CO W PRASIE PISZCZY?

Niemożność, zła wola czy ostrożność?

Zapis w ustawie o szkolnictwie wyższym, w części dotyczącej spraw dyscyplinarnych, jest bardzo niekorzystny dla ścigania wszelkiego rodzaju przestępstw. Jeżeli badany czyn został popełniony przed trzema laty lub więcej, nie ma podstaw do tego, by zajmowała się nim komisja dyscyplinarna. Jest to fatalne. Przy czym plagiat jest tu tylko jednym z przypadków. Dotyczy to każdego wykroczenia przeciw regulaminowi akademickiemu. (...) Jeśli jestem niezadowolony z nauczyciela akademickiego, bo źle prowadzi zajęcia ze studentami, albo jestem niezadowolony z kierownika katedry, bo prowadzi fatalnie badania naukowe, nie mam prawa go zwolnić. Raz na cztery lata jest oceniany ustawowo przez komisję, lecz nawet negatywna opinia nie jest powodem do zwolnienia. Trzeba mu jeszcze pozwolić na pracę przez rok. Po drugiej negatywnej opinii komisji można zastanawiać się, jak rozwiązać z nim stosunek pracy. (...) Osobę popełniającą plagiat należy potępić, zwolnić natychmiast z pracy, zakazać jej pracy naukowej i dydaktycznej. (prof. Tadeusz Wilczok w rozmowie z Barbarą Cieszewską, „Rzeczpospolita”, 10-11.01.1998.)

To, co powoduje mój sprzeciw, to całkowita bierność Śląskiej Akademii Medycznej. (...) Uczelnia sam fakt plagiatu utrzymywała w wielkiej tajemnicy. Nie wydano żadnego komunikatu do pracowników naukowych, nie zawiadomiono redakcji „Przeglądu Lekarskiego”, że praca jest fałszerstwem i trzeba ją wycofać z obiegu światowej informacji naukowej. (...) Nie znalazł się dosłownie nikt, kto by publicznie zaprotestował i zażądał przynajmniej zmiany i nowelizacji skandalicznej ustawy dyscyplinarnej. (...) Do dzisiaj Śląska Akademia Medyczna odmawia mi dostępu do protokołu Komisji Dyscyplinarnej, mimo że nie ma przepisu, który by tego zabraniał. (dr med. Marek Wroński, Plama na honorze nauki polskiej, „Rzeczpospolita”, 14.01.1998.)

Do tej pory nie otrzymałem ze Śląskiej Akademii Medycznej żadnego pisma żądającego wyjaśnień w sprawie rzekomych plagiatów. Jeżeli więc jakieś komisje oceniają dorobek mój lub współautorów, to robią to na zasadzie sądów kapturowych, z pominięciem obowiązujących procedur. Na razie, z inspiracji kilku osób i przy współudziale niektórych dziennikarzy, pozbawiono mnie tych elementarnych uprawnień, z jakich korzystają najbardziej zwyrodniali przestępcy, a które wynikają z domniemania niewinności tak długo, jak długo uprawniony organ nie udowodni popełnienia przestępstwa. (inż. Andrzej Jendryczko, dr hab. nauk przyrodniczych, Plama na honorze nauki polskiej, „Rzeczpospolita”, 14.01.1998.)

Walka o etykę jest walką o moralność. Prawo buduje się na zasadach moralności. Prawo może karać, posyłać do aresztu czy nakładać grzywny. Nam nie o to chodzi. Wystarczy, że uwidocznimy i wywołamy negatywną postawę, ostracyzm wobec plagiatora. Z człowiekiem, który jest plagiatorem nie utrzymuje się żadnych kontaktów, pozbawia się go możliwości działania w nauce. Normy prawne pozostawmy sądom. Wystarczy, że my, jako społeczność naukowa, eliminujemy kogoś takiego ze środowiska. W tym wypadku panuje jednak atmosfera tuszowania sprawy. (prof. Kornel Gibiński w artykule Barbary Cieszewskiej, Wątpliwości w sprawie plamy na honorze, „Rzeczpospolita”, 17-18.01.1998.)

KRPUT, KRUR, KRASP i KRUP

Dyskusja w toku

Obrady KRPUT w Bydgoszczy

Ostatnia dekada stycznia br. była okresem wyjątkowo intensywnej dyskusji przedstawicieli środowiska akademickiego nad aktualną sytuacją uczelni oraz założeniami przyszłej ustawy, mającej regulować kwestie nauczania na poziomie wyższym.

Serię spotkań zapoczątkowała Konferencja Rektorów Polskich Uczelni Technicznych w Bydgoszczy, w dniach 23-24 stycznia. Dyskusja nad przyszłym modelem szkolnictwa wyższego, której przysłuchiwali się zaproszeni ministrowie Handke i Wiszniewski oraz wielu innych znakomitych gości, koncentrowała się wokół kwestii usytuowania i kompetencji najważniejszych instytucji: RGSzW, KRASP, AKA i CK. Prof. Andrzej Pelczar, przewodniczący Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego oraz gospodarza spotkania, prof. Jerzy Woźnicki, przewodniczący KRPUT, pełniący także funkcję przewodniczącego Komisji Legislacyjnej Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich, zaprezentowali swoje odmienne poglądy w tej kwestii. Oba stanowiska zostały przedstawione w „Forum” w numerach: grudniowym i styczniowym. Podczas bydgoskiej konferencji minister Handke omówił w skrócie, prezentowany kilka dni później w Poznaniu, program reformy całego systemu edukacji. Prof. Wiszniewski, przewodniczący KBN, przedstawił zamiary Komitetu co do zmian w strumieniach finansowania sfery nauki i apelował o wsparcie starań o zwiększenie jej budżetu. Motywem, który pojawiał się kilkakrotnie podczas spotkania było utworzenie uniwersytetu w Bydgoszczy (szerzej o tym w artykule Dwa uniwersytety? na str. 18). Na zakończenie spotkania rektorzy uczelni technicznych w przyjętej uchwale napisali: Spadek finansowania budżetowego szkolnictwa wyższego w Polsce, szczególnie widoczny w przeliczeniu na jednego studenta, musi prowadzić do obniżania jakości kształcenia. (...) W celu niedopuszczenia do dalszego obniżenia jakości studiów uczelnie mogą być zmuszone do znacznego ograniczenia liczby rekrutowanych studentów.

Posiedzenie KRUP w Białymstoku

Kolejna konferencja, tym razem rektorów uczelni rolniczych, odbyła się 27 stycznia w SGGW w Warszawie. Zgromadzeni rektorzy, w obecności wiceministra Jerzego Zdrady, także zastanawiali się nad przyszłym modelem szkolnictwa wyższego. Następnego dnia, w Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu, minister Handke, w obecności premiera prof. Jerzego Buzka, rektorów, przedstawicieli prezydium KRASP i kuratorów, przedstawiał program reformy całego systemu oświaty. Członkowie KRASP mieli też okazję spotkać się z premierem (szerzej o tych spotkaniach na str. 5).

