaniu nowoczesnych technik informatycznych i Internetu.

Dyskutowano także kwestie związane z nową maturą. Rektorzy uznali, że zgodnie z porozumieniem podpisanym 30 września, na poprzednim plenarnym posiedzeniu KRASP w Krakowie, uczelnie są przygotowane do przeprowadzenia rekrutacji w roku 2002 w oparciu o jej wyniki. Konferencja powołała Komisję Akredytacyjną KRASP, która ma stanowić forum współdziałania komisji akredytacyjnych poszczególnych typów uczelni. W jej skład będą wchodzić przewodniczący tych komisji oraz osoby wskazane przez prezydium KRASP. Rektorzy, już jako osoby fizyczne – fundatorzy, powołali Fundację Rektorów Polskich, której celem jest działanie na rzecz rozwoju szkolnictwa wyższego. Zamierza ona utworzyć własny instytut badawczy.

Na zakończenie wspomnimy o miłym fakcie związanym z naszym pismem. Prezydium KRASP oceniło poziom merytoryczny i edytorski „Forum Akademickiego” jako wysoki i uznało, że dotychczasowy dorobek i potrzeby środowiska są argumentem za umożliwieniem pismu dalszego rozwoju. Formą wsparcia „Forum” ze strony uczelni powinna być prenumerata – pisze w swej uchwale prezydium.

(as)

Konferencja Rektorów Uniwersytetów Polskich

Drugie urodziny

W dniach 31 maja i 1 czerwca br. rektorzy uniwersytetów zebrali się w Olsztynie na kolejnym posiedzeniu Konferencji Rektorów Uniwersytetów Polskich. Obie te daty są ważne dla środowiska akademickiego Olsztyna. 51 lat wcześniej, 31 maja 1950 roku, utworzono Akademię Rolniczo-Techniczną, natomiast 2 lata temu, 1 czerwca 1999 roku, Sejm uchwalił ustawę utworzeniu Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego. Dzień ten obchodzony jest jako święto uczelni. Gospodarz konferencji prof. Ryszard Górecki, rektor UWM podkreślał, że połączenie ART, WSP i Warmińskiego Instytutu Teologicznego „Hozjanum” było dobrym rozwiązaniem, a integracja w ramach jednej uczelni, choć nie bezboleśnie, następuje szybko.
Jednym z głównych tematów obrad były kwestie związane z nowelizacją ustawy o szkolnictwie wyższym. Aktualny stan prac w Sejmie przedstawiał prof. Edmund Wittbrodt, minister edukacji. zaproponowane w nowelizacji zmiany rektorzy uznali za konieczne do wprowadzenia minimum.

na wniosek prof. Stanisława Chwirota, przewodniczącego Uniwersyteckiej Komisji Akredytacyjnej, Konferencja przyznała kolejne akredytacje. Otrzymało je 13 jednostek na kierunku historia, 1 na kierunku archeologia, 5 na specjalności filologia klasyczna, 1 na teologii, 5 na pedagogice. Przypadek pedagogiki pokazał, że na niektórych kierunkach przyjęte kryteria są bardzo surowe. Na 13 zgłoszonych wniosków, po opracowaniu standardów akredytacyjnych, 8 jednostek wycofało się z dalszej procedury. Wśród jednostek zainteresowanych akredytacją pojawiły się głosy, iż należy zmodyfikować system uniwersyteckiej akredytacji tak, aby miały szansę ją otrzymać także jednostki spoza ścisłej czołówki. Nie znalazło to poparcia większości rektorów.

Tradycyjnie na konferencji ustalano też warunki kontynuacji międzyuniwersyteckiej współpracy w różnych dziedzinach: działalności Internetowej Księgarni Akademickiej, Uniwersyteckiego Porozumienia Informatycznego oraz nowej inicjatywy Uniwersyteckiej Komisji Programów Międzynarodowych. Ma ona, poprzez lepsze przygotowanie uniwersyteckich wniosków w ramach 5. Programu Ramowego UE oraz lobbing w Brukseli, zwiększyć nie najlepszy, bo 16,5-procentowy, wskaźnik sukcesu zgłaszanych projektów.

(as)

Politechnika Warszawska

175 lat tradycji

4 stycznia 1826 roku utworzono w Warszawie Szkołę Przygotowawczą do Instytutu Politechnicznego, pierwszą wielokierunkową szkołę techniczną na ziemiach polskich. Nawiązując do tego wydarzenia senat Politechniki Warszawskiej ogłosił rok 2001 Rokiem Jubileuszowym PW. Od tamtej pory mury politechniki, kształcącej pod obecną nazwą od 1915 roku, opuściło ponad 100 tys. absolwentów. Obecnie jest to największa uczelnia techniczna w naszym kraju. Na 17 wydziałach studiuje w niej ponad 30 tys. studentów.
Rok 2001 jest także rokiem 100. rocznicy oddania do użytku symbolu politechniki – gmachu głównego, 100-lecia wydziałów Inżynierii i Budownictwa, Mechaniki oraz Chemii i Fizyki. 80-lecie obchodzą natomiast Wydział Elektryczny i Wydział Geodezji i Kartografii, a 50-lecie Wydział Elektroniki i Technik Informacyjnych, Wydział Inżynierii Produkcji oraz Zespół Pieśni i Tańca PW.

W ramach jubileuszu zaplanowano cały szereg imprez, uroczystości, konferencji, wystaw, okolicznościowych wydawnictw, a także przedsięwzięć inwestycyjnych i remontowych. Główne uroczystości jubileuszowe odbyły się 7 czerwca br. w Auli Głównej PW. Obecny był prymas Józef Glemp, premier Jerzy Buzek, szefowa kancelarii prezydenta minister Jolanta Szymanek-Deresz oraz cała rzesza gości: przedstawicieli władz, posłów i senatorów, przedstawicieli biznesu, a także ponad 100 rektorów uczelni polskich i zagranicznych.
– W przyszłości gospodarka jeszcze bardziej niż dziś będzie oparta na wiedzy. To, czy młode pokolenie Polaków dotrzyma kroku szybko modernizującemu się światu, zależy dziś od dydaktyki takich uczelni, jak Politechnika Warszawska – mówił w swym przemówieniu premier. Uroczystość zakończył koncert galowy z udziałem Ewy Małas-Godlewskiej, orkiestry Sinfonia Varsovia i chóru akademickiego PW.

(as)

Kolejna reprezentacja niepaństwowych

Powołanie PKRUN

15 maja, podczas spotkania Stowarzyszenia Rektorów i Założycieli Uczelni Niepaństwowych, powołano do życia Polską Konferencję Rektorów Uczelni Niepaństwowych. Na jej przewodniczącego desygnowano prof. Bogdana Grzelońskiego, historyka, rektora Szkoły Wyższej im. Pawła Włodkowica w Płocku. Konferencja jest obecnie na etapie organizacji. W najbliższym czasie ma zostać wyłonione jej prezydium.
Obecnie uczelnie niepaństwowe mają reprezentacje w powołanej w 1992 r. Konferencji Rektorów Uczelni Niepaństwowych, której przewodniczącym jest prof. Józef Szabłowski, rektor Wyższej Szkoły Finansów i Zarządzania w Białymstoku. Niedawno w ramach KRUN powołano Konferencji Rektorów Akademickich Niepublicznych Szkół Polskich, której przewodniczy prof. Julian Auleytner, rektor Wyższej Szkoły Pedagogicznej Towarzystwa Wiedzy Powszechnej, oraz Konferencję Rektorów Niepaństwowych Uczelni Zawodowych, którą kieruje dr Barbara Kubska-Maciejewicz, rektor Wyższej Szkoły Bankowej w Gdańsku. Inicjatorem powołania reprezentacji uczelni niepaństwowych był dr Mirosław Zdanowski, rektor Wyższej Szkoły Ubezpieczeń i Bankowości w Warszawie, który był pierwszym przewodniczącym KRUN. Później z jego inicjatywy powołane zostało Stowarzyszenie Rektorów i Założycieli Uczelni Niepaństwowych – jest on jego prezesem – które z kolei jako jedną ze swoich struktur powołało Konferencję Założycieli Uczelni Niepaństwowych. Obecnie to samo stowarzyszenie powołało Polską Konferencję Rektorów Uczelni Niepaństwowych. Zdaniem Mirosława Zdanowskiego, powołanie stowarzyszenia było naturalnym krokiem, mającym na celu posiadanie przez coraz liczniejszą grupę uczelni niepaństwowych formalnej, umocowanej prawnie – na co pozwala formuła zarejestrowanego w sądzie stowarzyszenia – reprezentacji.

– Powołanie Polskiej Konferencji Rektorów Uczelni Niepaństwowych to kolejna forma rozwoju struktur współpracy uczelni niepaństwowych – mówi M. Zdanowski. Deklaruje on, że składki członkowskie SRiZUN płaci obecnie 140 uczelni, a ok. 20 uczestniczy w działalności stowarzyszenia i powołanych przez nie konferencji na zasadzie obserwatorów.

Teraz problem ma Ministerstwo Edukacji Narodowej, które musi albo porozumiewać się z wieloma reprezentacjami uczelni niepaństwowych, albo wybrać (na podstawie jakich kryteriów?) jedną z nich do prowadzenia formalnych konsultacji.

(pik)

Statystyka i nieporozumienia

Powstanie szkół niepaństwowych zmieniło obraz edukacji wyższej w Polsce. Otworzyło możliwość uzyskania dyplomu licencjackiego, czasem też magisterskiego, tysiącom młodych ludzi, którzy nie ukończyliby studiów państwowych. Wielu z nich nawet by ich nie rozpoczęło.

Miesięcznik „Perspektywy” ogłosił niedawno raport, będący bilansem dziesięcioletniej działalności uczelni niepaństwowych. Dwieście placówek kształci obecnie 470 tys. studentów. Jak rysuje się, według tego raportu, obraz przeciętnej wyższej szkoły niepaństwowej? Ma ona 2350 studentów, z których 2 proc. otrzymuje stypendia, bibliotekę z 10 tys. woluminów (4 książki na studenta), 30 miejsc w czytelni, 75 komputerów, 107 nauczycieli akademickich (w tym 25 samodzielnych; jeden profesor na 90 studentów) i 45 miejsc w akademiku. Statystyczna uczelnia niepaństwowa zorganizowała w ubiegłym roku dwie konferencje naukowe i opublikowała w swoim wydawnictwie 5 tytułów książek.
Pewna liczba szkół niepaństwowych podejmuje wysiłki w kierunku kształcenia własnej kadry, wprowadza systemy kontroli jakości kształcenia. Obraz statystycznej uczelni niewiele się przez to jednak poprawia.

Tymczasem uczelnie niepaństwowe powołują jedną za drugą konferencje rektorów. Licząc razem ze Stowarzyszeniem Rektorów i Założycieli, mamy już sześć takich ciał. Świadczyć to może o nieporozumieniach między poszczególnymi grupami interesów w tym środowisku. Pamiętajmy wszak, że płatna edukacja to także biznes, a tu działa przede wszystkim konkurencja.

Grzegorz Filip

Konferencja Rektorów Uczelni Zawodowych

Modyfikacja algorytmu?

W dniach 10-11 maja obradowała w Legnicy Konferencja Rektorów Uczelni Zawodowych. W spotkaniu zorganizowanym przez PWSZ w Legnicy udział wzięło także kilku kanclerzy państwowych wyższych szkół zawodowych. Poza sprawami organizacyjnymi kontynuowano dyskusję na temat rozdziału środków przyznawanych przez MEN pomiędzy poszczególne uczelnie.

Prof. Andrzej Bałanda, przewodniczący KRUZ, rektor PWSZ w Nowym Sączu, złożył sprawozdanie z pobytu w Salamance, gdzie uczestniczył jako obserwator spotkania, podczas którego została powołana organizacja European University Association (EUA). Uczestnicy dyskutowali o ewentualnym przystąpieniu KRUZ do EURASHE, czyli europejskiej organizacji rektorów wyższych szkół zawodowych. Niektórzy rektorzy wzięli udział w dorocznym spotkaniu tej organizacji, które odbyło się na przełomie maja i czerwca w Viseu w Portugalii. Wnioski z tej wizyty mogą zadecydować o przyłączeniu się polskich uczelni zawodowych do tej organizacji.

Największą część spotkania zajęła dyskusja nad propozycją podziału środków przyznawanych przez MEN na funkcjonowanie państwowych wyższych szkół zawodowych. Podczas poprzedniego spotkania, organizowanego przez Kolegium Karkonoskie PWSZ w Jeleniej Górze, mgr Henryk Miłosz, kanclerz PWSZ w Elblągu, przedstawił projekt bazujący na realnych kosztach kształcenia, odbiegający od dotychczas stosowanego kryterium, w którym głównym czynnikiem kształtującym wysokość dotacji jest liczba studentów. W Legnicy kontynuowano dyskusję, a uczestnicy mieli możność zapoznać się z symulowanymi komputerowo wysokościami dotacji. Rektorzy uzgodnili wstępnie istotne czynniki wchodzące w algorytm, a z ostatecznymi wynikami zapoznają się w drodze wymiany informacji pocztą elektroniczną. Konferencja zadecydowała, że wystąpienie do MEN z propozycją wprowadzenia zmian będzie możliwe pod warunkiem konsensusu wszystkich rektorów członków KRUZ.

(mit)

Stowarzyszenie Uniwersytetów Regionu Karpat

ACRU w Krakowie

Stowarzyszenie Uniwersytetów Regionu Karpackiego (Association of Carpathian Region Universities – ACRU) jest międzynarodową organizacją zrzeszającą szkoły wyższe z krajów, przez które przebiega łuk Karpat. Powstało ono w 1994 roku, a jego założycielami było 16 wyższych uczelni z Polski, Rumunii, Słowacji, Ukrainy i Węgier. Obecnie ACRU zrzesza 25 instytucji akademickich jako pełnoprawnych członków oraz 5 członków stowarzyszonych – są to instytucje edukacyjne ze Stanów Zjednoczonych i Anglii. Ideą, która przyświecała utworzeniu ACRU było wzmacnianie więzi, ułatwianie i wspomaganie współpracy w obszarze edukacji, badań naukowych i zadań kulturowych szkół wyższych krajów karpackich. Ta idea wyznaczyła cele dla działalności stowarzyszenia. Jednym z nich była promocja nowych technologii oraz kreowanie warunków do optymalnego wykorzystania potencjału intelektualnego na rzecz rozwoju Euroregionu Karpaty.

ACRU jest członkiem stowarzyszonym z International Association of Universities, co oznacza, że jest stowarzyszeniem otwartym dla uczelni wyższych i instytucji edukacyjnych spoza regionu. ACRU jest organizacją non-profit, zarejestrowaną w Koszycach w Republice Słowacji.

W dniach 7-9 czerwca w Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie obradowała doroczna, X Konferencja Stowarzyszenia Uniwersytetów Regionu Karpackiego. Zgromadzenie Ogólne Stowarzyszenia wybrało nowe władze na okres 2-letniej kadencji. Prezydentem ACRU został prof. Andrzej Korbel, prorektor ds. współpracy z zagranicą AGH. Sekretarzem generalnym ponownie wybrano prof. Thomasa Sabola z Uniwersytetu Technologicznego w Koszycach.

Uczestnicy spotkania przyjęci zostali przez prezydenta miasta Krakowa, prof. A. Gołasia, który jako prorektor AGH, należał do inicjatorów i współzałożycieli ACRU.

Małgorzata Krokoszyńska

Uniwersytet w Rzeszowie

Jaki będzie?

Uniwersytet w Rzeszowie powstanie z połączenia rzeszowskiej Wyższej Szkoły Pedagogicznej, Filii UMCS i zamiejscowego Wydziału Ekonomicznego krakowskiej Akademii Rolniczej. Obecnie WSP zatrudnia na pierwszym etacie 63 profesorów tytularnych, 79 doktorów habilitowanych i 182 doktorów. Wydział Ekonomii krakowskiej AR zatrudnia 4 profesorów, 9 doktorów habilitowanych i 67 doktorów. Filia UMCS – 2 profesorów, 12 doktorów habilitowanych i 25 doktorów. Zatem to WSP stanowi podstawę kadrową przyszłego uniwersytetu. „straty” kadrowe pozostałych uczelni nie będą znaczące – AR „odda” 4 profesorów, a UMCS tyko 2. Uniwersytet wystartuje najprawdopodobniej z 71 profesorami, 101 doktorami habilitowanymi i 289 doktorami. Pozostałych nauczycieli akademickich będzie 514. Twórcy nowej uczelni sądzą, że powstanie uniwersytetu pozwoli „ściągnąć” kadrę do Rzeszowa, co zapewni URz. jeszcze większy potencjał kadrowy.
WSP kształci obecnie 12 tys. osób – w tym 6,6 tys. na studiach dziennych – oraz 1,5 tys. słuchaczy studiów podyplomowych. Filia UMCS kształci 5,5 tys. osób – w tym niecałe 1,5 tys. na studiach dziennych – i 460 słuchaczy studiów podyplomowych. Filia AR – 2,5 tys. osób, w tym 1,5 tys. na studiach dziennych. Uniwersytet zatem będzie kształcił prawie 20 tys. studentów, z których niemal połowa odbywać będzie studia dzienne (fatalnie zaniżyła tu statystykę Filia UMCS, dostarczając aż 4 tys. studentów studiów zaocznych).

