Życie akademickie

Marzec 68

Opublikowano: 16.03.2018

forum akademickie
Demonstracja przed biblioteką UW. Źródło: www.marzec1968.pl

„8 marca 1968 roku na dziedzińcu przed Biblioteką Uniwersytetu Warszawskiego uczestniczyłem w wiecu protestacyjnym przeciw zdjęciu z afisza „Dziadów” w reżyserii Kazimierza Dejmka i relegowaniu dwóch studentów – Henryka Szlajfera i Adama Michnika. Kilka godzin później wylądowałem „na dołku” w Pałacu Mostowskich, zaś dwa dni później przewieziony zostałem do więzienia przy ulicy Rakowieckiej, obecnie przemienionego w muzeum, gdzie odpoczywałem przez kilka miesięcy, by po wyjściu się dowiedzieć, że nie jestem już studentem i zostałem objęty zakazem dalszej nauki, który to zakaz uchylony został dopiero w roku 1971, co sprawiło, iż miast zostać filozofem, ukończyłem zaoczne studia polonistyczne, zaś po krótkim okresie reedukacji, jaką była praca na stanowisku pomocnika ślusarza w Miejskim Przedsiębiorstwie Remontu Dźwigów Osobowych, udało mi się – za wstawiennictwem profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego Konstantego Grzybowskiego – uzyskać etat w Muzeum Historycznym m.st. Warszawy, dzięki czemu wdrożyłem się w tajniki profesji dokumentalisty, opracowując bibliografię życia literackiego Warszawy w latach 1918-1926, a było to zajęcie o tyle interesujące, że pozwoliło mi żyć jednocześnie w dwóch przestrzeniach czasowych, w okresie odrodzenia polskiej suwerenności i w pierwszej połowie władzy Edwarda Gierka. Czytałem na przemian takie gazety jak z jednej strony pepeesowski «Robotnik» czy «Wiadomości Literackie», z drugiej «Trybunę Ludu» i «Twórczość»” – pisze Leszek Szaruga w felietonie zatytułowanym „Marzec 68”.

Marcowy numer „Forum Akademickiego” (3/2018) poświęcamy w dużej mierze studenckiej rewolcie 1986 roku, zarówno w kraju, jak i za granicą. Konsekwencje protestów dla polskiej nauki i środowiska akademickiego przypomina dr hab. Tadeusz Paweł Rutkowski z UW w artykule „Polska nauka po marcu 1968 roku”. Czytamy w nim m.in.: „W trakcie tłumienia protestów młodzieży i popierających ich pracowników naukowych, oprócz działań represyjnych podejmowanych przez Służbę Bezpieczeństwa podjęto także działania o charakterze politycznym i administracyjnym. Do najgłośniejszych należało zwolnienie 25 marca z Uniwersytetu Warszawskiego sześciu uczonych: Zygmunta Baumana, Bronisława Baczki, Włodzimierza Brusa, Marii Hirszowicz, Leszka Kołakowskiego i Stefana Morawskiego. Wszyscy oprócz Brusa (Wydział Ekonomii Politycznej) byli pracownikami Wydziału Filozofii UW. Nie udało się do tej pory ustalić uzasadnienia takiego, a nie innego składu wyrzuconych z uczelni. Nie wyrzucono np. prof. Stefana Żółkiewskiego, sekretarza Wydziału I (nauk społecznych) PAN i członka KC PZPR, który opowiedział się po stronie studentów. Tak samo, jak uznawanego za „rewizjonistę”, prof. Adama Schaffa, nota bene czołowego ideologa partii w latach 50. i początku 60 i podobnie jak Żółkiewski członka KC PZPR. Spośród 17 sygnatariuszy listu protestacyjnego do ministra oświaty i szkolnictwa wyższego Henryka Jabłońskiego z 9 III 1968 r. wyrzucono w ramach «szóstki» tylko prof. S. Morawskiego i doc. M. Hirszowicz, a pod koniec 1968 r. także doc. Janinę Zakrzewską, w tym ostatnim przypadku używając pretekstu formalnego. Wydaje się, że decyzję o wyrzuceniu z UW szóstki profesorów podjęto „na gorąco”, traktując ich jako bezpośrednie zaplecze dla ruchu studenckiego i środowiska rewizjonistycznego w PZPR. Jest charakterystyczne, że po tym spektakularnym i mającym szerokie echa posunięciu nie nastąpiły następne, a w działaniach władz widoczna była tendencja do przywrócenia kontroli nad szkolnictwem wyższym i nauką bez posuwania się do tak radykalnych działań jak wyrzucanie z pracy profesorów”.