Ostatnią z serii była konferencja rektorów uniwersytetów, obradująca 30 i 31 stycznia br. w Białymstoku i Białowieży. Rektorzy starali się wypracować wspólne stanowisko w sprawie najważniejszych zmian w przyszłej ustawie o szkolnictwie wyższym. Nie zawsze, oczywiście, istniała pełna zgodność poglądów uczestników konferencji co do szczegółowych rozwiązań, np. hierarchii stanowisk i stopni czy usytuowania poszczególnych instytucji centralnych, ale komisja pod przewodnictwem prof. Andrzeja Jamiołkowskiego, rektora UMK, przedstawiła przyjęte później uniwersyteckie propozycje w sprawach reformy. Zebrani rektorzy podpisali także uchwałę powołującą Uniwersytecką Komisję Akredytacyjną (str. 4).

(as)

Na konferencji w Bydgoszczy miało miejsce przyjemne dla naszej redakcji wydarzenie. Gospodarz konferencji, rektor Jerzy Woźnicki wypowiedział kilka ciepłych słów na temat poziomu „Forum Akademickiego” (w krótkiej wymianie opinii takich głosów pojawiło się więcej), a następnie zachęcił magnificencje rektorów do znacznego zwiększenia prenumeraty naszego miesięcznika, np. dla dziekanów i członków senatów uczelni. Sam dając dobry przykład zadeklarował, że Politechnika Warszawska zaprenumeruje 100 egzemplarzy „Forum”. Przykład okazał się zachęcający – liczba prenumeratorów rośnie. Politechnika Wrocławska zamówiła prenumeratę 80 egzemplarzy, a Politechnika Białostocka – 51. To chyba nie koniec...

Rusza uniwersytecka akredytacja

Porozumienie białowieskie

Porozumienie podpisuje prof. W. Siwiński, rektor UW

Nie czekając aż powstanie powszechny system akredytacji – i zacznie działać Akademicka Komisja Akredytacyjna – obradujący 31 stycznia br. w Białowieży rektorzy uniwersytetów powołali do życia niezależny uniwersytecki system akredytacyjny. Akredytacja uniwersytecka będzie dotyczyć kierunku kształcenia i będzie miała charakter zero-jedynkowy, czyli albo zostanie przyznana, albo nie.

Uchwałę powołującą Uniwersytecką Komisję Akredytacyjną podpisało 15 członków sygnatariuszy Porozumienia Uniwersytetów Polskich na rzecz Jakości Kształcenia: 13 uniwersytetów oraz Akademia Teologii Katolickiej w Warszawie i Papieska Akademi Teologiczna w Krakowie. W skład UKA wchodzić będą wybierani na trzy lata prorektorzy uczelni, a siedzibą jej biura będzie Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Koszty funkcjonowania biura ponosić będą, proporcjonalnie do wielkości dotacji, wszyscy sygnatariusze.

Choć UKA została powołana przez Konferencję Rektorów Uniwersytetów Polskich, to porozumienie przewiduje możliwość akredytacji kierunków zgłoszonych przez inne uczelnie. Aby rozpocząć postępowanie akredytacyjne na danym kierunku, musi zgłosić się co najmniej pięć szkół wyższych. Uzyskanie akredytacji będzie jedynie prestiżowym wyróżnieniem – w wypadku jej nieprzyznania fakt ten nie będzie ogłaszany publicznie – ale twórcy systemu liczą, iż będzie ona ważnym czynnikiem motywującym podnoszenie standardów jakości kształcenia. (więcej o uniwersyteckim systemie akredytacyjnym w artykule prof. Stanisława Chwirota, prorektora UMK, w numerze marcowym „FA”)

(as)

Niepaństwowe równe

Podczas pierwszego posiedzenia nowego składu Prezydium Konferencji Rektorów Uczelni Niepaństwowych wybrano czterech zastępców przewodniczącego Konferencji (od 26 listopada pełni tę funkcję dr Krzysztof Pawłowski, rektor WSB-NLU w Nowym Sączu i WSB w Tarnowie). Zostali nimi: prof. Andrzej Koźmiński, rektor Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Zarządzania w Warszawie, prof. Franciszek Marecki, rektor Wyższej Szkoły Informatyki z Bielska-Białej, prof. Franciszek Pomykało, rektor Wyższej Szkoły Społeczno-Ekonomicznej w Warszawie oraz inż. Jan Spiechowicz, rektor Profesjonalnej Szkoły Biznesu – Szkoły Wyższej w Krakowie. Przedmiotem obrad Prezydium były zasady działania Konferencji w latach 1998-99, relacje między różnymi organizacjami zrzeszającymi uczelnie niepaństwowe, w tym obszary współpracy. Prezydium podjęło uchwałę w sprawie zmiany ustawy o szkolnictwie wyższym dopuszczającej tworzenie filii, powtarzając swoje stanowisko z końca listopada.

Warto przypomnieć, że w połowie grudnia odbyła się w Warszawie konferencja prasowa, podczas której rektorzy uczelni niepaństwowych przedstawili stanowisko przyjęte podczas listopadowej konferencji. Rektorzy żądają w nim m.in., by zmiana ustawy o szkolnictwie wyższym, pozwalająca uczelniom państwowym tworzyć filie i wydziały zamiejscowe, dotyczyła także uczelni niepaństwowych. Domagają się zrównania praw studentów uczelni niepaństwowych i państwowych. Postulują, aby zezwolenia na prowadzenie działalności, które uczelnie niepaństwowe uzyskują obecnie wstępnie na okres pięciu lat, były przyznawane bezterminowo. Zapewni to – zdaniem KRUN – potrzebną w działalności edukacyjnej stabilizację. Takiemu rozwiązaniu mogłaby towarzyszyć – czytamy w memoriale – możliwość cofania uprawnień w sytuacji niewłaściwego wykorzystania udzielonego pozwolenia. Tradycyjnie rektorzy zaprotestowali przeciwko wejściu w życie ustawy o wyższych szkołach zawodowych, domagając się uregulowania działalności wszystkich typów szkół wyższych w znowelizowanej ustawie o szkolnictwie wyższym. Tworzenie w przyszłym roku akademickim aż dziewięciu państwowych wyższych szkół zawodowych uważamy za niepotrzebne w sytuacji dużego spadku nakładów na szkolnictwo wyższe w przyszłorocznym budżecie – piszą rektorzy uczelni niepaństwowych. Konferencja domaga się także odejścia od zasady zatrudniania samodzielnych pracowników na pełnych etatach oraz na tzw. pierwszych etatach. Ta zasada godzi nie tylko w byt uczelni niepaństwowych – sugerują rektorzy – ale także może spowodować rozbicie zespołów nauczających w wielu uczelniach państwowych. W stanowisku przypomina się też o istnieniu Stowarzyszenia Rektorów i Założycieli Uczelni Niepaństwowych, pod przewodnictwem dr. Mirosława Zdanowskiego. Przyjęło ono na siebie obowiązki akredytacyjne dotyczące wprowadzenia standardów jakości nauczania w uczelniach niepaństwowych.

