Strona główna „Forum Akademickiego”

Archiwum „Forum Książki” z roku 2001

Spis treści numeru 4(25)/2001

Praktykuje się tutaj niespotykany gdzie indziej zwyczaj, że habilitacje 
oceniane są na potrzeby wydawnicze, tj. jeszcze przed opublikowaniem pracy. Daje to autorowi szansę jej poprawienia przed drukiem.

Piotr Kieraciński

Działalność wydawniczą rozpoczęto w katowickiej Akademii Ekonomicznej w latach 70. Wydawnictwo podporządkowane było wówczas bezpośrednio administracji uczelni. W połowie lat 80. zaczęło się przekształcać w samodzielną komórkę, by w wyniku przygotowanej i wdrażanej strategii zyskać obecny charakter jednostki ogólnouczelnianej oraz status wydawnictwa w pełni profesjonalnego. Nadzór nad jednostką pełni rektor AE, a bezpośrednio prorektor ds. badań naukowych. Obecnie funkcję tę sprawuje prof. Halina Henzel. Władze uczelni rozumieją potrzeby wydawnictwa i w miarę możliwości wspierają je merytorycznie, finansowo i sprzętowo.

Wydawnictwem kieruje redaktor naczelna Anna Lebda-Wyborny. Nad merytoryczną stroną działalności oficyny czuwa Komitet Redakcyjny, powoływany na każdą kadencję przez rektora za zgodą Senatu. W jego skład wchodzą profesorowie reprezentujący różne dyscypliny naukowe uprawiane w uczelni. Pracą komitetu kieruje obecnie prof. Henryk Bieniok.

PROFIL WYDAWNICZY

Głównym zadaniem wydawnictwa jest wspomaganie działalności naukowej i dydaktycznej uczelni oraz wydawanie prac promocyjnych. Stąd wynika profil i charakter publikacji oficyny. Dotyczą one problematyki uprawianej w AE, co nie oznacza, że ograniczają się do dyscyplin z zakresu ekonomii i zarządzania, gdyż uczelnia rozszerza swój profil badawczy i dydaktyczny także o inne dyscypliny, m.in. historię, ubezpieczenia, ochronę zdrowia, politykę społeczną, socjologię. Większość autorów stanowią pracownicy Akademii. Uczeni współpracujący z katowicką AE z innych ośrodków naukowych, zarówno krajowych, jak i zagranicznych, pojawiają się głównie jako współautorzy publikacji, m.in. w pracach zbiorowych i materiałach konferencyjnych. Wydawane są także tłumaczenia z języków obcych, np. praca Gillesa Johaneta Sécurité sociale. Francuski publiczny system ubezpieczeń społecznych. Obecnie w przygotowaniu znajduje się praca autorstwa doktora honoris causa katowickiej AE, prof. Bernda Hamma i Ireny Jędrzejczyk Struktur moderner Gesellschaften (Struktura nowoczesnych przedsiębiorstw).

Publikacje Wydawnictwa AE w Katowicach można zgrupować w kilku seriach. Do celów dydaktycznych przeznaczone są podręczniki akademickie oraz serie tematyczne – np. logistyka, zarządzanie, marketing, finanse, ubezpieczenia, algebra – związane z prowadzonymi w uczelni wykładami. Te publikacje mają zazwyczaj wysokie nakłady, a ich sprzedaż pokrywa koszty produkcji i przynosi wydawnictwu dochody, mimo iż ceny książek dla studentów utrzymywane są na niskim poziomie. Podręczniki kosztują w granicach 15-20 zł. Anna Lebda-Wyborny uważa, podobnie jak inni wydawcy akademiccy, że ceny książek muszą być konkurencyjne wobec cen ich kopiowania. Od pewnego czasu zrezygnowano z publikacji skryptów. Następna grupa to prace związane z awansami naukowymi, tzw. książki profesorskie oraz dysertacje habilitacyjne. Te pozycje finansowane są ze środków uczelni. Wyniki prac badawczych prezentowane są w serii monografii naukowych. Od niedawna funkcjonują dwie nowe serie związane z obsługą badań naukowych: prace zawierające wyniki badań własnych i badań statutowych oraz inne finansowane ze środków na badania, zwłaszcza tzw. grantów. Stworzenie tych serii miało za zadanie ułatwienie uczonym publikowania wyników badań, a jednocześnie „zatrzymanie” w uczelni środków, które na te badania jej pracownicy pozyskują, m.in. z KBN. Osobną grupę publikacji naukowych stanowią prace wydawane w języku angielskim, które mają służyć promocji prowadzonych badań na forum międzynarodowym. Publikowanie w wydawnictwie uczelnianym – zapewniającym wysoką jakość prac redakcyjnych, znakomity poziom edytorski, ale także dystrybucję książki oraz właściwą jej promocję, czyli po prostu: zaistnienie na rynku – stanowi dodatkowy atut dla autorów.

CYKL PRODUKCYJNY

Plan wydawniczy jest otwarty. Ustalany jest na podstawie kosztów działalności w roku poprzednim oraz liczby opublikowanych arkuszy wydawniczych, nie zaś na podstawie konkretnych tytułów. Uczony, który zamierza opublikować pracę, może w każdej chwili zgłosić się do wydawnictwa. Czekają tu na niego wskazówki, jak należy przygotować do publikacji różne rodzaje tekstów, a także formularze tzw. wniosków wydawniczych. Wypełnione wnioski trafiają do Kolegium Redakcyjnego. Ono wybiera recenzentów pracy, a także decyduje, które opracowania trafią do druku i w jakiej kolejności.

Każda publikacja Wydawnictwa katowickiej AE jest recenzowana przez osoby reprezentujące odpowiedni poziom wiedzy w danej dyscyplinie. Dysertacje habilitacyjne i podręczniki akademickie muszą mieć przynajmniej dwóch recenzentów spoza uczelni. Praktykuje się tutaj niespotykany gdzie indziej zwyczaj, że habilitacje oceniane są na potrzeby wydawnicze, tj. jeszcze przed opublikowaniem pracy. Daje to autorowi szansę jej poprawienia przed drukiem. Innym dobrym zwyczajem tej oficyny jest nakładanie na autorów obowiązku ustosunkowania się do recenzji. W połączeniu z godziwymi honorariami dla recenzentów stanowi to o rzeczywistym, konstruktywnym, a nie fikcyjnym czy grzecznościowym, jak często u nas bywa, charakterze recenzji. Wydawnictwo płaci honoraria nie tylko recenzentom. Także autorzy otrzymują wynagrodzenie za swoje prace. System ustalania wysokości honorariów autorskich ma charakter kroczący, tzn. ulegają one podwyższeniu raz do roku i są wynikiem procentowego stosunku do przeciętnego wynagrodzenia profesora zwyczajnego. Autorzy nakładów większych niż 500 egzemplarzy są dodatkowo honorowani premią za każdy sprzedany egzemplarz książki. Zadecydowano, że obszerność habilitacji ograniczy się do 10 arkuszy wydawniczych. Tylko za taką objętość pracy jej autor może liczyć na wynagrodzenie.

Wprawdzie obowiązek recenzowania prac i ustosunkowania się autora publikacji do recenzji wydłuża cykl wydawniczy, zapewnia jednak w zamian wysoki poziom merytoryczny publikacji. Autor może być pewny, że praca, która po recenzji trafi do oficyny, zostanie opublikowana w ciągu pół roku. Książki zapewniające awans naukowy mają znacznie krótszy cykl produkcyjny: do 3 miesięcy.

STRUKTURA I DOROBEK

Struktura wydawnictwa, zdaniem redaktor naczelnej, jeszcze nie przybrała ostatecznego kształtu. Obecnie tworzy ją właściwa redakcja, którą stanowią dwie osoby – redaktorzy z bogatym doświadczeniem zawodowym. Nad poprawnością tekstu czuwa też korektor. Redaktor techniczny dba o odpowiednie przygotowanie pracy do druku. Najmłodszy dział marketingu i promocji to aktualnie dwie osoby: jedna odpowiedzialna za promocję, druga – za sprzedaż. Dodatkowo jedna osoba zajmuje się obsługą administracyjno-organizacyjną. W sumie jest to 7 osób. Nad całością czuwa redaktor naczelna, Anna Lebda-Wyborny, związana z oficyną od połowy lat 70. Przeszła w wydawnictwie wszystkie szczeble kariery i zna proces wydawniczy od podszewki. Wydawnictwo ma też własny 3-osobowy skład komputerowy, gdzie powstają nowatorskie opracowania tekstu i projekty okładek, oraz Zakład Poligrafii. Nad sensownością utrzymywania własnej drukarni toczą się w uczelni dyskusje. Obecnie zapewnia ona nie tylko realizację bieżących potrzeb uczelni w zakresie wszelkich druków pomocniczych administracyjnych i dydaktycznych, ale także pozwala wydrukować na miejscu około połowę nakładu publikacji Wydawnictwa AE.

Wydawnictwo AE specjalizuje się w publikacji książek naukowych, a zatem niskonakładowych. Anna Lebda-Wyborny uważa, że nie liczba zadrukowanych arkuszy wydawniczych decyduje o randze wydawnictwa, ale ich jakość merytoryczna i edytorska. – Publikacja naukowa nie ma na celu osiągania zysku, lecz upowszechnianie nowych, oryginalnych i twórczych rezultatów prac naukowo-badawczych. Wydawnictwa akademickie nie mogą więc realizować celów komercyjnych, gdyż nie do tego sprowadza się ich misja – mówi prof. Halina Hendzel.

Rocznie oficyna publikuje prace o łącznej objętości przekraczającej 700 arkuszy wydawniczych. Liczba arkuszy wzrasta z roku na rok, podobnie jak liczba publikowanych tytułów. Średni koszt publikacji jednego arkusza wydawniczego mieści się w 800 zł. To niskie koszty, typowe dla wydawców uczelnianych. W 1999 Wydawnictwo AE w Katowicach opublikowało 51 książek, w następnym roku już 56, a w 2001 – 60. Niezmiennie największą grupę wśród publikacji stanowią prace naukowe – 43 tytuły w 2001 roku. Nakłady książek wahają się od 175 do 4 tys. egz. Ta pierwsza liczba to typowy nakład prac habilitacyjnych, choć zdarzają się habilitacje wydawane w wyższych nakładach, jak również wznowienia, np. Reforma systemu opieki zdrowotnej Aldony Frączkiewicz-Wronki i Wpływ tendencji integracyjnych na rozwój zarządzania logistycznego Danuty Kisperskiej-Moroń. Największe nakłady osiągają podręczniki akademickie. Hitami Wydawnictwa AE są m.in.: Podstawy ekonometrii Andrzeja Stanisława Barczaka i Józefa Biolika, Podstawy zarządzania przedsiębiorstwem Henryka Bienioka, Finansowa ocena przedsięwzięć inwestycyjnych przedsiębiorstw Krzysztofa Marcinka, Rynek pieniężny i kapitałowy Ireny Pyki, Podstawy podejmowania decyzji logistycznych w przedsiębiorstwie Danuty Kisperskiej-Moroń, Elementy matematyki dla studentów ekonomii i zarządzania Jerzego Miki, i Podstawy rachunkowości Zbigniewa Messnera.

PROBLEMY DYSTRYBUCJI

Główny problem stanowi promocja i dystrybucja publikacji naukowych. Wydawnictwo utworzyło przed czterema laty dział marketingu i promocji. Standardową formą promocji książki jest załączanie do każdego egzemplarza „karty książki” – druku przedstawiającego okładkę, zawierającego podstawowe informacje o książce wraz z formularzem zamówienia, który można wysłać do wydawnictwa. Swoje publikacje oficyna prezentuje na targach książki: Wrocławskich Targach Książki Naukowej oraz Krajowych Targach Książki Akademickiej ATENA w Warszawie. Okazjonalnie publikacje oficyny pojawiały się też na innych imprezach, m.in. na frankfurckich targach książki oraz na specjalistycznych konferencjach naukowych. Oficyna regularnie uczestniczy w wystawach polskiej książki naukowej, organizowanych przez Stowarzyszenie Wydawców Szkół Wyższych. Stale publikowane są też katalogi z ofertą wydawniczą. Na funkcjonujących od niedawna stronach internetowych wydawnictwa można przejrzeć najnowszą ofertę oraz zamówić książki. Jak podkreśla Anna Lebda-Wyborny, nie jest to jeszcze księgarnia internetowa z prawdziwego zdarzenia. Oficyna dopiero przygotowuje się do takiego przedsięwzięcia. Strategia rozwoju wydawnictwa przewiduje też rozwój działu marketingu i promocji. Planowana jest edycja czasopisma w języku angielskim „Journal of Economics and Management”, którego pierwszy numer ukaże się jeszcze w tym roku.

Od kilku lat w murach uczelni funkcjonuje księgarnia, związana z wydawnictwem, która jest przedsiębiorstwem dochodowym. Sprzedawane są tam nie tylko publikacje własne, ale także inne książki z zakresu ekonomii. Jak podkreśla redaktor naczelna, księgarnia jest ważnym elementem łączącym oficynę z rynkiem książki i pozwalającym na nim z sukcesem funkcjonować. Kontakty z hurtowniami, które zaopatrują księgarnię, działają też w drugą stronę – pozwalają na szeroką dystrybucję książek Wydawnictwa katowickiej AE. Książki naukowe uczelnianej oficyny sprzedawane są we własnej księgarni z minimalną 2-procentową marżą. O sukcesie tego przedsięwzięcia świadczy fakt, iż jest to najważniejsza w regionie księgarnia ekonomiczna. Wzorem Wydawnictwa AE w Katowicach, podobne księgarnie utworzyły u siebie wydawnictwa Akademii Ekonomicznych w Poznaniu i Wrocławiu.

Powrót do strony głównej