Okolice nauki

W Internecie nie zawsze opisywana jest tematyka prowadzonych badań. 
Co czwarta analizowana strona w ogóle nie zawiera takich informacji lub jedynie 
w odniesieniu do pojedynczych zakładów.

Helena Dryzek

 Nie tylko w deklaracjach, ale jednak coraz bardziej rzeczywiście żyjemy w społeczeństwie informacyjnym, którego jednym z najważniejszych przejawów jest dostęp do Internetu. Jaki jest stan zasobów internetowych w dziedzinie nauki, udostępnianych w Polsce przez szkoły wyższe i stowarzyszenia naukowe? Szukając odpowiedzi na to pytanie, posłużono się dziedziną matematyki, bo może ona interesować szczególnie wielu hipotetycznych użytkowników: badaczy zainteresowanych możliwościami współpracy naukowej, nauczycieli akademickich doskonalących swój warsztat czy wreszcie osoby zainteresowane podjęciem studiów lub poszukujące określonej wiedzy w tej dziedzinie, a nie będące specjalistami. Poszukiwane były zatem informacje umożliwiające co najmniej dalszy kontakt (elektroniczny lub listowny) lub informacje szczegółowe dotyczące tematyki badawczej, narzędzi dydaktycznych, publikacji, zasobów literatury i czasopiśmiennictwa, a wreszcie wszelkie informacje sprzyjające możliwości pogłębienia lub zdobycia wiedzy w dziedzinie matematyki. W wyniku analizy zasobów internetowych, przeprowadzonej w okresie czerwiec-sierpień 2002 r., okazało się, że informacje z dziedziny matematyki udostępnia 46 szkół wyższych (odpowiednie ich wydziały, instytuty, katedry, zakłady lub inne jednostki uczelniane, jak Centrum Badań Nieliniowych im. Juliusza P. Schaudera UMK w Toruniu, Centrum im. Hugona Steinhausa w Politechnice Wrocławskiej oraz Interdyscyplinarne Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego UW), dwa instytuty Polskiej Akademii Nauk (Instytut Matematyczny oraz Instytut Badań Systemowych) oraz Polskie Towarzystwo Matematyczne i Fundacja Stypendialna Matematyków Wrocławskich. Informacje z zakresu matematyki są również dostępne w wydzielonych witrynach: „Zasoby matematyczne Internetu” na stronie Politechniki Gliwickiej, „Spotkania matematyczne w Internecie” na stronie poświęconej problemom edukacji matematycznej, powstałej z inicjatywy Fundacji Stypendialnej Matematyków Wrocławskich, oraz „Olimpiada Matematyczna” na stronie UW. Analizowane strony internetowe zawierają wiele linków do krajowych i zagranicznych stron matematycznych; wśród tych serwisów, aktualnością, obszernością i starannością opracowania wyróżnia się informacja kierująca na stronie Instytutu Matematyki i Fizyki Akademii Podlaskiej w Siedlcach http://www.ap.siedlce. pl/~imif/zasoby.html. I jeszcze jedna uwaga – w nazwach jednostek uczelnianych matematyka jest obecnie częściej kojarzona z informatyką niż, jak było to tradycyjnie, z fizyką.

Wyniki analizy dotyczą państwowych szkół wyższych. Szkoły niepaństwowe udostępniają w Internecie prawie wyłącznie informacje dotyczące rekrutacji studentów; dotyczy to również Wyższej Szkoły Matematyki i Informatyki Użytkowej w Białymstoku. Szkoły niepaństwowe rzadko udostępniają informacje o wydziałach i instytutach, i chociaż można natrafić na ślad jednostek organizacyjnych związanych z matematyką, to brak jakichkolwiek informacji o ich funkcjonowaniu.

Najłatwiejszy jest dostęp do informacji dotyczących zasad rekrutacji na studia wyższe. Szczegółowe informacje dotyczące kierunku matematyka można znaleźć prawie we wszystkich analizowanych jednostkach szkół wyższych, z wyjątkiem Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej, Akademii Morskiej w Gdyni, Politechniki Krakowskiej, Politechniki Rzeszowskiej, Akademii Rolniczej w Szczecinie, Akademii Ekonomicznej i Akademii Rolniczej we Wrocławiu. Niektóre jednostki udostępniają obszerne informatory dla kandydatów i studentów – dotyczy to Uniwersytetu w Białymstoku, Politechniki Gdańskiej, Uniwersytetu Gdańskiego (tylko kierunek informatyka na studiach wieczorowych), Politechniki Śląskiej w Gliwicach, Uniwersytetu Jagiellońskiego, Akademii Pedagogicznej w Krakowie, UMCS w Lublinie, UAM w Poznaniu, UW, Politechniki Warszawskiej oraz Uniwersytetu Wrocławskiego. Spośród tych dokumentów starannością i bogactwem informacji wyróżnia się „Informator o Studiach” UJ (www.uj.edu.pl/~studia).

JĘZYK

Internet jest siecią komputerową o zasięgu światowym i jego zasoby mogą być istotnie powszechnie dostępne pod warunkiem, że na przeszkodzie nie stoi bariera językowa. Atrakcyjność oferty studiów lub współpracy naukowej dla obcokrajowców wymaga istnienia wersji obcojęzycznej. Zaledwie połowa analizowanych stron ma odpowiednik w języku angielskim i nie zawsze dotyczy to całości prezentowanych informacji, a zaledwie w dwóch przypadkach dostępna jest również wersja niemiecka (strona Katedry Matematyki na Wydziale Inżynierii Kształtowania Środowiska Akademii Rolniczej we Wrocławiu oraz Wydziału Matematyki i Informatyki UMK w Toruniu; w tym ostatnim przypadku udostępniana jest również wersja francuska, a w przygotowaniu jest wersja rosyjska). Zaledwie nieco ponad jedna trzecia (35 proc.) stron domowych pracowników dydaktycznych i doktorantów jest dostępnych w wersji angielskiej, a tylko jedna strona była ponadto dostępna w innym języku (portugalskim).

KONTAKT ELEKTRONICZNY

Jedną z funkcji Internetu jest stworzenie możliwości kontaktu za pośrednictwem poczty elektronicznej. Niestety, tylko co trzecia z analizowanych jednostek podaje adresy elektroniczne wszystkich (lub prawie wszystkich) pracowników (w tym niekiedy również doktorantów), dotyczy to Uniwersytetu Gdańskiego, Śląskiego, Jagiellońskiego, Łódzkiego, UMCS, UAM w Poznaniu, Politechniki Poznańskiej, Uniwersytetu Szczecińskiego, UMK w Toruniu, Instytutu Matematycznego PAN, Instytutu Badań Systemowych PAN, UW, Uniwersytetu Wrocławskiego, Politechniki Wrocławskiej, Akademii Rolniczej we Wrocławiu oraz Uniwersytetu Zielonogórskiego. Niektóre analizowane jednostki udostępniają wyszukiwarki nazwisk pracowników (Akademia Świętokrzyska w Kielcach, AGH w Krakowie, Akademia Pedagogiczna w Krakowie oraz Akademia Morska w Gdyni – poprzez wspólne zdjęcie). Na pozostałych stronach jest bardzo niewiele adresów elektronicznych lub brak ich w ogóle; ten ostatni przypadek dotyczy Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej, Akademii Bydgoskiej, Akademii Ekonomicznej w Krakowie, Politechniki Krakowskiej, KUL, Politechniki Lubelskiej, Uniwersytetu Rzeszowskiego, Akademii Podlaskiej w Siedlcach, Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie oraz Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu.

