Kronika

Fizycy po raz 35.

BIAŁYSTOK W dniach 20-23 września w Uniwersytecie w Białymstoku odbył się 35. Zjazd Fizyków Polskich. Uczestnicy mieli możliwość zapoznać się z najnowszymi osiągnięciami fizyki polskiej i światowej. Gośćmi spotkania byli m.in.: Jerome Friedman, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki, oraz Adam Dziewoński, wybitny sejsmolog polskiego pochodzenia. Podczas zjazdu odbyła się dyskusja nt. energii atomowej w naszym kraju. Prof. Jerzy Niewodniczański, prezes Państwowej Agencji Atomistyki wyraził opinię, że wkrótce będziemy musieli budować elektrownie jądrowe. Wiele uwagi uczestnicy spotkania poświęcili też problemom nauczania fizyki w szkołach i popularyzacji tej dziedziny wiedzy.

Kosmiczna edukacja

WARSZAWA Centrum Badań Kosmicznych PAN w Warszawie będzie koordynatorem programu „Kosmicznej edukacji” ONZ, obejmującego kraje Europy Wschodniej i Południowej. Pod patronatem ONZ powstaje międzynarodowa sieć edukacyjna, mająca, dzięki współpracy wyższych uczelni i różnych ośrodków naukowych, rozwijać kształcenie specjalistów w dziedzinie technik kosmicznych. Obok Polski sieć obejmuje Czechy, Węgry, Rumunię, Bułgarię, Grecję i Turcję. Polska ma szansę odegrać w tym programie szczególną rolę ze względu na bogaty dorobek w badaniach kosmicznych i wysoki poziom kadry naukowej – stwierdzili eksperci ONZ, zajmujący się organizacją programu.

Co z klinikami?

LUBLIN Głównym problemem, który interesował zgromadzonych w dniach 20-21 września w Lublinie rektorów akademii medycznych i dyrektorów szpitali klinicznych, była możliwość kształcenia studentów medycyny w szpitalach klinicznych, które w wyniku reformy systemu ochrony zdrowia stały się samodzielnymi placówkami służby zdrowia. Wyraźnie widać było, że nowa sytuacja zantagonizowała interesy uczelni i szpitali klinicznych. Obecna na spotkaniu Franciszka Cegielska, minister zdrowia, obiecała zająć się problemem kosztów kształcenia studentów w klinikach w najbliższym czasie. Kontrowersje budziła też sprawa utrzymania kosztownej aparatury medycznej, która używana jest w klinikach, pozostając jednak własnością akademii medycznych. Z jednej strony zapewnia ona szpitalom dostęp do najnowocześniejszego sprzętu, a tym samym technik diagnostycznych i procedur leczniczych, z drugiej – obciąża je kosztami eksploatacji tych urządzeń.

R12000

GDAŃSK We wrześniu w Centrum Informatycznym Trójmiejskiej Akademickiej Sieci Komputerowej uruchomiony został superserwer z serii SGI Origin 2000, dostarczony przez ATM. Wyposażony jest on w cztery najnowocześniejsze, wysoko wydajne procesory MIPS R12000. TASK jako pierwsza w Polsce eksploatuje komputery z tymi procesorami. Serwer Origin 2000 połączono w klaser z superkomputerem graficznym Onyx 2, dzięki czemu tworzą one jeden komputer, pracujący pod kontrolą jednego systemu operacyjnego. Zasoby trójmiejskiego centrum komputerowego mogą być wykorzystywane przez użytkowników z innych ośrodków dzięki Krajowej Szerokopasmowej Sieci Akademickiej POL-34.

„Riwiera” jak nowa

WARSZAWA „Riwiera” to jeden z najbardziej znanych akademików Warszawy. Zbudowany przed 35 laty, stał się już niebezpieczny pod względem pożarowym. Po przeprowadzonym ostatnio remoncie oferuje studentom Politechniki Warszawskiej 672 miejsca noclegowe. Obecnie na każdym piętrze mieści się 6 zespołów, składających się z 2 pokojów 3-osobowych ze wspólnym aneksem kuchennym i WC z natryskiem, oraz 3 pokoje 2-osobowe z toaletami. Akademik został wyposażony w nowoczesny system zabezpieczeń przeciwpożarowych. Część mieszkalna „Riwiery” została oddana do użytku 21 września. Inwestycję zrealizowano z funduszu pomocy materialnej dla studentów oraz funduszu pomocy socjalnej dla pracowników uczelni.

