Kronika

Wywiad we Francji

WARSZAWA Akta polskiego wywiadu we Francji z okresu II wojny światowej będą udostępnione historykom. 15 teczek dokumentów przekazał 1 września Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych Franciszek Jordan-Rozwadowski, syn Wincentego Jordan-Rozwadowskiego "Pascala", współorganizatora i szefa siatki wywiadowczej F2, działającej w latach 1940-44 na terenie okupowanej Francji. Siatka F2, stworzona i dowodzona przez Polaków, liczyła pod koniec wojny 2,8 tys. współpracowników. Dostarczyła ona dowództwu alianckiemu wiele informacji o niemieckich fortyfikacjach, ruchach wojsk, wyrzutniach V1 i V2, skutkach bombardowań lotniczych. Przekazane obecnie do Polski materiały mają dużą wartość historyczną do badań nad wkładem polskiego wywiadu w zwycięstwo nad III Rzeszą.

Akademicki Jubileusz 2000

RZYM W dniach 3-10 września odbyło się równocześnie we Włoszech, Izraelu i Libanie Światowe Spotkanie Nauczycieli Akademickich. Kulminacyjnym punktem imprezy, wpisanej do kalendarza obchodów Wielkiego Jubileuszu Roku 2000, było spotkanie z Papieżem Janem Pawłem II w dniu 9 września w Watykanie. W uroczystościach wzięli udział uczeni z ponad tysiąca kościelnych uniwersytetów i innego typu instytucji edukacyjnych i naukowych oraz kilku tysięcy uczelni świeckich z całego świata. W Rzymie odbyły się: Światowe Spotkanie Ministrów Edukacji i Rektorów Uniwersytetów, Światowe Forum Studentów oraz Spotkanie Kapelanów Uniwersyteckich. Wydarzeniem artystycznym w Wiecznym Mieście był towarzyszący jubileuszowym spotkaniom społeczności akademickich koncert połączonych chórów uniwersyteckich.

Przyjazna chemia

GLIWICE III Kongres Technologii Chemicznej, zorganizowany przez Wydział Chemiczny Politechniki Śląskiej, odbył się w dniach 5-8 września. Dyskutowano głównie na temat kierunków rozwoju petrochemii i przemysłu rafineryjnego oraz technologii materiałowej, zwłaszcza uzyskiwania nowych tworzyw, w tym polimerów. W powszechnym odczuciu chemia jest dziedziną trudną i niezrozumiałą, na dodatek truje. Tymczasem jest inaczej - chemia może być przyjazna. Zagadnieniom zrównoważonego rozwoju nauk chemicznych i przemysłu chemicznego poświęcono wyjątkowo dużo uwagi podczas obrad. Ochrona środowiska opiera się m.in. na rozwoju nowoczesnych, przyjaznych środowisku technologii chemicznych. Prof. Marian Taniewski, przewodniczący komitetu naukowego konferencji, stwierdził, że obecnie w przemyśle chemicznym nie chodzi o ilość ani zysk, ale o czystą technologię wytwarzania nieszkodliwych dla środowiska produktów.

Pionier hydrobiologii

SUWAŁKI W dniach 4-8 września w białostockiej Akademii Medycznej odbywał się XVIII Zjazd Hydrobiologów Polskich, zorganizowany przez Zakład Biologii Ogólnej AM i Oddział Białostocki Towarzystwa Hydrobiologicznego. 9 września uczestnicy zjazdu udali się do siedziby Wigierskiego Parku Narodowego, gdzie wzięli udział w odsłonięciu tablicy upamiętniającej Alfreda Lityńskiego (1880-1945), założyciela pierwszej w kraju badawczej stacji hydrobiologicznej. Lityński był pionierem polskiej hydrobiologii, napisał pierwszy podręcznik do tej dyscypliny, a w stworzonym przez niego ośrodku pracowało wielu wybitnych naukowców. Był współtwórcą planu utworzenia rezerwatu na Wigrach. Dzięki jego inicjatywom w Polsce rozwinęły się badania ekologiczne zwierząt wodnych i fauny piasków nadbrzeżnych.

Twierdze

LUBLIN/DĘBLIN W dniach 8-9 września Towarzystwo Przyjaciół Fortyfikacji zorganizowało międzynarodową sesję poświęconą fortyfikacjom rosyjskim w twierdzach Brześć i Dęblin. Omawiano historię obiektów, ich rolę w systemach obronnych, sposób dzisiejszego ich zagospodarowania oraz problem udostępnienia obiektów wojskowych dla turystów. Na przykładzie Czemiernik przedstawiano także problemy związane z ochroną zabytkowych wiejskich rezydencji obronnych. Ciekawostką był referat Zespół zabudowy Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego jako przykład uniwersalności form architektury wojskowej. Szkoły wyższe otrzymują ostatnio coraz więcej obiektów powojskowych.

KONES 2000

LUBLIN W dniach 10-13 września w Nałęczowie odbyła się 26. Międzynarodowa Konferencja Naukowa Silników Spalinowych KONES 2000. Jej organizatorami były Katedra Silników Spalinowych Politechniki Lubelskiej oraz Instytut Lotnictwa w Warszawie. Tematyka konferencji obejmowała najnowsze osiągnięcia w zakresie badań i rozwoju silników spalinowych: ekologię, procesy spalania i przygotowywania mieszanki, katalityczne oczyszczanie spalin, elektroniczne systemy sterowania, diagnostykę i eksploatację, nowe materiały, elementy konstrukcyjne, paliwa i smary. W ramach obrad odbyły się 2 sesje specjalne: Silniki lotnicze, zoorganizowana przez Wyższą Szkołę Oficerską Sił Powietrznych w Dęblinie, oraz sesja młodzieżowa, podczas której prezentowano prace studentów i młodych pracowników nauki.

EMOP 8

POZNAŃ W VIII Multikolokwium Europejskiej Federacji Parazytologów uczestniczyło ponad 600 osób z całego świata. Podczas spotkania, które odbyło się w dniach 10-14 września w Poznaniu, dyskutowano na temat wrodzonych chorób pasożytniczych oraz tych, które nabywane są poprzez skażoną żywność. Zajmowano się też występowaniem malarii u osób powracających z krajów tropikalnych. Uczeni przedstawili wyniki badań, z których wynika, że 75 proc. ludzi na kuli ziemskiej jest zarażonych pasożytami. Wskazali przy tym na konieczność współpracy parazytologów z innymi specjalistami i prowadzenia badań interdyscyplinarnych umożliwiających skuteczniejsze zwalczanie chorób. Organizatorem spotkania była Katedra i Zakład Biologii i Parazytologii Lekarskiej poznańskiej Akademii Medycznej.

Sułkowski dla Ćwiklińskiego

TORUŃ Dr Krzysztof Ćwikliński z Instytutu Literatury Polskiej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika otrzymał nagrodę literacką im. Tadeusza Sułkowskiego, przyznawaną przez londyńską Oficynę Poetów i Malarzy. Wyróżnienie, którym dotąd uhonorowani byli m.in. Marian Czuchnowski, Wacław Iwaniuk i Jerzy Ficowski, przyznawane jest od 1963 roku. Laureat jest poetą, krytykiem i badaczem literatury emigracyjnej. Wydał dotąd 7 tomików wierszy. W UMK pracuje od 1986 r. Zajmuje się historią literatury XX wieku, teorią gatunków paraliterackich, poezją, krytyką i eseistyką literacką.

Wspomaganie rozwoju

LUBLIN W dniach 11-12 września Zakład Bankowości i Zakład Kierowania Gospodarką Narodową Wydziału Ekonomicznego UMCS zorganizowały konferencję Finansowe wspomaganie rozwoju przedsiębiorstw. Dyskutowano m.in. o źródłach finansowania rozwoju przedsiębiorstw, zwracając uwagę na sposoby pozyskiwania środków finansowych przez małe i średnie przedsiębiorstwa, a także o rozwoju nowych instytucji pośrednictwa finansowego, zmianie sposobu działania banków, roli papierów wartościowych w finansowaniu przedsiębiorstw oraz sposobach określania i ograniczania ryzyka finansowego.

O bakteriach

BIAŁYSTOK Dyskusje naukowców biorących udział w XXIV Zjeździe Polskiego Towarzystwa Mikrobiologów, który odbył się w dniach 13-15 września w białostockiej Akademii Medycznej, dotyczyły wpływu bakterii i wirusów na zdrowie człowieka. Uczestnicy zjazdu rozmawiali też na temat wyzwań stojących przed współczesną mikrobiologią. Obradom towarzyszyła wystawa Mikrob 2000 prezentująca m.in. preparaty i sprzęt stosowane w badaniach laboratoryjnych. Zjazd został zorganizowany przez oddział terenowy Polskiego Towarzystwa Mikrobiologów, którego siedziba mieści się w Zakładzie Mikrobiologii AM.

Ponownie Wrzesiński

SZCZECIN Podczas Walnego Zjazdu Polskiego Towarzystwa Historycznego, który odbył się w dniach 13-14 września, na prezesa stowarzyszenia ponownie wybrano prof. Wojciecha Wrzesińskiego z Uniwersytetu Wrocławskiego. Konferencja naukowa, która towarzyszyła spotkaniu, nosiła tytuł Pomorze Zachodnie u progu dziejów. Mówiono m.in. o związkach tej krainy ze Skandynawią oraz dziejach obchodzącego w tym roku tysiąclecie istnienia biskupstwa w Kołobrzegu. PTH jest jednym z najstarszych i największych stowarzyszeń naukowych. Zostało założone we Lwowie w 1886 r., a skupia obecnie ok. 3 tys. członków.

Zjazd biochemików

POZNAŃ W XXXVI Zjeździe Polskiego Towarzystwa Biochemicznego, który odbył się w Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w dniach 13-15 września, wzięło udział ok. 900 naukowców z całego kraju. Obrady prowadzone były w 14 sesjach tematycznych. Wśród gości znaleźli się prof. Maria Konarska z Uniwersytetu Rockefellera w Nowym Jorku oraz reprezentujący Uniwersytet w Montrealu prof. Damian Labuda. Podczas sesji poruszano m.in. problemy replikacji i naprawy DNA, struktur i funkcji RNA, organizacji materiału genetycznego, terapii genowej oraz diagnostyki genetycznej.

Doktorat h.c. - prof. Rudolf Michałek

LUBLIN 15 września w lubelskiej Akademii Rolniczej odbyła się uroczystość nadania doktoratu honoris causa prof. R. Michałkowi. Uczony jest kierownikiem Katedry Mechanizacji Rolnictwa Akademii Rolniczej w Krakowie, a jego działalność naukowa koncentruje się wokół programowania techniki rolniczej, jej aspektów ekonomiczno-organizacyjnych, mechanizacji produkcji w rejonach górskich, a także organizacji nauki. Prof. Michałek jest członkiem korespondentem PAN, pełni również funkcje przewodniczącego Komitetu Techniki Rolniczej PAN oraz prezesa ZG Polskiego Towarzystwa Inżynierii Rolniczej. Jego dorobek naukowy obejmuje 350 prac naukowych, artykułów i książek.

W porcie Marea

WARSZAWA Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego rozpoczyna od jesieni wykopaliska w antycznym porcie Marea w Egipcie. Znajdują się tu - częściowo na powierzchni - ruiny miejskiej zabudowy oraz pozostałości wielkiego cmentarzyska. Miasto, istniejące od III wieku p.n.e. do VII w.n.e., było ośrodkiem handlowym nad Morzem Śródziemnym. Docierały tu przez odnogę Nilu i przybrzeżne jezioro ładunki z głębi Egiptu, które ekspediowano dalej drogą morską. Ze źródeł historycznych wiadomo również, że Marea znana była w świecie śródziemnomorskim z doskonałego wina. W pierwszej kolejności archeolodzy zajmą się badaniem fragmentu miasta i bazyliki chrześcijańskiej z czasów bizantyjskich.

Doktorat h.c. - prof. Johannes Tramper

ŁÓDŹ 16 września tytuł doktora honorowego Politechniki Łódzkiej otrzymał prof. J. Tramper, kierownik Katedry Technologii Bioprocesowej Uniwersytetu Wageningen w Holandii. Holenderski uczony jest autorytetem w zakresie badań nad konstrukcją nowych typów bioreaktorów, biokatalizą w syntezie organicznej i w niekonwencjonalnych środowiskach, modelowaniem immobilizowanych biokatalizatorów, technologią kultur komórkowych, fermentacją w złożu stałym, a ostatnio badań w zakresie biotechnologii morskiej. Jego dorobek naukowy obejmuje ponad 360 publikacji. Wypromował 28 doktorów.

Doktorat h.c. - prof. Edward Galas

ŁÓDŹ Uczeni z Instytutu Fizyki Doświadczalnej Uniwersytetu Warszawskiego uczestniczą w międzynarodowych badaniach tajemniczych cząstek materii – neutrin, prowadzonych w detektorze Super-Kamiokande w Japonii. Jest to zbudowane w starej kopalni, na głębokości 1 km, największe i najnowocześniejsze urządzenie do badania neutrin. Wyniki ostatnich eksperymentów, przygotowanych i prowadzonych przy udziale fizyków z UW, wykazały, że neutrina mają masę, co spowodowało zmianę poglądów na standardowy model cząstek elementarnych. Potwierdzenie wcześniejszych hipotez stawia w innym świetle problem bilansu całkowitej masy wszechświata. Dalsze badania neutrin prowadzone będą w ramach nowego eksperymentu przez kilkanaście instytutów naukowych z USA, Japonii, Korei Płd., z udziałem Instytutu Fizyki Doświadczalnej UW.

Ratownictwo medyczne

WROCŁAW Na zorganizowany we Wrocławiu w połowie września I Międzynarodowy Kongres Towarzystwa Medycyny Ratunkowej przybyło ok. 800 specjalistów klinicznych i naukowców. Uczestnicy kongresu, przygotowanego przez Polskie Towarzystwo Medycyny Ratunkowej i wrocławską Akademię Medyczną, wskazali na konieczność tworzenia w Polsce struktur medycyny ratunkowej, pozwalających na obniżenie umieralności osób poszkodowanych w wypadkach lub zgonów wywołanych nagłymi przyczynami. W realizacji tych zamierzeń ma pomóc wprowadzany obecnie program rządowy Zintegrowane Ratownictwo Medyczne, zaplanowany na 3 lata.

Nowy meteoryt

ZAMOŚĆ Na listę polskich meteorytów wpisany został nowy okaz - "Zakłodzie", znaleziony w 1998 r. przez Stanisława Jachymka w okolicach Zamościa. Meteoryt o nieregularnym, wydłużonym kształcie, ważący 8,7 kg, trafił do Państwowego Instytutu Geologicznego. Badania potwierdziły jego kosmiczne pochodzenie, ale wykazały, że strukturą i składem chemicznym różni się on od wszystkich znanych dotąd typów meteorytów. Przypuszcza się, że jest to okaz kopalny, który spadł na Ziemię ok. miliona lat temu i przetrwał w osadach lessowych. Dalsze badania prowadzone będą w laboratoriach amerykańskich. Pozwolą one m.in. ustalić "kosmiczny" wiek meteorytu oraz określić jak długo przeleżał na Ziemi.

Wahadło Foucaulta

KRAKÓW 18 września w kościele św. Piotra i Pawła w Krakowie Instytut Fizyki UJ zorganizował pokaz działania wahadła Foucaulta. W 1851 r. Jean Bernard Foucault, francuski fizyk i wynalazca, za pomocą wahadła o długości 67 m, zawieszonego w paryskim Panteonie, przeprowadził obserwacje będące bezpośrednim dowodem ruchu obrotowego Ziemi. Doświadczenie z wahadłem powtórzone zostało przez krakowskich fizyków dla uświetnienia jubileuszu 600-lecia odnowienia Akademii Krakowskiej. Wahadło zastosowane w kościele św. Piotra i Pawła miało długość 46,5 m. Podobne eksperymenty przeprowadzono już w tym samym kościele w latach 1949 i 1991. 30 września i 1 października, w ramach Festynu Naukowego odbyły się specjalne pokazy połączone z prelekcjami.

Piłsudski w bibliotece

TORUŃ W Bibliotece Głównej UMK do 11 listopada można oglądać wystawę Geniusz Niepodległości, poświęconą postaci Józefa Piłsudskiego. Wystawa zainaugurowała wojewódzkie obchody 80. rocznicy Bitwy Warszawskiej. Większość eksponatów prezentowanych na wystawie pochodzi ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej, rzadko udostępnianych do publicznej prezentacji. Wśród nich są m.in. unikalna litografia Witolda Skoczylasa przedstawiająca postać marszałka Piłsudskiego, litografie autorstwa legionistów oraz oryginalne nuty z pieśniami legionowymi. Organizatorzy wystawy skupili się na trzech okresach biografii Józefa Piłsudskiego: działalności konspiracyjnej w PPS, okresie legionowym oraz wojnie bolszewickiej. Część eksponatów pochodzi ze zbiorów prywatnych, w tym pracowników UMK.

Przyszłość w węglu

KRAKÓW 18 września w AGH odbyła się sesja naukowa Biotechnologie i biomateriały 2000. Konferencja stanowiła okazję do wymiany doświadczeń między specjalistami z różnych dziedzin: ceramikami, chemikami, metalurgami, mineralogami, elektronikami i lekarzami. Uczestnicy sesji Biotechnologie dyskutowali nad możliwościami technicznymi symulacji i stymulacji procesów biologicznych. Obradujący przedstawiali możliwości wykorzystania różnych substancji w farmacji, diagnostyce medycznej oraz w protetyce. Największe możliwości wykorzystania w charakterze implantów, zarówno do tkanki miękkiej, jak i kości, wydają się mieć różne postacie węgla.

Kongres bibliotekarzy

SZCZECIN W dniach 19-24 września odbył się w Szczecinie V Międzynarodowy Kongres Bibliotek Morza Bałtyckiego. Obrady dotyczyły wspólnej ochrony i upowszechniania dziedzictwa kulturowego basenu Morza Bałtyckiego w XXI wieku. W kongresie uczestniczyli pracownicy bibliotek narodowych i uniwersyteckich krajów nadbałtyckich: Niemiec, Danii, Norwegii, Szwecji, Estonii, Łotwy i Polski. Spotkaniu towarzyszyła wystawa prezentowana w nowym gmachu Książnicy Pomorskiej. Pokazano na niej szczególnie cenne woluminy pochodzące ze zbiorów biblioteki.

Kontrowersyjna szczepionka

WARSZAWA 19 września Polskie Stowarzyszenie Pomocy Osobom z Chorobą Alzheimera zorganizowało konferencję, podczas której przedstawiono wyniki najnowszych prób leczenia choroby. Emocje wzbudziły informacje na temat szczepionki Schenka, dotychczas stosowanej eksperymentalnie tylko na zwierzętach. Autorzy tej metody za mechanizm powstawania choroby uznali odkładanie się w mózgu nieprawidłowego białka, zwanego amyloidem beta, uszkadzającego komórki nerwowe. Szczepionka, wykorzystując mechanizmy immunologiczne, usuwa u testowanych zwierząt złogi amyloidu. Jednak obok entuzjastycznych ocen działania preparatu pojawiają się głosy sceptyków, którzy przypominają o niepowodzeniach podobnych projektów w leczeniu nowotworów oraz o długim czasie wdrażania skutecznych metod do praktyki medycznej.

Ekologia Wisły

TORUŃ W dniach 19-22 września odbyła się konferencja Ekologia dolnej Wisły - główne problemy przyrodnicze i gospodarcze u progu III tysiąclecia. Spotkanie zorganizował Instytut Ekologii i Ochrony Środowiska UMK. Konferencja pomyślana była jako spotkanie szerokiego grona specjalistów zajmujących się problematyką Wisły i jej środowiskiem. Oprócz naukowców, udział w niej wzięły osoby reprezentujące służby zajmujące się kontrolą i ochroną środowiska, a także przedstawiciele organów decyzyjnych na szczeblu lokalnym i państwowym. Głównym celem organizatorów konferencji było przedstawienie obecnego stanu wiedzy o Wiśle, która przysłuży się do zaplanowania jak najbardziej proekologicznego zagospodarowania rzeki.

Szkolenia dla amerykanistów

LUBLIN W dniach 20-24 września odbyła się w Centrum Szkoleniowo-Kongresowym w Puławach trzecia edycja konferencji szkoleniowej dla amerykanistów z Europy Środkowej i Wschodniej. Organizatorzy - Zakład Literatury i Kultury Amerykańskiej UMCS oraz Ambasada Amerykańska w Warszawie - za cel corocznych spotkań stawiają krzewienie studiów amerykanistycznych w naszym regionie. W tym roku obrady naukowców z Białorusi, Bułgarii, Czech, Estonii, Węgier, Mołdawii, Rosji, Słowacji, Ukrainy oraz Polski odbywały się pod hasłem Revisiting American Century. Wśród prelegentów znaleźli się specjaliści w dziedzinie literatury i kultury Stanów Zjednoczonych - prof. Rob Kroes, prof. Heinz Ickstadt oraz prof. Mick Gidley.

Wychowankowie w ludwisarni

GLIWICE W dniach 22-23 września Wydział Elektryczny Politechniki Śląskiej przeżywał najazd swoich wychowanków. Termin zjazdu wybrano na czas trwania Festiwalu Nauki - Śląsk 2000. Z okazji zjazdu odbyła się sesja naukowa Elektryka 2000, podczas której przedstawiono osiągnięcia w dziedzinie elektrotechniki. Po sesji odbyło się walne zebranie wychowanków, które dokonało wyboru nowego Zarządu Oddziału Elektryków Stowarzyszenia Wychowanków Politechniki Śląskiej, powstałego 42 lata temu jako jeden z pierwszych oddziałów Stowarzyszenia w uczelni. Jedną ze stałych form pracy Oddziału jest organizowanie zjazdów co 4 lata (w latach letnich olimpiad). Wieczorem 22 września odbyło się spotkanie koleżeńskie. 23 września odbyły się na wydziale spotkania panelowe. Niezwykle atrakcyjnym punktem programu był wyjazd do ludwisarni pp. Felczyńskich w Gliwicach, gdzie odbył się pokaz technologii produkcji dzwonów. Gliwicka ludwisarnia jest najstarszym tego typu zakładem w Polsce. Powstała w 1808 r. w Kałuszu na Ukrainie i została reaktywowana w Gliwicach przez wychowanka Wydziału Elektrycznego p. Wacława Felczyńskiego.

Teriologia

LUBLIN Bioróżnorodność i ochrona ssaków w Polsce to tytuł VIII Ogólnopolskiej Konferencji Teriologicznej, która odbyła się w dniach 23-25 września. Zorganizował ją Katolicki Uniwersytet Lubelski przy udziale UMCS i Poleskiego Parku Narodowego. Spotkanie zgromadziło ponad 100 badaczy ssaków. Jak pokazały referaty i postery, zainteresowania teriologów polskich są niezwykle szerokie. Pokazano zaledwie kilka większych i pełniejszych koncepcji i dużą liczbę rozwiązań "problemów cząstkowych". I nie wiadomo, czy jest to duch czasu, czy też pojawiający się nie tylko w nauce wpływ postmodernizmu. Konferencja okazała się znakomitym forum informacyjnym i pozwoliła zorientować się, co "piszczy" w polskiej teriologii. W ostatnim dniu obrad odbyły się zajęcia terenowe w Poleskim Parku Narodowym.

Aula Wyrzykowskiego

WARSZAWA 28 września w Politechnice Warszawskiej miała miejsce uroczystość otwarcia nowego budynku Wydziału Inżynierii Materiałowej. Inicjatorem budowy tego obiektu był nieżyjący już prof. Jerzy Wyrzykowski, były dziekan Wydziału Inżynierii Materiałowej i prorektor PW. Wyrazem szacunku dla jego dokonań jest tablica pamiątkowa, umieszczona na nowym gmachu wydziału. Także centralna aula nowego obiektu nosi imię prof. J. Wyrzykowskiego.

Co w prasie piszczy?
Sztuka jako produkcja?

W społeczeństwach postindustrialnych to uniwersytety, a nie korporacje przemysłowe są głównymi motorami przedsiębiorczości. Uniwersytety mogą być rozsadnikami przedsiębiorczości, gdy traktuje się je jak firmy, a nie jak socjalistyczne fabryki wiedzy, którymi rządzą funkcjonariusze nauki. Szanse na to są na razie niewielkie, bowiem socjalizm ma się w uniwersytetach równie dobrze, jak jego niedawni teoretycy - profesorowie. (Agnieszka Filas, Katedry socjalizmu, "Wprost", 24.09.2000)
Mądrzy żyją dłużej

Osoby z wyższym wykształceniem, zamieszkujące najbardziej zdegradowane środowisko Górnego Śląska, mają większą szansę dożycia sędziwego wieku niż robotnicy niewykwalifikowani, np. z Olsztyna czy Białegostoku, czyli z rejonu zaliczanego do zielonych płuc Polski. (Zbigniew Wojtasiński, Wykształceni żyją dłużej, "Rzeczpospolita", 2.10.2000)
Nogi studentów

Przy obecnym prawie nie ma możliwości, by badać poziom poszczególnych uczelni. Jest to wynik milczącego założenia, że - podobnie jak w innych dziedzinach życia - i tu zadziała niewidzialna ręka rynku, eliminując najsłabszych. Studenci mieliby głosować nogami. Trudno jednak wymagać, by świeżo upieczony maturzysta był w stanie ocenić pracę profesorów czy dorobek istniejącej od niedawna szkoły. (...) Przy zapisach ważną rolę odgrywa wysokość czesnego. Nie wspominając już o tym, że w małych miastach szkoła prywatna nie ma konkurencji, bo jest często jedyną uczelnią wyższą w okolicy.
Dlatego potrzebny jest nadzór państwowy. Chociażby po to, by studenci mieli jasność i gwarancję jakości nauczania. Tyle że praktycznie nie ma możliwości, by słabe szkoły zamknąć. (...) Z 11 wniosków likwidacyjnych zgłoszonych sądom przez ministerstwo aż 7 uchylił - po protestach szkół - Naczelny Sąd Administracyjny. I uczelnie te - chociaż rażąco naruszają prawo - istnieją nadal. Tak jest chociażby w przypadkach uczelni w Białymstoku i Nisku. (Agnieszka Katrynicz, Dyplom na wagę... portfela?, "Nowe Państwo", nr 39/2000)
Pieniądze przeciw drenażowi

Wielka Brytania postanowiła przeciwstawiać się drenażowi mózgów. Oferując naukowcom lepsze płace i sprzęt do prowadzenia badań, liczy na to, że przestaną wyjeżdżać do Stanów Zjednoczonych. Na początek na potrzeby naukowców przeznaczono 4 mln funtów. Po połowie pieniądze na ten cel dało Ministerstwo Przemysłu i Handlu oraz charytatywna organizacja wspomagająca przeprowadzanie badań - Wolfson Foundation. Pensje 50 wybranych sław nauki wzrosną do około 100 tys. rocznie. Obecnie w brytyjskich uniwersytetach minimalna płaca profesora wynosi od 35 tys. do 40 tys. funtów rocznie, wykładowcy zarabiają mniej. Naukowcy będą mogli liczyć na pieniądze dla osób asystujących im przy prowadzeniu badań, na lepszy sprzęt i lepsze warunki do pracy. (Magnes dla mózgów, "Praca. Gazeta w Lublinie", 2.10.2000)
Alarm w kredytach

Karkołomnym przedsięwzięciem byłoby dowodzenie, że kredyty zwiększyły dostęp do nauki młodzieży z uboższych środowisk. (...) większości banki odmówiły kredytu z powodów, które - w świetle ustawy i towarzyszących jej deklaracji politycznych - miały zapewnić pierwszeństwo! (...) Od zainteresowanych żądano weksla, poręczonego przez co najmniej dwie osoby, legitymujące się odpowiednio wysokimi dochodami.
(...) Dziś studenci są zgodni co do tego, że - po pierwsze, zbyt trudno otrzymać kredyt, a po drugie - jest on za niski w stosunku do rosnących kosztów utrzymania.
(...) Parlament Studentów RP alarmuje, że jeśli dotacje budżetowe na ten cel nie wzrosną, to być może już za rok zabraknie pieniędzy i dojdzie do zawieszenia kredytów. (...) Czy zdobywanie dyplomu na kredyt, na konto przyszłych dochodów, stanie się w Polsce zjawiskiem powszechnym, czy tylko wspomnieniem krótkotrwałej, niespełnionej inicjatywy? (Ewa Nowakowska, Magister na kredyt, "Polityka", nr 42/2000)

600-lecie odnowienia Uniwersytetu Jagiellońskiego

Huczne obchody

Obchodzony w tym roku jubileusz 600-lecia odnowienia przez Władysława Jagiełłę Akademii Krakowskiej miał swe zwieńczenie u progu nowego roku akademickiego, na przełomie września i października. Odbyło się kilkadziesiąt różnych uroczystości, konferencji, sympozjów, okolicznościowych wystaw i imprez artystycznych. Zorganizowano festyn naukowy, miał miejsce również powszechny zjazd absolwentów. Najstarsza polska uczelnia nadała także 11 doktoratów honoris causa wybitnym uczonym i artystom. Jednym z najważniejszych wydarzeń jubileuszowych obchodów były obrady Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich (30 września). Zgromadzeni rektorzy pożegnali byłego ministra edukacji, który wyjaśniając przyczyny swojej dymisji (patrz także notatki ministra w "FA" nr 9/2000) tłumaczył, że nie była nią tylko pomyłka w wyliczeniach nauczycielskich wynagrodzeń, ale także brak woli politycznej do uchwalenia nowego prawa o szkolnictwie wyższym. - Lobby szkolnictwa wyższego i nauki w polityce nie istnieje - gorzko mówił były minister. - Choć w rządzie zasiada 5 profesorów tytularnych, 2 uczelnianych i wielu adiunktów, to zarówno tam, jak i w Sejmie, gdzie wręcz dominują sfrustrowani adiunkci, nie ma zrozumienia dla spraw środowiska akademickiego. Były minister nie szczędził też słów krytyki pod adresem samego środowiska, które dzielą ogromne różnice interesów, a profesura wykazuje często mentalność roszczeniową. Choć w trakcie urzędowania zdarzały się chwile napięć pomiędzy ministrem a rektorami (uchylenie zarządzenia rektora UW, treść pierwszych wersji projektu nowej ustawy), to większość rektorów chyba z żalem żegnała byłego ministra.
Obecny na konferencji nowy minister, prof. Edmund Wittbrodt mówił, że nowa ustawa miałaby szansę, jeśli w środowisku nie byłoby kontrowersji co do najważniejszych rozwiązań. Jeśli one pozostaną, być może uda się jedynie przeprowadzić ograniczoną nowelizację ustawy obecnie obowiązującej. (Więcej na temat obrad KRASP w notatkach przewodniczącego prof. J. Woźnickiego na str. 19.) W niedzielę, 1 października, blisko 100 rektorów uczelni polskich i 60 zagranicznych, Senat UJ i liczni zaproszeni goście przeszli w uroczystym pochodzie z Collegium Maius na mszę św. do kościoła Mariackiego, a następnie do Filharmonii Krakowskiej, gdzie z udziałem wielu znakomitych gości, m.in. prymasa J. Glempa, prezydenta A. Kwaśniewskiego, premiera J. Buzka, marszałka sejmu M. Płażyńskiego, odbyły się główne uroczystości jubileuszowe.
Prof. Franciszek Ziejka, rektor UJ, przypominał wolę Władysława Jagiełły, powtórzoną za królem Kazimierzem, aby powstała uczelnia, która winna być nauk przemożnych perłą, wydającą mężów dojrzałością rady znakomitych, ozdobą cnót świetnych i w różnych umiejętnościach biegłych. Ale najważniejsze fragmenty wystąpienia rektora dotyczyły obecnej kondycji szkolnictwa wyższego i nauki. - Wyłączmy sprawę naszej oświaty i nauki z dyskusji partyjnych - apelował prof. Ziejka. - Stwórzmy jeden wspólny program rozwoju edukacji i nauki w Polsce. W sprawie rozwoju edukacji narodowej i nauki zawrzyjmy porozumienie. Oddajmy resztki majątku narodowego na edukację. Dajmy szanse młodym ludziom na zdobycie wykształcenia i stwórzmy godziwe warunki pracy polskim uczonym.
Słuchając wystąpień przedstawicieli władz zdawało się, że wszyscy zgadzają się z apelami rektora. Premier zadeklarował nawet wpisanie inwestycji w tzw. Trzecim Kampusie UJ do wieloletnich zadań finansowanych z budżetu centralnego.

(as)

Nowe festiwale nauki na Śląsku i w Kielcach

Poznawanie świata

Tegoroczny wrzesień obfitował w festiwale nauki. Duże imprezy tego typu odbyły się jak zwykle w Warszawie, po raz czwarty, i we Wrocławiu, po raz trzeci. Do miast tych dołączyły jednak w tym roku dwa nowe ośrodki: Śląsk i Kielce. Imponujący rozmach miała czterodniowa impreza na Śląsku (21-24 września), o której można szerzej przeczytać w tym numerze na str. 43 w rozmowie z jej organizatorami. Naukowcy z ośmiu uczelni i kilku instytutów naukowych w czasie dwustu spotkań odkrywali przed publicznością tajemnice Wszechświata. Festiwal Nauki Śląsk 2000 odwiedziło 40 tys. osób. Organizacja imprezy i prezentacje nie były wynagradzane. I Festiwal Nauki w Kielcach (8-19 września) zorganizowały wspólnie: Politechnika Świętokrzyska, Akademia Świętokrzyska (dawniej WSP), oddział Państwowego Instytutu Geologicznego, Świętokrzyskie Centrum Onkologii oraz Wyższe Seminarium Duchowne, przy wsparciu Wydziału Promocji Miasta Urzędu Miejskiego w Kielcach, Kuratorium Oświaty i Wychowania, Urzędu Marszałkowskiego Województwa Świętokrzyskiego oraz Kieleckiego Towarzystwa Naukowego. Dyrektorem festiwalu został prof. Krzysztof Grysa (PŚ). Program obejmował 95 imprez (wraz z powtórzeniami było ich 250), z których wiele związanych było z regionem świętokrzyskim. Wzięło w nich udział 9600 uczestników z całego regionu. Przy organizacji pracowało 120 osób. Rolę biura festiwalu pełniło przez dwa miesiące Biuro Karier. Organizatorzy i osoby prezentujące pokazy otrzymali honoraria.
- Drzwi Państwowego Instytutu Geologicznego niemal się nie zamykały - mówi prof. Grysa. - Chemików i biologów z Akademii Świętokrzyskiej nie było widać zza uczestników spotkań. Na spotkania z lekarzami waliły tłumy. Do Wyższej Szkoły Administracji Publicznej na Klub Przyjaznej Szkoły chodziły całe klasy. Laser, silnik Stirlinga czy badanie przewodów kanalizacyjnych techniką video były przebojami festiwalu.
W tym roku generalnym sponsorem warszawskiego Festiwalu Nauki (15-24 września) został Discovery Channel, dzięki czemu po raz pierwszy ukazała się "Gazeta Festiwalowa". Nowością był też konkurs "Pytanie do uczonego", na który wpłynęło wiele pytań od kilkudziesięciu osób. Jury nagrodziło niektóre z nich książkami popularnonaukowymi, a odpowiedzi na najciekawsze pytania można znaleźć w Internecie. Festiwal warszawski składał się z 319 imprez.
III Festiwal Nauki we Wrocławiu (21-24 września) miał charakter milenijny. Odbyła się m.in. dyskusja o stanie nauk przyrodniczych w czasach Bolesława Chrobrego i plenerowe widowisko historyczne poświęcone wybitnym postaciom związanym z Wrocławiem. Głównym sponsorem wszystkich festiwali nauki był KBN. W przyszłym roku do grona miast festiwalowych dołączy Toruń.

(fig)

Gdy się rozmawia z twórcami festiwali nauki, uderza niezwykły entuzjazm tych ludzi. Wierzą, że to co robią rzeczywiście upowszechnia wiedzę naukową w społeczeństwie. Cieszy fakt, że przestrzeń społeczną, organizowaną dotąd niemal wyłącznie przez ludzi kultury, najczęściej humanistów, zaczynają współorganizować także ludzie nauki, przeważnie przyrodnicy i technicy. Dochodzi w ten sposób do integracji nauki i kultury. Raz do roku otwierają się drzwi instytutów naukowych i uczelni wyższych. W świadomości młodych ludzi pojawia się zupełnie nowa jakość, źle obecna w przekazie szkolnym i medialnym. Uczeni natomiast uczą się, jak rozmawiać z laikami, jak prezentować wyniki swojej pracy niespecjalistom. Szkoda jedynie, że dzieje się to wszystko tylko raz do roku.
Grzegorz Filip

Kongres Kultury Chrześcijańskiej w KUL

Chrześcijaństwo i ewolucja

Istotnym wydarzeniem intelektualnym tej jesieni był Kongres Kultury Chrześcijańskiej, zorganizowany w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim z inicjatywy abpa Józefa Życińskiego. W dniach 15-17 września wielu wybitnych intelektualistów i artystów (m.in. Leszek Kołakowski, Alain Besancon, Andrzej Zoll, Stanisław Rodziński, Andrzej Wajda, Krzysztof Zanussi, Ryszard Kapuściński) zastanawiało się nad problemami przyszłości kultury o chrześcijańskich korzeniach. Mówiono o kryzysie kultury, tożsamości kulturowej, postępie, etyce środków przekazu, mentalności pokomunistycznej, patologiach władzy, kulturze masowej, Internecie i innych kwestiach. Odbyło się kilka interesujących paneli, np. Aksjologiczne podstawy kultury politycznej, Uniwersalizm katolicki a tradycja narodowa czy Etos akademicki a odpowiedzialność za kulturę.
Z problematyką naukową najmocniej związana była dyskusja panelowa, zatytułowana Inspiracje chrześcijańskie w rozwoju nauk przyrodniczych: wczoraj i dziś, z udziałem ks. prof. Stanisława Zięby oraz profesorów Leszka Kuźnickiego, Kacpra Zalewskiego i Adama Urbanka. Wykazała ona w zasadzie zgodność poglądów dyskutantów na temat chrześcijańskich korzeni nauki i kultury europejskiej.
Ks. Stanisław Zięba, filozof przyrody, rozpoczął spotkanie mówiąc o związkach nauk przyrodniczych i chrześcijaństwa. Wskazał na współczesne niebezpieczeństwa w postaci negacji chrześcijaństwa w imię nowego obrazu świata, związanego z kosmizacją człowieka, tj. traktowaniem go jako elementu kosmosu.
Prof. Adam Urbanek, paleobiolog, przypomniał, iż ewolucjonizm jest centralną teorią biologii. Oferuje on nową koncepcję stawania się, nowe spojrzenie na świat. Ewolucjonizm to wspaniały epos, a jednocześnie majestatyczne trwanie wielu szczepów, pokrewieństwo i wybujała różnorodność.
Myśl chrześcijańska stanowiła tworzywo dla teorii przyrodniczych. Darwin zaczerpnął część aparatu pojęciowego z teologii naturalnej, która badała atrybuty Boga na podstawie dzieła stworzenia. Teolodzy naturalni dostrzegli celowość w przyrodzie, związek budowy i funkcji. Od nich pochodzi pojęcie przystosowania.
Myśl chrześcijańska nie była koniecznym etapem w powstawaniu myśli ewolucyjnej - mówił prof. Urbanek. Nie była też dla Darwina jedynym źródłem inspiracji. Długi czas istniał konflikt między chrześcijaństwem a ewolucjonizmem. Kościół źle zareagował przecież na ukazanie się dzieła Darwina. W ostatnich dziesięcioleciach przezwyciężane są jednak te niechęci.
Nauka jest wytworem kultury europejskiej, a ta związana jest z chrześcijaństwem - przypomniał prof. Leszek Kuźnicki. Np. pojęcie gatunku kształtowało się stopniowo od teologicznej koncepcji Arystotelesa, poprzez definicję XVII-wiecznego botanika angielskiego Johna Raya, po Linneusza, który stworzył podstawę do teorii ewolucji.
W rozwijaniu problematyki ewolucyjnej w ostatnich latach w Polsce dużą rolę odgrywają uczeni-księża - zauważył prof. Kuźnicki - m.in. ks. Kazimierz Chrostowski, autor poglądu, iż ewolucjonizm i dogmat o stworzeniu nie są przeciwstawne.
Podobnego zdania była w dyskusji prof. Anna Jelinowska, która zauważyła także, iż konsekwencją sporu między ewolucją i wiarą stało się uporządkowanie nauki Kościoła. Powiedziała też, że dzisiejsza nauka (inżynieria genetyczna, manipulacje DNA, tworzenie nowych organizmów) kreuje człowieka na podmiot ewolucji. Inspiracja chrześcijańska potrzebna jest nam do etycznego podejścia do genetyki.

(fig)

Stowarzyszenie Wydawców Szkół Wyższych

Polska książka naukowa w Wilnie

Stałym punktem działalności powstałego w 1995 r. Stowarzyszenia Wydawców Szkół Wyższych są wystawy polskiej książki naukowej. Dotychczas zorganizowano pięć takich ekspozycji: w Paryżu, Londynie, Lwowie, Rzymie oraz w Wilnie. Wystawa zaprezentowana pod koniec września w Bibliotece Głównej Uniwersytetu Wileńskiego, zorganizowana została pod patronatem Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego oraz Uniwersytetu Mikołaja Kopernika z Torunia. Polscy wydawcy - 38 wydawnictw szkół wyższych oraz zaproszone do udziału w wystawie PWN, Instytut Literacki w Paryżu i Wydawnictwa PAN - przywieźli do Wilna ponad 2 tys. książek. Zostały one wyeksponowane w pięknej sali czytelni profesorskiej. Początkowo ustalono, że wystawa odbędzie się w dużej sali im. Franciszka Smuglewicza. To pomieszczenie, biorąc pod uwagę liczbę wystawców oraz przywiezionych przez nich tytułów, byłoby najwłaściwsze. Niestety, strona litewska, bez uzgodnienia z SWSW, zmieniła miejsce ekspozycji. Czytelnia profesorska, choć piękna, okazała się za mała. Na dodatek nie została przez gospodarzy odpowiednio przygotowana, co spowodowało pewne zamieszanie. Uroczyste otwarcie ekspozycji miało miejsce 27 września. Stronę polską reprezentowali m.in.: Eufemia Tejchman, ambasador RP na Litwie, prof. Mieczysław Jackiewicz, konsul RP w Wilnie, oraz prorektorzy UMCS, UMK i poznańskiej AR. Przedstawicielką strony litewskiej była Birute Budkieviciene (na zdjęciu przemawia), dyrektorka biblioteki uniwersyteckiej. Wydaje się, że trudno w tym wypadku usprawiedliwić brak obecności przynajmniej jednej osoby reprezentującej władze Uniwersytetu Wileńskiego. Tym bardziej, że wszystkie książki, o wartości przekraczającej 50 tys. zł, zostaną tradycyjnie w miejscu ekspozycji, czyli Bibliotece Głównej Uniwersytetu Wileńskiego. Wspomniała o tym dyr. Budkieviciene stwierdzając, że dar polskich wydawców ma duże znaczenie dla 19 tys. czytelników biblioteki. Warto wspomnieć, że pewną pomoc zaoferowali polskim wydawcom studenci i pracownicy Katedry Filologii Polskiej Uniwersytetu Wileńskiego, na czele z szefem tej placówki, prof. Algisem Kaledą. - To on podpowiedział nam - mówi Andrzej Peciak, wiceprezes SWSW i dyrektor Wydawnictwa UMCS, a zarazem główny organizator wszystkich wystaw polskiej książki naukowej - które pozycje są szczególnie cenne dla wileńskich polonistów. Wskazane przez prof. Kaledę książki zostały przywiezione w kilku egzemplarzach i trafią nie tylko do Biblioteki Głównej, ale także do bibliotek niektórych szkół polskich oraz do biblioteki Katedry Filologii Polskiej Uniwersytetu Wileńskiego. SWSW planuje już organizację kolejnych wystaw. - Mamy zaproszenie do Jerozolimy i Sztokholmu - mówi Andrzej Peciak. Są też plany organizacji takiej wystawy w Moskwie. Prawdopodobnie przynajmniej jedna wystawa zostanie zorganizowana jeszcze w tym roku akademickim, wiosną 2001 r.

(pik)

KBN

NAUKA W TELEWIZJI

28 września podpisano w Warszawie porozumienie między KBN i Telewizją Polską SA w sprawie promocji nauki polskiej. TVP zobowiązała się do emitowania programów poświęconych nauce, które finansuje lub dofinansowuje KBN.
Komitet od lat sponsoruje programy telewizyjne o nauce. W roku 1996 poparł pomysł cyklu widowisk popularnonaukowych red. Wiktora Niedzickiego Nobel dla Polaka. W osiemnastu programach pokazano pracę 61 instytutów i laboratoriów. W roku 1997 powstała idea prezentacji wyników polskich badań w cyklu programów Komitet Badań Naukowych przedstawia. Wybrano dwadzieścia najważniejszych i najbardziej widowiskowych osiągnięć i zrealizowano tyleż filmów, m.in. o syntezie jąder superciężkich czy budowie akceleratora LHC. Wszystkie zostały wyemitowane w Programie 1 TVP. KBN finansuje także magazyn popularnonaukowy Proton, emitowany w Programie 2 TVP. Filmy realizowane dla KBN są także rozpowszechniane w szkołach i innych instytucjach na kasetach VHS. Szkoły otrzymują je za zwrotem kosztów kopiowania. Filmy te dostępne są także nieodpłatnie dla wszystkich nadawców telewizyjnych. Druga seria z cyklu KBN przedstawia, licząca 20 filmów, zostanie ukończona wiosną przyszłego roku.
Zgodnie z podpisanym porozumieniem, TVP SA wspólnie z KBN będą corocznie ustalać kierunki współpracy i politykę programową telewizji w zakresie promocji nauki polskiej. Ze strony KBN zajmuje się tym Departament Informacji i Promocji oraz Departament Studiów i Polityki Naukowej. W TVP realizacja umowy spoczywa na redakcji Telewizji Edukacyjnej. KBN uważa tę umowę za sukces, skończy się bowiem niepewność, czy telewizja wyemituje przekazany jej materiał.

Podpisana umowa dotyczy programów o nauce, które telewizja otrzymuje od KBN nie płacąc za nie. Pokrywa tylko koszty opłat licencyjnych za emisję. Umowę tę można uważać za pierwszy krok na drodze do wymuszenia na władzach TVP, by realizowały misję telewizji publicznej. Obecność tematyki naukowej jest dotąd w telewizji szczątkowa. Znakomicie zrealizowane, efektowne polskie filmy popularnonaukowe emitowane są przy tym w dni powszednie, w godzinach przedpołudniowych. W podpisanym porozumieniu nie ma, niestety, słowa o lepszym czasie antenowym dla programów o nauce. Nie prowadzono też rozmów na temat powstania polskiego publicznego kanału edukacyjnego. Miejmy nadzieję, że kontakty KBN-TVP zachęcą KBN do produkcji filmów i programów o nauce, a telewizja będzie się czuła zobowiązana do ich emisji.
(fig)

Uczelnie w statystyce

Biblioteka WSB-NLU

Wraz z utworzeniem uczelni w 1992 r. powstała Biblioteka Wyższej Szkoły Biznesu - National-Louis University w Nowym Sączu. Początkowo mieściła się w jednym niewielkim pokoju. Obecnie zajmuje kilka pomieszczeń o pow. 400 m2 w nowej siedzibie uczelni. Przełomowym dla funkcjonowania biblioteki był rok 1993, gdy amerykańska korporacja University Microfilms International podarowała uczelni pełne nowoczesne wyposażenie biblioteki elektronicznej: komputery, drukarki, czytniki, meble oraz obejmujące lata 1986-93 bazy danych: General Periodicals Ondisc i Business Periodicals Ondisc wraz z 3-letnią bezpłatną prenumeratą tych baz. Obecnie biblioteka płaci za kontynuację prenumeraty.
Dziś zbiory Biblioteki WSB-NLU liczą 51 100 woluminów oraz 15 baz danych na CD-rom-ach, w tym 5 zagranicznych. Biblioteka tworzy też 2 własne bazy danych, które udostępniane są w Internecie. Zbiory audiowizualne liczą 1080 jednostek inwentarzowych. Biblioteka prenumeruje 120 tytułów czasopism, w tym 22 zagraniczne. Każdego roku zbiory biblioteki powiększają się o ok. 5,3 tys. woluminów. Zbiory te są gromadzone, opracowywane, konserwowane i udostępniane czytelnikom przez 12 etatowych pracowników. Ponad 3 tys. użytkowników może korzystać ze zbiorów w 3 czytelniach: naukowej, komputerowej i czasopism. Zbiory biblioteki są skatalogowane. Biblioteka prowadzi także serwis wirtualny.

Maria Sidor

Stowarzyszenie Nadawców Akademickich

Spójna oferta

W dniach 30-31 sierpnia odbyło się w Toruniu I Walne Zebranie Stowarzyszenia Nadawców Akademickich, podczas którego, oprócz wyboru władz Stowarzyszenia, ustalono zasady pogłębiania współpracy akademickich rozgłośni radiowych. Współpraca w pierwszej kolejności dotyczyć ma wymiany informacyjnej i programowej poszczególnych stacji oraz wspólnych inwestycji w autorski serwis internetowy. Kolejnym jej etapem będzie stworzenie spójnej oferty programowej, którą zainteresowana byłaby młodzież przebywająca w zasięgu zrzeszonych stacji.
SNA jest organizacją wspieraną przez wszystkie rozgłośnie studenckie w kraju. Ma dbać o rozwój studenckiego środowiska radiowego poprzez wspieranie istniejących ośrodków nadawczych i pomoc w organizacji nowych. Celem Stowarzyszenia jest też promocja macierzystych środowisk studenckich i naukowych poszczególnych nadawców, a także prezentacja, propagowanie i wspieranie wybranych nurtów kultury młodzieżowej.

(knc)

Na uroczystą inaugurację roku akademickiego

Zaprosili nas

Rektor Akademii Ekonomicznej w Poznaniu
Rektor i Senat Politechniki Krakowskiej im. Tadeusza Kościuszki
Rektor i Senat Politechniki Wrocławskiej
Rektor i Senat Akademii Medycznej im. Piastów Śląskich we Wrocławiu
Rektor i Senat Akademii Muzycznej w Krakowie
Rektor i Senat Akademii Rolniczej w Lublinie
Rektor i Senat Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie
Rektor i Senat Akademii Rolniczej im. Augusta Cieszkowskiego w Poznaniu
Rektor i Senat Politechniki Rzeszowskiej
Rektor i Senat Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie
Rektor i Senat Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Rektor i Senat Akademii Ekonomicznej im. Karola Adamieckiego w Katowicach
Rektor i Senat Politechniki Częstochowskiej
Rektor i Senat Akademii Wychowania Fizycznego im. Jędrzeja Śniadeckiego w Gdańsku
Rektor i Senat Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie
Rektor i Senat Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie
Rektor i Senat Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie
Rektor i Senat Uniwersytetu Wrocławskiego
Rektor i Senat Politechniki Warszawskiej
Rektor i Senat Uniwersytetu w Białymstoku
Rektor i Senat Politechniki Lubelskiej
Rada i Dyrektor Szkoły Businessu Politechniki Warszawskiej
Rektor Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Zarządzania im. Leona Koźmińskiego w Warszawie
Rektor i Senat Wyższej Szkoły Humanistycznej w Pułtusku-Ciechanowie
Rektor i Senat Szkoły Nauk Ścisłych w Warszawie
Senat i Rektor Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie
Wyższa Szkoła Zarządzania Edukacją we Wrocławiu
Rektor i Senat Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi
Rektor Wyższej Szkoły Zarządzania i Bankowości w Krakowie
Rektor i Senat Wyższej Szkoły Finansów i Zarządzania w Białymstoku
Rektor i Senat Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Marketingu w Chrzanowie
Rektor i Założyciele Wyższej Szkoły Ekonomiczno-Humanistycznej w Skierniewicach
Rektor, Kanclerz i Senat Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji w Zamościu
Rektor i Senat Wyższej Szkoły Administracji i Zarządzania w Przemyślu

Dziękujemy.
Redakcja

Wydział Chemii Spożywczej i Biotechnologii PŁ

50 lat

Strukturę Wydziału Chemii Spożywczej i Biotechnologii Politechniki Łódzkiej tworzą cztery instytuty: Podstaw Chemii Żywności, Biochemii Technicznej, Chemicznej Technologii Żywności oraz Technologii Fermentacji i Mikrobiologii.
WChSiB harmonijnie integruje trzy dziedziny wiedzy: nauki chemiczne, biologiczne oraz inżynieryjne. Badania tam prowadzone mają na celu tworzenie nowoczesnych, bardziej efektywnych ekonomicznie i bezpiecznych ekologicznie technologii dla przemysłu spożywczego, fermentacyjnego, farmaceutycznego i innych działów przemysłu biotechnologicznego, uwzględniając w tym również ochronę środowiska. Bogata problematyka badawcza wydziału znalazła swoje odzwierciedlenie na konferencji naukowej Chemia Spożywcza i Biotechnologia, odbywającej się w ramach obchodów jubileuszowych.
- Decyzja o utworzeniu wydziału wynikała z potrzeb odbudowywanego i rozwijającego się przemysłu spożywczego w kraju rolniczym wyniszczonym przez wojnę - mówił w okolicznościowym przemówieniu prof. Józef Mayer, rektor PŁ. - Nikt wtedy nie mógł przypuszczać, że po 50 latach nastąpią takie zmiany w gospodarce narodowej i w strukturze przemysłu, że przy zmniejszającej się roli przemysłu wydobywczego, ciężkiego, maszynowego i lekkiego jeszcze bardziej wzrośnie znaczenie i potrzeba dalszego rozwoju przemysłu przetwórczego i spożywczego.
Obecnie na wydziale pracuje ponad 120 nauczycieli akademickich, w tym 27 profesorów i doktorów habilitowanych oraz 86 doktorów. Wydział aktywnie współpracuje z uczelniami zagranicznymi, m.in. w Anglii, Austrii, Francji, Holandii, Japonii, Rosji, Słowacji, Szkocji, Ukrainie, USA, oraz uczestniczy w międzynarodowych programach, prowadząc wymianę studentów i pracowników.
W dorobku pracowników wydziału, poza licznymi publikacjami, znajduje się ok. 250 patentów. W Instytucie Podstaw Chemii Żywności opracowano enzymatyczną metodę syntezy związków o zapachu piżma, cennych składników kompozycji perfumeryjnych. W Instytucie Biochemii Technicznej powstała unikatowa technologia biosyntezy bakteryjnej celulozy. Produkt ten jest obecnie poddawany testom klinicznym jako materiał opatrunkowy, może też być źródłem błonnika w produktach spożywczych. W Instytucie Chemicznej Technologii Żywności opracowano czujnik pomiarowy do automatycznej kontroli sterylności ekstraktora cukrowniczego, umożliwiający impulsowe dozowanie środka odkażającego, a jednocześnie w znacznym stopniu ograniczający jego zużycie. Opracowana w Instytucie Technologii Fermentacji i Mikrobiologii kultura starterowa składająca się z trzech szczepów bakterii fermentacji mlekowej i drożdży jest już stosowana w wypieku chleba.
Oferta dydaktyczna wydziału to trzy kierunki studiów: biotechnologia, technologia chemiczna oraz ochrona środowiska. Kształci się tam 1,5 tys. studentów. W okresie 50 lat działalności studia na wydziale ukończyło ponad 4,5 tys. absolwentów.

Ewa Chojnacka

Politechnika Łódzka

Nowa aparatura

Katedra Technologii i Budowy Przędz Politechniki Łódzkiej wzbogaciła się o sprzęt wysokiej klasy - przędzarkę rotorową trzeciej generacji R1. Jej przekazanie przez szwajcarską firmę Rieter odbyło się 19 września, w pierwszym dniu międzynarodowej konferencji Dynamika zmian strumienia włókien w procesie przędzenia. Dzięki temu urządzeniu można prowadzić prace rozwojowe i kształcić studentów w kontakcie z najnowszą techniką. - W ostatniej dekadzie zmieniła się sytuacja finansowa wielu zakładów włókienniczych i producentów maszyn - mówił podczas uroczystości prof. Tadeusz Jackowski, kierownik katedry. - Pozostało kilkanaście prężnie działających zakładów, w których inwestuje się w nowe maszyny, nie odbiegające poziomem od najwyższych wymogów światowych. Kształcenie technologiczne powinno opierać się na najnowszym wyposażeniu laboratoriów badawczych. Wyposażeni w nowoczesne maszyny, w tym w przędzarkę rotorową R1, staramy się te zadania realizować. Umowa o przekazaniu katedrze przędzarki R1 została podpisana w czasie Międzynarodowych Targów w Poznaniu. Po dwóch latach testów w centrum badawczym w Ingolstadt maszyna przyjechała do Łodzi.
Obrady konferencji, która stała się okazją do przekazania uczelni cennego urządzenia, poświęcone były m.in. technologicznym problemom przędzalnictwa pod koniec XX wieku, budowie i działaniu nowoczesnych urządzeń przędzalniczych, ustalaniu parametrów przędz, miejscu polskiego przemysłu bawełnianego na tle światowego rynku bawełny.

Ewa Chojnacka

V Kongres Światowej Federacji Organizacji Inżynierskich

Inżynier XXI wieku

Zmiany systemu kształcenia kadr technicznych były tematem V Kongresu Kształcenie i dokształcanie inżynierów na potrzeby XXI wieku, który w dniach 12-14 września obradował w Warszawie. Kongres zorganizowany przez Światową Federację Organizacji Inżynierskich (WFEO) odbył się po raz pierwszy w Europie. Wśród 150 uczestników byli, obok uczonych i nauczycieli akademickich z uczelni technicznych, także przedstawiciele przemysłu.
Współczesny inżynier boryka się z problemami nieznanymi poprzednim generacjom techników. Jest to zawrotnie szybki postęp techniki, powodujący równie szybkie starzenie się wiedzy wyniesionej z uczelni. Dezaktualizacja wiedzy w niektórych dziedzinach techniki następuje - wskazywano na kongresie - w tempie 7 proc. rocznie. Po 14 latach jest to już zupełnie nowa technika.
Uczestnicy obrad zastanawiali się, jaka powinna być sylwetka inżyniera XXI wieku, oceniali obecny system kształcenia i wskazywali kierunki zmian w systemie edukacji inżynierów. Wskazywano na problemy, jakie stają dziś przed inżynierami nowej generacji: globalizacja w dziedzinie technik, pojawianie się nowych technologii i dyscyplin naukowych z pogranicza różnych dziedzin, powszechna komputeryzacja, rewolucja informatyczna, szybkie starzenie się wiedzy, konieczność stałego dokształcania, rozwój systemów doskonalenia zawodowego w ramach ponadnarodowych firm i korporacji. Inżynier XXI wieku powinien być jednocześnie technikiem, humanistą i menedżerem.
- W Polsce, kraju nadrabiającym dystans cywilizacyjny i aspirującym do Unii Europejskiej, kształcenie kadr, szczególnie inżynierskich, nabiera wielkiego znaczenia. Kadra techniczna wykształcona na przełomie XIX i XX wieku przyczyniła się do odbudowy państwa po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. Teraz pomoże wejść Polsce w XXI wiek - powiedział prof. Andrzej Zieliński, prezes Federacji Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych NOT.

mar

80 lat Polskiego Towarzystwa Chemicznego

Zjazd w Łodzi

W dniach 10-15 września Łódź była miejscem Jubileuszowego Zjazdu Naukowego Polskiego Towarzystwa Chemicznego oraz Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Przemysłu Chemicznego. Zjazd ten miał szczególny charakter, gdyż połączony był z jubileuszem 80-lecia PTCh oraz powołania Oddziału Łódzkiego PTCh. Środowisko łódzkich chemików potraktowało powierzenie organizacji tego spotkania jako wyraz uznania dla osiągnięć naukowych. Głównymi organizatorami były: Katedry Chemii Organicznej i Stosowanej Uniwersytetu Łódzkiego oraz Zarząd Oddziału PTCh. W przygotowanie imprezy zaangażowani byli też chemicy z Politechniki Łódzkiej, Centrum Badań Molekularnych i Makromolekularnych PAN, Akademii Medycznej i Wojskowej Akademii Medycznej.
Zjazd składał się z dwóch części: konferencji naukowej i Walnego Zgromadzenia Wyborczego PTCh. W czasie inauguracji Zjazdu 11 września członkostwo honorowe PTCh nadano prof. prof. J.P. Majoralowi z Lyonu i A. Zamojskiemu z Warszawy. Medalem M. Curie-Skłodowskiej, przyznawanym wybitnym uczonym zagranicznym, uhonorowano prof. G. Descotesa z Lyonu oraz prof. Ch. Reichardta z Marburga. Najwyższe odznaczenie PTCh - Medal im. Śniadeckiego otrzymał prof. J. Kroh z Łodzi. Ponadto 12 osób wyróżniono innymi odznaczeniami PTCh, odznakami honorowymi i medalami 75-lecia PTCh. Wręczono również nagrody i wyróżnienia przyznane przez PTCh, SITPCh i firmę Sigma-Aldrich za prace doktorskie, magisterskie i najlepsze artykuły.
W Zjeździe wzięło udział ok. 1200 osób, w tym prawie 60 gości zagranicznych. Na podkreślenie zasługuje fakt szerokiego udziału studentów i doktorantów, zarówno w sesji posterowej, jak i Forum Młodych. W spotkaniu wzięli również udział przedstawiciele litewskiego, słowackiego, czeskiego oraz rosyjskiego Towarzystwa Chemicznego.
Część naukowa Zjazdu odbywała się w 13 sekcjach specjalistycznych, 7 mikrosympozjach oraz sesji posterowej. Sesja Chemia Radiacyjna - PULS 2000 miała miejsce w Łebie. Wygłoszono ponad 190 referatów, 180 komunikatów i przedstawiono ponad 600 posterów. Zjazdowi towarzyszyła sesja sprawozdawcza z realizacji 56 grantów XIV i XV konkursu KBN. Prezentacje uzyskanych wyników odbywały się w ramach poszczególnych sekcji tematycznych.
Podczas konferencji omawiano aktualny stan nauk chemicznych uprawianych w Polsce oraz przedstawiano zaplanowane do realizacji tematy badawcze, zgodne z trendami nauki światowej. Dotyczy to zwłaszcza chemii polimerów, chemii bioorganicznej, chemii związków kompleksowych, ochrony środowiska oraz celów edukacyjnych w XXI w.
W czasie Walnego Zgromadzenia Wyborczego PTCh wybrano nowe władze. Prezesem PTCh został ponownie wybrany prof. Jerzy Konarski. Wybrano także ośmioosobowy Zarząd Główny oraz Główną Komisję Rewizyjną. Przewodniczącą Komisji Rewizyjnej PTCh została prof. Maria Turowska.

Bogusław Kryczka Romuald Skowroński

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

Huragany, powodzie...

W dniach 20-22 września 130 uczestników z 20 krajów wzięło udział w Międzynarodowej Konferencji Naukowej Wizerunki i rekonstrukcje pogody i klimatu w ostatnim tysiącleciu. Konferencję zorganizowali wspólnie: Uniwersytet Jagielloński, Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej oraz Polski Komitet Narodowy IGBP Global Change przy Prezydium PAN. Obrady odbywały się w Instytucie Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ i podzielone były na 5 grup tematycznych, obejmujących: wykorzystanie danych pośrednich w odtwarzaniu warunków klimatycznych, rekonstrukcje klimatu oparte na pomiarach instrumentalnych, metody i modele klimatyczne, percepcję społeczną zjawisk klimatycznych i ekstremalne zjawiska klimatyczne. W pracach poświęconych rekonstrukcjom klimatu zwracano uwagę na ogromną rolę międzynarodowych grup badawczych, np. ADVICE czy IMPROVE. Ich działalność umożliwia stworzenie ujednoliconych metod gromadzenia i obróbki danych klimatycznych różnego rodzaju. Wyniki takich wspólnych prac stworzyły podstawę do opracowania i powszechnego udostępnienia, zarówno badaczom, jak też decydentom, syntetycznych raportów na temat zmian klimatu i przewidywanych w związku z tym zmian środowiska Ziemi. Raporty te są przygotowywane przez Międzyrządowy Zespół do spraw Zmian Klimatu (International Panel for Climate Change). Referaty zaprezentowane na konferencji w Krakowie stanowiły poszerzenie poruszanej tam problematyki zmian klimatu w ostatnim tysiącleciu w różnych skalach. Prace te znajdują zastosowanie np. w dziedzinach pokrewnych, jak geologia, paleogeografia, paleoekologia, hydrografia. W czasie kończącej konferencję dyskusji panelowej sformułowano zalecenia dotyczące dalszych kierunków badań klimatologii historycznej. Są to przede wszystkim: uzupełnienie istniejących baz danych o nowe źródła, poszerzenie zakresu przestrzennego i czasowego zrekonstruowanych wskaźników termicznych i opadowych, udoskonalenie metod statystycznych stosowanych w tego rodzaju badaniach (także modeli klimatycznych), rozwijanie badań interdyscyplinarnych poświęconych wpływowi minionych i obecnych warunków klimatycznych na gospodarkę i warunki życia ludzi oraz dotyczących percepcji społecznej zmian klimatu i zjawisk ekstremalnych. Nowe możliwości współpracy stwarza powołane niedawno do życia Europejskie Towarzystwo Historii Środowiskowej (European Society for Environmental History; http://www.eseh.org). Dużo uwagi poświęcono klimatycznym zjawiskom ekstremalnym, koncentrując się na częstości ich występowania w różnych regionach globu ziemskiego i w różnych okresach. Nadal dyskusyjny jest udział człowieka w tendencjach ich występowania w świetle danych obserwacyjnych z okresu badań instrumentalnych. Pełny przegląd problematyki prezentowanej w czasie konferencji można znaleźć w dwu tomach "Prac Geograficznych", wydanych w języku angielskim przez Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ: w zeszycie 107 Reconstructions of Climate and its modelling oraz w zeszycie 108 Images of weather and climate.

Barbara Obrębska-Starklowa, Anita Bokwa

Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie

Rektor z toporem

Noszenie paradnych toporów ma w górnictwie długą tradycję. Jednak noszenie takiego narzędzia jako insygnium władzy rektorskiej z pewnością można uznać za oryginalne. Takim właśnie symbolem zarządzania uczelnią dysponuje rektor AGH. Paradny topór górniczy, który nosi obecny rektor prof. Ryszard Tadeusiewicz (na zdjęciu), nawiązuje do wzorców znanych z ikonografii polskiej XVII wieku, choć z pewnością zostały one przejęte z górnictwa saskiego. Topór rektora AGH został wykonany jako dar krajowego przemysłu górniczego w 1984 r. Projektantem i wykonawcą jest Stanisław Hryń, artysta plastyk, były pracownik uczelni. Szlachetne materiały użyte do wykonania tego niespotykanego insygnium także wiążą się z AGH. Srebro, z którego wykonany jest topór rektorski, uzyskano w procesie oczyszczania miedzi w głogowskim zagłębiu miedziowym, ale technologię tego procesu opracowano w AGH. Drzewce topora wykonane jest z czarnego dębu, który geolodzy z AGH wydobyli z dna Wisły. Jak wykazały badania, drzewo szumiało u podnóża wawelskiego wzgórza ponad 2,5 tys. lat temu.

(pik)

CERBER

Cymelia wydawnicze, inkunabuły i manuskrypty, a także rozmaite okazy, kolekcje oraz inne cenne zbiory znajdujące się w instytucjach naukowych często nie są należycie zabezpieczone. Fundacja na rzecz Nauki Polskiej ustanowiła w 2000 r. program CERBER, którego celem jest udzielenie instytucjom naukowym pomocy w przygotowaniu i wdrożeniu systemowych rozwiązań w zakresie należytego zabezpieczenia zbiorów. Przedmiotem dofinansowania mogą być nowoczesne (elektroniczne i mechaniczne) systemy ochrony fizycznej najbardziej wartościowych i unikatowych zbiorów specjalnych, mających istotne znaczenie dla nauki i kultury polskiej. W wyjątkowych, uzasadnionych technicznie i ekonomicznie przypadkach, dofinansowaniem może być objęty również system ochrony przeciwpożarowej. Program nie dotyczy zbiorów muzealnych. Wnioski przyjmowane są przez cały rok, a rozpatrywane co najmniej dwa razy do roku.
W końcu lipca 2000 r. rozpatrzono 12 pierwszych wniosków nadesłanych do programu CERBER. Zgłosiło je 6 placówek PAN i PAU, 5 ośrodków akademickich oraz Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Fundacja podjęła decyzję o udzieleniu subwencji 10 placówkom. Łączna kwota subwencji wyniesie ponad 3,2 mln zł.
W pierwszej edycji programu CERBER dotacje otrzymały: Biblioteka Gdańska Polskiej Akademii Nauk na zainstalowanie systemu zabezpieczenia zbiorów specjalnych udostępnianych w czytelniach Biblioteki; Polska Akademia Umiejętności w Krakowie na wykonanie systemów ochrony zbiorów; Biblioteka Jagiellońska w Krakowie na zabezpieczenie zbiorów specjalnych w nowo wznoszonym budynku Biblioteki Jagiellońskiej; Instytut Botaniki PAN w Krakowie na ochronę najcenniejszych zbiorów kolekcji flor współczesnych i kopalnych zgromadzonych w Instytucie; Akademia Muzyczna im. I.J. Paderewskiego w Poznaniu na zakup systemu elektronicznej ochrony księgozbioru; Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie na ogrodzenie ochronne wydzielonych zbiorów XIX-wiecznych (ok. 500 tys. woluminów); Muzeum i Instytut Zoologii PAN w Warszawie na dofinansowanie zabezpieczenia zbiorów zoologicznych w Stacji Badawczej w Łomnie; Instytut Historii im. T. Manteuffla PAN w Warszawie na modernizację Pracowni Atlasu Historycznego; Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu na systemy ochrony najbardziej wartościowych zbiorów Zakładu; Katedra i Zakład Medycyny Sądowej Akademii Medycznej we Wrocławiu na uzupełnienie elektronicznego i mechanicznego zabezpieczenia unikatowych zbiorów w Muzeum Medycyny Sądowej.

(rat)

Badania naukowe

Historia naturalna w osadach

Prawie 13 tys. lat historii polskich lasów - od schyłku ostatniego zlodowacenia po współczesność - można odczytać z osadów dennych jeziora Gościąż na Pojezierzu Gostyńskim. Zachowane w osadach jeziornych pyłki roślin, szczątki glonów i drobnej fauny wodnej dostarczają informacji o klimacie i środowisku przyrodniczym. Jezioro Gościąż jest jedynym w Europie Środkowej, którego osady denne nie zostały zaburzone przez kolejne tysiąclecia. Można rozpoznać warstewki osadów tworzące się w poszczególnych latach, a nawet rozróżnić pory roku. Ta seria nawarstwień sięga 12 700 lat wstecz. Jezioro zostało uznane przez Międzynarodową Asocjację Badań Czwartorzędu (INQA) za jeden ze wzorcowych poligonów badawczych.
Wieloletnie badania próbek osadów dennych, prowadzone pod kierownictwem prof. Magdaleny Ralskiej-Jasiewicz z Instytutu Botaniki PAN w Krakowie, pozwoliły odtworzyć historię i ewolucję polskich lasów w ciągu ostatnich 13 tys. lat. Ujawniły też najwcześniejsze ślady oddziaływania człowieka na środowisko.
U schyłku ostatniego zlodowacenia, ok. 12 tys. lat temu, gdy lodowiec wycofał się już do Skandynawii, panował na ziemiach polskich klimat zbliżony do arktycznego. Występowała roślinność tundrowa. Z ostatnich badań wynika, że ocieplenie przyszło nagle, powodując w krótkim czasie zmiany szaty roślinnej. Nastąpiło szybkie przejście od lasotundry, czyli chłodnego stepu z niewielkimi kępami karłowatych drzew, do lasów brzozowych i sosnowo-brzozowych z domieszką osiki i wierzby. Ok. 9 tys. lat temu rozpoczęła się ekspansja drzew liściastych - leszczyny, lipy, dębu, jesionu. Pojawił się także wiąz, a po nim grab i buk.
Z osadów dennych jeziora Gościąż wyczytano też, że występująca współcześnie tzw. holenderska choroba wiązów niszczyła te drzewa już 5 tys. lat temu. W tym samym czasie zaznaczył się wpływ człowieka na środowisko w postaci wypalania lasów.

(mar)

XXV Wyprawa Antarktyczna PAN

Badania na styku

Jubileuszowa XXV Wyprawa Antarktyczna PAN, która na przełomie lat 2000/2001 przebywać będzie na Wyspie Króla Jerzego, rozpocznie realizację nowego dużego programu ekologicznego, obejmującego badania zmian klimatu i środowiska w Antarktyce. Po wielu latach korzystania z obcych, głównie rosyjskich statków nasi polarnicy popłyną do Antarktyki pod polską banderą. Polską wyprawę przewiezie nowy statek szkolny Wyższej Szkoły Morskiej w Gdyni "Horyzont II", przystosowany również do badań naukowych i zaopatrywania stacji polarnych. Statek ten odbył już w bieżącym roku dwa rejsy do stacji polarnej PAN w fiordzie Hornsund na Spitsbergenie. W skład wyprawy wchodzi 12-osobowa załoga stacji polarnej im. Arctowskiego oraz 7-osobowa ekipa biologiczna, która prowadzić będzie badania terenowe w okresie antarktycznego lata. Stacja Arctowskiego, założona w 1977 r., ma prawie 25-letni staż obserwacji przyrodniczych i klimatycznych. W tym czasie na Wyspie Króla Jerzego - podobnie jak w całej zachodniej Antarktyce - nastąpiły wyraźnie widoczne ślady zmian środowiska. Ociepla się klimat, cofają lodowce, na wyspie pojawiają się nowe gatunki roślin i zwierząt. Na uwalnianych spod lodu glebach rozrasta się trawa pochodząca z Ameryki, której kilkanaście lat temu nie było na wyspie. Nowy program ekologiczny, obliczony na kilka lat, obejmuje badania zjawisk przyrodniczych na styku lądu, lodowców i morza. Zakład Biologii Antarktyki PAN dokonał w ostatnich latach rozbudowy i gruntownej modernizacji stacji Arctowskiego. Wzniesiono nowe budynki, wymieniono urządzenia techniczne i wyposażenie naukowe stacji, co pozwoliło utrzymać jej wysoki standard. Stacja wchodzi w XXI wiek jako nowoczesna placówka badawcza o międzynarodowym znaczeniu.

ert

Konferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich

OGŁOSZENIE

dotyczące możliwości uzyskania statusu uczelni stowarzyszonej KRASP

Konferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich informuje, że w związku ze zmianami w Regulaminie KRASP przyjętymi przez Zgromadzenie Plenarne w dniu 6 maja 2000 r. uczelnia nie posiadająca prawa nadawania stopnia doktora, lecz mająca uprawnienia do prowadzenia studiów magisterskich, może ubiegać się o status uczelni stowarzyszonej KRASP. Zgodnie z treścią uchwały Prezydium KRASP z dnia 31 sierpnia 2000 r. (dokument KRASP 30/II) nadanie statusu uczelni stowarzyszonej KRASP odbywa się w następującym trybie:

Postępowanie w sprawie nadania statusu uczelni stowarzyszonej KRASP wszczyna się na pisemny wniosek rektora zainteresowanej uczelni, skierowany do Przewodniczącego KRASP. Wniosek taki powinien zawierać:
- oryginalne lub uwierzytelnione dokumenty, potwierdzające uprawnienia uczelni do prowadzenia studiów magisterskich, uzyskane na podstawie decyzji właściwego ministra;
- udokumentowane przedstawienie dotychczasowej działalności uczelni, w szczególności działalności badawczej;
- inne dane i dokumenty, świadczące o pozycji dydaktycznej i naukowej uczelni.
Prezydium KRASP powołuje komisję do zapoznania się z wnioskiem i przedstawienia opinii w tej sprawie. W skład komisji wchodzi trzech rektorów uczelni członkowskich KRASP. Komisji powinien przewodniczyć członek Prezydium właściwy ze względu na typ uczelni składającej wniosek.
Komisja może żądać od uczelni składającej wniosek przedstawienia dodatkowych materiałów i wyjaśnień.
Uchwałę w sprawie nadania statusu uczelni stowarzyszonej podejmuje Prezydium KRASP na podstawie własnej oceny wniosku zainteresowanej uczelni oraz opinii powołanej przez siebie komisji.
O treści uchwały Prezydium KRASP w sprawie nadania statusu uczelni stowarzyszonej Przewodniczący KRASP niezwłocznie powiadamia rektora zainteresowanej uczelni oraz wszystkich członków KRASP.

O KSZTAŁCENIU

Ukazał się nowy numer biuletynu "Humaniora" (nr 12/2000) wydawanego przez poznańską fundację humanistyczną pod tą samą nazwą. Tematyka zeszytu koncentruje się wokół problemów kształcenia studentów poszczególnych specjalności. Anna i Jerzy Brzezińscy piszą o kształceniu psychologów, Zbigniew Drozdowicz o nauczaniu filozofów, Zdzisław Puślecki zajmuje się kształceniem studentów ekonomii, a Marian Golka - socjologii. Jest także komunikat na temat kształcenia prawników (Zbigniew Janku) oraz prezentacja politologii w Wyższej Szkole Zarządzania i Bankowości w Poznaniu (Marceli Kosman).
Autorzy tekstu o studiach psychologicznych zauważają konieczność zmian w sposobie i treściach kształcenia psychologów ze względu na zmianę sytuacji społecznej w Polsce po upadku komunizmu. Psychologowi potrzebne są dziś nowe kompetencje związane z oddziaływaniem na grupy i instytucje, a nie tylko - jak dotąd - na jednostki. Pojawiają się nowe obszary trudności społecznych i indywidualnych, ujawnia się zapotrzebowanie na nowe rodzaje usług psychologicznych. W Polsce studiuje obecnie w 14 ośrodkach ok. 12 tys. studentów psychologii. Sześć ośrodków posiada akredytację UKA. Istotnym problemem jest, według autorów, zachowanie tożsamości zawodowej psychologów i etosu zawodowego tego środowiska.
Autor eseju o kształceniu filozofów przypomina historię szkół filozoficznych począwszy od starożytności, a także szkołę lwowsko-warszawską i powojenne zmarksizowanie studiów filozoficznych. W latach 90. nastąpił powrót filozofii na uniwersytet w postaci najważniejszych bloków zajęć z ontologii, epistemologii, etyki i estetyki. Największe zmiany nastąpiły w bloku przedmiotów fakultatywnych. Jest ich bardzo wiele. Niektóre odzwierciedlają jednak tylko aktualne mody. Filozofia akademicka będzie się w Polsce rozwijać, bo do głosu dojdzie pokolenie, które ma możliwość pobierania nauk u największych autorytetów filozoficznych w kraju i za granicą.
W roku 1997 w 71 uczelniach studiowało 193 tys. studentów ekonomii i zarządzania pod kierunkiem 4,5 tys. nauczycieli akademickich. Najważniejsze zmiany w kształceniu ekonomistów związane są z transformacją ustrojową, integracją europejską, globalizacją gospodarki. Rozwojowi studiów ekonomicznych nie sprzyja jednak podział na kierunki i specjalności. Problemem jest też niższa jakość studiów zaocznych oraz niedostateczny rozwój kadry, której wzrost nie nadąża za wzrostem liczby szkół i studentów. Autor analizuje zjawisko unii personalnej szkół państwowych i niepaństwowych, wymieniając płynące stąd zagrożenia.
Socjologia wykładana jest dziś w Polsce w 20 ośrodkach, w tym we wszystkich prawie uniwersytetach, kilku szkołach pedagogicznych i niepaństwowych. Studia socjologiczne są nadal atrakcyjne dla młodych ludzi. Jak rzadko które studia humanistyczne, nie przesądzają o konieczności dokonywania konkretnych wyborów i rozstrzygnięć podczas ich trwania.

(fig)

Uwagi.