| Karol Szajnocha (1818-68) był wybitnym historykiem, publicystą i dramatopisarzem polskim pochodzenia czeskiego. Rozpoczętych studiów, przerwanych pobytem w więzieniu (skazano go za patriotyczne poezje), nie ukończył. Był samoukiem. Wzorem zachodnioeuropejskiej "szkoły opowiadającej" w historiografii zerwał z suchą faktografią i interpretacją filozoficzną dziejów. Żywo i plastycznie opowiadał historię Polski, adresując swe prace do szerokich kręgów czytelniczych. Jego książki były niezwykle poczytne, krzepiły serca i rozbudzały zainteresowanie historią narodu. Atakowane były przez krakowską szkołę historyczną. Wywarły wpływ na Kraszewskiego, Pola, Wyspiańskiego i Sienkiewicza.
Pomnik Karola Szajnochy powstał na zamówienie wdowy po tym historyku, w 1868 roku na cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie. Jest dziełem Parysa Filippiego i Abla Marii Periera. Na monument składa się ścięty ostrosłup zwieńczony orłem, w którego niszy umieszczono białe marmurowe popiersie historyka. Przed pomnikiem siedzą dwie muzy. Oddajmy głos badaczowi Łyczakowa: Pierwsza to muza Klio (historia), trzymająca w prawej ręce rylec, a w lewej rozwiniętą kartę z wypisanymi na niej tytułami dzieł historycznych Szajnochy: "Jadwiga i Jagiełło", "Obrazy lechickie", "Śmierć Czarnieckiego", "Obyczaje pierwotnych Słowian". Druga postać to zadumana Melpomena, muza tragedii, jako że Szajnocha był autorem sześciu dramatów historycznych (...). Pomnik ten od chwili wzniesienia na Łyczakowie uważano za jeden z najpiękniejszych na tym cmentarzu (S. S. Nicieja, Łyczaków, dzielnica za Styksem). W roku 1910 pomnik został odnowiony i zaopatrzony w fundament. W roku 1928 w grobowcu pochowano syna Karola Szajnochy Władysława, profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Parys Filippi (1836-74) urodził się w Krakowie. Był synem Paolo Filippiego, pochodzącego z Włoch rzeźbiarza i sztukatora. W 1866 przeniósł się do Lwowa. Rzeźbił głównie popiersia (A. Grottgera, A. Fredry, K. Ujejskiego, H. Modrzejewskiej). Skupili się wokół niego młodzi artyści lwowscy.
Abel Maria Perier (1825-81) przybył do Lwowa z Paryża, by ożenić się z Polką i pozostać na stałe nad Pełtwią. Założył firmę kamieniarską, którą prowadzili potem jego syn i wnuk.
(fig)
Serdecznie dziękuję Panu Prof. Stanisławowi S. Nicieji za udostępnienie fotografii. |
