Organy władzy publicznej zasięgają opinii Rady we wszystkich
sprawach dotyczących szkolnictwa wyższego.

Andrzej Pelczar

Czwarte posiedzenie Prezydium i trzecie posiedzenie plenarne Rady Głównej odbyły się 9 i 10 lutego br. Pierwsza część obrad Prezydium objęła spotkanie z Prezydium Krajowej Sekcji Nauki NSZZ „Solidarność”. Wymieniono poglądy na temat projektów nowych regulacji prawnych w zakresie szkolnictwa wyższego, w szczególności na temat wybranych zagadnień ujętych w projekcie KSN NSZZ „Solidarność”. W drugiej części Prezydium zajęło stanowisko w niektórych sprawach dyskutowanych w części pierwszej, w związku ze wspomnianym projektem (nie mogąc jednak, ze względu na zbyt krótki okres czasu, jaki upłynął od chwili udostępnienia mu tego projektu, zająć stanowiska szczegółowego; wśród spraw, do których się odniesiono, były proponowane w projekcie zmiany w przepisach o stopniach i tytule naukowym, a których nie zaakceptowano) oraz omawiało dokładnie sprawy, jakie stały się przedmiotem obrad i uchwał Rady w dniu następnym. Uchwały omówię więc łącznie, odnosząc się do obrad w obu dniach, ograniczając się przy tym do tematyki prawa regulującego działania szkolnictwa wyższego.

POZYTYWY I NEGATYWY

Zajęto się przede wszystkim sprawą projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, przygotowanym (w uzgodnieniu z KRASP) przez MEN, a także – poza projektem KSN NSZZ „Solidarność”, który był, ze względu na wspomniany wyżej brak czasu na przygotowanie debaty plenarnej, omawiany tylko na posiedzeniu Prezydium – poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o szkolnictwie wyższym z 12 września 1990. Temu ostatniemu projektowi poświęcona jest uchwała, która zwraca uwagę zarówno na pewne pozytywne, jak i negatywne jego cechy, jakie Rada uznała za konieczne uwypuklić. Rada podkreśliła przy tym, że jest to, z założenia, jedynie projekt nowelizacji ustawy o szkolnictwie wyższym, nie zaś projekt rozwiązania kompleksowego.

Jako pierwszą przyjęto uchwałę przedstawiającą generalny pogląd Rady na zasadnicze problemy wymagające nowych regulacji prawnych, w tym w szczególności sprawę utworzenia gremium oceniającego jakość kształcenia i prowadzącego tzw. akredytację oraz jego usytuowania w systemie szkolnictwa wyższego, a także miejsca i roli Rady Głównej oraz Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich (KRASP). Przedstawiono też ogólny pogląd na sprawę finansowania studiów (i ewentualnego współudziału w nim części studiujących w ramach opłat „za niektóre usługi edukacyjne”), podkreślając naczelną zasadę równej dostępności studiów. Uchwała ta odwołuje się do wcześniejszych dokumentów Rady (m.in.: stanowisko RG z 23 czerwca 1999 w sprawie projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w wersji z czerwca 1999, uchwała RG z 25 listopada 1999 w sprawie wrześniowej wersji tego projektu oraz wstępne stanowisko Prezydium RG z 26 stycznia br. w sprawie wersji styczniowej).

ODMIENNE PROPOZYCJE

Obszerna uchwała omawia szczegółowo projekt MEN. Obecna, ósma z kolei wersja projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, zawiera wiele propozycji przepisów zupełnie odmiennych od tych, które były w poprzedniej wersji (z września ub.r.). Wśród najważniejszych zmian są dotyczące usytuowania Rady Głównej, Akademickiej Komisji Akredytacyjnej oraz KRASP. Naturalne jest więc to, że w uchwale Rady poświęcono im dużo miejsca. Rada proponuje w szczególności, by: 1. stwierdzono wyraźnie w odpowiednim artykule przyszłej ustawy, że Rada jest organem przedstawicielskim szkolnictwa wyższego (jest to powiedziane w obecnej ustawie, zniknąć miałoby zaś w nowej); 2. stwierdzono, że organy władzy publicznej zasięgają opinii Rady we wszystkich sprawach dotyczących szkolnictwa wyższego, a Rada może wyrażać opinie i przedstawiać wnioski oraz zwracać się we wszystkich tych sprawach do organów ustawodawczych i wykonawczych władz państwowych i samorządowych; 3. inaczej niż w projekcie ustawy sformułowano przepisy dotyczące Akademickiej Komisji Akredytacyjnej (Rada zaproponowała dwa warianty, z których jeden jest – jeśli idzie o zasadę włączenia AKA do Rady Głównej – zbieżny z projektem ustawy, lecz inaczej rozwiązuje podstawową kwestię trybu podejmowania decyzji akredytacyjnych oraz struktury wewnętrznej AKA); 4. zrezygnowano koniecznie z zamiaru zastąpienia dotychczasowej nazwy Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego przez nazwę „Rada Główna Akredytacyjna”, gdyż musiałoby to oznaczać ograniczenie roli Rady do jedynie funkcji akredytacyjnych (a przecież nie takie są intencje projektodawcy, co wynika wyraźnie z uzasadnienia do projektu ustawy, gdzie na str. 3 tego uzasadnienia mówi się, iż Rada zachowuje swoje uprawnienia w zakresie wypowiadania opinii we wszystkich sprawach dotyczących szkolnictwa wyższego i nauki, przejmując równocześnie całokształt kompetencji w zakresie powszechnego systemu akredytacji i kontroli jakości kształcenia); 5. zmieniono ordynację wyborczą do Rady (obecna nie jest dostosowana do zaistniałej sytuacji).

GREMIA KOMPLEMENTARNE

Nie mogąc omawiać wszystkich uwag zgłoszonych przez Radę, chcę powiedzieć jedynie, że są one zgodne z konsekwentnie prezentowanymi poglądami Rady, wyrażanymi m.in. w przypomnianych na wstępie dokumentach, w tym w szczegółowych opiniach o poprzednich wersjach projektu ustawy. Występują tu różnice w stanowiskach Rady i Prezydium KRASP. Rada podtrzymuje przekonanie o tym, że opinie Rady i KRASP powinny być traktowane jako uzupełniające się, wobec czego nie można ograniczać prerogatyw Rady w tym zakresie. Osłabiałoby to głos środowiska. Inne zastrzeżenia i uwagi Rady dotyczyły m.in.: konsekwencji projektowanej klasyfikacji uczelni, spraw zatrudniania nauczycieli akademickich, niektórych przepisów o sprawowaniu kontroli przez właściwego ministra. Prezentowałem stanowisko Rady w sprawie ustawy na posiedzeniach: Rady Konsultacyjnej ds. Reformy Edukacji (16 lutego), Konferencji Rektorów Uczelni Niepublicznych (Nowy Sącz, 18-19 lutego), Konferencji Rektorów Polskich Uczelni Technicznych (Częstochowa, 25-26 lutego).

Tytuł i śródtytuły pochodzą od redakcji. 

Uwagi.