Badania

Polscy astronomowie współodkrywcami ogromnego rozbłysku

Opublikowano: 2019-11-21

forum akademickie
Źródło: ESO/A. Roquette, www.uj.edu.pl

Po 10-letnich poszukiwaniach naukowcy zarejestrowali rozbłysk promieniowania gamma w zakresie bardzo wysokich energii (VHE). Odkrycia dokonał międzynarodowy zespół High Energy Stereoscopic System (H.E.S.S.), w składzie którego znajdują się badacze z Polski.

Błyski promieniowania gamma są skutkiem kosmicznych eksplozji i trwają krótko – zazwyczaj kilkadziesiąt sekund. Są to najjaśniejsze rozbłyski znane we Wszechświecie. Przez długi czas po błysku gamma obserwuje się poświatę w zakresie rentgenowskim, optycznym i radiowym. Energia krótkiego błysku gamma emitowana jest w postaci fotonów ok. miliona razy bardziej energetycznych niż fotony światła widzialnego. Promieniowanie złożone z takich fotonów można rejestrować wyłącznie przez instrumenty umieszczone na satelitach. Pytanie, czy błyskowi takiego promieniowania gamma towarzyszy emisja w zakresie VHE (fotony o energii około 100 miliardów razy większej, niż fotony światła widzialnego), pozostawało do niedawna bez odpowiedzi.

20 lipca 2018 roku obserwatoria satelitarne Fermi i Swift zaalarmowały świat o błysku gamma trwającym 50 sekund, któremu nadano nazwę GRB 180720B. Liczne obserwatoria optyczne rozpoczęły wkrótce obserwacje części nieba, z której pochodził błysk gamma, szukając po nim poświaty w zakresie optycznym. Dla sieci teleskopów obserwatorium H.E.S.S. owa lokalizacja stała się dostępna dopiero 10 godzin później. Mimo to zespół postanowił przeprowadzić obserwacje, licząc na zarejestrowanie w zakresie VHE poświaty błysku GRB 180720B. Zakończyły się one sukcesem. Wykazały obecność nowego źródła w tym samym miejscu, co wykryta wcześniej poświata optyczna. Odkrycia emisji gamma VHE z błysku gamma oczekiwano już od ponad 10 lat, jednak nikt nie spodziewał się tak silnej poświaty tak długo po samym błysku. To przełomowe odkrycie umożliwia nowy wgląd w naturę zjawiska kosmicznych błysków gamma.

W badaniach brał udział zespół badaczy z pięciu polskich instytucji naukowych: Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Warszawskiego, Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika PAN, Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu i Instytutu Fizyki Jądrowej im. Henryka Niewodniczańskiego PAN. Polscy badacze biorą udział w pracach obserwatorium H.E.S.S. od 2005 roku. Warto podkreślić, że wielki teleskop wykorzystany przy obecnym odkryciu został zbudowany także z ich udziałem. Artykuł o odkryciu ukazał się w Nature.

Łukasz Wspaniały, źródło: UJ

 


PARTNERZY

forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie
forum akademickie