Uniwersytet w Rzeszowie w momencie utworzenia nie będzie spełniał wszystkich kryteriów zaproponowanych dla uczelni uniwersyteckich przez Radę Główną Szkolnictwa Wyższego. Będzie posiadał odpowiednią kadrę, prowadził studia magisterskie na odpowiedniej liczbie kierunków, jednak nie będzie posiadał uprawnień do nadawania stopnia doktora w 6 dyscyplinach, nie będzie też miał uprawnień do nadawania stopnia doktora habilitowanego w 2 dyscyplinach. Obecnie uczelnie, które wejdą w jego skład, posiadają uprawnienia do doktoryzowania w 5 dyscyplinach: historii, literaturoznawstwie, językoznawstwie, socjologii i fizyce. Habilitację mogą przyznawać jedynie w zakresie historii. Jednak utworzenie uniwersytetu umożliwi wystąpienie o prawo do doktoryzowania w zakresie prawa i ekonomii. W najbliższym czasie zapewne nowa uczelnia spełni warunki, by uzyskać prawo habilitowania w zakresie literaturoznawstwa, językoznawstwa, fizyki i socjologii.

(pik)

Sprostowanie

Informujemy Szanownych Czytelników, że w numerację kolejnych roczników „Forum Akademickiego” wkradł się błąd. W numerze 12 (grudzień) 2000 roku omyłkowo napisaliśmy w stopce redakcyjnej „rok VIII”, podczas gdy powinno być – podobnie, jak we wszystkich pozostałych numerach z ubiegłego roku – „rok VII”. 
Pomyłka ta miała swe konsekwencje w bieżącym roku, gdyż w numerach 1-6/2001 pisaliśmy „rok IX”. Oczywiście, powinno być „rok VIII”.
Przepraszamy wszystkich za tę omyłkę. 

Redakcja.

Uczelnie w statystyce

Wyższa Szkoła Humanistyczno-
-Ekonomiczna w Łodzi

Założona w 1993 r. łódzka uczelnia kształci obecnie na 7 kierunkach ponad 12 tys. studentów. Dotychczas mury WSHE opuściło 1,5 tys. absolwentów. Kadrę stanowią 492 osoby, w tym 287 nauczycieli akademickich oraz 187 pracowników administracyjnych i obsługi. 43 spośród nauczycieli akademickich to profesorowie tytularni, 60 to profesorowie nadzwyczajni WSHE. 15 nauczycieli legitymuje się stopniem doktora habilitowanego, a 169 – doktora.

Oferta dydaktyczna uczelni to obecnie 7 kierunków studiów. WSHE ma uprawnienia do prowadzenia studiów magisterskich na kierunku pedagogika. Ponadto kształci inżynierów na kierunku informatyka, a studia licencjackie prowadzi na kierunkach: zarządzanie i marketing, filologia polska, filologia, dziennikarstwo i komunikacja społeczna oraz grafika. Ponadto WSHE prowadzi studia podyplomowe.

Uczelnia posiada własne obiekty dydaktyczne o powierzchni ponad 11 tys. m2. Znajduje się w nich m.in.: 6 auli, 6 sal audytoryjnych, 48 sal ćwiczeniowych, 16 laboratoriów komputerowych (łącznie 515 komputerów podłączonych do Internetu), 4 laboratoria językowe, sala treningowo-warsztatowa do ćwiczeń psychoedukacyjnych oraz specjalistyczne pracownie informatyczne i artystyczne. Obiekty WSHE przystosowane są do potrzeb niepełnosprawnych. Na terenie uczelni znajdują się dwa parkingi na 260 samochodów. Szkoła posiada dom studencki, oferujący 250 miejsc.

Uczelniana biblioteka zdołała dotychczas zgromadzić 16 tys. woluminów. Prenumeruje 38 tytułów czasopism krajowych i 9 tytułów zagranicznych. W czytelni jest 50 miejsc.
WSHE podpisała umowy o współpracy z 71 zagranicznymi szkołami wyższymi. W rankingach szkół wyższych znajduje się na czołowych pozycjach: w rankingu „Wprost” na 6. miejscu wśród niepaństwowych uczelni niebiznesowych, a w rankingu „Polityki” na 2. miejscu wśród uczelni niepaństwowych dla kierunku pedagogika, na 3 miejscu dla kierunku informatyka oraz dla kierunku ekonomia i zarządzanie.

(mit)

Katolicki Uniwersytet Lubelski

Nagroda Skowyrów

Tegorocznymi laureatami Nagrody Naukowej im. Ireny i Franciszka Skowyrów są: prof. Janusz Homplewicz z WSP w Rzeszowie za książkę Etyka pedagogiczna, prof. Andrzej Chodubski z Uniwersytetu Gdańskiego za książkę Nauka, kultura i sztuka w Wolnym Mieście Gdańsku, ks. Henryk Krukowski za książkę Horodło chrześcijańskie, ks. Władysław Szulist za książkę Przeszłość obecnych obszarów diecezji pelplińskiej do 1972 roku, Waldemar Witold Żurek SDB za książkę Jeńcy na wolności. Salezjanie na terenach byłego ZSRR po II wojnie światowej. Nagrodę specjalną jury przyznało prof. Grażynie Karolewicz za całokształt pracy naukowej na temat dziejów KUL, ze szczególnym podkreśleniem pracy Ksiądz Idzi Benedykt Radziszewski 1871-1922. Wręczenie nagrody, 22 maja, zbiegło się z zakończeniem międzynarodowego sympozjum naukowego Polacy w Gruzji.

Nagroda Naukowa im. Ireny i Franciszka Skowyrów przyznawana jest corocznie od 1981 r. przez Instytut Badań nad Polonią i Duszpasterstwem Zagranicznym KUL za osiągnięcia naukowe w dziedzinie historii, filozofii, kultury oraz teologii. W sposób szczególny promuje prace podejmujące problematykę Polaków i Polonii świata. Fundatorami nagrody są mgr Franciszek Skowyra, zmarły w 1978 r. w USA wybitny działacz Polonii amerykańskiej, oraz jego małżonka Irena Skowyra, mieszkająca od 1993 r. w Polsce.

Agnieszka Bieńkowska

600-lecie odnowienia UJ

Koniec wieńczy dzieło!

Dobiegły końca trwające 2 lata obchody jubileuszu 600-lecia odnowienia uniwersytetu. Tradycyjnie 12 maja, w święto UJ, w Katedrze Wawelskiej została odprawiona msza św. w intencji fundatorów i dobrodziejów Akademii Krakowskiej. W obecnej sytuacji warto było przypomnieć mądrość dawnych władców Polski, którzy doceniali znaczenie wiedzy dla rozwoju kraju i jego kultury. Bp Tadeusz Pieronek, rektor PAT, podkreślił w homilii zasługi Akademii Krakowskiej dla Polski, przypomniał, że Ojciec Święty Jan Paweł II zaliczył UJ do tych instytucji, których zadaniem jest „posługa myślenia”.

W auli Collegium Novum prof. Franciszek Ziejka, rektor UJ, podsumował jubileusz, wskazując na jego dorobek naukowy, duchowy, materialny oraz zacieśnienie więzów współpracy z miastem i regionem. W ciągu 2 lat trwania jubileuszu odbyło się w UJ ponad 100 międzynarodowych konferencji i kongresów. Rektor wymienił m.in. pierwsze w kraju obrady Polskiego Instytutu Naukowego w Ameryce, centralną konferencję naukową jubileuszu: Images of the World: Science, Humanities, Art, a także 3 spotkania rektorów: członków CRE, którzy w październiku ub. roku obradowali w Krakowie nt. New European Ventures in Interuniversity Cooperation, członków działającej pod auspicjami Rady Europy tzw. Alcala Group oraz grupy Coimbra, skupiącej najstarsze, najbardziej prestiżowe i z zasady niestołeczne uniwersytety europejskie, którzy obradowali pod hasłem Unity of sciences – plurality of cultures. Odbyło się też spotkanie ministrów edukacji i szkolnictwa wyższego państw należących do Rady Europy. Publikacja wyników obrad wszystkich konferencji, wraz z serią prac poświęconych dziejom UJ, składa się na olbrzymi dorobek naukowy jubileuszu.

