|
Grzegorz z Sanoka, filozof i poeta, urodził się ok. 1407 roku w okolicach Sanoka. Studiował w Akademii Krakowskiej (1428-33), którą ukończył ze stopniem bakałarza. Był wychowawcą synów Jana Tarnowskiego, wojewody krakowskiego. Przed 1437 przyjął święcenia kapłańskie. Podróżował po Niemczech, Włoszech, Węgrzech. Był muzykiem i kopistą w kancelarii papieża Eugeniusza IV. W 1439 otrzymał w Akademii Krakowskiej stopień magistra artium. Kapelan Władysława Warneńczyka, proboszcz Wieliczki, arcybiskup lwowski, mecenas sztuki i nauki, miłośnik dyskusji na tematy humanistyczne i wesołych biesiad. Odrestaurował katedrę we Lwowie i założył pod Lwowem miasteczko Dunajów, jeden z pierwszych w Polsce ośrodków humanizmu, gdzie w swoim pałacu biskupim gościł uczonych i literatów. Udzielił tu schronienia Kallimachowi, członkowi propagującej swoisty neopoganizm Akademii Rzymskiej, który naraził się przez to władzy papieskiej i musiał uciekać z Rzymu. Kallimach spisał żywot arcybiskupa lwowskiego, zapewniając mu sławę u potomnych. W dziele tym przedstawił idealny wizerunek humanisty, daleki od prawdy o naszym uczonym.
Grzegorz był zwolennikiem silnej władzy królewskiej, prawo podporządkowywał interesom państwa, krytykował sądownictwo, bronił interesów mieszczan. W filozofii był eklektykiem. Cenił nauki przyrodnicze, zwłaszcza medycynę. Głosił, że teologia powinna respektować osiągnięcia tych nauk. Dopuszczał możliwość emancypacji nauki i polityki spod wpływu Kościoła. Uznawał prymat poezji nad nauką. Odrzucał metodę alegoryczną przy objaśnianiu Biblii. Krytykował astrologię i zabobony.
Niewielka pozostała po nim spuścizna. Z pism biskupa Grzegorza zachowały się nieliczne poezje i listy, silnie związane z kulturą literacką średniowiecza. Mówi się o dysonansie między zapałem Grzegorza do renesansowej poezji a tradycyjnością znanych nam jego wierszy. Zmarł w 1477 w Rohatynie koło Lwowa.
Inicjatorem powstania pomnika był Władysław Harajda, dyrektor Miejskiej Biblioteki Publicznej w Sanoku. Odsłonięcie monumentu nastąpiło w roku 1987.
(fig) |
