Życie akademickie

Metodyka zagospodarowywania odpadów jako surowców wtórnych może być dobrą okazją do wejścia w rolę zarządcy na zajmowanym stanowisku.

Paweł Ambrożewicz

 

Fot. Stefan Ciechana

  Bolączką naszego życia publicznego, a zwłaszcza gospodarczego, jest to, że absolwenci większości studiów nie są przygotowani do pełnienia obowiązków na stanowiskach samodzielnych, a tym bardziej kierowniczych. Uczelnie zapewniają im w większości wiedzę na poziomie europejskim, a nawet światowym (w zakresie techniki, rolnictwa, medycyny, humanistyki czy nawet sztuki), ale w znikomym stopniu wyposażają w wiedzę o sposobach organizowania pracy własnej lub podporządkowanych ogniw. Krótko mówiąc, ogół absolwentów ma niewielką wiedzę o zarządzaniu czymkolwiek, co mści się na ich własnym rozwoju i powiększaniu dorobku, a zwłaszcza na działalności kierowanych przez absolwentów jednostek.

Zapobiec temu można w dwojaki sposób: albo dodając do programów studiów dodatkowe przedmioty, albo pewne elementy zasad zarządzania, organizacji pracy i naukowego kierownictwa wdrażać (chociaż, oczywiście, w bardzo propedeutycznych zakresach) w toku dotychczas przewidzianych programami przedmiotów.

Doświadczenia w tym zakresie pragnę przedstawić poniżej.

MIĘKKIE LĄDOWANIE

„Leitmotivem” prowadzenia zajęć w zakresie przedmiotu metodyka zagospodarowania odpadów jako surowców wtórnych, określanego w skrócie jako „gospodarowanie odpadami”, w bieżącym roku akademickim 2001/02 – bardziej niż w latach poprzednich – było możliwie jak najpełniejsze przygotowanie słuchaczy do ich przyszłej roli, jako kierowników życia gospodarczego, administracyjnego, badawczego, naukowego, społecznego czy politycznego na obszarach tematycznych, które przyjdzie im „obsłużyć” w przyszłości, może nawet zaraz po zakończeniu studiów. Chodziło więc o to, by wkomponowanie się absolwenta w nowe środowisko pracy było możliwie jak najkrótsze, by – mówiąc żurnalistycznym językiem – nastąpiło niemal natychmiast „miękkie lądowanie”.

Absolwenci kierunku kształtowanie (i ochrona) środowiska są predestynowani do obejmowania stanowisk nie tylko „wykonawczych”, ale przede wszystkim kierowniczych we wspomnianych zakresach działalności publicznej. A zatem, powinni w czasie studiów opanować w maksymalnym stopniu zasady zarządzania każdego typu obiektem, niezależnie od jego skali: kraj, region, podmiot gospodarczy, wyodrębnione gospodarstwo. W nazwie przedmiotu mowa o „metodyce”, słuchaczom należy więc wdrożyć pewne kanony działalności, które, zakodowane w myśleniu, staną się trwałym „wyposażeniem intelektualnym” każdego pracownika, nie mówiąc już o osobach kierujących odcinkami czy zespołami. Warto więc może dokonać krótkiego przeglądu tych właśnie wskazanych „kanonów”, zanim przejdzie się do spraw bardziej szczegółowych.

Podejmując jakiekolwiek działanie – niezależnie od tego, czy samodzielnie wybrane, czy zlecone – należy kolejno rozpatrzyć, a może jeszcze lepiej zapisać i uzgodnić z użytkownikami (odbiorcami) następujące kwestie:
• tytuł podejmowanego przedsięwzięcia;
• jego w miarę możliwości najprecyzyjniejszy cel i zakres – nie rezygnując ze zdefiniowania ograniczeń, uściśleń i odchyleń, wariantów, czyli przedmiotu podejmowanego przedsięwzięcia;
• ustalić terminologię, która będzie używana zarówno w toku wykonywania zadania, jak i w toku rozmów pomiędzy zainteresowanymi stronami, a to w celu wykluczenia jakichkolwiek rozbieżności interpretacyjnych, zarówno co do ich jakościowej charakterystyki, jak i pochodzenia, przeznaczenia, zagrożeń czy wyceny wartości;
• określić skalę (ilościową) zjawiska czy przedmiotu, którego dotyczy zadanie. Chodzi nie tylko o inwentaryzację stanu istniejącego, ale i o wielkości, jakie wystąpią w bliższej i dalszej przyszłości tak, aby rozwiązanie, które jest przedmiotem realizowanego przedsięwzięcia – również badawczego czy inwestycyjnego – odpowiadało potrzebom, które zaistnieją w przyszłości;
• zinwentaryzować znane lub będące dopiero w opracowaniu metody rozwiązywania podejmowanego zadania, by, mając opanowany obraz sytuacji, móc za chwilę dokonać wyboru postępowania;
• dzięki rozpoznaniu sytuacji należy dokonać możliwie najbardziej wnikliwej diagnozy, która oceni stan istniejący (wraz z jego pozytywami i negatywami);
• sformułowanie metod wyjścia z zaistniałej sytuacji, tj. przedstawienie planu czy choćby tylko koncepcji dalszego działania.

