Aktualności
Życie akademickie
13 Lutego
Źródło: www.uj.edu.pl
Opublikowano: 2024-02-13

Pochód inauguracyjny UJ niematerialnym dziedzictwem kulturowym

Inauguracyjny przemarsz profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego został wpisany na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. To pierwsza inicjatywa akademicka wśród chronionych praktyk i zwyczajów.

Ratyfikowana przez Polskę Konwencja UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego z 2003 roku nakłada obowiązek inwentaryzacji jego przejawów znajdujących się na terytoriach państw-sygnatariuszy. Krajowa lista stanowi realizację tego wymogu poprzez dokumentację żywego niematerialnego dziedzictwa w Polsce. Obecnie na liście znajduje się 88 wpisów.

Jeden z ostatnich dotyczy pochodu inauguracyjnego Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jak można przeczytać na stronie internetowej Narodowego Instytutu Dziedzictwa, przez wieki wiele z wydarzeń na uniwersytetach miało charakter ceremonii, takich jak ustanowienie nowych rektorów, celebracja przyjęcia nowych profesorów do kolegiów czy promocje na stopnie naukowe. W XIX wieku wprowadzono również uroczyste inauguracje roku akademickiego, obchodzone na początku października. Do dziś w Krakowie nieodłącznym elementem tych ceremonii jest pochód profesorów w tradycyjnych togach, który wyrusza z Collegium Maius na miejsce głównej uroczystości.

Uczelnia rozpoczęła starania o wpisanie pochodu na krajowa listę niematerialnego dziedzictwa na przełomie 2022 i 2023 roku. Wiązało się to z przygotowaniami regulaminu ceremoniałów uniwersyteckich. Wniosek został złożony i przyjęty z końcem października ubiegłego roku.

Nie wyobrażam sobie Krakowa bez tradycyjnego pochodu profesorskiego, przemierzającego w dniu inauguracji roku akademickiego ulice Starego Miasta na trasie rozpościerającej się od historycznej siedziby uczelni – gmachu Collegium Maius – aż do Auditorium Maximum, w auli którego odbywa się uroczystość otwarcia kolejnego roku akademickiego w uczelni, która już od prawie 7 wieków, mimo wielu historycznych przeciwności, realizuje misję wyznaczoną przez założycieli: królów Kazimierza Wielkiego, Władysława Jagiełłę i królową Jadwigę. Pamiętam, że uniwersytecki orszak, niezwykle barwny i odświętny, robił na mnie od zawsze przemożne wrażenie. Gdy zostałem częścią uniwersyteckiej wspólnoty, uczestniczyłem w nim jako profesor, następnie jako członek władz dziekańskich i rektorskich, wreszcie jako „zamykający” go rektor – opisuje prof. Jacek Popiel.

Pierwszy uroczysty pochód w dniu inauguracji roku akademickiego na Uniwersytecie Jagiellońskim odbył się 7 października 1886 roku, kiedy to profesorowie przeszli w orszaku z Collegium Physicum do kolegiaty św. Anny, w której odprawiono mszę świętą. Następnie udali się do Collegium Nowodworskiego, gdzie odbyły się główne uroczystości inauguracji nowego roku akademickiego. Chociaż pierwszy pochód inauguracyjny w najstarszej polskiej uczelni miał miejsce w II połowie XIX wieku, to pewne jego elementy funkcjonowały w tradycji akademickiej już w epoce staropolskiej. Na przestrzeni niemal 140-letniej tradycji zdarzały się przerwy w organizowaniu pochodu inauguracyjnego spowodowane zawieruchami dziejowymi, jak I i II wojna światowa czy okres stalinowski i pierwsze lata po nim.

Obecnie w pochodzie uczestniczą przedstawiciele wszystkich szesnastu wydziałów uczelni, a każdy profesor nosi togę o kolorze symbolizującym jego wydział (np. brązowy dla Wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej, zielony dla Wydziału Biologii, żółty dla Wydziału Chemii). Przed każdym wydziałem i przed rektorem idzie wyznaczony pedel, zwykle związany zawodowo z daną jednostką. Pedel niesie berło wydziałowe lub rektorskie, także ubrany w odpowiednią togę zgodnie z pełnioną rolą w pochodzie.

O ile zmianie ulega liczba biorących udział w pochodzie osób, przybywa wydziałów, a tym samym barwnych tóg i insygniów, niezmienna jest formuła organizacyjna i cel wydarzenia. To dzień pokazujący tradycję najstarszej wspólnoty akademickiej oraz istotę jej obecności w krajobrazie miasta i regionu. To nie tylko celebracja kolejnego roku akademickiego, to przede wszystkim prezentacja poczucia dumy z przynależności do tej grupy akademickiej, jak również pochwała dla osiągnięć naukowych, z których efektów korzystamy wszyscy – przyznaje dr Joanna Ślaga, zastępca dyrektora Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Uroczystość otwierana jest pieśnią „Gaude Mater Polonia” w wykonaniu Chóru Akademickiego UJ „Camerata Iagellonica”. Według precedencji pochód rozpoczyna zawsze najmłodszy wydział uczelni, a za nim idą kolejne aż do najstarszych, takich jak fakultet lekarski i prawniczy. Zamyka go rektor uczelni, przed którym niesione są przez pedli najstarsze berła rektorskie w Europie. Jest to jedyna w ciągu roku okazja, aby zobaczyć profesorów i władze uniwersytetu w tradycyjnych togach. Pochód przemierza ul. św. Anny, Planty i zatrzymuje się przy Collegium Novum, by złożyć wieńce pod Dębem Wolności i tablicami pamiątkowymi. Następnie uczestnicy udają się ulicami Krakowa do auli Auditorium Maximum, w którym odbywa się uroczysta inauguracja nowego roku akademickiego. O tym, jak silna jest to tradycja, świadczy fakt, że nie przerwano jej nawet podczas pandemii COVID-19.

MK, źródło: UJ, NID

Dyskusja (0 komentarzy)