Dialog o wychowaniu
Toczy się dyskusja na temat szeroko pojętego wychowania. Jej uczestnicy, aby uzasadnić swoje racje odwołują się do historii, przeróżnych poglądów, teorii i praktyki wychowawczej, a nierzadko do sprzecznych ze sobą koncepcji, aby wybrać te najbardziej racjonalne i możliwe do zaakceptowania. Naprzeciw temu wychodzi także książka Katolicka a liberalna myśl wychowawcza w Polsce w okresie międzywojennym. Z uwagi na jej wartość, zasługuje ona na uznanie. Można ją polecić studentom historii, wiedzy o społeczeństwie, katechetom, polonistom i tym wszystkim, którzy interesują się różnymi trendami w wychowaniu.
Książka jest zbiorem rozważań naukowych i metodyczno--dydaktycznych związanych z liberalną i katolicką koncepcją wychowania. I choć odnosi się do Polski w ściśle określonym przedziale chronologicznym, to można w niej znaleźć szereg wątków myślowych związanych z innymi krajami Europy i powiązanie ich z tradycją i współczesnością wychowania w Polsce. Dotyczy to głównie liberalizmu wychowawczego, w którym upatrywano i do dziś wielu upatruje zbawiennych skutków dla wychowania. Obok tego stawiane są problemy dotyczące wychowania katolickiego. M.in. omawiane są zagadnienia wynikające z encykliki papieża Jana Pawła II Fides et ratio.
Książka ma charakter wielowątkowy, materiały są zróżnicowane tak w aspekcie naukowo-badawczym, jak i metodologicznym. Drobnym mankamentem pracy jest to, że poszczególne teksty są na różnym poziomie naukowym. Większość na bardzo wysokim, inne - jest ich niewiele - to zwykły opis, nie odwołujący się do żadnych źródeł. We wszystkich tekstach natomiast znajdujemy ogrom informacji, co sprawia, że książkę należy ocenić wysoko. Z całości materiałów wyłania się myśl przewodnia, która brzmi, że problematyka pedagogiczna i edukacyjna nigdy nie była i nie jest wolna od nacisków ideologicznych i wpływów politycznych, bowiem idea wychowania człowieka neutralnego wobec najbardziej żywotnych spraw tego świata to czysta teoria, a wręcz fikcja.
Autorzy opracowania nie ukrywają, że stoją na stanowisku upowszechniania pedagogiki na podstawie chrześcijańskiej. Ale równocześnie gotowi są do dyskusji z innymi opcjami pedagogicznymi, bowiem - jak stwierdzają - w każdym systemie wychowawczym są wartości godne uznania i zarazem użyteczne dla celu podstawowego, jakim jest ukształtowanie dojrzałego pod każdym względem człowieka. A więc jest to współczesny dialog o wychowaniu, odwołujący się do wątków historycznych. Nie jest to "coś i gdzieś" zawieszone w próżni, jakby poza nami, przeciwnie, ma to bezpośrednie odbicie i przełożenie w programach dydaktyczno-wychowawczych współcześnie, gdy maleje i niewątpliwie maleć będzie rola państwa w dziedzinie szkolno-wychowawczej, gdy tak wiele mówi się - a niewiele robi - o autonomii oświaty, autonomicznej szkole i nauczycielskim autorytecie.
Książka jest pokłosiem seminarium naukowego, które odbyło się w 2000 r. w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Jej autorzy skłaniają się ku tezie, że współcześnie nie kto inny, jak szkoła winna występować z propozycjami rozwiązywania kwestii pluralizmu w obszarze pedagogicznym. Sprawa dotyczy wszystkich typów szkół, choć metody mogą i powinny być różne. Przykładowo: o ile szkoły państwowe mają obowiązek kształcenia odpowiadającego oczekiwaniom szerszej grupy społeczeństwa, to szkoły prywatne, czy społeczne służyć mogą grupom mniejszym. Przeto ich oddziaływanie występuje w mniejszej skali. Można więc powiedzieć, że współczesne wychowanie, przy uwzględnieniu racji historycznych, jest wypadkową oddziaływania szkoły, rodziny, państwa, Kościoła i szeregu innych organizacji o charakterze wychowawczym.
Ludwik Malinowski
Katolicka a liberalna myśl wychowawcza w Polsce w okresie międzywojennym. Zagadnienia wybrane, red. ks. Edward Walewander, Redakcja Wydawnictw KUL, Lublin 2000.
Uwagi.