Rektor podkreślił, że okres jubileuszu pozwolił nam uświadomić sobie podstawową prawdę: iż powołaniem uczonego jest poszukiwanie prawdy o świecie i o człowieku, przekazywanie tajemnic warsztatu naukowego studentom oraz kształtowanie ich osobowości w zgodzie z utrwalonym od wieków kanonem etycznym, w duchu zdrowego patriotyzmu. Pozytywnych wzorców dostarczają zgromadzone w Złotej Księdze UJ biogramy blisko 600 uczonych związanych w przeszłości z krakowską Alma Mater oraz sylwetki 27 nowych doktorów honoris causa UJ – przedstawicieli świata nauki, kultury i życia publicznego. W trakcie uroczystości kończących jubileusz prof. Stanisław Waltoś, wybitny prawnik i długoletni dyrektor Muzeum UJ, otrzymał medal Merentibus. Widoczny jest też dorobek materialny jubileuszu – jego owocem będzie Kampus 600-lecia Uniwersytetu Jagiellońskiego (tzw. III Kampus UJ).

Bardzo cennym osiągnięciem jubileuszu było zacieśnienie współpracy z władzami miasta i regionu oraz otwarcie podwoi uczelni dla osób spoza środowiska akademickiego. Masowye imprezy, takie jak Jagielloński Festiwal Nauki, spotkania w ramach cyklu: Z wizytą na uniwersytecie, koncerty, wystawy, widowisko plenerowe Vivat Academia oraz pochody, nie tylko dostarczały rozrywki i edukowały, ale także budziły wrażliwość na potrzeby środowiska akademickiego. Nie bez znaczenia było także odnowienie kontaktów z wychowankami. W szerszym wymiarze jubileusz uniwersytetu dał sposobność do podniesienia na forum publicznym kwestii istotnych dla całego polskiego środowiska akademickiego.

Leszek Śliwa

Jagielloński Festiwal Nauki

Duże wrażenie

Zorganizowany w Krakowie w dniach 11-12 maja Jagielloński Festiwal Nauki był jedną z uroczystości wieńczących jubileusz 600-lecia odnowienia Akademii Krakowskiej. W jego organizacji, oprócz UJ, wzięło udział kilka innych krakowskich ośrodków naukowych (Politechnika Krakowska, AWF, AR i Instytut Fizyki Jądrowej im. H. Niewodniczańskiego). W kwartale uniwersyteckim wokół Collegium Novum w namiotach i znajdujących się tu budynkach uniwersyteckich mieszkańcy Krakowa, kandydaci na studia i turyści słuchali otwartych wykładów, uczestniczyli w doświadczeniach lub je obserwowali oraz podziwiali występy artystyczne zespołów studenckich. W kościele świętych Piotra i Pawła powtórzono doświadczenie z wahadłem Foucaulta, obserwowano plamy na Słońcu, ćwiczono operację laparoskopową (na szczęście, ucierpiały tylko warzywa), częstowano leczniczą nalewką, która, mimo reglamentowania, szybko się skończyła. Można było zbadać sobie ciśnienie krwi, poziom cukru, obliczyć współczynnik BMI. Zaprezentowano najnowsze wyposażenie gabinetu stomatologicznego oraz przesyłanie i odczytywanie wyniku EKG przez telefon. W cyfrowym minikinie oglądano filmy i prezentacje z różnych dziedzin wiedzy. Dla entuzjastów śpiewu przygotowano warsztaty, na których uczono sztuki śpiewu archaicznego. Zainteresowani mogli uzyskać informacje o zasadach rekrutacji na studia. Na scenie śpiewały i tańczyły: Słowianki, Studencki Klub Taneczny Politechniki Krakowskiej „Bawinek”, Krakowski Chór Akademicki UJ, Studencki Zespół Góralski AR „Skalni”, Chór PK „Cantata”, Zespół Góralski Karpiela-Bułecki, grał Zespół Sygnalistów Sekcji Łowieckiej Wydziału Leśnego AR. Studenci AWF zademonstrowali pokazy gimnastyczne oraz pokazy karate. Był także program kabaretowo-muzyczny, a wieczorem Teatr Amatorskiej Tradycji Artystycznej TATA przedstawił spektakl na motywach Homera. Jednym słowem, każdy mógł znaleźć coś interesującego dla siebie. Pogoda dopisała, toteż na brak słuchaczy i widzów nie miał się kto skarżyć. Warto dodać, że festiwal zrobił duże wrażenie na zagranicznych gościach – być może przyczyni się to do podjęcia podobnych inicjatyw w ich rodzimych ośrodkach akademickich. Pokazał, że obchody jubileuszu nie zamykały się jedynie w wąskim kręgu środowiska akademickiego, ale skierowane były do szerokich kręgów mieszkańców i gości wawelskiego grodu.

Leszek Śliwa

I Festiwal Nauki i Sztuki w Łodzi

Przełamane bariery

I Festiwal Nauki i Sztuki odbył się w Łodzi w dniach 15-17 maja. Organizatorami imprezy były Rada ds. Szkolnictwa Wyższego przy Prezydencie Miasta Łodzi, Konferencja Rektorów Wyższych Szkół Łodzi oraz Łódzkie Towarzystwo Naukowe. W festiwalu wzięło udział 7 państwowych uczelni wyższych Łodzi, seminarium duchowne, 5 uczelni niepaństwowych, 5 instytutów i placówek naukowych PAN, 7 instytutów badawczych oraz Ogród Botaniczny i Ogród Zoologiczny. Czynny udział zadeklarowało ok. 1000 pracowników i studentów tych instytucji.

Program festiwalu oferował 475 różnorodnych imprez, wśród których znalazło się 191 wykładów, 88 pokazów, 47 wystaw, 27 warsztatów, 22 dyskusje, 24 imprezy o charakterze „otwartych dni”, 17 lekcji festiwalowych, 12 wycieczek, 10 spektakli artystycznych, 8 koncertów, 5 konkursów, 5 promocji książek, 5 kawiarenek internetowych, 5 konferencji naukowych, 4 kiermasze, 3 happeningi, 2 parady.

Odbywały się one nie tylko w uczelniach i instytutach, ale także w hali Łódzkiego Ośrodka Sportu, w salach konferencyjnych Urzędu Miasta, w budynku Naczelnej Organizacji Technicznej, w Muzeum Sztuki, rezydencji „Księży Młyn”, na estradzie ustawionej w centralnym punkcie ul. Piotrkowskiej, w kinie Silver Screen oraz w Muzeum Historii Miasta Łodzi. „Galeria jednego obrazu” została zorganizowana w witrynach sklepów na ulicy Piotrkowskiej, gdzie umieszczono obrazy autorstwa pracowników ASP.

Specyfika łódzkiego festiwalu, polegająca na włączeniu do programu szkół artystycznych, zaowocowała m.in. koncertem w salach Łódzkiej Filharmonii, w którym wystąpiły chóry akademickie Politechniki Łódzkiej i Uniwersytetu Łódzkiego oraz orkiestra symfoniczna Akademii Muzycznej im. Bacewiczów.

Podczas oficjalnego zakończenia festiwalu wręczono nagrody marszałka sejmiku wojewódzkiego za najlepsze prace doktorskie i magisterskie dotyczące województwa łódzkiego.

Festiwal Nauki i Sztuki, zorganizowany po raz pierwszy w Łodzi, był ważnym wydarzeniem nie tylko popularyzatorskim, ale również społecznym. Po raz pierwszy od 56 lat, kiedy to powstały w Łodzi szkoły wyższe, środowisko akademickie tego miasta zdecydowało się nawiązać bezpośredni kontakt ze społeczeństwem miasta, którego korzenie są robotnicze. Wzajemna nieufność obu tych środowisk, przez kilkadziesiąt lat przeciwstawianych sobie, stanowiła pewną barierę psychologiczną, którą imprezy festiwalowe przełamały. Bardzo ważnym rezultatem stała się również integracja wewnętrzna środowiska akademickiego Łodzi. Szacuje się, że we wszystkich imprezach festiwalowych uczestniczyło kilkanaście tysięcy osób.

Prof. dr hab. Stanisław Liszewski
rektor Uniwersytetu Łódzkiego
przewodniczący Rady Programowej 
Festiwalu

Polskie Forum Akademicko-Gospodarcze

Wesprzeć innowacyjność

Polskie Forum Akademicko-Gospodarcze na miejsce konferencji Priorytety badawcze a gospodarka. Rola małych i średnich przedsiębiorstw (18-20 maja) obrało Wrocławskie Centrum Transferu Technologii. Jest ono samodzielną finansowo jednostką Politechniki Wrocławskiej. Z referatem wprowadzającym (Inicjatywy edukacyjne i gospodarcze w regionie dolnośląskim) wystąpił dr Mieczysław Ciurla. Do zalet regionu zaliczył: położenie geograficzne, dobrze rozwinięty system komunikacyjny, wysoki poziom usług turystycznych, rozbudowaną sieć instytucji wspierających rozwój biznesu, istnienie silnego ośrodka akademickiego i naukowo-badawczego, duży rynek zbytu, rozwijający się sektor prywatny oraz zróżnicowaną bazę przemysłową. Małe i średnie przedsiębiorstwa (MSP) w skali kraju generują 60 proc. przychodów, w województwie dolnośląskim natomiast aż 67 proc. z 250 tys. MSP to przede wszystkim handel hurtowy i budownictwo, przewagę tego typu przedsiębiorstw obserwuje się w działalności wydawniczej, a także w branży zagospodarowania odpadów. 4,5 tys. firm ma kapitał mieszany, co daje województwu dolnośląskiemu drugie pod tym względem miejsce w Polsce, zaś inwestycje szacuje się na ok. 1 mln dolarów.

Drugi dzień obrad otworzył prof. Andrzej Wiszniewski, minister nauki. Poinformował o pilotowym programie KBN, który ma pomóc małym i średnim przedsiębiorstwom w otrzymaniu wsparcia finansowego dla innowacyjnych pomysłów. Dr Jan K. Frąckowiak, sekretarz stanu w Komitecie Badań Naukowych stwierdził, że najważniejszym instrumentem służącym transferowi technologii i osiąganiu konkretnego celu gospodarczego jest system projektów celowych oraz zamawianych. Statystyki wskazują, że ok. 3/4 projektów celowych przynosi większy przychód niż poniesione wydatki. J.K. Frąckowiak przyznał, że system pozyskiwania grantów jest zbyt długi i skomplikowany dla MSP. 

Prof. Jan Koch, założyciel WCTT, omówił jego doświadczenia we współpracy z MSP. Zainteresowanie problemami high-tech wynika z prostej zależności pomiędzy ich stosowaniem a sukcesem rynkowym przedsiębiorstwa, czego dowodem są gospodarki krajów wysoko rozwiniętych. Rozwiązania high-tech powstają głównie w dużych firmach, jednak liczba MSP opierających swą produkcję na nowych technologiach stale rośnie. Innowacje wymagają opieki ze strony systemu, który tworzą inwestorzy, doradcy i rzecznicy patentowi oraz władze lokalne. Bliskie kontakty i bezpośrednie relacje pomiędzy wyżej wymienionymi osobami i instytucjami są istotną wartością dla systemu wspierającego innowacyjność. Dlatego tak ważne są lokalnie tworzone centra transferu technologii i parki technologiczne. Do systemu powinny być dokooptowane banki, środowiska naukowe, przy pomocy których będzie rozwijana współpraca międzynarodowa. Do władz lokalnych należy stwarzanie warunków, które pozwolą na wszechstronne wykorzystanie możliwości, jakimi dysponują ludzie i instytucje w regionach.

Marianna Drzyzga

Uniwersytet Śląski

Konferencja chromatograficzna

W dniach 5-8 czerwca odbyła się w Katowicach i Szczyrku VII Ogólnopolska Konferencja Chromatograficzna, organizowana przez Instytut Chemii Uniwersytetu Śląskiego, Oddział PAN w Katowicach, Komisje: Nauk Chemicznych i Analizy Chromatograficznej PAN oraz Instytut Podstaw Inżynierii Środowiska PAN w Zabrzu. W bieżącym roku po raz 25 zorganizowano także sympozjum naukowe Chromatograficzne metody badania związków organicznych. Mówiono m.in. o zastosowaniu chromatografii w ocenie środowiska, w analizie żywności, w biologii, farmacji i medycynie. Omawiano postępy w dziedzinie otrzymywania i charakterystyki faz stacjonarnych, a także nowości w dziedzinie aparatury chromatograficznej. Metody chromatograficzne pozwalają na analizowanie i charakteryzowanie materii we wszelkich możliwych postaciach. Dzięki nim można określać szczegółowy skład złożonych mieszanin substancji chemicznych. Istniejący przy Instytucie Chemii UŚ zespół badawczy, działający pod kierownictwem prof. J. Śliwioka i prof. T. Kowalskiej, posiada poważny dorobek naukowy w tej dziedzinie (wydaje m.in. międzynarodowe czasopismo „Acta Chromatographica”, jedyne o tym profilu w Europie Wschodniej). 

Mariusz Kubik

Medale za osiągnięcia sportowe

Piękny i dobry

Medal Kalos Kagathos – piękny i dobry, przywołuje tradycję antycznej Grecji, gdyż już Herodot używał tej nazwy dla osób szczególnie zasłużonych. Nagradza się nim ludzi, którzy odnosili wspaniałe sukcesy sportowe, a po zakończeniu sportowej kariery potrafili osiągnąć nie mniejsze sukcesy w życiu zawodowym. 11 maja medal otrzymali: Zbigniew Boniek – piłkarz, członek władz PZPN i właściciel firmy „Go and Goal”; Janusz Czerwiński – piłkarz ręczny, potem trener kadry i prezes Polskiego Związku Piłki Ręcznej, obecnie prof. AWF Gdańsk i przewodniczący Kolegium Rektorów AWF; Michał Joachimowski – trójskoczek (halowy mistrz Europy), prawnik, wicewojewoda kujawsko-pomorski, Bogusław Nowak – żużlowiec, mistrz i reprezentant Polski, absolwent AWF, mimo ciężkiego kalectwa czynny zawodowo – prowadzi w Gorzowie Uczniowski Środowiskowy Klub Sportowy „Wawrów”; Jacek Pietrzyk – koszykarz (młodzieżowa reprezentacja Polski, Wisła Kraków – I liga), profesor medycyny, dyrektor Instytutu Pediatrii CM UJ, Wilibald Winkler – koszykarz, profesor i były rektor Politechniki Śląskiej, obecnie wojewoda śląski; Sobiesław Zasada – kierowca rajdowy, przedsiębiorca – właściciel i współudziałowiec firm tworzących „Zasada Group”. Prof. F. Ziejka, przewodniczący kapituły Kalos Kagathos, podkreślił, że wyróżnieni potrafili sportowe sukcesy przekuć w sukcesy zawodowe i zwielokrotnili wartość talentu ofiarowanego im przez Boga.

Leszek Śliwa

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Włócznia ze Steklina

Toruńscy archeologowie odkryli jeden z większych na terenach zachodniosłowiańskich zbiorów militariów wczesnośredniowiecznych. W całości zachowana dwumetrowa włócznia z żelaznym grotem osadzonym na owiniętym rzemieniem drzewcu jest prawdopodobnie pierwszym tego typu odkryciem na ziemiach polskich. Badania podwodne prowadzono w jeziorze Steklin, około 30 km na południowy wschód od Torunia. Pracownicy Instytutu Archeologii i Etnologii rozpoczęli je w latach 90., w okolicach dawnego grodu. Odkryto wtedy m.in. belki i pale pochodzące prawdopodobnie z umocnień linii brzegowej jeziora lub pomostów gospodarczych, dobrze zachowaną łódź-dłubankę z IX w., zespół militariów z XI-XII w.: groty i topory, unikatowy garnek z rytem przypominającym fortyfikacje grodu steklińskiego, a także naczynia ceramiczne z przełomu epoki brązu i żelaza (sprzed 2500 lat). Badania jednak przerwano ze względu na brak środków. Powrócono do nich w obecnym sezonie badawczym.

Teraz znaleziono także bardzo dobrze zachowane konstrukcje umocnień brzegowych, zbudowanych przy drewniano-ziemnych fortyfikacjach grodu. Do głównych elementów tych konstrukcji zalicza się drewniany ruszt, składający się z równoległych żerdzi wzmocnionych prostopadle belkami, a także pozostałości dębowych pali wbitych w dno jeziora oraz belki pochodzące przypuszczalnie z pomostów komunikacyjnych lub zniszczonych fortyfikacji grodowych. Znalezisko uzupełnia ceramika naczyniowa. Dr hab. Wojciech Chudziak, prof. UMK, przypuszcza, że konstrukcje mogą być związane z przeprawą prowadzącą na drugi brzeg jeziora. Gród w Steklinie leżał na skrzyżowaniu szlaków komunikacyjnych.

(kin)

Stypendia 
konferencyjne

Fundacja Batorego zakończyła z początkiem 2001 r. program stypendialny ułatwiający młodym polskim uczonym udział w zagranicznych konferencjach. Doceniając znaczenie tego programu dla społeczności naukowej Fundacja na rzecz Nauki Polskiej postanowiła ustanowić własny program o podobnych celach i nazwie „Stypendia konferencyjne”. Jego realizacja rozpoczęła się w II kwartale br. Procedurą konkursową związaną z przyznawaniem tych stypendiów zajmuje się Towarzystwo Naukowe Warszawskie.

O stypendium konferencyjne FNP mogą ubiegać się osoby, które są pracownikami lub doktorantami w krajowej szkole wyższej lub w instytucji, w której celach statutowych jest prowadzenie badań naukowych i które zamierzają wygłosić na konferencji referat, komunikat lub przedstawić plakat. Stypendium przeznaczone jest wyłącznie dla obywateli polskich w wieku do 35 lat, a może być wykorzystane na dofinansowanie kosztów podróży, opłat konferencyjnych, zakwaterowania bądź wyżywienia w czasie konferencji. Wnioski oceniane są na podstawie dorobku naukowego kandydata, rangi konferencji oraz znaczenia prezentacji.

Stypendia realizowane są w ciągu roku w kilku turach. Na początku czerwca rozstrzygnięto pierwszą edycję konkursu, w wyniku której 95 młodych uczonych (na 186 złożonych wniosków) otrzymało subwencję na wyjazd zagraniczny w kwotach 1-4 tys. zł. Zdecydowaną większość laureatów stanowią uczeni ze szkół wyższych – jest ich 70, z tego aż 14 z Uniwersytetu Warszawskiego. W pierwszej turze konkursu subwencję na wyjazd na zagraniczną konferencję otrzymał też jeden młody uczony z uczelni niepaństwowej – Wyższej Szkoły Biznesu w Nowym Sączu.

Druga tura konkursu została zamknięta 15 czerwca. Wnioski o stypendia konferencyjne FNP w ostatniej w roku bieżącym turze można składać do 15 października w Towarzystwie Naukowym Warszawskim pod adresem: 00-330 Warszawa, Pałac Staszica, ul. Nowy Świat 72, pok. 6, tel./fax: (22) 657 28 26, z dopiskiem „Stypendia konferencyjne FNP”. 

(mit)

Informacje o stypendium oraz warunkach, jakie powinny spełniać wnioski, uzyskać można na stronie internetowej Fundacji oraz u p. Krystyny Frąk, tel. 845 95 11, 
e-mail: fellow@fnp.org.pl, jak również bezpośrednio w Towarzystwie Naukowym Warszawskim.

Ankieta 
dla młodych 
uczonych

Fundacja na rzecz Nauki Polskiej we współpracy ze Szkołą Główną Handlową rozpoczęły badania socjologiczne pod hasłem Młody naukowiec – ewaluacja programu stypendiów krajowych FNP. Służyć one mają ocenie efektów realizowanego od 10 lat programu stypendialnego, z którego skorzystało dotychczas 800 młodych naukowców, a także pomóc w jego lepszym dostosowaniu do potrzeb przyszłych kandydatów na stypendystów. Badania mają też za zadanie ukazać uwarunkowania kariery naukowej młodej kadry w świetle jej własnych opinii. Rezultaty badań wykorzystane będą przy tworzeniu nowych programów Fundacji.

FNP zaprasza do przysyłania ankiet nie tylko stypendystów Fundacji, lecz także tych, którzy składali wnioski w konkursie oraz innych pracowników naukowych w wieku od 24 do 39 lat. Sprawa jest o tyle prosta, że badanie prowadzone jest za pomocą Internetu. Ankietę, zamieszczoną pod adresem: http://www.fnp. org.pl/ankieta, można wypełniać zarówno on-line, jak również po skopiowaniu na swój komputer. Ankiety będą przyjmowane do połowy października br. Opinie i pytania na temat problematyki i technicznej obsługi kwestionariusza można nadsyłać pod adresem e-mail: ankieta@fnp.org.pl, faksem: (0-22) 646 61 04 lub pocztą pod adresem: Szkoła Główna Handlowa Instytut Ekonometrii przy KAE, Al. Niepodległości 162, 02-554 Warszawa. 

Raport końcowy, zawierający wyniki badań, opracowany zostanie jeszcze w tym roku kalendarzowym i udostępniony na stronie internetowej Fundacji: www.fnp.org.pl .

(mag) 

Fundacja „Pallas Silesia”

Strażnicy ksiąg

Piątą rocznicę swego powstania obchodzi działająca na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Śląskiego Fundacja „Pallas Silesia”. Skupia się ona na działalności edytorskiej, publikując półrocznik „Pallas Silesia” (dotąd ukazało się 5 woluminów) oraz tomiki Biblioteki Fundacji. W tej bibliofilskiej serii wydawane są zapomniane dziś XIV- i XVII-wieczne teksty polskie i łacińskie, m.in. Hymny moje domowe Piotra Wacheniusa i wiersze Anny Memoraty, oraz utwory współczesne (np. Podróż czterech mężów z Nysy do Barda Śląskiego i Pięć esejów o gościnności Tadeusza Sławka). Wszystkie tomiki charakteryzują się wysublimowanym kształtem edytorskim – to zasługa Artystycznej Oficyny Drukarskiej Aleksandra Spyry w Pszczynie, w której są drukowane w nakładach od 60 do 250 egzemplarzy numerowanych.

– Staramy się być strażnikami ksiąg – mówi dr Dariusz Rott, wiceprezes fundacji. – Przywołujemy z niebytu postacie dawnych twórców: Ioannesa Langusa Silesiusa, Baltazara Exnera, Piotra Wacheniusa. Któż pamięta dziś ich dokonania literackie? Jak wędrowni humaniści, prezentujemy je współczesnym czytelnikom i słuchaczom podczas spotkań promocyjnych, które odbywają się w różnych miejscach Śląska i Wielkopolski, oraz w czasie cyklicznych Dialogów Poezji i Muzyki „Plesna Civitas” na przełomie września i października w Pszczynie.

Jeszcze w tym roku planowana jest publikacja wyboru kazań Konrada Negiusa, zbioru poezji Christiana Morgensterna oraz kolejnego tomu półrocznika. W miarę możliwości fundacja dofinansowuje także inne projekty badawcze i wydawnicze, m.in. tomik poezji Angelusa Silesiusa i płyty CD.

Poza działalnością wydawniczą fundacja inicjuje badania naukowe i popularyzuje wielokulturowe dziedzictwo dawnego Śląska. Od 5 lat, wraz z Towarzystwem Miłośników Ziemi Pszczyńskiej, fundacja organizuje Dialogi Poezji i Muzyki „Plesna Civitas”, odbywające się corocznie w Pszczynie. Inne inicjatywy to m.in. edycje materiałów konferencyjnych (np. z konferencji popularnonaukowej w II LO w Zabrzu Od starożytnego uniwersum do Unii Europejskiej, odbytej w marcu 1999 r.) czy publikacje materiałów ze śląskoznawczej konferencji naukowej Hałda, zorganizowanej na Wydziale Filologicznym UŚ.
Fundacja „Pallas Silesia” współorganizowała ponadto m.in. – wraz z Instytutem Historii Uniwersytetu Opolskiego i międzynarodowym stowarzyszeniem Latinitati Vivae Provehendae Associatio e.V. – sympozjum Silesia Latina w Kamieniu Śląskim, a także sesję naukową Podróż do źródeł mistyki śląskiej, zorganizowaną przez Instytut Mikołowski w Mikołowie, wspólnie z Instytutem Filozofii UŚ i Domem Współpracy Polsko-Niemieckiej w Gliwicach, uczestnicząc także w dofinansowaniu towarzyszącej spotkaniu książki Anioła Ślązaka (Johannesa Schefflera) Cherubowy wędrowiec.

Mariusz Kubik

Politechnika Łódzka

Mariaż inżynierii i plastyki

Jedna z imprez towarzyszących X Międzynarodowemu Triennale Tkaniny związana była z Politechniką Łódzką. W galerii Tower Building zaprezentowany został dorobek dydaktyczny, naukowy i artystyczny Katedry Architektury Tekstyliów: projekty plenerowe i prace dyplomowe studentów. Można było także podziwiać dorobek artystyczny ich pedagogów. Odbył się pokaz mody damskiej, zatytułowany Medium przeplotu w ubiorze, przygotowany przez studentów. Specjalność architektura tekstyliów powstała 10 lat temu na Wydziale Włókienniczym (obecnie Inżynierii i Marketingu Tekstyliów). Jej ojcem chrzestnym był prof. Janusz Szosland, zaś organizatorem i kierownikiem tej specjalności został doc. dr hab. Józef Masajtis – obecnie kierownik Katedry Architektury Tekstyliów. Dokładne przeniesienie wzorców z architektury klasycznej nie było możliwe, gdyż inny jest zarówno obiekt zainteresowania, jak i praca projektanta. Pozostaje jednak ta sama idea – trwałość i użyteczność wytworu oraz zachwyt użytkownika i widza. W wyrobie włókienniczym relacja między użytecznością a sztuką zależy od jego rodzaju i przeznaczenia. W niektórych można mówić jedynie o aspektach technologicznych, w innych dominujące znaczenie ma wrażenie artystyczne, które jednak nie może pozostawać w oderwaniu od funkcji użytkowych.

Zamierzony cel kształcenia wymagał m.in. wprowadzenia przedmiotów kształcących wrażliwość plastyczną. Wystawione prace studenckie potwierdziły, że połączenie techniki ze sztuką jest możliwe i korzystne. Czuło się, że ich autorzy mają inaczej ukształtowaną osobowość inżyniera. Potrafią zastosować wszystkie możliwości i uwzględniać ograniczenia, jakie niesie aktualny stan technologii włókienniczych. Jednocześnie, projektując formę zewnętrzną wyrobu, wykorzystują w pełni nieograniczone myślenie artystyczne. Kształcenie plastyczne inżynierów włókiennictwa rozpoczyna się na pierwszym roku studiów i jest prowadzone przez artystów plastyków. Zajęcia te mają zbliżyć dwa odmienne światy – technicznej funkcjonalności i użyteczności oraz plastycznej wrażliwości.

Ewa Chojnacka

Akademickie Mistrzostwa Polski w Lekkoatletyce

Impreza gigant

Fot. Halina Hanusz

Akademicka impreza lekkoatletyczna we Wrocławiu stała pod znakiem samych rekordów. Nawet na mistrzostwach świata w lekkoatletyce nie startuje tylu zawodników, ilu było na Akademickich Mistrzostwach Polski w Lekkoatletyce. Przepiękny Stadion Olimpijski był areną zmagań ponad 1,5 tys. lekkoatletek i lekkoatletów z 70 uczelni z całej Polski, w tym – 7 akademii medycznych, 10 uniwersytetów, 7 wyższych szkół pedagogicznych, 16 politechnik, 6 akademii ekonomicznych, 9 akademii rolniczych, 10 wyższych szkół niepaństwowych, 8 AWF – razem 2563 osobostarty i ponad 700 wręczonych medali dla najlepszych. 170 startujących (22 serie) w biegu na 200 m mężczyzn, 120 startujących w biegu na 3000 m mężczyzn, itd., itd. Impreza gigant, a każde kolejne zdanie o niej można by wzmacniać cyframi. Impreza profesjonalistów z topu i amatorów. Amatorzy uczą się od mistrzów, podpatrują ich, analizują ich technikę, a mistrzowie od amatorów uczą się skromności, ambicji i z zachwytem oglądają ich spontaniczność, radość ze zwycięstwa, z pobicia rekordu życiowego.

W punktacji drużynowej wśród akademii medycznych najlepsi wśród kobiet i mężczyzn okazali się lekkoatleci z Poznania, klasyfikację uniwersytetów wygrał Uniwersytet Warszawski, wyższe szkoły pedagogiczne: kobiety – Akademia Bydgoska, mężczyźni – WSP Rzeszów, akademie ekonomiczne: kobiety – SGH Warszawa, mężczyźni – AE Kraków, akademie rolnicze: kobiety – ATR Bydgoszcz, mężczyźni – AR Poznań, wyższe szkoły zawodowe: kobiety – Kolegium Nauczycielskie Białystok, mężczyźni – KN Supraśl, AWF: kobiety – Warszawa, mężczyźni – Wrocław, wyższe szkoły niepaństwowe: kobiety – WSAP Białystok, mężczyźni – WSH-E Łódź. Tytuł najlepszej sekcji wyczynowej w Polsce zdobył AZS AWF Wrocław, przed Krakowem i Białą Podlaską.

Fot. Halina Hanusz

Przemawia prof. Paweł Kowalski, prezes KS AZS AWF Wrocław

W tym samym czasie obok Stadionu Olimpijskiego na czternastu kortach rozegrane zostały Mistrzostwa Polski Szkół Wyższych w Tenisie Ziemnym. Wśród grających był m.in. reprezentant Polski Krzysztof Kwinta, student Wyższej Szkoły Zarządzania i Bankowości z Poznania. Uczelnia ta zwyciężyła w klasyfikacji końcowej, pokonując Politechnikę Poznańską i Warszawską.

W przepięknym kompleksie AWF Wrocław, w nowej wielofunkcyjnej hali, odbywały się Akademickie Mistrzostwa Polski w Judo Kobiet i Mężczyzn. Najlepszą formę na macie zaprezentowali zawodnicy AZS AWF Wrocław, przed AWF Warszawa. Trzecie miejsce przypadło zawodnikom z AZS AWF Gdańsk.

W hali sportowej Akademii Rolniczej z kolei odbywały się Akademickie Mistrzostwa Polski w Karate WKF. W turnieju wzięło udział 124 zawodników i zawodniczek z 16 klubów. Najlepiej zaprezentowali się zawodnicy z wrocławskich klubów karate, wygrywając 11 spośród 16 konkurencji mistrzostw.

Odbyły się także dwie imprezy o wymiarze międzynarodowym: Polsko-Niemieckie AMŚ w tenisie stołowym i w szermierce. W tenisie rywalizowało ponad 120 zawodników i 50 zawodniczek. Z tej liczby 110 stanowili studenci z Niemiec. W szermierce walczyło na planszach około 100 zawodniczek i zawodników. Po raz pierwszy chyba na świecie szermierka rywalizowała na jednej hali z zawodami w judo. I to kolejny fakt pretendujący do zapisu w Księdze Rekordów Guinnessa.

Halina Hanusz

Nominacje profesorskie

25 maja Prezydent RP wręczył akty nadania tytułu naukowego profesora 108 nauczycielom akademickim oraz pracownikom nauki. 

Nauki biologiczne: Jadwiga Anioł-Kwiatkowska (UWr.), Wiesław Zbigniew Bogdanowicz (Muzeum i Instytut Zoologii PAN, Warszawa), Anna Lipińska (UŁ), Weronika Trojniar (UG).

Nauki chemiczne: Marek Biziuk (PG), Małgorzata Ewa Borówko (UMCS, Lublin), Ludwik Jan Komorowski (PWr.), Andrzej Krysztafkiewicz (PP), Andrzej Juliusz Małkiewicz (PŁ), Jacek Michał Rynkowski (PŁ), Piotr Staszczuk (UMCS, Lublin).

Nauki ekonomiczne: Ewa Maria Bogacka-Kisiel (AE, Wrocław), Krystyna Bolesta-Kukułka (UW), Józefa Famielec (AE, Kraków), Stanisław Maciej Kot (AE, Kraków), Dorota Kotlorz (AE, Katowice), Teresa Maria Łaguna (UWM, Olsztyn), Jacek Wiesław Mercik (PWr.), Irena Olchowicz (SGH, Warszawa), Stanisław Rudolf (UŁ), Juliusz Siedlecki (AE, Wrocław), Elżbieta Maria Skrzypek (UMCS, Lublin), Michał Roman Świtłyk (AR, Szczecin), Andrzej Wojtyna (AE, Kraków).

Nauki farmaceutyczne: Teresa Gierlach-Hładoń (AM, Poznań), Wiesław Marian Kurzątkowski (Państwowy Zakład Higieny, Warszawa), Joanna Zofia Szymura-Oleksiak (UJ, Kraków). 

Nauki fizyczne: Janusz Andrzej Hołyst (PW), Wiesław Marian Macek (CBK PAN, Warszawa), Michał Matlak (UŚ, Katowice), Andrzej Opanowicz (PŁ), Ryszard Piotr Poprawski (PWr.), Andrzej Wojciech Rutkowski (UWM, Olsztyn), Krzysztof Piotr Rykaczewski (UW), Karina Agnieszka Weron (PWr.). 