DIAGNOZA I PLAN

Aby ten cel osiągnąć, nieodzowne jest wcześniejsze wykonanie szeregu sondaży, inaczej: zgromadzenie informacji, która, jeśli nie zagwarantuje od razu pewnej, prawidłowej drogi działania, to w każdym (osiągalnym) stopniu umożliwi ją i przybliży. Wymienić tu należy przynajmniej:
• wykorzystanie banku informacji (lub stworzenie go, jeśli nie istnieje), obejmującego zarówno rozwiązania techniczne o szerokim zasięgu tematycznym, jak i ekonomiczne, organizacyjne i społeczne, ze szczególnym uwzględnieniem danych technicznych, norm, cen, marż, opłat celnych, przepisów krajowych i zagranicznych, źródeł zaopatrzenia materiałowego i sprzętowego;
• zgromadzenie dostatecznego zestawu metod prowadzenia rachunku ekonomicznego, który w różnych sytuacjach, przy różnych uwarunkowaniach i w różnych wariantach, pozwoli wybrać rozwiązanie optymalne, najchętniej w warunkach wariantowych (i – w miarę potrzeb – dokonywanie rachunków symulacyjnych);
• zgromadzenie wszechstronnego zestawu metod rachunku efektywności inwestycyjnych, który potrafi wyłonić rozwiązanie najlepsze ze względu na ekonomiczne i społeczne efekty podejmowanego przedsięwzięcia.
Na podstawie tak zgromadzonych materiałów, po dokonaniu wymaganej diagnozy, należy przystąpić do następujących, koniecznych czynności:
• przygotowanie (w zależności od sformułowanego zadania) koncepcji, programu, planu działania;
• wycena kosztów (materialnych i społecznych) podejmowanego przedsięwzięcia;
• ułożenie szczegółowego harmonogramu realizacji tegoż zaproponowanego przedsięwzięcia.

Nie wyklucza się, że obok tak przygotowanego dokumentu, bo jest to niewątpliwie dokument, może być również przedstawiony materiał opisowy, który wskaże wyraźniej występujące uwarunkowania oraz omówi różne aspekty (dobre i złe strony, ewentualne zagrożenia), jakie mogą się pojawić w realizacji rozwiązania, które wskazano jako optymalne.

KANONY I DZIAŁANIA

Należy dodać, że dotychczas uwaga była skoncentrowana na realizacji konkretnych zadań, sformułowanych w formie „zapisanych” lub „zadanych” zleceń. Szerzej patrząc na zagadnienie prawidłowego zarządzania gospodarką odpadami, i to np. w skali kraju (ale i w innych skalach również), należy także uwzględnić inne problemy i instrumenty: w zakresie organizacji prac i zaplecza wykorzystać różne pomoce „orgatechniczne”, jak np. działalność normalizacyjną, usługi informatyczne itd.; rozbudować produkcję sprzętu do zbiórki, transportu, przetwórstwa odpadów, a dalej: ustanowić system edukacji – i to od najmłodszych pokoleń – w zakresie racjonalnej gospodarki materiałowej, w tym – gospodarki surowcami wtórnymi, rozwinąć sieć jednostek badawczych, szkoleniowych i konsultacyjnych; sformułować zadania stawiane nauce i – wreszcie – wdrożyć do świadomości ogółu obywateli stosowane normy etyczne w zakresie prawidłowego zachowania wobec osób, przyrody i całego środowiska.

Na wstępie tego materiału wskazano, że punktem wyjścia jest tematyka zagospodarowywania odpadów. Należy tu zwrócić uwagę na „kanony” działania w zakresie wszelkich sytuacji, związanych z zarządzaniem. Otóż, wymienione wyżej „kanony” – jak się okazuje – mają na tyle „uniwersalny” charakter, że „pasują” do bardzo różnych sytuacji i przypadków, również w zakresie kształtowania środowiska. Przypatrując się tym „kanonom” można z pełnym przekonaniem stwierdzić, że dają się one w pełni i w całości zastosować zarówno np. w przypadku ochrony (zanieczyszczenia) atmosfery na wybranym obszarze, jak i w przypadku zarządzania parkami krajobrazowymi, gospodarowania zasobami Ziemi, jak i – właśnie – zagospodarowywania odpadów. Idąc dalej, można powiedzieć, że dzięki różnorodności problemów, jakie występują w dziedzinie gospodarowania surowcami wtórnymi, bogactwu sytuacji i mnogości problemów technicznych, ekonomicznych, organizacyjnych, badawczych, społecznych i nawet politycznych, jest to doskonałą szkołą, by wszystkie te zagadnienia włączyć do całokształtu tematyki, dzięki czemu „podwyższa się” jej uniwersalność.

Podejmując przedstawiony na wstępie temat „gospodarowania odpadami” w sposób może nie w pełni oczekiwany doszliśmy do konkluzji, że problematyka ta stanowi chyba doskonały przykład wszelkich działań mających na celu wdrażanie zainteresowanych osób, a w szczególności słuchaczy wyższych uczelni, do opanowywania elementów praktycznego zarządzania wybranymi dziedzinami życia publicznego.

Oczywiście, temu tematowi należy poświęcić pogłębione i wszechstronne studia, dające gruntowne podstawy do racjonalnego zarządzania zleconą lub wybraną dziedziną działalności. Jednak wstępną orientację w „kanonach” zachowań można zdobyć zarówno „przy okazji” uczestniczenia w zajęciach uczelnianych, w czasie wykładów, zaliczeń konkretnych przedmiotów, a zwłaszcza zadań seminaryjnych z wybranych zakresów.

I, jak to wynikało z przedstawionego wyżej wywodu, metodyka zagospodarowywania odpadów jako surowców wtórnych, wspomagana odpowiednią literaturą, może być dobrą okazją do – przynajmniej wstępnego – wejścia w rolę początkującego zarządcy na zajmowanym stanowisku.

Dr inż. Paweł Ambrożewicz, chemik, ekonomista, specjalista w zakresie zagospodarowania surowców wtórnych, pracuje w Uniwersytecie Warszawskim i Politechnice Białostockiej.

Komentarze