Na analizowanych stronach stosunkowo rzadko wykorzystywane są interaktywne formy kontaktu z użytkownikami. Nieliczne wyjątki dotyczą formularzy zgłoszeniowych, jak „Karta zgłoszenia na Studium Podyplomowe z Informatyki dla Nauczycieli” (Instytut Matematyki i Fizyki Akademii Techniczno-Rolniczej w Bydgoszczy), zgłoszenie na konferencję (Instytut Matematyki Akademii Pedagogicznej w Krakowie), kwestionariusz podania kandydata na studia zamieszczony przez Wydział Matematyki i Informatyki UMK w Toruniu lub formularz zgłoszenia na Seminarium stosowany przez Katedrę Matematyki Akademii Rolniczej we Wrocławiu. W ramach konwersatorium organizowanego w Politechnice Warszawskiej stosowany jest formularz elektronicznego zapisu na wykłady. Natomiast znakomitym przykładem interaktywnej formy kontaktu z użytkownikami są dwie ankiety – na temat oceny własnej strony www, zamieszczona przez Wydział Matematyki i Informatyki UAM w Poznaniu, oraz sposobów korzystania z Internetu, zamieszczona przez Studenckie Koło Matematyków i Informatyków Uniwersytetu Łódzkiego, jak również formularz do rozwiązywania zadań z egzaminu wstępnego na informatykę i matematykę, stosowany w Uniwersytecie Wrocławskim w 1998 r. i udostępniany przez UAM w Poznaniu.

Internet jest też wykorzystywany do podtrzymywania kontaktu z absolwentami: Instytut Matematyki Uniwersytetu w Białymstoku oraz Wydział Matematyki i Informatyki UMK w Toruniu zamieszczają na swoich stronach ankiety dla absolwentów, a Instytut Matematyki UJ udostępnia informację o absolwentach na studiach dziennych. Politechnika Warszawska wykorzystuje Internet do przesyłania rozwiązań zadań w ramach Powszechnego Internetowego Konkursu dla Uczniów Szkół Średnich. Formy interaktywnego kontaktu ze studentami są natomiast często wykorzystywane przez pracowników dydaktycznych na ich stronach domowych. W trakcie analizy, za pośrednictwem witryn jednostek uczelnianych, udało się dotrzeć do ponad 500 stron domowych pracowników dydaktycznych i doktorantów.

DOKUMENTY ELEKTRONICZNE

Internet jest źródłem dokumentów w wersji elektronicznej. W trakcie analizy znaleziono 75 dokumentów elektronicznych związanych bezpośrednio z matematyką, dotyczących m.in.: rekrutacji, studiów i funkcjonowania jednostek uczelnianych. Dokumentami elektronicznymi są wymienione wcześniej różnego rodzaju informatory dla kandydatów na studia i studentów oraz informatory dla dyplomantów (Politechnika Śląska). Oddzielną kategorię napotkanych dokumentów elektronicznych stanowią różnego rodzaju zarządzenia; w szczególności na analizowanych stronach można znaleźć „Regulamin korzystania z sieci komputerowej” (Uniwersytet Śląski) oraz FAQ dotyczące korzystania z Internetu w uczelni (UAM w Poznaniu), regulaminy konkursów matematycznych (m.in. Uniwersytet Śląski, Jagielloński, PW, PTM), „Uchwałę Rady Instytutu dot. trybu przeprowadzania przewodów doktorskich” (Uniwersytet Śląski), „Regulamin zamieszczania materiałów dydaktycznych na serwerach uczelni” (AGH), zarządzenia dziekana lub dyrektora instytutu (UW, Akademia Pedagogiczna w Krakowie – m.in. zalecenia do prowadzenia i oceny prac magisterskich i licencjackich), program reformy uczelni kandydata na rektora (Politechnika Łódzka), regulaminy studiów (UAM w Poznaniu) oraz studiów doktoranckich (IM PAN), jednolity tekst Karty nauczyciela (UAM w Poznaniu), wzorzec pracy licencjackiej/magisterskiej (UW). Wydziały niektórych uczelni (np. Pomorska Akademia Pedagogiczna, Uniwersytet Wrocławski, UMK w Toruniu) udostępniają w Internecie formularz podania o przyjęcie na studia.

Innym przykładem dokumentów elektronicznych są teksty publikacji lub preprinty; niektóre jednostki zamieszczają wykazy publikacji lub preprintów swoich pracowników na oddzielnych stronach www, a ponadto bardzo wiele takich dokumentów można znaleźć na stronach domowych pracowników dydaktycznych.

