Obowiązujący algorytm był efektywnym instrumentem
stymulującym ilościowy rozwój szkolnictwa wyższego,
gdyż premiował (i premiuje) szkoły mające wielu studentów.

Andrzej Pelczar

Dziesiąte posiedzenie plenarne Rady Głównej odbyło się 22 stycznia. Poprzedniego dnia odbyło się piętnaste posiedzenie Prezydium Rady. Oprócz rutynowych spraw, związanych z opiniowaniem wniosków szkół niepaństwowych o uprawnienia do prowadzenia studiów magisterskich oraz szkół państwowych o uprawnienia do nadawania stopni naukowych, zajmowano się kilkoma sprawami o dużym ciężarze gatunkowym.

SAMORZĄDY, POŻYCZKI, PLAGIATY

Zaopiniowano projekt ustawy o samorządzie terytorialnym w województwie (w wersji z 21 grudnia 1997, przekazanej Radzie w nagłym trybie). Projekt ten przewidywał (w art. 12, ust. 2), że samorządy terytorialne będą zakładały i prowadziły szkoły wyższe o profilach przydatnych dla województwa (w tym medyczne, pedagogiczne, ekonomiczne, co napisano explicite) oraz wyższe szkoły zawodowe. Takie określenie obejmuje de facto wszystkie szkoły wyższe (bowiem dla przyszłych dużych województw wszystkie profile będą ważne). Rada stwierdziła w swej opinii, że konieczne jest usunięcie wspomnianego ustępu z projektu ustawy. Dodam, że jeszcze na kilka dni przed posiedzeniem Rady wystosowałem do Pana Ministra Kuleszy list w tej sprawie. Według nieoficjalnych informacji, zmieniono już tekst, ale Rada, nie mając tej zmienionej wersji projektu, musiała podjąć uchwałę w oparciu o omówiony wyżej tekst.

Rada zapoznała się z nową wersją projektu o Państwowym Funduszu Pożyczkowym dla Studentów i stwierdziła, że nie wszystkie dezyderaty, przedstawione w poprzedniej uchwale Rady na ten temat, zostały uwzględnione. Podjęto uchwałę opiniującą pozytywnie nową wersję projektu ustawy, pod warunkiem jednak uwzględnienia tych pominiętych dezyderatów.

Na kanwie ostatnich doniesień prasowych o jaskrawym przypadku plagiatu prac naukowych, Rada zajęła stanowisko potępiające takie postępowanie oraz stwierdzające konieczność podjęcia zdecydowanych kroków zapewniających przestrzeganie podstawowych kanonów etyki pracownika nauki, w tym także konieczność wprowadzenia do ustawy o szkolnictwie wyższym przepisów gwarantujących wyciąganie daleko idących konsekwencji wobec osób naruszających te zasady.

STAŁA PRZENIESIENIA

Rada podjęła uchwałę w sprawie zasad podziału dotacji na cele dydaktyczne oraz limitów wynagrodzeń osobowych, przy użyciu algorytmu (z proponowanymi przez MEN modyfikacjami niektórych parametrów). Obszernego tekstu uchwały nie sposób omawiać szczegółowo, ograniczę się więc tylko do kilku uwag. Obowiązujący obecnie algorytm był efektywnym instrumentem stymulującym ilościowy rozwój szkolnictwa wyższego, gdyż premiował (i premiuje) szkoły mające wielu studentów. W tej chwili jednak, wobec niedoinwestowania uczelni w zakresie bazy materialnej – przede wszystkim lokalowej, pogorszenia warunków płacowych – jego formuła powinna być, jak sądzi wiele osób i gremiów, zmieniona. Wynika to też ze stwierdzeń zawartych w uchwale. Można będzie jednak myśleć o tym dopiero w odniesieniu do roku przyszłego (ustalono, wraz z obecnym na posiedzeniu wiceministrem Karwackim, że Rada i MEN będą współdziałały przy opracowywaniu nowych zasad). Rada zaproponowała ustalenie „stałej przeniesienia” w wysokości C = 0,2 oraz współczynnika 0,2 dla studentów zaocznych i wieczorowych. Rada zaakceptowała propozycję MEN wprowadzenia w 1998 r. zasady ujmowania w algorytmie studentów zaocznych i wieczorowych w liczbie – ogółem – nie większej od liczby studentów na studiach dziennych (na danym kierunku). Rada przyjęła do wiadomości propozycję zastosowania w 1998 r. reguły ekstrapolowania z roku ubiegłego zasad podziału limitu bazowych wynagrodzeń osobowych dla uczelni państwowych MEN: na część zasadniczą limitu, który będzie rozdzielany na wynagrodzenia w działalności dydaktycznej oraz na część rozdysponowywaną na wynagrodzenia pracowników domów studenckich i stołówek.

