Prof. Chris Moulin z Université Grenoble Alpes i dr hab. Krystian Barzykowski z Uniwersytetu Jagiellońskiego zdobyli Polsko-Francuską Nagrodę Naukową im. Marii Skłodowskiej-Curie i Pierre’a Curie. Wyróżnienie przyznawane jest za wybitne osiągnięcia naukowe będące efektem polsko-francuskiej współpracy badawczej.
Nagroda została ustanowiona w 2019 roku przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej, francuskie Ministerstwo Szkolnictwa Wyższego, Nauki i Innowacji (MESRI) oraz francuską Akademię Nauk z okazji Polsko-Francuskiego Roku Nauki. Jest przyznawana w cyklu dwuletnim. Do tej pory uhonorowano nią cztery pary współpracujących ze sobą uczonych z Polski i z Francji.
W tej edycji do konkursu zgłoszono 22 nominacje. Jury, złożone z wybitnych uczonych z Francji i Polski, zadecydowało, że nagrodę otrzymają prof. Chris Moulin z Laboratoire de Psychologie et Neurocognition na Université Grenoble Alpes oraz dr hab. Krystian Barzykowski z Instytutu Psychologii na Wydziałle Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Zostali wyróżnieni za pionierskie badania nad mimowolną pamięcią autobiograficzną i zjawiskiem déjà vu. Ich prace wnoszą nowe podejście do rozumienia ludzkiej pamięci. Doceniono również ich współpracę w zakresie psychologii poznawczej i neurobiologii, która przyniosła efekt w postaci opracowania zintegrowanych ram teoretycznych dla spontanicznych procesów pamięciowych.
Prowadzone przez nich badania pozwoliły dokonać znaczących postępów w dziedzinie badania ludzkiej pamięci i dostarczyły wglądu w podstawowe mechanizmy rządzące automatycznym wywoływaniem wspomnień. Badacze zaprojektowali i opisali ramy badawcze dla zjawisk o charakterze subiektywnym i spontanicznym. Zjawiska te potencjalnie mogą być zastosowane w diagnozie klinicznej oraz w badaniu patologii płata skroniowego, pozwalając na wczesne wykrywanie zmian poznawczych. Za jedno z najbardziej kluczowych osiągnięć obu laureatów uznaje się udowodnienie, że nagłe, niespodziewane wspomnienia oraz stan déjà vu są ze sobą ściśle powiązane. Stworzona przez nich teoria wyjaśnia, jak otaczający nas świat automatycznie aktywuje te zjawiska w mózgu. To odkrycie pozwala naukowcom badać te subtelne elementy ludzkiej pamięci, których tradycyjna psychologia nie potrafiła wcześniej ani wyjaśnić, ani zaobserwować.
Współczesna nauka to gra zespołowa, a nie indywidualna dyscyplina. Najciekawsze rzeczy dzieją się tam, gdzie spotykają się ludzie z różnych krajów, różnych kultur i różnych specjalizacji. Polska i francuska nauka od pokoleń potrzebują się nawzajem. Maria Skłodowska-Curie potrzebowała Paryża, ale Paryż też potrzebował Marii Skłodowskiej-Curie. Chciałbym, żeby to wyróżnienie było nie tylko uznaniem tego, co laureaci już osiągnęli, ale też zaproszeniem do kolejnych wspólnych projektów i do tworzenia nowych zespołów, w których polska i francuska nauka będą współtworzyć naukę i Europę – mówi prof. Krzysztof Pyrć, prezes Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.
Każdy z laureatów otrzyma po 15 tys. euro (5 000 euro jako nagroda indywidualna i 10 000 euro w postaci subsydium na kontynuowanie współpracy naukowej). Wręczenie nagrody odbędzie się jesienią w Paryżu.
Pierwszy konkurs o Polsko-Francuską Nagrodę Naukową został rozstrzygnięty w 2019 r. Jej wręczenie odbyło się w lutym 2020 r. w Warszawie. Wyjątkowo nagrodzone zostały dwie pary laureatów: dr hab. Marcin Szwed z Instytutu Psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz prof. Laurent Cohen z Instytutu Badań nad Mózgiem i Rdzeniem Kręgowym (Institut du Cerveau et de la Moelleépinière, ICM), a także prof. Jakub Zakrzewski z Wydziału Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego i dr hab. Dominique Delande z Narodowego Centrum Badań Naukowych we Francji (CNRS). W drugim konkursie, w 2022 roku, nagrodę otrzymali prof. Pierre Kervella z Obserwatorium Paryskiego i prof. Grzegorz Pietrzyński z Centrum Astronomicznego im. M. Kopernika PAN w Warszawie. W trzeciej odsłonie, w 2024 roku, laureatami zostali: prof. Denis Jacquemin z Université de Nantes i Institut Universitaire de France oraz prof. Daniel Gryko z Instytutu Chemii Organicznej PAN.
MK, źródło: FNP