(pik)

Nowy system

W styczniu prof. Mirosław Handke, minister edukacji narodowej oraz prof. Jerzy Zdrada, wiceminister edukacji, spędzili bardzo wiele czasu na podróżach służbowych. Celem tych wojaży było zapoznanie różnych środowisk z nowymi propozycjami MEN, dotyczącymi reformy edukacji oraz zmiany ustawy o szkolnictwie wyższym. Spotkania z rektorami szkół wyższych pozwoliły szefom resortu edukacji poznać stanowisko władz uczelni oraz różnych gremiów społecznych działających w obrębie szkolnictwa wyższego na temat ustawy o szkolnictwie wyższym.

Jednym z najważniejszych wydarzeń była oficjalna prezentacja zmian w systemie oświaty, polegających na wprowadzeniu 6--letniej szkoły podstawowej, 3-letniego gimnazjum oraz szkoły średniej (liceum profilowane lub szkoła zawodowa z liceum uzupełniającym), kończącej się państwową maturą, uprawniającą do kształcenia na poziomie wyższym.

System szkolnictwa wyższego ma, według koncepcji ministerstwa, rozwijać się w dwóch pionach: uczelni zawodowych i uczelni akademickich. Zasadą będzie prowadzenie przez szkoły wyższe kształcenia trójstopniowego: licencjat – uzupełniające studia magisterskie – studia doktoranckie. Ukończenie wyższej szkoły zawodowej w stopniu licencjata (lub równoważnym, np. inżyniera) nie zamyka drogi do dalszej nauki. Może ona być kontynuowana na poziomie magisterskim w uczelni akademickiej. Przewiduje się także utrzymanie jednorodnych, 5-6-letnich studiów magisterskich w uczelniach akademickich. Kształcenie zawodowe (licencjackie) ma trwać 3-4 lata. Uzupełniające studia magisterskie po wyższej szkole zawodowej 2,5-3 lata, a po studiach licencjackich w uczelni akademickiej 1,5-2 lata. Studia doktoranckie będą trwały 4 lata. Oznacza to, że pełne wykształcenie doktoranckie można będzie zdobyć w wieku ok. 28 lat.
Środowiska akademickie wiążą z nowym systemem oświaty nadzieje na lepsze przygotowanie kandydatów na studia. Podkreśla się także, iż obecny czas niżu demograficznego w szkołach podstawowych jest najlepszym momentem wprowadzenia reformy systemu oświaty. Ten niż za kilka lat dotrze do szkolnictwa wyższego, które obecnie przeżywa niesamowitą koniunkturę, związaną m.in. z wyżem demograficznym młodzieży w wieku 19-25 lat.

(pik)

Gotowość współpracy

28 stycznia w Poznaniu odbyło się kolejne posiedzenie Prezydium Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich. Podczas spotkania prof. Mirosław Handke, minister edukacji narodowej, przedstawił uczestnikom projekty ministerstwa dotyczące reformy oświaty i szkolnictwa wyższego. Dyskutowano także o celach polityki państwa w odniesieniu do nauki i szkolnictwa wyższego oraz współpracy KRASP z parlamentem i rządem.

Członkowie Prezydium KRASP z zadowoleniem przyjęli reformy edukacji zaproponowane przez min. Handke. Uczelnie zrzeszone w KRASP są bowiem żywotnie zainteresowane powodzeniem reformy z racji kształcenia kadr nauczycielskich oraz przyjmowania absolwentów szkół średnich na studia. Prezydium wyraziło gotowość współpracy z MEN w zakresie opiniowania projektu reformy oświaty i szkolnictwa wyższego – czytamy w przyjętym stanowisku.

W uchwale o pożądanych celach polityki państwa, członkowie Prezydium KRASP ponawiają wezwanie do realizacji sejmowej rezolucji z 13 października 1995 r., w której postulowano wzrost udziału szkolnictwa wyższego w PKB do 2 proc. i nauki – do 1 proc. Podkreśla się też konieczność zarówno zwiększenia dotacji budżetowej na szkolnictwo wyższe i naukę, jak i stworzenie odpowiednich mechanizmów systemowych pozwalających na pozyskiwanie środków pozabudżetowych. Prezydium KRASP poparło propozycje działań w tym zakresie, zaproponowane przez Konferencję Rektorów Polskich Uczelni Technicznych i zwróciło się do Rządu i Parlamentu RP o rychłe podjęcie działań legislacyjnych i organizacyjnych.

(pik)

Parlament Studentów RP

Minister u studentów

8 stycznia odbyło się pierwsze w tym roku posiedzenie Rady Studentów Parlamentu Studentów RP, połączone z otwarciem nowej siedziby przy Al. Szucha 25/3. W spotkaniu uczestniczył prof. Mirosław Handke, minister edukacji narodowej – był to pierwszy przypadek udziału ministra w posiedzeniu Rady Studentów. Na otwarcie nowej siedziby Parlamentu przybyli także: dyrektor Józef Lepiech oraz wicedyrektor Tadeusz Popłonkowski z Departamentu Szkolnictwa Wyższego MEN. Dyskutowano na temat Ustawy o Państwowym Funduszu Pożyczek Studenckich, szczególnie o sprawach organizacyjnych związanych z wprowadzaniem ustawy w życie (np. wyborze ośrodków pilotażowych). Min. Handke wyraził aprobatę dla inicjatywy podjętej przez Parlament Studentów, przedstawił planowane zmiany w systemie finansowania szkolnictwa wyższego oraz nowe rozwiązania legislacyjne w tej dziedzinie.

Anna Wardzińska

Uczelnie w statystyce – Bydgoszcz

Wyższa Szkoła Pedagogiczna

Strukturę organizacyjną WSP tworzą 3 wydziały: Humanistyczny, Pedagogiki i Psychologii oraz Matematyki, Techniki i Nauk Przyrodniczych; 4 ogólnouczelniane jednostki pozawydziałowe i pion administracyjny. Strukturę naukowo-dydaktyczną tworzy 116 jednostek, w tym 9 instytutów. W rankingu Komitetu Badań Naukowych ujęto 5 jednostek WSP: Wydział Pedagogiki i Psychologii, Wydział Humanistyczny, Instytut Matematyki, Katedrę Geografii i Katedrę Biologii – wszystkie mają kategorię C. W WSP można uzyskać stopień doktora z pedagogiki, historii i literaturoznawstwa. Uczelnia ubiega się o prawo habilitowania z pedagogiki.

