| Wileński cmentarz na Rossie istnieje od roku 1790. Pochowano tu wielu wybitnych uczonych, jednak niewiele nagrobków posiada figuralne rzeźby przedstawiające popiersie lub postać zmarłego. Do uczonych upamiętnionych popiersiem należy Joachim Lelewel (1786-1861), który zmarł wprawdzie w Paryżu, ale jego prochy przewieziono w roku 1929 do Wilna.
Był historykiem i działaczem politycznym, profesorem historii powszechnej w Uniwersytecie Wileńskim. Warszawiak z urodzenia, studiował w wileńskiej uczelni (1804-08). Wykładał historię powszechną w Wilnie i w Warszawie. W 1821 uzyskał doktorat w UJ i otrzymał profesurę w Wilnie. Usunięty w 1824 za związki z filaretami udał się do Warszawy, gdzie wstąpił do Towarzystwa Patriotycznego. Był posłem na sejm Królestwa Polskiego. W czasie powstania 1830 członek rządu powstańczego. Po powstaniu znalazł się na emigracji w Paryżu, gdzie kierował Komitetem Narodowym Polskim. Od 1833 mieszkał i prowadził działalność polityczną w Brukseli. Po roku 1848 zajął się głównie pracą naukową.
Badaniami objął wszystkie dziedziny nauk historycznych. Napisał kilka zarysów historii Polski i kilka monografii ogarniających całość dziejów ojczystych, których edycja obejmuje 20 tomów. Opracował także dzieje Litwy i Rusi. Zaproponował nową, republikańską interpretację historii Polski, według której niekorzystnym tendencjom monarchicznym przeciwstawiały się w dziejach tendencje republikańskie. Był pierwszym polskim uczonym, który uprawiał z powodzeniem historię powszechną i pierwszym, który ukazywał wydarzenia polityczne w kontekście społecznym, gospodarczym i kulturalnym epoki. Badał geografię starożytną i średniowieczną. Był sławnym w Europie numizmatykiem. Zajmował się archeologią. Uważany za pioniera nauk pomocniczych historii (metodolog, historyk historiografii) i pioniera nowoczesnej nauki o książce.
Pomnik Joachima Lelewela stoi z prawej strony kaplicy cmentarnej na Rossie. Autorem popiersia jest Bolesław Bałzukiewicz (1879-1935), profesor rzeźby w Uniwersytecie Stefana Batorego.
(fig) |