ELEKTRONICZNE WERSJE MATERIAŁÓW DYDAKTYCZNYCH

W trakcie analizy udało się dotrzeć do ponad 180 ogólnie dostępnych elektronicznych wersji wykładów z dziedziny matematyki i technologii informacyjnych (160 w języku polskim oraz 24 opracowanych przez autorów zagranicznych w języku angielskim). Część z tych materiałów udostępniają uczelnie na oddzielnych stronach, wiele można znaleźć na stronach domowych pracowników dydaktycznych. W Internecie istnieje też wiele innych materiałów dydaktycznych w wersji elektronicznej, ale dostępnych wyłącznie z lokalnych serwerów uczelni i/lub na hasło. Na uwagę zasługuje fakt, że w AGH realizowany jest program archiwizacji skryptów uczelnianych i innych wydawnictw książkowych.

W Internecie można też napotkać elektroniczne materiały zastępujące tradycyjne skrypty lub wykłady; przykładem jest udostępniana przez Wydział Matematyki Stosowanej Akademii Górniczo-Hutniczej strona dydaktyczna poświęcona liczbom zespolonym oraz „Wirtualne vademecum statystyka”, tematyczne vademecum „Niezwykły świat par zbiorów wypukłych” na stronach Wydziału Matematyki i Informatyki UAM w Poznaniu lub wizualizacja ekstrakcji rozkładu Gaussa na stronie Instytutu Biocybernetyki i Inżynierii Biomedycznej PAN.

Analizowane zasoby zawierają bardzo wiele zadań i tematów z egzaminów wstępnych, egzaminów i sprawdzianów odbywanych w trakcie studiów oraz egzaminów dyplomowych (ponad 20 stron instytucjonalnych i bardzo wiele stron domowych pracowników dydaktycznych).

LITERATURA I BAZY DANYCH

Na analizowanych stronach zostały zamieszczone linki do katalogów bibliotecznych on line jedenastu bibliotek. Najpełniejszą informację biblioteczną zawiera strona Wydziału Matematyki i Informatyki UAM w Poznaniu (www.wmid.amu.pl). Wiele stron zawiera linki do matematycznych czasopism w wersji elektronicznej oraz do ponad 30 zagranicznych baz danych. Na podstawie analizowanych zasobów internetowych ustalono, że następujące polskie czasopisma matematyczne (lub informatyczne) są dostępne w wersji elektronicznej, zawierając streszczenia i pełnotekstowe artykuły lub streszczenia i wybrane artykuły lub wreszcie tylko streszczenia: „Acta Arithmetica”, „Annales Polonici Mathematici”, „Applicationes Mathematicae”, „Colloquium Mathematicum”, „Computational Methods in Science and Technology”, „Delta”, „Disscussiones Mathematicae” (cztery serie tematyczne), „Dissertationes Mathematicae”, „Dydaktyka Matematyki”, „Fundamenta Informaticae”, „Fundamenta Mathematicae”, „Matematyka” (czasopismo dla nauczycieli), „Schol?” (Biuletyn Studium Podyplomowego Rozwoju Zawodowego Nauczycieli Uniwersytetu w Białymstoku), „Studia Mathematicae”, „Topological Methods in Nonlinear Analysis”.

MATEMATYCY O SOBIE

Wcześniej wspomniano o udostępnianych w Internecie ankietach dla absolwentów wydziałów matematycznych. Wyszukiwarkę nazwisk polskich matematyków i biogramy 38 najwybitniejszych z nich udostępnia na swojej stronie Instytut Matematyczny PAN.