W WSP pracuje około tysiąc osób, w tym 608 nauczycieli akademickich i 375 pracowników bibliotecznych, administracji i obsługi. Administracja i obsługa stanowią 37,51 proc. zatrudnionych w uczelni. Daje to wskaźnik 0,53 pracownika administracji (bez pracowników bibliotek) na jednego nauczyciela akademickiego.

Wśród nauczycieli akademickich 569 zatrudnionych jest na pełnym pierwszym etacie. Wśród nich jest 90 samodzielnych pracowników naukowych, z których 30 posiada tytuł naukowy profesora. Ponadto WSP zatrudnia 216 doktorów. Na drugim etacie lub w niepełnym wymiarze czasu pracy zatrudnionych jest 18 profesorów tytularnych, 11 doktorów habilitowanych i 3 doktorów.

Obecnie w WSP studiuje 15- 588 osób. Na studia dzienne uczęszcza 5222 studentów (Wydz. Humanistyczny – 2159, Wydz. Pedagogiki i Psychologii – 1954, Wydz. Mat.-Tech. i N. Przyr. – 1167). 10 002 studentów uczęszcza na studia zaoczne i wieczorowe, a 306 – na podyplomowe.

WSP posiada ponad 20 obiektów. Łączna powierzchnia obiektów naukowo-dydaktycznych wynosi 26 315 m2 w budynkach własnych oraz 929 m2 w obiekcie wynajętym od IHAR. Powierzchnia biblioteczna to 3640,6 m2, z czego 2546 m2 to Biblioteka Główna WSP.

Uczelnia posiada 5 domów studenckich o łącznej powierzchni użytkowej 17 200 m2. W 488 pokojach mieszka tam 1263 studentów. Uczelnia posiada też kilkanaście pokoi i mieszkań służbowych i gościnnych oraz hotel asystenta o powierzchni 356 m2. Powierzchnia stołówki studenckiej wynosi 8733 m2. W Starej Rzece w Borach Tucholskich znajduje się ośrodek szkoleniowo-wypoczynkowy o powierzchni 344 m2.

Akademia Techniczno-Rolnicza

Strukturę ATR tworzy 6 wydziałów: Budownictwa i Inżynierii Środowiska, Mechaniczny, Rolniczy, Technologii i Inżynierii Chemicznej, Telekomunikacji i Elektrotechniki, Zootechniczny oraz 2 instytuty: Matematyki i Fizyki oraz Nauk Humanistycznych i Ekonomicznych. Wszystkie te jednostki zostały ujęte w rankingu Komitetu Badań Naukowych: 7 otrzymało kategorię B, a 1 – kategorię C. Ponadto w strukturze ATR są 4 zakłady i stacje badawcze. Aktualnie uczelnia posiada uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora w 3 dyscyplinach (na Wydz. Mechanicznym, Rolniczym i Zootechnicznym) oraz doktora habilitowanego w 1 dyscyplinie (na Wydz. Rolniczym).

Własnością uczelni jest 909 ha gruntów, z czego 857 ha to użytki rolne. Uczelnia posiada 129 budynków o łącznej powierzchni 93 777 m2. W czterech domach studenckich mieszka 1980 studentów. Uczelnia posiada też hotel asystenta.

W Akademii Techniczno-Rolnicznej zatrudnionych jest 1198 pracowników. 620 to nauczyciele akademiccy. Wśród nich jest 109 samodzielnych pracowników naukowych, w tym 46 profesorów tytularnych. 50 pracowników zatrudnionych jest na etatach naukowo-technicznych, 182 – inżynieryjno--technicznych, a 35 w bibliotekach. 312 osób stanowi administrację i obsługę.

Biblioteka ATR posiada prawie 230 tys. woluminów wydawnictw zwartych i 49 tys. woluminów wydawnictw ciągłych. Prenumeruje 160 tytułów czasopism zagranicznych i 310 tytułów czasopism polskich. Zbiory specjalne liczą 181 tys. woluminów. Biblioteka posiada też 13 baz danych, z tym 7 na CDR-omach.

W ATR można studiować na 3 kierunkach studiów magisterskich, 4 – magistersko- inżynierskich, 6 – inżynierskich, 1 doktoranckim i 9 podyplomowych. Ogółem w 29 specjalnościach. Korzysta z tej możliwości 8640 studentów. Na studia dzienne uczęszcza 4890 osób, a na zaoczne – 3750. W ciągu ponad 20 lat działalności mury ATR opuściło 23 tys. absolwentów.

(pik)

Medale na Targach

Spośród naukowców z Politechniki Łódzkiej szczególnymi sukcesami w zeszłym roku może się pochwalić prof. Zdzisław Haś. Prezentował on swoje opracowania i otrzymywał medale na imprezach targowych w Europie, USA i Afryce.

Na uroczystości w Komitecie Badań Naukowych profesorowi Z. Hasiowi wręczono złoty medal za NITROVAC – technologię azotowania próżniowego oraz srebrny medal za SULFONIT – technologię azotonasiarczania gazowego (opracowany wspólnie z dr. inż. J. Gramszem i mgr. inż. W. Jaroszem, otrzymane na Światowej Wystawie Pomysłów i Innowacji w Casablance) oraz srebrne medale za obie technologie otrzymane na Międzynarodowej Wystawie Pomysły-Wynalazki-Nowości w Norymberdze.

Na międzynarodowych Targach Innowacji, zorganizowanych w końcu listopada ub. r. w Londynie, srebrnym medalem nagrodzono opracowanie dotyczące powłok z nanokrystalicznych diamentów, którego jednym z twórców jest prof. Stanisław Mitura z Wydziału Mechanicznego PŁ, we współpracy z naukowcami Politechnik Śląskiej i Warszawskiej. Wystawcy z Politechniki Łódzkiej otrzymali także nagrody: prof. Janusz Rosiak za opracowanie hydrożelowych opatrunków oraz dr Bogdan Wendler za rozwiązanie jednoczesnego utwardzania powierzchniowego i objętościowego.

Polska ekspozycja, podobnie jak na Targach w Pittsburghu (USA), została najlepiej oceniona pod względem poziomu prezentowanych technologii i atrakcyjności ich ekspozycji. Wyrazem tego było przyznanie nagrody „Golden Key” oraz Merit Award.

Ewa Chojnacka

Badania naukowe

Krystalografia a projektowanie leków

Poszukiwania nowych leków opierały się dotychczas na metodzie prób i błędów. Czasami wskazówką w tego typu poszukiwaniach bywała medycyna ludowa. Jest jednak mnóstwo chorób, na które nie ma „ludowego” lekarstwa: np. AIDS i choroba „wściekłych krów”.