Poruszono dwa ważne tematy: sprawę opinii Rady o Założeniach reformy prawa o szkolnictwie wyższym oraz sprawę studiów zaocznych. Zapoznano się ze wstępnymi dokumentami dotyczącymi obu tych zagadnień i postanowiono wrócić do nich na posiedzeniu lutowym.

DYSKUSJE I SPORY

Omówione wyżej sprawy były też przedmiotem obrad posiedzenia plenarnego Rady. Wcześniej jednak wystąpił prof. Leszek Kuźnicki, prezes Polskiej Akademii Nauk i przewodniczący Komitetu Prognoz „Polska w XXI wieku”, mówiąc o roli nauki i edukacji w kształtowaniu przyszłości Polski (przedstawiając przede wszystkim punkt widzenia Komitetu i posługując się jego interesującymi opracowaniami). Wystąpienie to, bardzo ważne ze względu na osobę prelegenta i przedstawiony materiał oraz syntetyczny sposób prezentacji, wywołało ożywioną dyskusję, w której głos zabierali obecni na posiedzeniu: prof. Mirosław Handke, minister edukacji narodowej, prof. Jerzy Woźnicki, rektor Politechniki Warszawskiej oraz kilku innych zaproszonych gości i członkowie Rady.

Rektor Woźnicki przedstawił też radzie swój pogląd na niektóre aspekty założeń reformy prawa dotyczącego szkolnictwa wyższego, w szczególności co do relacji między Radą Główną, AKA i KRASP. Wywołało to dyskusję, którą należy uznać za pożyteczną i wymagającą dalszego ciągu. Nie wchodzę tu w szczegóły dotyczące istoty różnicy zdań – można je znaleźć w artykułach rektora Woźnickiego (w numerze grudniowym „Forum Akademickiego”) i moim (w numerze styczniowym).

Rada upoważniła przewodniczącego do podpisania (w formie działania „w porozumieniu z ministrem”) rozporządzenia ministra edukacji narodowej, ustalającego skład Komisji Akredytacyjnej Wyższego Szkolnictwa Zawodowego. Rozporządzenie powołujące tryb powoływania i odwoływania oraz liczbę członków tej komisji podpisałem korzystając z wcześniej udzielonego upoważnienia Rady.

KRPUT I KRASP

W dniach 23 i 24 stycznia uczestniczyłem w posiedzeniach Konferencji Rektorów Polskich Uczelni Technicznych w Bydgoszczy, podczas których poruszano m.in. sprawy dotyczące przygotowania nowej ustawy o szkolnictwie wyższym, finansowania szkolnictwa wyższego i nauki (z naciskiem na to, jaki ma być model). W dyskusji zabierali głos goście Konferencji: minister M. Handke, prof. Andrzej Wiszniewski, przewodniczący KBN oraz prof. Jerzy Osiowski, przewodniczący zespołu przygotowującego Założenia. Prof. Wiszniewski powiedział m.in. o projektach pewnych zmian zasad finansowania badań w uczelniach (mogących poprawić to finansowanie). Na temat nowej ustawy o szkolnictwie wyższym raz jeszcze przedstawiliśmy z rektorem Woźnickim swe stanowiska. Ustalono następnie, że odbędzie się posiedzenie kilkuosobowego roboczego zespołu, złożonego z osób z grona KRASP i Rady Głównej, który przedyskutuje szczegóły dotyczące m.in. przyszłego usytuowania AKA oraz wzajemnych relacji między Radą Główną a KRASP.

Na spotkaniu z kuratorami, Prezydium KRASP oraz przedstawicielami Rady Głównej, 28 stycznia w Poznaniu, minister Handke przedstawił założenia reformy systemu edukacji, ze szczególnym uwzględnieniem systemu szkolnego. Bardzo przekonywająca prezentacja tych założeń została powtórzona w nieco innej, lecz równie przekonywającej formie, podczas spotkania ze znacznie większym, kilkusetosobowym gronem, poszerzonym o nauczycieli i dyrektorów szkół. W tym drugim spotkaniu wziął udział premier Jerzy Buzek, którego wystąpienie przyjęto nader ciepło. Premier Buzek spotkał się też osobno z Prezydium KRASP i rektorami uczelni poznańskich, potwierdzając bardzo stanowczo swe przekonanie o podstawowej roli nauki i edukacji w rozwoju kraju. W dyskusji, w której dane mi było wziąć udział, przedstawiono premierowi najważniejsze problemy szkolnictwa wyższego, zwracając uwagę m.in. na to, że trzeba stworzyć systemowe warunki poszerzające możliwości uzyskiwania pozabudżetowych źródeł finansowania uczelni oraz zmienić podejście do konstrukcji budżetu. Takie spotkania są ogromnie ważne.

Tytuł i śródtytuły pochodzą od redakcji.

Uwagi.