Rektor na konsultacjach

LUBLIN 21 września odbyło się pierwsze posiedzenie Rady Konsultacyjnej Rektora UMCS. Rada jest ciałem doradczym, w skład którego wchodzi kilkunastu szefów dużych przedsiębiorstw regionu lubelskiego. Podczas pierwszego spotkania rektor wręczył nominacje członkom Rady. Za kontakty z Radą odpowiedzialny jest prof. Jan Pomorski, prorektor UMCS ds. ogólnych. Jego zdaniem uczelnia potrzebuje wsparcia ze strony menedżerów, gdyż jest jednym z największych przedsiębiorstw w regionie, swoich studentów musi więc przygotować pod kątem wymagań pracodawców, podobnie kierunki i formy kształcenia. Konsultacje członków Rady pomogą także stworzyć przy uczelni wyspecjalizowane centra: Finansów i Bankowości Europy Środkowowschodniej oraz Badania Certyfikacji i Zarządzania Jakością.

Ochrona fauny

SŁUPSK W dniach 21-23 września w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Słupsku odbyła się ogólnopolska konferencja naukowa Bioróżnorodność, zasoby i potrzeby ochrony fauny Polski oraz obrady XVII Zjazdu Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Uczestnicy konferencji stwierdzili, że najważniejszym zadaniem biologów jest ochrona różnorodności biologicznej fauny. Tymczasem wiele grup fauny polskiej jest nie tylko słabo opisanych, ale nawet nierozpoznanych. Należy zatem pilnie te grupy zwierząt skatalogować oraz określić ich zasoby. Nawet najlepiej rozpoznane grupy, jak kręgowce, wymagają badań nad ich rozmieszczeniem, biologią, zagrożeniami. Uczestnicy zjazdu wybrali nowe władze PTZ: prezesem została dr hab. Marta Borowiec z Uniwersytetu Wrocławskiego, a wiceprezesami dr hab. Wojciech Górski, prof. WSP w Słupsku oraz prof. Tadeusz Sywula z Uniwersytetu Gdańskiego.

Automatyka i robotyka

OPOLE W dniach 21-24 września odbyła się XIII Krajowa Konferencja Automatyki. Jej organizatorami były: Komitet Automatyki i Robotyki PAN, Komitet Automatyki Polskiego Stowarzyszenia Pomiarów, Automatyki i Robotyki POLSPAR oraz Wydział Elektrotechniki i Automatyki Politechniki Opolskiej. Obrady prowadzono w 12 sekcjach problemowych. Uczestnicy konferencji odwiedzili Elektrownię Opole SA, gdzie zapoznali się z problematyką funkcjonowania układów automatyki bloków 360 MW, automatyzacji technologii wytwarzania energii elektrycznej, automatyki elektroenergetycznej i automatyki urządzeń cieplnych.

Młodzi naukowcy w UE

WARSZAWA W dniach 22-25 września odbyły się w Salonikach (Grecja) finały Konkursu Prac Młodych Naukowców Unii Europejskiej. Wśród 9 nagrodzonych prac były 2 z Polski. Michał Książkiewicz otrzymał I nagrodę za pracę poświęconą wykorzystywaniu porostów do oceny czystości powietrza, natomiast Maciej Walczak, obecnie student chemii UAM, otrzymał III nagrodę za pracę prezentującą nową metodę chemicznej syntezy aminoalkilofosforanów nukleozydów, która może być wykorzystana w medycynie.

Kompatybilność elektromagnetyczna

ŁÓDŹ Obowiązująca w Unii Europejskiej Dyrektywa 89/336 mówi o tym, że producentom nie wolno wprowadzać na rynek oraz instalować szeroko rozumianego sprzętu elektrotechnicznego, a także np. tak wszechobecnych dzisiaj zabawek zasilanych elektrycznie, jeśli nie spełniają one określonych wymagań związanych z zakłóceniami innych urządzeń. Spełnienie tych wymagań potwierdzone jest znakiem CE. – Zbliżające się wejście Polski do Unii zmusi polski przemysł elektrotechniczny i elektroniczny do podporządkowania się tym wymaganiom – mówi prof. Andrzej Koszmider, przewodniczący Komitetu Naukowego I Krajowego Sympozjum Kompatybilność elektromagnetyczna w elektrotechnice i elektronice EMC ’99 zorganizowanego przez Katedrę Elektrotechniki Ogólnej i Przekładników PŁ. – W przeciwnym wypadku na półkach sklepowych mogą się znaleźć produkty wyłącznie importowane z Unii.

Na linie

KRAKÓW W dniach 22-23 września w AGH odbyła się konferencja Jakość, niezawodność oraz bezpieczeństwo lin i transportu linowego. Transport linowy to nie tylko górskie kolejki linowe, ale przede wszystkim różnego rodzaju dźwigi i windy przemysłowe. Uczestnicy starali się podsumować stan wiedzy oraz określić kierunki rozwoju prac nad bezpieczeństwem transportu linowego w związku z rozpoczętymi negocjacjami z UE. Zadaniem uczonych jest uzgodnienie naszej polityki normalizacyjnej, sposobów oceny bezpieczeństwa oraz metod zarządzania obiektami technicznymi w tej dziedzinie. Omówiono także projekty badawcze z zakresu transportu linowego finansowane przez KBN. Konferencja połączona była z jubileuszem 80-lecia prof. Zygmunta Kaweckiego.

Nagroda Lafue

WARSZAWA Prof. Bronisław Geremek, minister spraw zagranicznych RP, został laureatem tegorocznej nagrody fundacji Pierre’a Lafue. Nagroda w wysokości 40 tys. franków przyznawana jest za książkę z dziedziny historii opublikowaną w języku francuskim lub za całokształt działalności pisarskiej. Geremek otrzymał nagrodę za prace naukowe z historii średniowiecza oraz udział w walce o emancypację Polski i jej integrację z Europą. Jest pierwszym cudzoziemcem w historii tego wyróżnienia.

Prezes z Krzyżem

WARSZAWA 24 września prof. Mirosław Mossakowski, prezes PAN, został odznaczony przez Prezydenta RP Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. Odznaczenie zostało uczonemu przyznane w uznaniu zasług dla rozwoju nauki polskiej. Prof. Mossakowski jest wybitnym neuropatologiem, dyrektorem Centrum Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej PAN w Warszawie.

Łowcy koni

WARSZAWA Kości upolowanych zwierząt, kościane przybory łowieckie, kamienne narzędzia, grudki ochry – ślady obozowiska sprzed 14 tys. lat, odkryli w Wilczycach koło Tarnobrzega archeolodzy z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN. Badania prowadzone przez dr. Jana Fiedorczuka ujawniły, że było to obozowisko łowców koni, usytuowane na wysokim cyplu nad rzeką Opatówką. Jest to najdalej na wschód wysunięte stanowisko kultury magdaleńskiej. Znaleziono już ponad 4 tys. zabytków kościanych i kamiennych, w tym wyroby z kości mamuta. Były też kości upolowanych zwierząt, głównie koni, ale rozpoznano także kości nosorożca, łosia, wilka i bobra.

Merentibus

KRAKÓW 25 września w Uniwersytecie Jagiellońskim odbyła się uroczystość nadania medalu Merentibus prof. Walterowi Oelertowi z Instytutu Fizyki Jądrowej w Julich. Niemiecki uczony jest wybitnym specjalistą w dziedzinie fizyki jądrowej i fizyki cząstek. Jako pierwszy wytworzył atomy antymaterii. Prowadził też badania w zakresie rozpraszania elastycznego i nieelastycznego jąder. Badał reakcje transferu dla różnych układów jądrowych, mechanizmy reakcji jądrowych w oddziaływaniu ciężkich jonów. Prowadził badania nad mezonami. Od 20 lat współpracuje z fizykami z UJ. W ramach tej współpracy powstały w Krakowie 2 habilitacje, 4 rozprawy doktorskie i 9 prac magisterskich. Z udziałem uczonego utworzono w Instytucie Fizyki UJ nowoczesną pracownię detektorów.

Czerniak i fluorescencja

TORUŃ Działający w Uniwersytecie Mikołaja Kopernika Interdyscyplinarny Zespół Optycznych Metod Wczesnego Wykrywania Nowotworów po raz czwarty zorganizował w Toruniu „Białą niedzielę”. 26 września zespół lekarzy dermatologów i onkologów przebadał prawie 800 mieszkańców miasta. U kilku osób wykryto objawy czerniaka i wyznaczono im termin operacji. Dzięki podejmowanym akcjom Zespół odnotowuje wzrost liczby przypadków czerniaka wykrywanego we wczesnym stadium zaawansowania, co daje dużo większe szanse na uratowanie życia chorego. Rośnie również liczba zainteresowanych badaniami, a niektórzy poddają się im co roku.

Doktorat h.c. – prof. Giennadij G. Piwniak

KRAKÓW 29 września nadano tytuł doktora honoris causa Akademii Górniczo-Hutniczej prof. G. G. Piwniakowi. Ten wybitny uczony ukraiński jest twórcą szkoły naukowej w zakresie elektryfikacji zakładów górniczych, od wytwarzania energii, poprzez jej przesył, do konstrukcji i eksploatacji urządzeń elektrycznych w kopalniach i zakładach górniczych. Prof. Piwniak jest autorem 13 monografii, 3 podręczników akademickich, 31 referatów konferencyjnych, 150 publikacji naukowych i 52 patentów. Z jego inicjatywy w 1986 r. została nawiązana współpraca między AGH i Akademią Górniczą w Dniepropietrowsku. Prof. Piwniak jest członkiem Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Przemysłu Naftowego i Gazowego w Polsce, laureatem „Złotej Odznaki” tego Stowarzyszenia.

