Jak wzbogacić program kształtowania sylwetek 
absolwentów wyższych uczelni, by ich aktywność 
i przydatność była później jak najwyższa?

Paweł Ambrożewicz

Ochrona środowiska wiąże ze sobą problemy techniczne, przyrodnicze, prawne i ekonomiczne z całą gamą zagadnień dotyczących relacji międzyludzkich i zadań edukacyjnych. Wskutek tego kształcenie ekologów dotyka wielu dziedzin, w kręgu których obracać się będą absolwenci tego kierunku.

SZLIFOWANIE OSOBOWOŚCI

Powiedzmy wyraźnie: szkoła wyższa, obok dostarczania wiedzy, powinna również wychowywać, nadawać słuchaczom odpowiedni „szlif”, pozwalający z właściwym wyposażeniem wejść w przyszłe obowiązki zawodowe i społeczne. Na zrealizowanie takich przedsięwzięć musi się znaleźć czas i ochota ze strony kadry nauczającej (i wychowującej), a także środki. To wszystko uszczupla czas, jakim uczelnia dysponuje. Uwidacznia się to przy ocenianiu wyników nauki na ostatnich latach studiów i w toku zaliczania prac kontrolnych czy egzaminacyjnych na pierwszych latach kształcenia.

Idźmy dalej. Studia akademickie to nie tylko cykl zajęć, w toku których słuchacz opanowuje pewną sumę wiadomości, ale też okres kształtowania się jego osobowości. Jeśli chcemy mieć w kraju odpowiedzialnych kierowników życia gospodarczego i społecznego, jeśli chcemy wykształcić kompetentnych „menedżerów”, musimy tę brakującą wiedzę przekazać młodym ludziom wówczas, gdy są naszymi wychowankami w uczelni. W przeciwnym przypadku zaszczytny tytuł wychowawcy po prostu nie będzie nam przysługiwał. A przy sposobności zmarnujemy środki, które przeznacza państwo licząc, że z uczelni wyjdą nie tylko fachowcy, ale i obywatele.

W następstwie tego kształcenie przyszłych ekologów stwarza pełniejszą okazję do rozpoznania potrzeb wychowanków w przyszłej praktyce, a równocześnie braków, które należy uzupełnić, by wyjść naprzeciw tym potrzebom. Owe braki obserwujemy u słuchaczy wszystkich wyższych uczelni, gdyż rekrutują się oni generalnie z tych samych środowisk. Na różnych kierunkach studiów mogą być one mniej lub bardziej dotkliwie odczuwane i mieć rozmaite konsekwencje.

ROZPOZNANIE SYTUACJI

Jak wzbogacić program kształtowania sylwetek przyszłych absolwentów wyższych uczelni, by ich aktywność i przydatność była jak najwyższa (uwagi i propozycje oparte są na kilkuletniej praktyce zajęć dydaktycznych w UW i PB).

Młodzież wstępująca na studia jest gotowa wykazać się posiadaną wiedzą szczegółową, częstokroć bez krytycznej oceny. Nie posiada (lub prawie nie posiada) umiejętności opracowywania dokumentów o charakterze programowym (prezentowanie koncepcji w oczekiwanej przez odbiorcę formie). Brak jej licznych umiejętności o charakterze praktyczno–technicznym, nie tylko w dziedzinach gospodarczych, ale i organizatorsko-badawczych czy naukowych. Posiada liczne niedostatki w zakresie postaw (nieprzystosowanie charakterologiczne, którego wcześniej nie wykształciły ani dom, ani środowisko, ani szkoła).

Zamierzam zaproponować listę umiejętności (różnej rangi), którymi, poza specjalistyczną wiedzą fachową, powinien charakteryzować się wychowanek wyższej uczelni. Niezależnie od tego, czy będzie to uczelnia państwowa, czy prywatna, nadająca stopień licencjata, czy przyznająca stopień magistra (nie wspominając już o wyższych).

POŻĄDANE CECHY

Jeśli wychowanek ma być w pełni przygotowanym do dalszej działalności to musi mieć opanowane następujące kwalifikacje.

„Wiadomości elementarne”: znajomość co najmniej dwóch języków obcych, umiejętność poruszania się na wodzie i na lądzie (prawo jazdy), znajomość różnych form nawiązywania łączności, umiejętność obsługi komputera, umiejętność posługiwania się rozkładami jazdy, książkami adresowymi i telefonicznymi, kodowymi, internetowymi itd., umiejętność docierania do wybranych władz i urzędów, znajomość struktury władz w państwie.

Wiedza przydatna do studiowania: pełna znajomość struktury organizacyjnej władz uczelni i procedur w niej funkcjonujących, umiejętność szybkiego czytania, ćwiczenia pamięci, wyszukiwania danych literaturowych w swojej dziedzinie oraz w dziedzinach pokrewnych (zwłaszcza chemii, prawa, geografii itp.), umiejętność rejestrowania i abstraktowania informacji, umiejętność prawidłowego zestawiania literatury przedmiotu, planowanie własnego rozwoju, organizacja własnej pracy, znajomość struktur instytucji edytorskich i mass mediów, umiejętność docierania do potrzebnych informatorów, również obcojęzycznych.

Wiedza z zakresu kontaktów międzyludzkich: doskonalenie sposobów prowadzenia obserwacji (np. system badań migawkowych), zasady prowadzenia zebrań potwierdzone własną praktyką, organizowanie działań zespołów ludzkich na nieznanym wcześniej terenie, umiejętność prowadzenia dyskusji, przemawiania i przekonywania licznych grup słuchaczy, umiejętność redagowania korespondencji profesjonalnej oraz odezw, apeli, wystąpień, negocjacje i negocjacje zbiorowe, zarządzanie personelem, zasady zarządzania firmą, operacje walutowe.

Wiedza niezbędna do wykonywania przyszłych zadań (ew. ćwiczeń uczelnianych): ramowe schematy organizacyjne: władz terenowych, finansowych, oświatowych, zatrudnienia; rozumienie różnych form obsługi bankowej; umiejętność budowania planów finansowych, łącznie z dokonywaniem rozliczeń; układanie biznesplanów, opracowywanie „listów intencyjnych”; wiedza o papierach wartościowych i obligacjach; wiedza o marketingu; elementy prawa pracy.

POTRZEBA PRZEMODELOWANIA

Coraz bardziej odczuwa się w kraju potrzebę przemodelowania uczelnianych programów dydaktycznych i wychowawczych w kierunku ich zbliżenia do bieżących potrzeb, jakie zmieniona sytuacja krajowa i europejska stawia przyszłym kierownikom życia gospodarczego (w tym technicznego), społecznego, politycznego i kulturalnego.

Drogą do tego może być – obok zwyczajowych zajęć wykładowych – zmiana sposobu prowadzenia ćwiczeń, seminariów i różnorodnych „warsztatów”, w toku których słuchacze byliby praktycznie wdrażani do rozwiązywania stawianych im zadań i wykonywali je pod pedagogicznym nadzorem przygotowanych do tego nauczycieli akademickich – wychowawców.

Dr inż. Paweł Ambrożewicz, chemik, ekonomista, specjalista w zakresie zagospodarowania surowców wtórnych, pracuje w Uniwersytecie Warszawskim i Politechnice Białostockiej.

Uwagi.