Znalezienie substancji wykazującej korzystny wpływ na chory organizm nie stanowi uwieńczenia badań, ale daje możliwość przejścia do drugiego etapu, polegającego na próbach modyfikacji budowy chemicznej związku w celu spotęgowania jego działania. Trzeba wykonać wiele tysięcy syntez, a otrzymane związki, różniące się fragmentami chemicznej budowy, poddać badaniom biologicznym. Jednym z kluczowych zagadnień, które warunkują końcowy sukces jest ustalenie farmakofara, tj. przestrzennego ułożenia określonych ugrupowań atomowych, które oddziałując w specyficzny sposób z określonym układem biologicznym wywierają pożądany efekt biologiczny.

Podstawową metodą badania molekularnej budowy przestrzennej cząsteczek jest rentgenografia strukturalna. Ponieważ najdokładniejsze wyniki otrzymuje się przy jej pomocy w przypadku badania substancji w postaci kryształów, przedstawiciele krystalografii w znacznym zakresie włączają się w określenie budowy przestrzennej substancji czynnej leków oraz dysponują ogromnymi zbiorami informacji o strukturze cząsteczek chemicznych. Dzięki temu nie trzeba „na ślepo” syntetyzować nowych związków. Prace nad wstępnie wyselekcjonowanymi związkami pozwalają na znaczne skrócenie czasu badań i obniżenie ich kosztów.

Na końcu trzeba uzyskać pozwolenie na stosowanie leku w praktyce klinicznej. Droga od stwierdzenia, że jakaś substancja ma pożądane właściwości farmakologiczne, do jej pojawienia się w aptece jest długa i kosztowna. Średnio koszt ten wynosi około 200 mld dolarów. Dlatego każdy sposób skracający tę drogę lub zmniejszający koszty budzi zainteresowanie w środowisku naukowym zajmującym się badaniami leków.

Zagadnieniom związanym z poszukiwaniem nowych leków poświęcona była międzynarodowa konferencja „Krystalografia a projektowanie leków”, która odbyła się w połowie listopada. Referaty dotyczyły m.in. bezpośredniego wykorzystania wyników badań krystalograficznych białek i związków małocząsteczkowych w projektowaniu leków. Wśród blisko 60 uczestników byli wykładowcy z USA, Wielkiej Brytanii i Włoch. Sesje panelowe poświęcone były m.in. możliwościom i ograniczeniom polskiej krystalografii w zakresie projektowania leków, a także komputerowemu modelowaniu molekularnemu, wykorzystującemu wyniki badań krystalograficznych.

Konferencję zorganizował Zespół Rentgenografii Strukturalnej i Krystalochemii Instytutu Chemii Ogólnej i Ekologicznej, od wielu lat zajmujący się, obok badań strukturalnych, modelowaniem molekularnym i poszukiwaniem zależności struktura-właściwości, kierowany przez prof. Marka Główkę.

oprac. ech

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Promocja Edukacyjna ’98

W dniach 3-4 marca 1998 r. Uniwersytet Mikołaja Kopernika organizuje po raz piąty PROMOCJĘ EDUKACYJNĄ. Jest to akcja informacyjna – połączona z wystawą – dla młodzieży szkół ponadpodstawowych z kilku województw. Jej celem jest zaprezentowanie kandydatom na studia w roku akademickim 1998/99 pełnej oferty dydaktycznej kilkudziesięciu polskich szkół wyższych – publicznych i prywatnych. Ponadto uczestnicy PROMOCJI EDUAKCYJNEJ '98 będą mieli możliwość zapoznania się z zasadami naboru na poszczególne kierunki studiów oraz formami promocji zawodowej absolwentów.

Zgłoszenia uczestnictwa szkół wyższych w PROMOCJI przyjmowane są do 15 lutego w Ośrodku Informacji i Promocji UMK, ul. Gagarina 11, 87-100 Toruń, tel. (0-56)62 14 289, fax (0-56) 62 14 216, e-mail: glos-umk@cc.uni.torun.pl

NAGRODY NAUKOWE ZA ROK 1997

WYDZIAŁ I NAUK SPOŁECZNYCH:
W dziedzinie demografii: dr hab. Barbara Radzikowska za pracę Płodność w Polsce w kontekście teorii przejścia demograficznego. Modelowanie i prognozowanie; w dziedzinie ekonomii, im. Fryderyka Skarbka: doc. dr hab. Anna Wziątek-Kubiak za pracę Kontrowersje wokół proeksportowej strategii rozwoju; w dziedzinie filozofii, im. Tadeusza Kotarbińskiego: dr. hab. Andrzej Zybertowicz za pracę Przemoc i poznanie. Studium z nie-klasycznej socjologii wiedzy; w dziedzinie historii sztuki: prof. Zofia Ostrowska- Kębłowska za pracę Dzieje Kaplicy Królow Polskich, czyli Złotej w katedrze poznańskiej; w dziedzinie orientalistyki: prof. Janusz Danencki za pracę Gramatyka języka arabskiego; w dziedzinie psychologii, im. Władysława Witwickiego: prof. Tomasz Maruszewski za pracę Psychologia poznawcza; w dziedzinie socjologii, im. Ludwika Krzywickiego: dr hab. Anna Miszalska za pracę Reakcje społeczne na przemiany ustrojowe.

WYDZIAŁ II NAUK BIOLOGICZNYCH: W dziedzinie fizjologii mięśni: zespół z Instytutu Biologii Doświadczalnej PAN, pod kierunkiem prof. Renaty Dąbrowskiej, za cykl siedmiu prac dotyczących roli kaldesmonu i kalponiny w regulacji skurczu mięśni gładkich; w dziedzinie biologii molekularnej: zespół z Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN, pod kierunkiem prof. Zygmunta Cieśli, za cykl pięciu prac nad molekularnymi mechanizmami mutagenezy indukowanej w komórkach Escherichia coli promieniami UV i czynnikami alkilującymi.

Przyznano także sześć wyróżnień: w dziedzinie fizjologii komórki: zespół z Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN, pod kierunkiem prof. Joanny Rytki, za cykl prac dotyczących biosyntezy hemu i hemoproteidów oraz roli hemu jako czynnika regulującego procesy metaboliczne w komórce; w dziedzinie ekologii: prof. Krystyna Falińska z Instytutu Botaniki PAN za książkę Ekologia roślin; w dziedzinie biochemii komórki: zespół z Instytutu Biochemii Uniwersytetu Warszawskiego, pod kierunkiem prof. Andrzeja Jerzmanowskiego; w dziedzinie botaniki: zespół z Instytutu Ochrony Przyrody PAN w składzie: doc. dr hab. Halina Piękoś-Mirkowa, prof. Zbigniew Mirek i dr Anna Miechówka za pracę Endemic Vascular Plants in the Polish Tatra Mts. Distribution and Ecology; w dziedzinie zoologii: zespół z Muzeum i Instytutu Zoologii PAN, pod kierunkiem prof. Macieja Mroczkowskiego, za pracę nad Katalogiem fauny Polski – część Coleoptera; w dziedzinie paleobiologii: prof. Józef Kaźmierczak z Instytutu Paleobiologii PAN za opracowanie teorii wyjaśniającej rolę chemicznej ewolucji oceanu systemów żywych.