Najtrafniej o Kaleckim

WARSZAWA 29 września odbyła się w SGH międzynarodowa sesja naukowa upamiętniająca 100-lecie urodzin prof. Michała Kaleckiego. Wzięli w niej udział wybitni zagraniczni i krajowi ekonomiści, specjalizujący się w postkeynesowskiej i heterodoksyjnej ekonomii współczesnej, m.in. prof. prof.: Paul Davidson, Anthony Laramie, Douglas Mair, Malcolm Sawyer, Jerzy Osiatyński. Laureatem konkursu na najlepszy referat poświęcony myśli Michała Kaleckiego na tle współczesnych problemów makroekonomicznych został dr hab. Aleksander Sulejewicz, prof. SGH.

Doktorat h.c. – prof. Amalia Slomiany

ŁÓDŹ 30 września Uniwersytet Łódzki nadał godność doktora honoris causa prof. A. Slomiany. Uczona jest absolwentką UŁ, ale od 1967 r. pracuje w USA, obecnie w New Jersey Dental School i New Jersey Medical School, zajmując się problematyką z pogranicza biochemii, medycyny i biologii molekularnej. Jej dorobek obejmuje 330 publikacji naukowych. Prof. Slomiany jest konsultantem w Narodowym Instytucie Zdrowia USA, członkiem rad naukowych badania zdrowia w Wielkiej Brytanii i Nowej Zelandii. Uczona ofiarowała biofizykom i biochemikom z UŁ stypendia i staże, których łączny czas trwania wyniósł 17 lat. Badania zainicjowane w jej amerykańskiej pracowni są kontynuowane w Polsce.

Profesor w GUS

WARSZAWA Nowym prezesem Głównego Urzędu Statystycznego został prof. Lesław Gajek, dyrektor Instytutu Matematyki Politechniki Łódzkiej. Prof. Gajek jest specjalistą w zakresie statystyki ubezpieczeniowej, szacowania ryzyka ubezpieczeniowego i inwestycyjnego oraz wyceny planów emerytalnych.

Integracja po szczecińsku

SZCZECIN Z wielką pompą rozpoczęła działalność nowa Wyższa Szkoła Integracji Europejskiej. W uroczystościach w Zamku Książąt Pomorskich wzięło udział ok. 80 słuchaczy pierwszego roku. – Szkoła mogła przyjąć blisko 300 osób, jednak podpisanie rejestracji uczelni dopiero 8 września opóźniło proces rekrutacji – mówi prof. Zygmunt Meyer, rektor WSIE. Przygotowanie kadr dla zjednoczenia naszego kraju z UE jest główną przesłanką powołania uczelni. Założycielem WSIE w Szczecinie jest polski oddział Instytutu Organizacji Przedsiębiorstw i Technik Informacyjnych w Padeborn (Niemcy).

Doktorat h.c. – prof. Eugeniusz Dembicki

WROCŁAW 4 października odbyła się uroczystość nadania doktoratu h.c. Politechniki Wrocławskiej prof. E. Dembickiemu. Badania prof. Dembickiego dotyczą mechaniki gruntów i fundamentowania, zwłaszcza metod rozwiązywania zagadnień stanów granicznych, metod obliczeniowych konstrukcji oporowych i wsporczych, zastosowania materiałów syntetycznych do wzmacniania podłoża gruntowego oraz nowoczesnych technik komputerowych w geotechnice. Wyniki prac badawczych są zawarte w ponad 430 publikacjach. Uczony jest doktorem honoris causa Uniwersytetu J. Fouriera w Grenoble, laureatem nagrody naukowej Maxa Plancka i kawalerem francuskiej Legii Honorowej. Od wielu lat współpracuje z Instytutem Geotechniki i Hydrotechniki PWr.

Nagroda Hanny Arendt

WARSZAWA Ośrodek Badań nad Tradycją Antyczną w Polsce i Europie Środkowowschodniej (OBTA) i Kolegium Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych (MISH), eksperymentalne instytucje badawcze i edukacyjne Uniwersytetu Warszawskiego, kierowane przez prof. Jerzego Axera, zostały wyróżnione prestiżową nagrodą im. Hanny Arendt. Nagrodę ustanowiły na początku lat 90. Korber Foundation i Institute for Human Sciences dla wspierania przemian edukacyjnych w Europie Środkowej. W 1995 r. nagrodę tę otrzymała Szkoła Nauk Społecznych przy Instytucie Filozofii i Socjologii PAN. OBTA znalazła się w ścisłym finale kolejno w latach 1996, 1997 i 1998, ale dopiero w tym roku zdobyła – wraz z Instytutem Historii Współczesnej z Pragi – główną nagrodę.

Doktorat h.c. – prof. Manfred Olbertz

WROCŁAW 4 października tytuł doktora honoris causa Akademii Rolniczej we Wrocławiu otrzymał prof. M. Olbertz, specjalista w zakresie melioracji i gospodarki wodnej gleb, który miał decydujący wpływ na tworzenie i rozwój nauk melioracyjnych w byłej NRD oraz na profil kształcenia studentów w Uniwersytecie w Rostocku. Był organizatorem współpracy z wrocławską Akademią Rolniczą ze strony niemieckiej i do przejścia na emeryturę w 1991 roku pełnomocnikiem rektora w tym zakresie.

Obraz i kult

LUBLIN W dniach 6-8 października w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim odbyła się sesja naukowa Obraz i kult, zorganizowana przez Sekcję Historii Sztuki Wydziału Nauk Humanistycznych. Uczestnicy dyskutowali relacje między ikonografią a dostępem do bóstwa, śledząc tę problematykę m.in. w mitologii i filozofii grecko-rzymskiej, w zapisach nowego Katechizmu Kościoła katolickiego, w tradycji ikonograficznej Kościoła prawosławnego, a także w celtyckiej symbolice spirali. Konferencji towarzyszyła wystawa poświęcona pamięci Edyty Stein.

Zasłużony dla UJ

KRAKÓW W październiku wręczono odznaczenia Zasłużony dla UJ dr. Hubertowi Schneiderowi z Ruhr-Universit?t Bochum oraz prof. J?rgenowi Langowi z Politechniki w Zurychu. Pierwszy to wybitny znawca historii stosunków polsko-niemieckich, który dobrze zasłużył się krzewiąc wśród swych studentów wiedzę o naszym kraju. Organizował on od dziesięciu lat coroczną wymianę pomiędzy studentami z Krakowa i Bochum, dając w ten sposób kilkuset adeptom historii nieoceniony skarb wzajemnego poznania się i zrozumienia. Prof. Langa odznaczono w uznaniu jego wielkich zasług w rozwoju współpracy naukowej z Instytutem Fizyki Uniwersytetu Jagiellońskiego w dziedzinie fizyki jądrowej.

Teologia w Białymstoku

BIAŁYSTOK 8 października rozpoczęła działalność Katedra Teologii Katolickiej Uniwersytetu w Białymstoku. Jej kierownikiem został ks. bp prof. Edward Ozorowski. Placówka ma charakter międzywydziałowy i prowadzi fakultatywne zajęcia dla studentów różnych kierunków. Prof. Adam Jamróz, rektor UwB, wyraził nadzieję, że wkrótce w uczelni powstanie wydział teologiczny. W UwB działa też Katedra Teologii Prawosławnej. Jej kierownikiem jest abp Sawa, profesor tytularny, zwierzchnik Kościoła prawosławnego w Polsce. W ten sposób Białystok stał się jedynym polskim ośrodkiem naukowym, w którym równocześnie wykładana jest myśl teologiczna kościołów katolickiego i prawosławnego. Utworzenie katedr teologii ma znaczenie historyczne – tuż po wojnie w Białymstoku działał, zlikwidowany potem przez władze komunistyczne, Wydział Teologiczny Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie.

Kampus na Ursynowie

WARSZAWA Trwają prace nad rozbudową zespołu budynków Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego na Ursynowie. Uczelnia posiada tam ok. 70 ha gruntów, na których zamierza zbudować swoją nową siedzibę. Koncepcję zagospodarowania terenu stworzono w 1997 r. W 1998 oddano do użytku nowy budynek Biblioteki Głównej im. W. Grabskiego. W lipcu br. rozpoczęto budowę obiektu sportowo-rekreacyjnego oraz budynku dla centrum nauczania języków obcych, a w sierpniu – budowę 2 pierwszych budynków naukowo-dydaktycznych o łącznej powierzchni 36 tys. m2. 12 października odbyła się uroczystość wmurowania kamienia węgielnego pod nowe obiekty dydaktyczne. Ogłoszono już przetarg na wykonanie dokumentacji technicznej basenu oraz klinik weterynaryjnych. Wystąpiono o warunki zabudowy dla 2 kolejnych budynków dydaktycznych. Zakończenie podstawowych obiektów kampusu planowane jest na 2005 r.

Bioróżnorodność na Wschodzie

OLSZTYN W dniach 12-14 października w Olsztynie odbyło się seminarium naukowe Bioróżnorodność Europy Wschodniej i problemy jej ochrony, zorganizowane przez Katedrę Ekologii i Ochrony Środowiska Wydziału Biologii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego. W naturalny sposób przedmiotem szczególnego zainteresowania uczestników z Polski, Białorusi i Ukrainy stał się obszar Polesia. Wiele czasu poświęcono najmniejszym mieszkańcom środowiska naturalnego – drobnoustrojom zamieszkującym stawy i źródliska, w istotny sposób wpływającym na np. czystość wody oraz... produktywność stawów rybnych.

„Palma”

ŁÓDŹ Głównym przedmiotem obrad Konferencji Rektorów Łódzkich Szkół Wyższych 13 października była sytuacja w Zakładzie Opieki Zdrowotnej dla Szkół Wyższych „Palma”. Dr Michał Kowalski, dyrektor ośrodka, przedstawił działania, które zmierzają do poprawy jakości pracy oraz obniżenia kosztów funkcjonowania „Palmy”. Oszczędności wynikają m.in. z redukcji zatrudnienia. Do poprawy jakości obsługi pacjentów ma się przyczynić m.in. wprowadzenie całodobowej opieki nad pacjentami, bezpłatnych szczepień przeciw grypie, zakup nowoczesnego ultrasonografu i stołu radiacyjnego. Rektorzy ocenili działalność Rady ds. Nauki przy prezydencie miasta Łodzi, a prof. Stanisław Liszewski przedstawił sytuację Łódzkiego Towarzystwa Naukowego.

Stowarzyszenie

KATOWICE W Katowicach powołano zarząd Stowarzyszenia Przyjaciół Uniwersytetu Śląskiego. Prezesem został prof. Maksymilian Pazdan. Celami Stowarzyszenia są: promowanie i upowszechnianie w regionie i kraju najważniejszych osiągnięć naukowych i dydaktycznych UŚ, stworzenie prouniwersyteckiego lobby w środowisku gospodarki i biznesu, kreowanie wizerunku uczelni w środkach masowego przekazu, formułowanie strategii promocji i działalności informacyjnej uczelni.

Biznes po ukraińsku

WARSZAWA Dwie polskie uczelnie, SGH i Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, są członkami konsorcjum, którego celem jest wspieranie ukraińskich programów edukacji menedżerskiej. Grupa rektorów i dziekanów ukraińskich uczelni ekonomicznych i zarządzania odwiedziła w połowie października Polskę i zapoznała się ze strukturą oraz programami studiów menedżerskich w UJ, WSB w Nowym Sączu, SGH i UWM w Olsztynie.

Doktorat h.c. – prof. Lee E. Preston

ŁÓDŹ 14 października tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Łódzkiego otrzymał prof. L. E. Preston w USA. Uczony ten wykładał m.in. w Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, a ostatnio przez 17 lat był profesorem w Uniwersytecie Maryland. Po przejściu na emeryturę stworzył – na bazie grantu w wys. 2,4 mln USD, przyznanego przez Rząd Stanów Zjednoczonych – projekt Edukacja Menedżerska w Polsce, którego jest dyrektorem. Był organizatorem współpracy Uniwersytetu Maryland z Uniwersytetem Łódzkim.
Opracował Piotr Kieraciński

Współpraca: Białystok – Krystyna Więcko,
Katowice – Dariusz Rott, Kraków – Małgorzata Krokoszyńska, Leszek Śliwa, Lublin – Jadwiga Michalczyk, Elżbieta Mulawa-Pachoł,
Łódź – Ewa Chojnacka, Jadwiga Janik, Barbara Napieraj, Olsztyn – Stanisław Czachorowski,
Opole – Marianna Drzyzga, Szczecin – Leszek Wątróbski, Toruń – Kinga Nemere-Czachowska, Warszawa – Elżbieta Elbe, Andrzej Markert, Barbara Minkiewicz, Elżbieta Misiak-Bremer, Jacek Polkowski, Wrocław – Maria Kisza, Małgorzata Wanke-Jakubowska, Maria Wanke-Jerie.

Co w prasie piszczy?
Prawda i pieniądze

Od dłuższego już czasu można zauważyć w prasie i wydawnictwach popularnonaukowych w rozmaity sposób lansowane poglądy kwestionujące po pierwsze możliwość występowania na ziemiach polskich w młodszych okresach epoki brązu i we wczesnej epoce żelaza – z grubsza XII--II w. p.n.e. – plemion prasłowiańskich (których członkowie mieli być m.in. mieszkańcami słynnego grodu w Biskupinie), po drugie natomiast negujące udział plemion słowiańskich (oprócz germańskich i bałtyjskich) w zasiedlaniu tychże terenów u schyłku starej i w pierwszych wiekach naszej ery. (...) Nietrudno zauważyć, że stanowisko takie reprezentują przede wszystkim niektórzy beneficjanci niemieckich stypendiów naukowych oraz autorzy publikacji sponsorowanych przez Niemców (prof. Tadeusz Malinowski, „Tygodnik Solidarność”, 1.10.1999).
Płacić?

Uporządkowanie problemu finansów uczelni, kosztów studiowania i związanych z tym obciążeń samych zainteresowanych oraz ogółu podatników jest konieczne. Ale autorzy projektu ustawy wybrali ślepą uliczkę. Kluczą, zamiast powiedzieć uczciwie, że nie rozwiąże się tego problemu inaczej, jak tylko wprowadzając powszechne czesne, powiązane z systemem stypendialnym. Kredyty studenckie są dobrym początkiem tej drogi (Ewa Nowakowska, Student w poprawkach, „Polityka”, 2.10.1999).
Humanistyka i popularyzacja

Pragnę podzielić się marzeniem, które nie opuszcza mnie od wielu lat. Jest nim stworzenie wspólnego dla całej humanistyki pisma popularnonaukowego. Niech w nim mówią wieki, ale również o historii sztuki i literatury. Bo przecież wiedza o przeszłości jest wspólna i niepodzielna, choć autorzy programów szkolnych sądzą inaczej. Jest i drugie marzenie (...), żeby potrzeba popularyzacji w ogóle ulegała stopniowemu zanikowi. Aby z jednej strony humaniści pisali tak jasno i klarownie, że mogliby być przez wszystkich bez trudu zrozumiani, z drugiej zaś, aby poziom odbiorców podniósł się na tyle, że nie trzeba się już będzie do niego zniżać (Janusz Tazbir, Popularyzacja – ale jaka?, „Nauka” nr 3/99).
Program Fulbrighta

Program reagował na zmiany polityczne. W epoce zimnej wojny miał zminimalizować skutki wzajemnej wrogości. Dziś w czasach globalizacji ekonomii, koncentruje się na zagadnieniach prawnych, finansowych i biznesowych. (...) Stypendyści określają program mianem inspirującego. Jedzie się, by zrealizować jeden projekt, a wraca z pomysłem kilkunastu następnych. (...) Stypendium uczy zdyscyplinowania i korzystania z nieograniczonych źródeł informacji. (...) Dla wielu stypendystów szokiem jest zetknięcie się z amerykańskim środowiskiem naukowym. Pogoń za cytatami, publikacjami i większą liczbą studentów jest często nie do zniesienia dla wielu Polaków. (...) Program Fulbrighta przygotował nas do reform. Być może kłopoty w Rosji czy na Ukrainie wynikają po trosze z tego, że nie ma tam kadr z podobnym doświadczeniem (Agnieszka Filas, Uczniowie Fulbrighta, „Wprost”, 24.10.1999).
Student-czytelnik

Studenci dzielą się na tych, którzy czytają książki i mają na ich temat swoje zdanie, takich, którzy czytają to, co powinno się przeczytać, takich, którzy nie mogą czytać, bo nie mają na to czasu i wreszcie takich, którzy po prostu nie przepadają za czytaniem książek (Anna Babinicz, Szymborska, Grass, Barańczak, „Życie”, 6.10.1999).
Dobro niższego rzędu?

Dobro niższego rzędu to takie, na które przy wzroście dochodu maleje popyt. Są to więc zwykle tanie, niskogatunkowe towary, z których konsumenci najchętniej zrezygnowaliby, gdyby ich było na to stać. (...) Liczba studentów nie spełnia kryteriów dobra Giffena, nie jest dobrem niższego rzędu ani dla państwa, ani dla firm, ani dla rodziny, ani dla siebie samego. Dlatego też nie można spodziewać się wzrostu liczby studiującej młodzieży w związku ze wzrostem ceny jej kształcenia (Bartosz Ostrowski, Czy student jest dobrem Giffena, „Rzeczpospolita” 12.10. 1999).

Konferencje rektorów

Magnificencje radzą

Obrady w sali senatu UAM

W Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu 10 i 11 października br. spotkali się rektorzy uniwersytetów polskich. Prof. Stefan Jurga, rektor UAM i przewodniczący Konferencji Rektorów Uniwersytetów Polskich, gorąco witał i gratulował dwu nowym członkom KRUP – ks. prof. Romanowi Bartnickiemu z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, który jako rektor ATK uczestniczył zwyczajowo w posiedzeniach KRUP, ale teraz, wraz z powołaniem uniwersytetu, uzyskał pełne członkostwo, oraz nowemu w tym gronie prof. Ryszardowi Góreckiemu z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego.

