Życie akademickie

Marzec 68

Opublikowano: 16.03.2018

forum akademickie
Demonstracja przed biblioteką UW. Źródło: www.marzec1968.pl

„8 marca 1968 roku na dziedzińcu przed Biblioteką Uniwersytetu Warszawskiego uczestniczyłem w wiecu protestacyjnym przeciw zdjęciu z afisza „Dziadów” w reżyserii Kazimierza Dejmka i relegowaniu dwóch studentów – Henryka Szlajfera i Adama Michnika. Kilka godzin później wylądowałem „na dołku” w Pałacu Mostowskich, zaś dwa dni później przewieziony zostałem do więzienia przy ulicy Rakowieckiej, obecnie przemienionego w muzeum, gdzie odpoczywałem przez kilka miesięcy, by po wyjściu się dowiedzieć, że nie jestem już studentem i zostałem objęty zakazem dalszej nauki, który to zakaz uchylony został dopiero w roku 1971, co sprawiło, iż miast zostać filozofem, ukończyłem zaoczne studia polonistyczne, zaś po krótkim okresie reedukacji, jaką była praca na stanowisku pomocnika ślusarza w Miejskim Przedsiębiorstwie Remontu Dźwigów Osobowych, udało mi się – za wstawiennictwem profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego Konstantego Grzybowskiego – uzyskać etat w Muzeum Historycznym m.st. Warszawy, dzięki czemu wdrożyłem się w tajniki profesji dokumentalisty, opracowując bibliografię życia literackiego Warszawy w latach 1918-1926, a było to zajęcie o tyle interesujące, że pozwoliło mi żyć jednocześnie w dwóch przestrzeniach czasowych, w okresie odrodzenia polskiej suwerenności i w pierwszej połowie władzy Edwarda Gierka. Czytałem na przemian takie gazety jak z jednej strony pepeesowski «Robotnik» czy «Wiadomości Literackie», z drugiej «Trybunę Ludu» i «Twórczość»” – pisze Leszek Szaruga w felietonie zatytułowanym „Marzec 68”.

Marcowy numer „Forum Akademickiego” (3/2018) poświęcamy w dużej mierze studenckiej rewolcie 1986 roku, zarówno w kraju, jak i za granicą. Konsekwencje protestów dla polskiej nauki i środowiska akademickiego przypomina dr hab. Tadeusz Paweł Rutkowski z UW w artykule „Polska nauka po marcu 1968 roku”. Czytamy w nim m.in.: „W trakcie tłumienia protestów młodzieży i popierających ich pracowników naukowych, oprócz działań represyjnych podejmowanych przez Służbę Bezpieczeństwa podjęto także działania o charakterze politycznym i administracyjnym. Do najgłośniejszych należało zwolnienie 25 marca z Uniwersytetu Warszawskiego sześciu uczonych: Zygmunta Baumana, Bronisława Baczki, Włodzimierza Brusa, Marii Hirszowicz, Leszka Kołakowskiego i Stefana Morawskiego. Wszyscy oprócz Brusa (Wydział Ekonomii Politycznej) byli pracownikami Wydziału Filozofii UW. Nie udało się do tej pory ustalić uzasadnienia takiego, a nie innego składu wyrzuconych z uczelni. Nie wyrzucono np. prof. Stefana Żółkiewskiego, sekretarza Wydziału I (nauk społecznych) PAN i członka KC PZPR, który opowiedział się po stronie studentów. Tak samo, jak uznawanego za „rewizjonistę”, prof. Adama Schaffa, nota bene czołowego ideologa partii w latach 50. i początku 60 i podobnie jak Żółkiewski członka KC PZPR. Spośród 17 sygnatariuszy listu protestacyjnego do ministra oświaty i szkolnictwa wyższego Henryka Jabłońskiego z 9 III 1968 r. wyrzucono w ramach «szóstki» tylko prof. S. Morawskiego i doc. M. Hirszowicz, a pod koniec 1968 r. także doc. Janinę Zakrzewską, w tym ostatnim przypadku używając pretekstu formalnego. Wydaje się, że decyzję o wyrzuceniu z UW szóstki profesorów podjęto „na gorąco”, traktując ich jako bezpośrednie zaplecze dla ruchu studenckiego i środowiska rewizjonistycznego w PZPR. Jest charakterystyczne, że po tym spektakularnym i mającym szerokie echa posunięciu nie nastąpiły następne, a w działaniach władz widoczna była tendencja do przywrócenia kontroli nad szkolnictwem wyższym i nauką bez posuwania się do tak radykalnych działań jak wyrzucanie z pracy profesorów”.

