Program, wymagania i organizacja kształcenia oferowanego 
przez szkołę wyższą winny zależeć od rodzaju dyplomu, 
a nie od formy płatności.

Andrzej Pelczar

Ostatnie w tej kadencji Rady Głównej posiedzenia, 39. Prezydium i 28. plenarne, odbyły się 24 i 25 listopada. Podjęto uchwały dotyczące 28 spraw wniesionych przez Komisję Rozwoju i Organizacji (opinie o wnioskach o utworzenie nowych szkół niepublicznych, o rozszerzenie uprawnień szkół już działających, a także dotyczące pewnych zmian organizacyjnych oraz zażalenia dotyczące wcześniejszych opinii Rady; jedno z tych zażaleń Rada uznała za zasadne) oraz 17 spraw przedstawionych przez Komisję Spraw Kadrowych (opinie o wnioskach o udzielenie uprawnień do nadawania stopni naukowych; 12 zaopiniowano pozytywnie, 5 negatywnie). Uchwalono „minima programowe” dla kierunków: prawo kanoniczne, dziennikarstwo i komunikacja społeczna, stosunki międzynarodowe, inżynieria środowiska. Dr Anna Jankowska omówiła prace legislacyjne nad ustawą o obowiązkowych wpłatach na rzecz PFRON (udział przedstawiciela Rady w dyskusjach na ten temat był niezwykle ważny, a głos okazał się skuteczny w czasie prac komisji sejmowych).

ROBOCZE SUGESTIE

W posiedzeniu Prezydium wziął udział prof. Mirosław Handke, minister edukacji, który przedstawił obecny stan prac nad projektem ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Odbywają się spotkania zespołu ministerstwa przygotowującego ostateczny tekst ustawy, z przedstawicielami KRASP. W spotkaniach tych – na wniosek Prezydium Rady – biorą też udział dwaj przedstawiciele Rady. Minister przedstawił też Prezydium Rady sugestie ewentualnych rozwiązań prawnych, dotyczących w szczególności nader intensywnie ostatnio dyskutowanego problemu usytuowania Rady Głównej w systemie szkolnictwa wyższego. Ze względu na bardzo roboczy i ogólny charakter tych sugestii nie można ich tutaj szczegółowo omawiać.

GWARANCJE KONSTYTUCYJNE

Prezydium poświęciło dużo czasu na omówienie i dokładne przedyskutowanie projektu stanowiska Rady w sprawie podstawowych problemów ustroju szkolnictwa wyższego w Polsce. Uzgodniony projekt został przedstawiony Radzie i przyjęty na posiedzeniu plenarnym 25 listopada. Informacje na temat jego treści ograniczę do kilku jedynie uwag. Przede wszystkim należy zacytować ważny fragment paragrafu pierwszego (zarysowującego ogólne tło): Rada Główna Szkolnictwa Wyższego wyraża przekonanie, że powszechny i równy dostęp do wykształcenia powinien być celem i osią, wokół której organizuje się system edukacyjny w Polsce. Projekty ustroju prawnego szkolnictwa wyższego należy zatem oceniać z perspektywy stopnia realizacji tych ważnych gwarancji konstytucyjnych. W sprawie kosztów kształcenia Rada przypomina najpierw, że zadekretowanie obowiązku szkolnego do 18 roku życia przesądza sprawę budżetowego finansowania szkół wchodzących w skład systemu oświaty, natomiast kształcenie w szkołach wyższych dotyczy osób dorosłych, a więc zdolnych do podejmowania odpowiedzialności za swoją przyszłość i nie jest obowiązkowe. Objęcie szkół wyższych konstytucyjnym zapisem o bezpłatności nauki w szkołach publicznych nie było zatem konieczne. Szanse uzyskania finansowania budżetowego zgodnego z rzeczywistymi kosztami kształcenia wyższego (szeroko dostępnego) wydają się równie mało realne, jak ewentualna zmiana art. 70 konstytucji. Zatem ustawa powinna neutralizować negatywne skutki obu tych ograniczeń.

STYPENDIUM ZA WYNIKI

Sytuacja kadrowa i materialna szkolnictwa wyższego oraz duże zróżnicowanie poziomów zamożności i warunków życiowych potencjalnych studentów skłaniają do przekonania, iż niestacjonarne formy studiów okażą się względnie trwałe. Rada stwierdza tu stanowczo: Wszystkie formy studiowania powinny być jednak równowartościowe, gdyż prowadzą do takiego samego dyplomu (...). Trzeba przy tym pamiętać o ograniczeniach wykluczających pewne kierunki i specjalności z kształcenia w trybie zaocznym. Rada odnosi się dalej do możliwości wprowadzenia „zamówień edukacyjnych finansowanych z budżetu państwa” i zasad ich lokowania w uczelniach publicznych, co oznaczać będzie oferowanie przez te uczelnie także miejsc na studiach finansowanych przez inne niż budżet źródła, w szczególności przez samych studentów. Obszernym cytatem zakończę omawianie tej sprawy. Program, wymagania i organizacja kształcenia oferowanego przez szkołę wyższą winny zależeć od rodzaju dyplomu (…), a nie od formy płatności. Liczba miejsc na prowadzonych przez uczelnię kierunkach i rodzajach studiów powinna zależeć od jej możliwości kadrowych i materialnych oraz liczby chętnych. O prawie do korzystania z miejsc finansowanych z budżetu państwa (na studiach stacjonarnych i niestacjonarnych) powinny decydować terminowość i osiągnięty wynik studiowania. Prawo do studiowania bez wnoszenia opłat stałoby się w ten sposób rodzajem „stypendium za wyniki w nauce” dla studentów oraz nastawioną na możliwie wysoką rentowność, inwestycją środków publicznych.

Rada odniosła się też m.in. do sprawy formalnego jej usytuowania w systemie szkolnictwa wyższego i do projektu utworzenia Akademickiej Komisji Akredytacyjnej.
Równocześnie ze wspomnianym wyżej stanowiskiem podjęto uchwałę w sprawie udostępnionego Radzie roboczego projektu ustawy (o pracach nad którym mówił minister) zgłaszając szereg uwag i wnosząc o wprowadzenie dwudziestu kilku poprawek.

Przed posiedzeniem plenarnym 25 listopada z członkami Rady spotkał się prof. Mirosław Handke, minister edukacji narodowej, który wyraził Radzie uznanie za trzyletnią pracę i podziękował za dobrą współpracę. Za uznanie naszych działań podziękowałem w imieniu Rady, dziękując też wszystkim członkom Rady za 3-letnią pracę. Pozwalam sobie także szczerze podziękować w tym miejscu wszystkim Osobom i Gremiom, z którymi dane nam było współpracować w mijającej kadencji Rady. Czytelnikom zaś dziękuję za zainteresowanie i cierpliwość (jeśli ją mieli przy czytaniu). 

Tytuł i śródtytuły pochodzą od redakcji.

Uwagi.