WYDZIAŁ III NAUK MATEMATYCZNYCH, FIZYCZNYCH I CHEMICZNYCH: Nagroda Naukowa im. Marii Curie-Skłodowskiej: prof. Tomasz Dietl z Instytutu Fizyki PAN za cykl prac Lokalizacja i interferencje kwantowe elektronów w półprzewodnikach, prof. Józef Spałek z Instytutu Fizyki UJ za cykl prac dotyczących teorii silnie skorelowanych układów elektronowych z zastosowaniem do lokalizacji Motta i nadprzewodnictwa wysokotemperaturowego.

Nagrody Naukowe Wydziału III: w zakresie matematyki: dr hab. Ryszard Rudnicki z Instytutu Matematycznego PAN w Katowicach za prace On Asymptotic Stability and Sweeping for Markov Operators i Asymptotic Stability of Markov Operators: a Counter-Example; w zakresie fizyki: dr hab. Tedeusz K. Kopeć z Instytutu Niskich Temperatur i Badań Strukturalnych PAN za pracę Fazy szkliste w nieuporządkowanych układach kwantowych; w zakresie chemii: dr inż. Zbigniew Kałuża z Instytutu Chemii Organicznej PAN za cykl prac Synteza 1-oksa-1-detia-1-bicyklicznych antybiotyków beta-laktamowych z prostych estrów winylowych.

WYDZIAŁ IV NAUK TECHNICZNYCH: W dziedzinie mechaniki: dr hab. inż. Zbigniew Kowalewski z Instytutu Podstawowych Problemów Techniki PAN, Ośrodek Mechatroniki w Warszawie, za pracę habilitacyjną Analiza procesu pełzania metali w jednoosiowym i złożonym stanie naprężenia i 9 innych prac z tej dziedziny; dr inż. Grzegorz Zboiński z Instytutu Maszyn Przepływowych PAN w Gdańsku za monograficzny cykl artykułów dotyczących badań nad różnorodnymi aspektami zagadnień kontaktowych sprężystości i sprężystoplastyczności; w dziedzinie elektroniki: dr hab. inż. Jan Szmidt z Zakładu Mikroelektroniki Politechniki Warszawskiej za pracę habilitacyjną Diamentopodobne warstwy węglowe wytwarzane metodami plazmowymi na potrzeby mikroelektroniki; w dziedzionie nauk o materiałach: dr hab. inż. Ludosław Stobierski z Katedry Ceramiki Specjalnej AGH za pracę habilitacyjną Węgliki krzemu. Budowa, właściwości i otrzymywanie; dr hab. Leszek Jarecki z Pracowni Polimerów Instytutu Podstawowych Problemów Techniki PAN za pracę habilitacyjną Efekty dyfuzji w kinetyce zarodkowania krystalizacji w układach cząstek orientowalnych; w dziedzinie automatyki: dr hab. inż. Jerzy Józefczyk z Instytutu Sterowania i Technologii Systemów Politechniki Wrocławskiej za pracę habilitacyjną Szeregowanie zadań w kompleksie operacji z uwzględnieniem ruchu realizatorów; w dziedzinie budownictwa lądowego: dr hab. inż. Witold Chmielnicki z Wydziału Inżynierii Środowiska Politechniki Warszawskiej za pracę habilitacyjną Sterowanie mocą w budynkach zasilanych z centralnych źródeł ciepła; w dziedzinie transportu: dr hab. inż. Wojciech Wawrzyński z Wydziału Transportu Politechniki Warszawskliej za pracę habilitacyjną Zagadnienia metodologiczne diagnostyki systemów sterowania w transporcie; w dziedzinie budowy maszyn: dr inż. Radosław Cieślak z Wydziału Mechanicznego Politechniki Warszawskiej za pracę doktorską Badanie własności mechanicznych manipulatora typu „trąba słonia”.

WYDZIAŁ V NAUK ROLNICZYCH I LEŚNYCH: Nagroda im. Michała Oczapowskiego z zakresu gleboznawstwa za Atlas oksydoredukcyjnych właściwości gleb ornych Polski: prof. Zofia Stępniewska, prof. Witold Stępniewski, prof. Jan Gliński, doc. dr hab. Janusz Ostrowski.

Nagrody za wyróżniające się prace badawcze: z zakresu endokrynologii zwierząt (z rekomendacji Komitetu Biologii Rozrodu Zwierząt Użytkowych PAN): prof. Jolanta Polkowska z Instytutu Fizjologii i Żywienia Zwierząt PAN w Jabłonnie za badania nad rozwojem i fizjologią osi endokrynnych związanych z rozrodem i wzrostem u owcy i bawoła; z zakresu ochrony roślin (z rekomendacji Komitetu Ochrony Roślin PAN): prof. Jan Boczek z Katedry Entomologii Stosowanej SGGW za badania nad taksonomią i szkodliwością szpecieli (Eriophyoidea); z zakresu fitopatologii leśnej (z rekomendacji Komitetu Nauk Leśnych PAN): doc. dr hab. Zbigniew Sierota z Instytutu Badawczego Leśnictwa za pracę Rola grzyba Phlebiopsis gigantea (Fr.;Fr.) Julich w ograniczaniu huby korzeni w drzewostanach sosny zwyczajnej (Pinus silvestris L.) na gruntach porolnych.

Dyplomami uznania wyróżniono: z zakresu genetyki zwierząt (z rekomendacji Komitetu Nauk Zootechnicznych PAN): zespół w składzie: doc. dr hab. Bożenna Olszańska, dr Urszula Stępińska, dr Arleta Malewska za badania nt. molekularnych mechanizmów oogenezy u ptaków; z zakresu genetyki roślin (z rekomendacji Komitetu Fizjologii, Genetyki i Hodowli Roślin PAN): dr hab. Maria Surma z Instytutu Genetyki Roślin PAN w Poznaniu za pracę Biometryczno-genetyczna analiza cech ilościowych mieszańców i linii podwojonych haploidów jęczmienia jarego.

WYDZIAŁ VI NAUK MEDYCZNYCH: Nagroda im. Jędrzeja Śniadeckiego za cykl prac dotyczących mechanizmów działania substancji drgawkotwórczych i leków przeciwpadaczkowych: prof. Zdzisław Kleinrok, prof. Stanisław J. Czuczwar i prof. Waldemar A. Turski z Katedry i Zakładu Farmakologii Akademii Medycznej w Lublinie.