Z kolei dr Małgorzata Choma-Jusińska z lubelskiego IPN analizuje „Wydarzenia marcowe w Lublinie”, zwracając uwagę m.in. na reperkusje związane z antysemicką nagonką rozpętaną przez centralne i wojewódzkie władze PZPR: „Z nową siłą nagonka «antysyjonistyczna» została rozpętana w Lublinie już po wyciszeniu nastrojów na uczelniach, bo wątek ten nie był wykorzystany w oficjalnych interpretacjach lokalnych wydarzeń. Według urzędowych danych w województwie mieszkało w tym czasie około 450 osób pochodzenia żydowskiego. Część dotknęły różne szykany, zwłaszcza tych, którzy pełnili publiczne lub kierownicze funkcje. Wykorzystywano rzeczywiste lub wymyślone zarzuty, by usuwać z pracy, przenosić na gorsze stanowiska lub, w przypadku osób prowadzących np. własny sklep, nie przedłużyć koncesji. (…) Antysemicka propaganda i szykany zburzyły poczucie bezpieczeństwa Polaków żydowskiego pochodzenia. Do 1972 r. z województwa wyemigrowały 122 osoby, około połowa do Izraela, inni do Danii, Szwecji i USA. Podobnie jak w skali kraju stosunkowo wysoki odsetek stanowiły osoby wykształcone. Do końca sierpnia 1969 r. wśród emigrantów było 13 osób z wyższym wykształceniem i 6 studentów. Wyjechał z Lublina m.in. doc. Wiktor Szmuness, epidemiolog i wirusolog pracujący w Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej i AM, a także doc. Krystyna Modrzewska, kierownik Katedry Antropologii na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi UMCS. Zapewne polityczny kontekst rzutował też na sprawę prof. Józefa Parnasa, zasłużonego dla Instytutu Medycyny Pracy i Higieny Wsi, który w 1968 r. został aresztowany pod zarzutem usiłowania przekazania tajemnic państwowych ambasadzie państwa kapitalistycznego, a rok później skazany na 5 lat pozbawienia wolności (zwolniony w 1971 r., wyemigrował do Danii)”.

Kontekst zachodnioeuropejski i amerykański dla wydarzeń polskiego Marca kreśli prof. Andrzej Chojnowski z UW, prezentując „Rok 1968 na Zachodzie”. Autor zwraca uwagę na pokoleniowy charakter protestów, związany z przemianami obyczajowymi tamtego czasu i dorastaniem młodzieży urodzonej już po II wojnie. „Młodzieżowy ferment lat 60. nie miał charakteru powszechnego ani w wymiarze geograficznym, ani społecznym. Dał o sobie znać głównie w USA, Francji, RFN i Włoszech, a jego kolebką były uczelnie. Nie był to przypadek, albowiem po II wojnie doszło do upowszechnienia dostępu do oświaty, a w konsekwencji do wielkiego wzrostu liczebności uczniów i studentów. Wobec podnoszenia się poziomu zamożności warstwy średniej pozostająca „na garnuszku” rodziców młodzież nie musiała się spieszyć z podejmowaniem pracy zawodowej. Dysponowała ona dużą ilością czasu zarówno na naukę, jak i na rozrywki, a również na aktywność obywatelską. Jej głos się jednak mało liczył, bo np. światem uniwersyteckim rządziła autokratycznie profesura, która nie była skłonna do krytycznej analizy treści nauczania, metod wychowawczych i sposobu funkcjonowania uczelni. Studentów traktowano jak duże dzieci, stosując różne restrykcje administracyjne, m.in. ograniczanie możliwości odwiedzania męskich akademików przez kobiety i odwrotnie. Przeludnione uniwersytety stawały się swoistymi koszarami, zasiedlonymi przez tyleż sfrustrowanych, co znudzonych młodych ludzi o niespożytkowanych siłach witalnych. W sprzyjających okolicznościach mogli oni się przekształcić w potężną siłę polityczną. Tę możliwość uświadomił ówczesnemu światu Mao Zedong, używając hunwejbinów z Czerwonej Gwardii jako głównego narzędzia tzw. rewolucji kulturalnej (1966)” – czytamy w interesującym artykule.

Oczywiście w numerze także aktualna informacja i publicystyka, związana m.in. z dyskusją na temat projektu ustawy o nauce i szkolnictwem wyższym czy o programach Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej.

Zachęcamy do lektury FA 3/2018 w wydaniu online , a także elektronicznym i drukowanym.

 

Tylko prenumerata zapewnia pełny dostęp do aktualnych numerów „Forum Akademickiego”. Zamówienia na prenumeratę wersji drukowanej FA przyjmujemy pod adresem prenumerata@forumakad.pl:

– prenumerata roczna dla instytucji 219 zł

– prenumerata roczna dla osób indywidualnych 160, 00 zł.

Prenumeratę można też wykupić na dowolny okres.

Prenumerata elektroniczna wyłącznie na naszym portalu https://forumakademickie.pl/prenumerata/

Zapraszamy na naszą stronę internetową http://www.forumakademickie.pl/.

Redakcja


PARTNERZY

forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie