Nagrody

07 Lipca

Od lewej: prof. T. Pospieszny i dr M. Majdecki

Po raz pierwszy przyznano nagrody za popularyzację chemii

Naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zostali pierwszymi laureatami Nagrody za osiągnięcie w zakresie popularyzacji chemii im. Alicji Dorabialskiej i Józefa Hurwica. Wyróżnienie przyznaje Komitet Chemii Polskiej Akademii Nauk.

To pierwsza edycja konkursu, którego celem jest uhonorowanie osób, które aktywnie angażują się w działalność popularyzującą chemię i/lub historię polskiej chemii. Nagrodę ustanowiono, kierując się troską o rozwój nauk chemicznych i przekonaniem, że przystępne prezentowanie chemii jest najlepszym sposobem popularyzacji oraz budowania świadomości o jej kluczowej roli we współczesnym świecie.

Do inauguracyjnej odsłony można było zgłaszać różnorodne działania o charakterze popularnonaukowym w dwóch kategoriach: indywidualnej lub zespołowej. Organizatorzy otrzymali 17 kandydatur.

Ta nagroda to ukłon w stronę osób, które z pasją i własnym, unikalnym sposobem pokazują oraz tłumaczą świat chemii i jej historię, budując tym samym mosty między nauką a społeczeństwem. Wybór nie był łatwy – po szczegółowej analizie 17 wyjątkowych zgłoszeń, w tym 10 indywidualnych i 7 zespołowych, oraz naprawdę burzliwych obradach, Kapituła podjęła decyzję o przyznaniu dwóch równorzędnych nagród indywidualnych – relacjonuje prof. Paweł Kulesza, przewodniczący Komitetu Chemii PAN.

Laureatami Nagrody za osiągnięcie w zakresie popularyzacji chemii im. Alicji Dorabialskiej i Józefa Hurwica zostali ex aequo:

• dr Maciej Majdecki z Centrum Nowych Technologii Uniwersytetu Warszawskiego – za nowoczesną i międzynarodowo rozpoznawalną popularyzację chemii organicznej poprzez media społecznościowe oraz fotografię naukową. Jako twórca marki @luminescent_chemist (220 tys. obserwujących) skutecznie łączy działalność naukową z komunikacją społeczną, popularyzując swoje badania i osiągnięcia wśród szerokiego grona odbiorców. Ma na koncie ponad 20 publikacji naukowych, w tym prace w najbardziej prestiżowych czasopismach chemicznych świata. Jego międzynarodową rozpoznawalność w obszarze popularyzacji chemii potwierdza m.in. stała współpraca z Chemical & Engineering News (magazynem American Chemical Society), liczne nagrody w światowych konkursach fotograficznych oraz obecność zdjęć na okładkach kanadyjskich podręczników akademickich i materiałów edukacyjnych. Angażuje się także w krajowe projekty edukacyjne, prowadząc m.in. szkolenia z zakresu konsultacji naukowych. Stanowi inspirujący przykład badacza dla młodego pokolenia naukowców, udowadniając, że nauka nie kończy się tylko na publikacji najnowszych wyników badań, lecz obejmuje również odpowiedzialne i atrakcyjne przedstawianie ich społeczeństwu.

• prof. Tomasz Pospieszny z Wydziału Chemii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu – za wybitny wkład w popularyzację historii chemii, zwłaszcza badań nad dorobkiem Marii Skłodowskiej-Curie oraz rolą kobiet w rozwoju nauk przyrodniczych. Jego działalność obejmuje liczne książki, publikacje, wystawy, wykłady oraz współpracę z renomowanymi instytucjami naukowymi w kraju i za granicą. Jest biografem Marii Skłodowskiej-Curie, twórcą programu Piękniejsza Strona Nauki, zrealizował w latach 2023–2025 wiele projektów, m.in. 15 książek (w tym biografia i unikalne opracowania źródłowe dotyczące Marii Skłodowskiej-Curie), 12 wystaw oraz kilkadziesiąt wykładów w kraju i za granicą. Jego międzynarodową rozpoznawalność potwierdza bliska współpraca z instytucjami we Francji (Musée Curie w Paryżu), Czechach i USA, a także partnerstwo z potomkami rodziny Curie. Otrzymał Medal Polskiego Towarzystwa Chemicznego za działalność popularyzatorską.

Oficjalne wręczenie pamiątkowych statuetek oraz dyplomów odbędzie się podczas jesiennego posiedzenia Komitetu Chemii PAN na Wydziale Chemii Uniwersytetu w Białymstoku. Wydarzenie uświetnią dwa wykłady tegorocznych laureatów.

Patroni nagrody to polscy fizykochemicy i popularyzatorzy nauki. Alicja Dorabialska była pierwszą kobietą, która została profesorem Politechniki Lwowskiej. Pracowała też na politechnikach w Warszawie i Łodzi. Zajmowała się głównie problematyką ciepła promieniowania radioizotopów, mikrokalorymetrią, przemianami alotropowymi, korozją metali oraz historią chemii. Jej dorobek naukowy obejmuje 128 publikacji, w tym 5 opracowań książkowych. W 1968 roku otrzymała Nagrodę miesięcznika „Problemy” za osiągnięcia w dziedzinie popularyzowania wiedzy o chemii fizycznej.

Z kolei Józef Hurwic związany był z Politechniką Warszawską oraz – po 1968 roku, kiedy został zmuszony do złożenia prośby o bezterminowy urlop bezpłatny z pracy na na stołecznej uczelni – z Université d’Aix-Marseille, gdzie kontynuował działalność naukową oraz popularyzatorską po emigracji do Francji. Był także prezesem Polskiego Towarzystwa Chemicznego. Od czasów studiów zajmował się dielektrochemią, a także historią budowy materii od końca XIX wieku, głównie biografistyką. Autor ok. 100 prac naukowych z chemii fizycznej i fizyki, ok. 100 prac z historii nauki, a także wielu wydawnictw książkowych. W 1959 roku został redaktorem naczelnym miesięcznika popularnonaukowego „Problemy”.

MK