Na stronach domowych matematycy czasami piszą o swoich pozazawodowych zainteresowaniach, wśród których obecna jest sztuka (różne gatunki muzyki i literatury, malarstwo, teatr, film), inne nauki (astronomia, biologia, filozofia, fizyka, historia), sport (od szachów po sporty siłowe), współczesne fascynacje (komputer, giełda, polityka i szybkie samochody), rośliny i zwierzęta (od kaktusów po konie), a także (kilkakrotnie) dobra kuchnia, w tym wina. Matematycy fotografują, pływają, żeglują, wędkują, chodzą po górach, uprawiają windsurfing, jogging i narciarstwo. Obecny jest też folklor matematyczny, np. antologia tekstów o matematyce i matematykach („Informator o studiach Instytutu Matematyki UJ”), przegląd popularnych książek z matematyki (strona domowa), czy limeryki dotyczące teorii grafów (strona domowa).

WNIOSKI

Analizowane zasoby internetowe zawierają bardzo wiele cennych informacji związanych z matematyką, w szczególności z badaniami, dydaktyką i możliwością studiowania w tej dziedzinie, natomiast ewidentną ich wadą jest niedostateczna łatwość dostępu do informacji, gdyż wiele z nich jest ukrytych na stronach domowych matematyków i często brak odpowiedniej informacji kierującej zamieszczonej na stronach macierzystych jednostek uczelnianych. Szczególnym niedostatkiem jest stosunkowo częsty brak wersji anglojęzycznych udostępnianych informacji. Kontakt za pośrednictwem poczty elektronicznej również nie jest dostatecznie rozpowszechniony, a to obecnie powszechnie stosowany sposób poszukiwania możliwości współpracy naukowej.
Niestety, w Internecie nie zawsze opisywana jest tematyka prowadzonych badań. co czwarta analizowana strona w ogóle nie zawierała takich informacji lub jedynie w odniesieniu do pojedynczych zakładów. Na pozostałych stronach tematyka badawcza (czasami również dorobek i współpraca naukowa) opisana jest na ogół wyczerpująco, a spośród tych opisów wyróżnia się zastosowany przez Instytut Matematyki Politechniki Łódzkiej ( www.math.uni.lodz.pl ).

Bardzo częstym mankamentem jest brak informacji o ostatniej aktualizacji strony lub odległa jej data (do ponad 2 lat), co podważa wiarygodność udostępnianych informacji. Inna kwestia wiarygodności danych została zauważona tylko w Instytucie Matematyki Uniwersytetu w Białymstoku, gdzie na stronie www wprowadzono zapis głoszący, że pracownicy ponoszą odpowiedzialność za informacje zamieszczone na swoich stronach prywatnych.

Chociaż analiza była prowadzona w okresie, gdy kończył się rok akademicki i rozpoczęły się wakacje, na stronach www można było obserwować wprowadzane zmiany i udoskonalenia. dotyczyło to zwłaszcza strony Wydziału Matematyki, Informatyki i Mechaniki UW oraz Instytutu Matematyki Uniwersytetu Śląskiego (strona w nowej szacie). Ocena grafiki, treści i układu prezentowanej informacji jest sprawą subiektywną, ale najelegantsza, przejrzysta i kompletna wydaje się witryna Instytutu Matematyki Uniwersytetu Zielonogórskiego ( www.im.uz.zgora.pl ), która jest obecnie w trakcie napełniania, ale po zakończeniu tych prac mogłaby się stać wzorcową stroną www.

Mimo krytycznych uwag, co do zawartości i prezentacji informacji na stronach internetowych warto zachęcić zainteresowanych matematyką do penetrowania polskiego Internetu, mieści on bowiem wiele ciekawych i przydatnych informacji, a jego zasoby stale zmieniają się i poszerzają. Jest to jednak oferta kierowana głównie do użytkowników krajowych, natomiast niedostateczną uwagę poświęca się użytkownikom zagranicznym i możliwości Internetu w promocji nauki polskiej nie są tu jeszcze w pełni wykorzystane. Zamieszczenie dowolnej informacji w Internecie sprawia, iż staje się ona dostępna w skali światowej i jest to wielka szansa, którą warto wykorzystać do promocji krajowych osiągnięć naukowych.

Dr Helena Dryzek pracuje na Wydziale Matematyki i Nauk Informacyjnych Politechniki Warszawskiej. 

dryzek@mini.pw.edu.pl 

Komentarze