Zespołowe nagrody naukowe przyznano także: dr hab. Krystynie Ossowskiej, prof. Stanisławowi Wolfarthowi i dr Elżbiecie Lorenc-Koci z Instytutu Farmakologii PAN w Krakowie za cykl prac Zbadanie roli receptorów glutamalergicznych w parkinsoniźmie i późnych zaburzeniach pozapiramidowych po neuroleptykach; prof. Zbigniewowi Gaciongowi i prof. Leszkowi Pączkowi z Instytutu Transplantologii Akademii Medycznej w Warszawie za cykl prac dotyczących roli enzymów proteolitycznych z patogenezie waskulopatii występujących w przebiegu odrzucania przeszczepów unaczynionych i prób leczniczych z wykorzystaniem tych enzymów.

WYDZIAŁ VII NAUK O ZIEMI I NAUK GÓRNICZYCH: Nagroda im. Stanisława Staszica: prof. Ryszard Marcinowski, dr Ireneusz Walaszczyk i dr Danuta Olszewska-Nejbert z Wydziału Geologii Uniwersytetu Warszawskiego za pracę Stratigraphy and Regional Development of the mid-Cretaceous (Upper Albian trough Conacian) of the Mangyshlak Mountains, Western Kazakhstan.

Nagroda im. Eugeniusza Romera: dr hab. Aleksander Brzeziński z Centrum Badań Kosmicznych PAN za pracę Nutation, Polar Motion zan Global Tidal Parameters.

Nagrody wydziałowe: dr inż. Beata Kępińska z Centrum Podstawowych Problemów Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią za pracę Model geologiczno-geotermalny Niecki Podhalańskiej; dr inż. Barbara Białecka z Głównego Instytutu Górnictwa za pracę Model procesu ekologicznego sterfowego spalania węgla i gazu z odmetanowania kopalń; dr Tomasz Goslar z Politechniki Śląskiej za pracę Naturalne zmiany atnosferycznej koncentracji radiowęgla w okresie szybkich zmian klimatu na przełomie vistulianu i holocenu.

PREZYDIUM O BADANIACH POLARNYCH

Pierwsze w tym roku posiedzenie Prezydium Polskiej Akademii Nauk, które odbyło się 5 stycznia, poświęcono polskim badaniom polarnym. Prof. Krzysztof Birkenmajer, przewodniczący Komitetu Badań Polarnych, zapoznał zebranych z osiągnięciami polskich polarników, a prof. Aleksander Guterch mówił o znaczeniu polityczno-gospodarczym badań polarnych.

Badania obszarów polarnych mają ogromne znaczenie z wielu względów. Antarktyda dostarcza wzorców i podstawy odniesienia dla wielu procesów naturalnych półkuli południowej, a nawet całej planety. Arktyka, gdzie od stuleci działalność człowieka powoduje lokalną, często intensywną degradację środowiska naturalnego, jest laboratorium, w którym zgodna współpraca wielu narodów może wskazać drogę do poprawy sytuacji w skali globalnej. Analiza kolejnych datowanych warstw lodu lodowcowego w Antarktyce i Arktyce umożliwia nadzwyczaj dokładne śledzenie zmian składu chemicznego atmosfery i klimatu ziemskiego w czasie historycznym i geologicznym, w tym wzrostu przemysłowych zanieczyszczeń atmosfery. Ma to istotne znaczenie dla oceny wpływu efektu cieplarnianego na klimat globalny. Badanie zasięgu lodowców i lądolodów, ich miąższości i bilansu lodowego dostarcza najbardziej czułych wskaźników zmian klimatu regionalnego i globalnego.

W 1997 r. przypadały jubileusze: 40-lecia polskiej Stacji Naukowej na Spitsbergenie oraz 20-lecia Stacji Naukowej im. Henryka Arctowskiego na Wyspie Króla Jerzego w archipelagu Szetlandów Zachodnich (Antarktyda).

Regularną eksplorację w obszarach polarnych Polacy rozpoczęli w okresie międzywojennym. W latach 1932-33 w ramach II Roku Polarnego polscy uczeni prowadzili prace badawcze na Wyspie Niedźwiedziej w archipelagu Svalbard. W latach 30. odbyły się też wyprawy na Spitsbergen i Grenlandię. W 1957 r. PAN włączyła się do obchodów III Międzynarodowego Roku Geofizycznego. Wówczas w fiordzie Hornsund zbudowano stację naukową, która obecnie pracuje w cyklu całorocznym jako część Instytutu Geofizyki PAN. W 1958 r. Polacy prowadzili badania w Oazie Bungera na Antarktydzie, gdzie PAN przejęła od Akademii Nauk ZSRR stację, której nadano imię Antoniego Bolesława Dobrowolskiego. Obecnie nie jest ona użytkowana ze względu na wysokie koszty transportu. Od 1975 r. trwają badania oceanologiczne w zachodniej Antarktyce, zapoczątkowane przez Instytut Ekologii PAN, kontynuowane w latach 1976-77 przez PAN i Morski Instytut Rybacki. W 1977 r. powstaje stacja im. H. Arctowskiego, która stanowi część Zakładu Biologii Antarktycznej PAN. W ramach międzynarodowego programu BIOMASS (Biological Investigations of Marine Antarctic Systems and Stocks) badania prowadziły polskie statki badawcze PAN i MIR.

Badania polarne mają nie tylko naukowe znaczenie. Coraz większą wagę przywiązują do nich politycy. Już w 1921 r. podpisano tzw. Traktat Spitsbergeński, stanowiący część Traktatu Paryskiego. Jego sygnatariuszem jest Polska. Państwa traktatowe mają swobodę badań naukowych i poszukiwań oraz eksploatacji surowców mineralnych w tym obszarze, administrowanym przez Norwegię. Obecnie część Spitsbergenu objęta jest ochroną w postaci parków narodowych i rezerwatów. Obszar Arktyki należy do 8 państw: Danii (Grenlandia), Finlandii, Islandii, Kanady, Norwegii, Szwecji, USA i Rosji. W 1997 r. powołały one Radę Arktyczną, w której Polska ma status obserwatora.

Zasady prowadzenia badań i eksploatowania zasobów Antarktyki reguluje Układ o Antarktyce z 1959 r. Polska od 1977 r. jest stroną konsultatywną. W 1991 r. podpisano Protokół o Ochronie Środowiska Antarktycznego, na mocy którego zamrożono na 50 lat wszelkie poszukiwania surowców mineralnych w tych obszarach. Pozyskiwanie żywych zasobów Oceanu Południowego jest regulowane przez dwie międzynarodowe konwencje: CCAMLR (Convention on Conservation of Antarctic Marine Living Resources z 1980 r.), obejmującą przede wszystkim rybołówstwo oraz CCAS (Convention on Conservation of Antarctic Seals) – dotyczącą fok. Polska jest członkiem obu tych konwencji. Od 1978 r. Polska jest członkiem Naukowego Komitetu Badań Antarktyki (SCAR).

ELE

STYPENDIA DLA MŁODYCH NAUKOWCÓW

Po raz szósty przyznano stypendia 102 młodym (do 30. roku życia) pracownikom nauki. Wysokość stypendium, które nie podlega opodatkowaniu, wynosi w tym roku 16 320 zł. Na konkurs wpłynęło 309 wniosków. 86 tegorocznych laureatów pracuje w uczelniach, 12 w Polskiej Akademii Nauk, a 4 w jednostkach badawczo-rozwojowych. Dominują biolodzy i fizycy (po 15 laureatów), chemicy (12) i medycy (11). Pełna lista laureatów zostanie opublikowana w marcowym numerze „Forum Książki” i „Sprawach Nauki”. Dostępna jest także w Internecie pod adresem: http://www.fnp. org.pl. Uroczyste wręczenie stypendiów odbędzie się 21 marca w Sali Wielkiej Zamku Królewskiego w Warszawie.

STYPENDIA ZAGRANICZNE DLA MŁODYCH DOKTORÓW

Laureatami 6. edycji konkursu zostali: dr Krzysztof Byczuk z Instytutu Fizyki Teoretycznej Uniwersytetu Warszawskiego, który wyjedzie do Lyman Laboratory of Physics na Uniwersytecie Harvarda w USA; dr Dorota Lechniak z Katedry Genetyki i Podstaw Hodowli Zwierząt Akademii Rolniczej w Poznaniu, która prowadzić będzie badania na Wydziale Nauk Biomedycznych Uniwersytetu Guelph w Kanadzie; dr Maciej Manikowski z Instytutu Filozofii Uniwersytetu Wrocławskiego, który wyjedzie do Instytutu Filozofii Katolickiego Uniwersytetu w Leuven w Belgii; dr Paweł Petkow Dimitrow z II Kliniki Kardiologii Collegium Medicum UJ, który będzie prowadził badania w St. George’s Hospital Medical School w Londynie; dr Jan Różycki z Wydziału Chemii Uniwersytetu Gdańskiego, który będzie prowadził badania w Laboratory of Cell Biology w National Cancer Institute z Bethesda, Maryland (USA).

STYPENDIA DLA NAUKOWCÓW Z EUROPY ŚRODKOWOWSCHODNIEJ

Rozstrzygnięto wspólny konkurs Kasy im. Jóżefa Mianowskiego i FNP o stypendium dla naukowców z Europy Środkowowschodniej zainteresowanych prowadzeniem badań z zakresu nauk przyrodniczych i ścisłych w polskich ośrodkach naukowych. Do realizacji wybrano 24 spośród 47 wniosków. W gronie stypendystów najliczniejsi są fizycy i biolodzy – po 9 osób z Rosji i Ukrainy, 4 z Białorusi i po jednej z Czech i Uzbekistanu. Stypendyści spędzą w Polsce łącznie 84 miesiące. Będą pracować w 10 uczelniach, 9 placówkach PAN i 2 instytutach resortowych. Przewidywany koszt stypendiów szacowany jest na 118 tys. zł.

LIBRARIUS

Konkurs LIBRARIUS, który ma pomóc w poprawieniu bazy technicznej – remontach i rozbudowie budynków oraz modernizacji wyposażenia bibliotek – rozstrzygany jest dwa razy w roku. Na przełomie 1997/98 r. rozstrzygnięto 8. edycję LIBRARIUSA. Rozpatrzono 26 nowych wniosków na sumę 9 mln zł oraz wnioski z listy oczekujących. Tym razem dotacje przeznaczono głównie na wyposażenie magazynów i czytelni bibliotecznych w nowoczesne regały przesuwne. W ten sposób od 1995 r. FNP udzieliła bibliotekom naukowym 67 subwencji na sumę 17,7 mln zł (177 mld starych zł). Laueratami ósmej edycji LIBRARIUSA zostały biblioteki: ATR w Bydgoszczy, WSP w Zielonej Górze, Politechniki Białostockiej, Uniwersytetu Szczecińskiego, Katedry Etnologii i Antropologii Kulturowej UW, Instytutu Zachodniego w Poznaniu, ART w Olsztynie, Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w Warszawie oraz Książnica Cieszyńska.

ZNISZCZYĆ MIKROFLORĘ

Zalane w powodzi zbiory książek i archiwaliów wymagają nie tylko osuszenia, ale bardzo często także dezynfekcji. W Polsce jedynym producentem małych suszarek próżniowych (poj. 1 m3), które można dostosować do tego typu zadań, jest Zakład Techniki Próżniowej w Koszalinie. Jednak urządzenia polskie mają poważne wady: są niewielkie, narażają obsługę na działanie tlenku etylenu, stosowanego w komorze próżniowej jako biocyd – ma on działanie rakotwórcze, jest związkiem mutagennym (uszkadza chromosomy), stwarza ryzyko chorób neurologicznych. W związku z tym FNP zdecydowała o sfinansowaniu zakupu komory podciśnieniowej OF10128 /10MC do suszenia, dezynfekcji, sterylizacji i dezynsekcji akt. Zalety komory produkcji włoskiej to: zamknięty obieg gazu (filtry uniemożliwiają przedostawanie się gazu na zewnątrz), duża pojemność (10 m3) przy zachowaniu mobilności – komora znajduje się na specjalnej przyczepie umożliwiającej przemieszczanie; wysoka jakość i pełna automatyka. Stosowanie tej komory zmniejsza koszty transportu zamokniętych zbiorów oraz pracochłonność każdej operacji.

Komora zaczęła już pracę w Archiwum Państwowym we Wrocławiu. Potem ma być przewożona do innych ośrodków dotkniętych powodzią.

(pik)

SUPERKOMPUTERY Z ATM

Firma ATM od kilku lat zaopatruje – na zlecenie Komitetu Badań Naukowych – centra superkomputerowe w serwery dużej mocy obliczeniowej. Firma zakończyła realizację kontraktu na dostawę serwerów KDM do ośrodków akademickich. W ostatnim kwartale nowe serwery Silicon Graphics otrzymały centra superkompterowe w Gdańsku, Warszawie i Wrocławiu.

Centrum Informatyczne Trójmiejskiej Akademickiej Sieci Komputerowej TASK w Gdańsku otrzymało superkomputer Onyx 2, wyposażony w najnowocześniejszy obecnie system graficzny Infinite Reality. Oprócz zadań obliczeniowych, będzie on służył do wizualizacji obliczeń wykonywanych na serwerze z rodziny Power Challenge firmy Silicon Grpfics.

Wrocławskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe (WCSS) otrzymało serwer najnowszej generacji Silicon Graphics z rodziny Origin 2000, który wspomoże komputer graficzny Onyx. Origin 2000 może być rozbudowany do 64 procesorów, a po dodaniu elementu Meta Router firmy Cray – do 128 procesorów (już pod nazwą Cray Origin).
Warszawskie Interdyscyplinarne Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego także otrzymało serwer Origin 2000, który wspomoże Onyxa.

(pik)