europejskie stowarzyszenie

Józef Szabłowski

W dniach 16−17 września 2005 odbyła się w Białymstoku i Ełku międzynarodowa konferencja Prywatne szkolnictwo wyższe w Europie – stan i perspektywy rozwoju, organizowana przez Konferencję Rektorów Uczelni Niepaństwowych oraz Stowarzyszenie Prywatnych Szkół Wyższych w Niemczech. W Radzie Naukowej konferencji znaleźli się m.in. prof. dr Richard Merk, reprezentujący niemieckie Stowarzyszenie oraz prof. dr hab. Józef Szabłowski, przewodniczący KRUN.

Idea konferencji zrodziła się podczas spotkania przewodniczącego KRUN z członkami prezydium Stowarzyszenia Prywatnych Szkół Wyższych w Niemczech w październiku 2004 roku. Celem konferencji było przedstawienie problemów związanych z rozwojem szkolnictwa prywatnego przez przedstawicieli instytucji szkolnictwa wyższego poszczególnych krajów europejskich oraz określenie czynników, które będą sprzyjały dalszemu rozwojowi wyższych szkół prywatnych.

Uczestnikami konferencji byli przewodniczący krajowych konferencji rektorów uczelni prywatnych lub przewodniczący stowarzyszeń, ich zastępcy, członkowie zarządów, a także rektorzy uczelni prywatnych, nie będący członkami zarządów stowarzyszeń. Reprezentowali oni następujące kraje: Niemcy, Litwę, Łotwę, Estonię, Rosję, Ukrainę, Bułgarię, Czechy, Wielką Brytanię, Norwegię oraz Portugalię. Na konferencję zaproszeni zostali również przedstawiciele ministerstw edukacji z poszczególnych krajów europejskich. Mirosław Sawicki, minister edukacji narodowej i sportu, oraz Daiva Vipartiene, przedstawiciel Ministerstwa Edukacji i Nauki Litwy, razem z prof. Józefem Szabłowskim oraz prof. Richardem Merkiem, a także przedstawicielami władz lokalnych województwa podlaskiego, dokonali uroczystego otwarcia konferencji.

Przedmiotem dwudniowych obrad były warunki tworzenia i rozwoju uczelni prywatnych w poszczególnych państwach europejskich. Pośród dyskutowanych problemów znalazły się m.in.: warunki uzyskiwania uprawnień do nadawania stopnia naukowego doktora oraz doktora habilitowanego, standardy nauczania dla poszczególnych stopni kształcenia szkół państwowych i prywatnych oraz jakość procesu dydaktycznego, a także zakres pomocy materialnej dla studentów z budżetu państwa. Cały zakres tematyczny konferencji zostanie przedstawiony w przygotowywanej do druku monografii na temat warunków funkcjonowania szkół prywatnych w Europie.

Publikacja zostanie przekazana szerokim kręgom zainteresowanym szkolnictwem wyższym, a w szczególności krajowym ministerstwom edukacji, narodowym parlamentom, odpowiednim agendom Unii Europejskiej, a także konferencjom czy stowarzyszeniom rektorów oraz uczelniom prywatnym. Nakład materiałów z konferencji wyniesie kilka tysięcy egzemplarzy.

Szkolnictwo niepaństwowe w Europie jest stosunkowo słabo rozwinięte w porównaniu np. ze Stanami Zjednoczonymi. Dominuje tradycyjny model szkolnictwa państwowego, co gorsze – z wielu wypowiedzi wynikało, że zwłaszcza wielkie uczelnie państwowe znajdują się w opozycji do sektora prywatnego. W mediach bardzo często czytamy i słyszymy wypowiedzi znanych przedstawicieli szkół państwowych, którzy nie szczędzą słów krytyki pod adresem uczelni niepaństwowych. Wymienia się horendalne zarobki w uczelniach niepaństwowych, mówi się, że szkoły niepaństwowe powstały dla zysku, że profesorowie pracują na dużej liczbie etatów, pomimo tego, że do minimum kadrowego profesor może być zaliczany najwyżej w dwóch uczelniach.

Przeciętnie uczelnie niepaństwowe pracują w o wiele trudniejszych warunkach niż uczelnie państwowe. Funkcjonują od niedawna i pomimo skromnych środków finansowych stworzyły nowoczesną bazę naukową i dydaktyczną. Trzeba podkreślić, że na rozwój uczelni państwowych, zwłaszcza tych najstarszych, podatnicy łożyli swoje środki finansowe przez stulecia.

Stosunek rządów krajów europejskich jest zróżnicowany. W niektórych krajach, np. na Białorusi, działalność uczelni jest opodatkowana, a w innych uczelnie niepaństwowe otrzymują dotacje na zmniejszenie czesnego.

Należy podkreślić, że w Stanach Zjednoczonych najbardziej znane uczelnie to uczelnie prywatne, a jednocześnie kraj ten charakteryzuje się najwyższą innowacyjnością gospodarki. W konkluzji postanowiono doprowadzić do powstania europejskiego stowarzyszenia uczelni (prywatnych). Członkami tego stowarzyszenia będą konferencje i stowarzyszenia rektorów, a także poszczególne uczelnie. Konferencje krajowych stowarzyszeń rektorów uczelni niepaństwowych będą miały charakter cykliczny i będą odbywały się w kolejnych krajach. Nie jest wykluczone, że konferencja w roku 2006 zostanie zorganizowana w Pradze.

Dobrze by było, aby siedziba europejskiego stowarzyszenia uczelni niepaństwowych znalazła się w stolicy naszego kraju, ponieważ KRUN odegrała zasadniczą rolę w podjęciu działań mających na celu integrację i rozwój szkolnictwa prywatnego w Europie.

W najbliższym okresie zostanie przygotowany projekt statutu europejskiego stowarzyszenia uczelni niepaństwowych, zostanie zaproponowana struktura organizacyjna stowarzyszenia, jego siedziba. Statut zostanie poddany konsultacjom, a następnie będą zebrane deklaracje członkowskie i zostanie wybrany zarząd oraz podjęte decyzje co do rejestracji stowarzyszenia.