Nauki humanistyczne: Michał Antoni Bednarski (UŚ, Katowice), Jan Ciechowicz (UG), Krzysztof Maria Kawalec (UWr.), Michał Paweł Markowski (UJ, Kraków), Andrzej Józef Meissner (WSP, Rzeszów), Wojciech Franciszek Rojek (UJ, Kraków), Jan Rzońca (UO), Wojciech Henryk Sady (WSP, Zielona Góra), Andrzej Szahaj (UMK, Toruń), Janusz Szczepański (Archiwum Państwowe m.st. Warszawy – Oddział w Pułtusku), Wiesław Leon Wróblewski (Akademia Obrony Narodowej, Warszawa), Marina Maria Zalewska (UW), Bogusław Józef Żyłko (UG). 

Nauki matematyczne: Janusz Roman Grabowski (UW), Ryszard Rudnicki (Instytut Matematyczny PAN, Warszawa – Oddział w Katowicach), Łukasz Stettner (Instytut Matematyczny PAN, Warszawa), Zbigniew Stanisław Szafraniec (UG). 

Nauki medyczne: Janusz Bohosiewicz (ŚAM, Katowice), Wojciech Drygas (AM, Łódź), Janusz Jerzy Konecki (ŚAM, Katowice), Andrzej Wojciech Lipkowski (Instytut – Centrum Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej PAN, Warszawa), Edward Józef Malec (UJ, Kraków), Marek Ryszard Motyka (ŚAM, Katowice), Stanisław Jan Nowak (AM, Poznań), Janusz Andrzej Pawlęga (UJ, Kraków), Jan Józef Peterek (Instytut Matki i Dziecka, Warszawa), Waldemar Juliusz Placek (AM, Gdańsk), Fryderyk Alfred Prochaczek (ŚAM, Katowice), Stefan Jerzy Sajdak (AM, Poznań), Krzysztof Jan Szaflik (Instytut „Centrum Zdrowia Matki Polki”, Łódź), Andrzej Stanisław Szulc (AM, Poznań), Andrzej Michał Wykrętowicz (AM, Poznań). 

Nauki o Ziemi: Andrzej Kowalczyk (UW), Jarosław Jan Napiórkowski (Instytut Geofizyki PAN, Warszawa), Bolesław Kazimierz Nowaczyk (UAM, Poznań), Anna Pazdur (PŚ, Gliwice), Alfred Uchman (UJ, Kraków). 

Nauki prawne: Stanisław Pikulski (UWM, Olsztyn), Irena Wiszniewska-Białecka (Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa).

Nauki rolnicze: Maria Bielecka (Instytut Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN, Olsztyn), Zygmunt Wojciech Gil (AR, Kraków), Tomasz Franciszek Heese (Pkosz.), Aleksandra Józefina Łukaszewska (SGGW, Warszawa), Zenon Węglarz (SGGW, Warszawa), Ryszard Jerzy Zadernowski (UWM, Olsztyn).

Nauki techniczne: Grażyna Maria Balińska (PWr.), Michał Bołtryk (PB), Stanisław Wojciech Dobrociński (AMW, Gdynia), Joanna Stanisława Karcz (PSz.), Bożenna Kawalec-Pietrenko (PG), Halina Koczyk (PP), Jerzy Franciszek Kołodziejski (Instytut Technologii Elektronowej, Warszawa), Stanisław Konopka (WAT, Warszawa), Antoni Kozioł (PWr.), Jan Piotr Kusiński (AGH, Kraków), Andrzej Roman Mianowski (PŚ, Gliwice), Franciszek Marian Mosiński (PŁ), Edward Osada (AR, Wrocław), Witold Pedrycz (University of Alberta, Edmonton, Kanada), Marcin Andrzej Perzyk (PW), Anna Barbara Piotrowska (Instytut Technologii Elektronowej, Warszawa), Bogusław Radziszewski (PŚ, Kielce), Antoni Rosikoń (em. prac. PŚ, Gliwice), Krzysztof Jan Rosochowicz (PG), Czesław Kazimierz Sajdak (PŚ, Gliwice), Maciej Stanisław Sobieszczański (PŁ – Filia w Bielsku-Białej), Krzysztof Tubielewicz (PCz.), Jerzy Wojciech Warych (PW), Ryszard Kazimierz Źróbek (UWM, Olsztyn). 

Nauki teologiczne: ks. Paweł Placyd Ogórek (UKSW, Warszawa).

Nauki weterynaryjne: Aleksander Wiaczesław Demiaszkiewicz (Instytut Parazytologii PAN, Warszawa), Maria Podolak-Majczak (AR, Lublin), Antonina Sopińska (AR, Lublin).

Karpaty pełzną i skręcają się

PANCARDI

Polska uczestniczy w międzynarodowym projekcie PANCARDI (Panonia-Karpaty-Dynarydy), obejmującym kompleksowe badania geologiczne, geofizyczne i geochemiczne obszarów między Karpatami a Górami Dynarskimi. Jest to część wielkiego programu EUROPROBE, zorganizowanego pod patronatem Europejskiej Fundacji Nauki w celu badań budowy i ewolucji skorupy ziemskiej w skali całego kontynentu od wybrzeży Atlantyku po Ural. Współpracują w nim uczeni z wielu ośrodków naukowych całej Europy. Polskę reprezentują w tym projekcie m.in. Instytut Geofizyki PAN oraz Instytut Nauk Geologicznych PAN. Udział w programie zapewnia naszym uczonym szerokie kontakty z nauką europejską oraz dostęp do znakomitych laboratoriów i aparatury naukowej.

Obiektem badań rozwijanych obecnie w ramach projektu PANCARDI jest system geologiczny złożony z łuku karpackiego, basenu panońskiego oraz gór Dynarydów. Na przykładzie Karpat – gór fałdowych powstałych w wyniku zderzenia kontynentu afrykańskiego z Europą – uczeni chcą prześledzić procesy tworzenia się i rozpadania tego typu łańcuchów górskich. Ze względu na położenie naszego kraju na przedpolu Karpat problematyka ta bardzo interesuje polskich geologów.

Projekt PANCARDI dostarczył już nowych danych o budowie i ewolucji Karpat. Z pomiarów paleomagnetycznych wynika, że w ciągu ostatnich 20 mln lat północna część pasma karpackiego w czasie swojej wędrówki wykonała skręt o ok. 40 stopni. Wcześniej sądzono, że Karpaty jedynie „pełzną” na północ. Program, oprócz celów czysto poznawczych, ma także zadanie praktyczne – poszukiwanie złóż surowców mineralnych, ochronę środowiska i ocenę stanu zagrożenia sejsmicznego.

(ert)

Uniwersytet Warszawski

Zimno z wulkanów

Badania geologiczne oraz analizy izotopowe pozostałości starych jezior w północno-wschodniej Polsce ujawniły gwałtowne pogorszenie się klimatu w Europie 420 tys. lat temu. Ciepły klimat w okresie interglacjału mazowieckiego w krótkim czasie stał się chłodny i suchy.

W ostatnich latach odkryto na wschodnim Mazowszu i Podlasiu, na południe od dolnego Bugu, ślady rozległego pojezierza sprzed 420 tys. lat. Te dawno pogrzebane jeziora są swoistą kroniką zmian klimatu. Badania nad rekonstrukcją klimatu interglacjału mazowieckiego – ciepłego okresu między zlodowaceniem południowopolskim a środkowopolskim – prowadzi od kilku lat dr Jerzy Nitychoruk z Instytutu Geologii Podstawowej Uniwersytetu warszawskiego. Badania izotopowe starych osadów jeziornych pozwalają na podstawie proporcji izotopów tlenu O16 i O18 oraz zawartości izotopu węgla C13 odtworzyć ówczesne warunki klimatyczne. Analiza zachowanych w tych warstwach pyłków roślinnych dostarcza informacji o środowisku przyrodniczym.

Polskie badania – pierwsze w Europie izotopowe rekonstrukcje klimatyczne dla tego okresu – ujawniły ślady jakiejś katastrofy. Rozpoczęty ok. 450 tys. lat temu interglacjał mazowiecki, w którym klimat podobny był do obecnego, nagle się zmienił. Przypuszcza się, że kryzys klimatu przed 420 tys. lat spowodowały wybuchy wulkanów na terenie Włoch, które doprowadziły do zapylenia atmosfery. W osadach jeziornych znaleziono warstwy popiołu wulkanicznego, który docierał aż na ziemie polskie. Występowały też kwaśne deszcze, które zatruwały jeziora. Po tej katastrofie wulkanicznej jeszcze przez 30 tys. lat panował chłodny klimat subarktyczny. Potem przyszło zlodowacenie.

(mar)