Z kolei dr Małgorzata Choma-Jusińska z lubelskiego IPN analizuje „Wydarzenia marcowe w Lublinie”, zwracając uwagę m.in. na reperkusje związane z antysemicką nagonką rozpętaną przez centralne i wojewódzkie władze PZPR: „Z nową siłą nagonka «antysyjonistyczna» została rozpętana w Lublinie już po wyciszeniu nastrojów na uczelniach, bo wątek ten nie był wykorzystany w oficjalnych interpretacjach lokalnych wydarzeń. Według urzędowych danych w województwie mieszkało w tym czasie około 450 osób pochodzenia żydowskiego. Część dotknęły różne szykany, zwłaszcza tych, którzy pełnili publiczne lub kierownicze funkcje. Wykorzystywano rzeczywiste lub wymyślone zarzuty, by usuwać z pracy, przenosić na gorsze stanowiska lub, w przypadku osób prowadzących np. własny sklep, nie przedłużyć koncesji. (…) Antysemicka propaganda i szykany zburzyły poczucie bezpieczeństwa Polaków żydowskiego pochodzenia. Do 1972 r. z województwa wyemigrowały 122 osoby, około połowa do Izraela, inni do Danii, Szwecji i USA. Podobnie jak w skali kraju stosunkowo wysoki odsetek stanowiły osoby wykształcone. Do końca sierpnia 1969 r. wśród emigrantów było 13 osób z wyższym wykształceniem i 6 studentów. Wyjechał z Lublina m.in. doc. Wiktor Szmuness, epidemiolog i wirusolog pracujący w Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej i AM, a także doc. Krystyna Modrzewska, kierownik Katedry Antropologii na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi UMCS. Zapewne polityczny kontekst rzutował też na sprawę prof. Józefa Parnasa, zasłużonego dla Instytutu Medycyny Pracy i Higieny Wsi, który w 1968 r. został aresztowany pod zarzutem usiłowania przekazania tajemnic państwowych ambasadzie państwa kapitalistycznego, a rok później skazany na 5 lat pozbawienia wolności (zwolniony w 1971 r., wyemigrował do Danii)”.

Kontekst zachodnioeuropejski i amerykański dla wydarzeń polskiego Marca kreśli prof. Andrzej Chojnowski z UW, prezentując „Rok 1968 na Zachodzie”. Autor zwraca uwagę na pokoleniowy charakter protestów, związany z przemianami obyczajowymi tamtego czasu i dorastaniem młodzieży urodzonej już po II wojnie. „Młodzieżowy ferment lat 60. nie miał charakteru powszechnego ani w wymiarze geograficznym, ani społecznym. Dał o sobie znać głównie w USA, Francji, RFN i Włoszech, a jego kolebką były uczelnie. Nie był to przypadek, albowiem po II wojnie doszło do upowszechnienia dostępu do oświaty, a w konsekwencji do wielkiego wzrostu liczebności uczniów i studentów. Wobec podnoszenia się poziomu zamożności warstwy średniej pozostająca „na garnuszku” rodziców młodzież nie musiała się spieszyć z podejmowaniem pracy zawodowej. Dysponowała ona dużą ilością czasu zarówno na naukę, jak i na rozrywki, a również na aktywność obywatelską. Jej głos się jednak mało liczył, bo np. światem uniwersyteckim rządziła autokratycznie profesura, która nie była skłonna do krytycznej analizy treści nauczania, metod wychowawczych i sposobu funkcjonowania uczelni. Studentów traktowano jak duże dzieci, stosując różne restrykcje administracyjne, m.in. ograniczanie możliwości odwiedzania męskich akademików przez kobiety i odwrotnie. Przeludnione uniwersytety stawały się swoistymi koszarami, zasiedlonymi przez tyleż sfrustrowanych, co znudzonych młodych ludzi o niespożytkowanych siłach witalnych. W sprzyjających okolicznościach mogli oni się przekształcić w potężną siłę polityczną. Tę możliwość uświadomił ówczesnemu światu Mao Zedong, używając hunwejbinów z Czerwonej Gwardii jako głównego narzędzia tzw. rewolucji kulturalnej (1966)” – czytamy w interesującym artykule.

Oczywiście w numerze także aktualna informacja i publicystyka, związana m.in. z dyskusją na temat projektu ustawy o nauce i szkolnictwem wyższym czy o programach Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej.

Zachęcamy do lektury FA 3/2018 w wydaniu online , a także elektronicznym i drukowanym.

 

Tylko prenumerata zapewnia pełny dostęp do aktualnych numerów „Forum Akademickiego”. Zamówienia na prenumeratę wersji drukowanej FA przyjmujemy pod adresem prenumerata@forumakad.pl:

– prenumerata roczna dla instytucji 219 zł

– prenumerata roczna dla osób indywidualnych 160, 00 zł.

Prenumeratę można też wykupić na dowolny okres.

Prenumerata elektroniczna wyłącznie na naszym portalu https://forumakademickie.pl/prenumerata/

Zapraszamy na naszą stronę internetową http://www.forumakademickie.pl/.

Redakcja


PARTNERZY

forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie