| Jeden z nielicznych pomników znajdujących się w Dąbrowie Górniczej stoi na skwerze naprzeciw
Pawilonu I Zespołu Szkół Zawodowych "Sztygarka" - obecnie siedziby Muzeum Miejskiego. Jest to
pomnik patrona Szkoły Górniczej, Stanisława Staszica, którego imię otrzymała ona w roku 1919.
Ks. Stanisław Staszic (1755-1826), uczony, pisarz polityczny i organizator życia umysłowego i
gospodarczego, pochodził z Piły. Znajdujący się w tym mieście pomnik Staszica przedstawiliśmy
w numerze 10/97 "FA". Po studiach zagranicznych i pobycie w Zamościu Staszic osiadł w
zakupionych przez siebie dobrach w okolicy Hrubieszowa. Od czasu Sejmu Czteroletniego
zamieszkał na stałe w Warszawie. Tu prezesował Towarzystwu Przyjaciół Nauk, któremu ufundował
siedzibę, zwaną później Pałacem Staszica. Przyczynił się do otwarcia w 1816 r. Uniwersytetu
Warszawskiego oraz Szkoły Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa w Marymoncie. Popierał rozwój
hutnictwa i przemysłu na Kielecczyźnie. W Kielcach założył Szkołę Akademiczno-Górniczą. Jego
badania terenowe w Zagłębiu Dąbrowskim doprowadziły do odkrycia pokładów węgla w Dąbrowie
Górniczej. Staszic zainicjował tu więc budowę kopalń.
Kamień węgielny pod budowę pomnika położono w roku 1958. W 1961 zawiązał się wśród wychowanków
"Sztygarki" komitet budowy pomnika i zorganizowano zbiórkę funduszy. Wykonanie projektu
zostało zlecone rzeźbiarzom Jerzemu Kwiatkowskiemu i Kazimierzowi Madejowi. W roku 1962 w
gliwickiej Hucie 1 Maja wykonano odlew postaci Staszica. Postawiono go na cokole zbudowanym
przez pracowników katowickiego Przedsiębiorstwa Remontowego Hutnictwa. Uroczyste odsłonięcie
pomnika nastąpiło 30 września 1962 roku w czasie VI Zjazdu Wychowanków "Sztygarki". Na cokole
umieszczone są napisy: Stanisław Staszic 1755-1826. Wielkiemu Polakowi, którego umysł i serce
służyły Ojczyźnie - jej przyszłości. Wychowankowie Szkoły Górniczo-Hutniczej w Dąbrowie
Górniczej. Wrzesień 1962 r.
Rzeźba przedstawia postać stojącą, z prawą ręką wyciągniętą do przodu. W lewej ręce Staszic
trzyma plik papierów. Na formie rzeźby odcisnęła swe piętno konwencja, która pojawiła się w
latach 60. po obumarciu socrealizmu. Masa i przysadzistość postaci oraz wrzecionowatość rzeźby
jest świadectwem odejścia od konwencjonalnego przedstawiania człowieka ku tendencjom, które
zapanowały w latach 60.
(fig)
Za informacje o powstaniu pomnika dziękujemy panu Andrzejowi Wójcikowi z Muzeum Miejskiego
"Sztygarka", a za fotografię - redakcji katowickiej "Gazety Uniwersyteckiej". |
