Deklaracja Lubelska

W ostatnich dniach kwietnia w Lublinie odbyła się konferencja „UE Enlargement: Higher Education for United Europe”, zorganizowana przez Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej i KRASP pod patronatem European University Association. Termin konferencji, jej temat oraz szczegółowy program, obejmujący m.in. wystąpienia przedstawicieli konferencji rektorów krajów wstępujących do Unii Europejskiej, nie były przypadkowe. W nocy z 30 kwietnia na 1 maja wraz z przedstawicielami społeczności akademickiej całej Europy świętowaliśmy rozszerzenie Unii. Nasze spotkanie było także związane z obchodami 60-lecia UMCS.

W konferencji uczestniczyło ponad 300 przedstawicieli środowiska akademickiego z 32 krajów. Władze EUA reprezentował prezydent stowarzyszenia - Eric Froment. Uczestnicy konferencji mieli okazję wysłuchać ministrów Krystyny Łybackiej, Michała Kleibera, Włodzimierza Cimoszewicza oraz występującej w imieniu Prezydenta RP minister Jolanty Szymanek-Deresz.

Dyskusja koncentrowała się wokół spraw europejskich i dotyczyła m.in.: roli uczelni w promowaniu wspólnego europejskiego dziedzictwa kulturowego, idei obywatelstwa europejskiego, nowych warunków funkcjonowania szkolnictwa wyższego oraz nowych możliwości i zadań szkół wyższych w krajach Europy Środkowowschodniej.

Najważniejszym wynikiem spotkania jest Deklaracja Lubelska. Została ona przekazana przez Prezydenta RP uczestnikom odbywającego się 1 maja w Dublinie spotkania przywódców krajów rozszerzonej Unii Europejskiej. W treści tego dokumentu znajdujemy odniesienie do roli, jaką uniwersytety - stanowiące bezcenne i trwałe dobro kultury europejskiej - spełniają w procesie głębokich przemian, będących dziś udziałem naszego pokolenia. Rola ta to nie tylko kształcenie studentów i rozwijanie nauki w ramach Europejskiej Przestrzeni Edukacyjnej i Badawczej, ale także wychowanie młodego pokolenia w duchu wartości stanowiących podstawę naszej kultury i decydujących o jej żywotności. W treści deklaracji, parafrazując maksymę Jana Zamoyskiego, stwierdzamy: Taka będzie Europa, jakie jej młodzieży chowanie. Ale rozumiemy też, że „takie będzie młodzieży chowanie, jakie będą europejskie instytucje edukacyjne”.

W naszej Deklaracji podkreślamy, że organizująca się na nowo Europa zwraca się ku Wschodowi, który współtworzył jej wielowiekowe kulturowe dziedzictwo. Europejska Przestrzeń Szkolnictwa Wyższego obejmuje już dziś 40 krajów. Odnotowujemy ten proces z radością i będziemy go wspierać, dbając o to, by podejmowanym w tym duchu inicjatywom politycznym towarzyszyły odpowiednie działania adresowane do naukowców i studentów krajów przygotowujących się do wejścia w struktury Unii Europejskiej. Programy szeroko zakrojonej współpracy naukowej oraz wymiany studentów, w tym zwłaszcza wspólnie prowadzonych studiów doktoranckich, stanowią niezbędny warunek powodzenia dalszego procesu integrowania Europy.

Mamy nadzieję, że przyjęta kilka godzin przed historyczną chwilą rozszerzenia Unii Europejskiej Deklaracja Lubelska nie będzie tylko jednym z wielu odłożonych na półkę dokumentów, ale coś z jej treści pozostanie w naszych sercach i umysłach. Za słowami Deklaracji stoi bowiem idea, która nas zgromadziła w Lublinie i która jest immanentną częścią nauki akademickiej od jej początków. Jednoczymy się wokół wiedzy, jednoczymy się dla wiedzy i w oparciu o nią staramy się kształtować świat coraz doskonalszy, bogatszy, silny w jedności, którego celem jest poszukiwanie prawdy, ulepszanie świata i ludzi. Tak jak zaznaczyliśmy w Deklaracji, nie chodzi tylko o wiedzę, ale i o moralną formację umysłową naszej - to słowo ma dziś wagę szczególną - Europy, opartą o wartości podstawowe dla naszej kultury.

Spotkanie w Lublinie to na pewno nie jedyny i na pewno nie ostatni kongres o tematyce europejskiej. Dla wielu z nas był on jednak początkiem czegoś nowego, początkiem tej pracy, którą postuluje nasza Deklaracja. Wielu przedstawicieli środowisk akademickich krajów będących w Unii i tych, które do niej wchodzą, tej pracy się jeszcze nie podjęło. To naszym zadaniem jest nieść przesłanie Deklaracji, podejmować kolejne dyskusje i działania, które coraz pełniej zjednoczą akademicką Europę. O tym mówią słowa Deklaracji Lubelskiej:

Niech dziejowy marsz tą drogą, którego milowy kamień wyznacza data 1 maja 2004 roku, nie zakończy się na obecnym etapie, niech trwa nadal. Niech przynosi naszym narodom, a zwłaszcza naszej wspaniałej młodzieży, coraz więcej możliwości urzeczywistnienia jej szlachetnych ideałów i pragnień. Uniwersytety wierzą w Europę, w jej pomyślną przyszłość i pragną być awangardą jej śmiałych i twórczych przemian.

Kończąc swoje polubelskie refleksje, chciałbym jeszcze raz podziękować za doskonałe przygotowanie konferencji przez UMCS, podkreślając zwłaszcza wkład rektora Mariana Harasimiuka i przewodniczącego komitetu organizacyjnego - prorektora Jana Pomorskiego. To spotkanie na pewno na długo pozostanie w pamięci jego uczestników.