Było to pierwsze spotkanie w nowej kadencji KRUP, w związku z czym zebrani nakreślili główne kierunki działania konferencji. Wiele miejsca zajęła w dyskusji formuła Uniwersyteckiej Komisji Akredytacyjnej. Rektorzy bardzo wysoko ocenili dotychczasowe działanie UKA – przeprowadzenie akredytacji na pierwszych kierunkach studiów i rozpoczęcie procedur na kilku następnych, a także uzyskanie 4 unijnych grantów w wysokości 400 tys. euro każdy. Umożliwią one dalszy rozwój systemu podnoszenia jakości kształcenia. Wnioski o te granty były tak dobrze przygotowane, że pomimo iż opiewały na kwoty czterokrotnie przewyższające przewidziane w regulaminie, zyskały zdecydowane poparcie i zostały ocenione jako najlepsze ze wszystkich złożonych. Prof. Stanisław Chwirot, dotychczasowy przewodniczący UKA, został po zmianie regulaminu konferencji wybrany ponownie na jej przewodniczącego na nową kadencję.

Uczestniczący w spotkaniu minister Mirosław Handke, przedstawił rektorom najważniejsze szczegółowe rozwiązania zaproponowane w poprawionym, datowanym na 2 września projekcie ustawy i uczestniczył w dyskusji, niejednokrotnie krytycznej wobec przedstawionych propozycji.

W październiku obradowały także inne „branżowe” konferencje rektorów. 15 października zebrali się w Krakowie rektorzy uczelni technicznych, przygotowując opinie o nowej ustawie dla Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich.

(as)

Ministerstwo Edukacji Narodowej

Rektorzy u ministra

20 października br. odbyło się w Ministerstwie Edukacji spotkanie ministra Mirosława Handke z rektorami państwowych szkół wyższych. Dla nowych rektorów, wybranych na kadencję 1999-2002, było to pierwsze takie spotkanie. Pierwsze było także dla rektorów akademii wychowania fizycznego, które zostały włączone do resortu edukacji wraz z przeniesieniem spraw sportu i kultury fizycznej w gestię MEN. Wkrótce, w związku z ustawą o działach, prawdopodobnie wszystkie uczelnie podlegać będą nadzorowi MEN. Na razie trwają prawnicze ustalenia w tej sprawie. Głównym tematem spotkania były sprawy związane z realizacją tegorocznych budżetów uczelni oraz założeniami budżetu państwa na rok przyszły. Przedstawiał je wiceminister Andrzej Karwacki. Projekt budżetu na rok 2000 zakłada wzrost realnych wydatków na szkolnictwo wyższe w sferze wynagrodzeń o 1 proc., a w sferze wydatków pozapłacowych o 2,5 proc. Wyższy ma być natomiast w przyszłym roku wzrost wydatków inwestycyjnych, który wyniesie 10 proc. Przypominając losy przedłożonego przez ministerstwo projektu ustawy o szkolnictwie wyższym minister podkreślił, że istnieje bezpośrednia relacja pomiędzy uregulowaniami prawnymi a wysokością środków na szkolnictwo wyższe w roku przyszłym.

Zapowiedział także intensyfikację prac nad nowym projektem ustawy, z którego postanowiono wyłączyć kontrowersyjne sprawy tytułu i stopni naukowych. Prof. Jerzy Woźnicki, przewodniczący Konferencji Rektorów Autonomicznych Szkół Polskich poinformował, że rektorzy postanowili udzielić wsparcia merytorycznego końcowym pracom resortu nad ustawą. KRASP oddeleguje do współpracy z MEN upełnomocnionych przedstawicieli, tak aby wspólny zespół mógł uzgodnić ostateczne zapisy projektu.

(as)

Piąty Program Ramowy

Bardzo uroczysty początek

Fot. Andrzej Świć

4 września br. Polska została uczestnikiem 5. Programu Ramowego Badań, Rozwoju Technicznego i Prezentacji Unii Europejskiej. Aby nadać temu wydarzeniu odpowiednią rangę, Komitet Badań Naukowych wykorzystał wizytę w naszym kraju Philippe’a Busquina, członka nowo powołanego unijnego rządu, czyli Komisji Europejskiej, odpowiedzialnego za badania i rozwój, i 21 października zorganizował specjalną konferencję inauguracyjną. Warte podkreślenia jest to, że była to pierwsza podróż zagraniczna Philippe’a Busquina i na jej miejsce wybrał właśnie Polskę. W konferencji wzięli udział liczni przedstawiciele polskiego rządu, m.in. premier Jerzy Buzek, Mirosław Handke, minister edukacji, i Jan Kułakowski, pełnomocnik rządu do spraw negocjacji o członkostwo RP w Unii Europejskiej, a także wielu gości z Unii i krajów kandydujących do niej.

– Na tej sali czuję się jak u siebie w domu – powiedział Jerzy Buzek, czym wzbudził żywy oddźwięk licznie zebranych przedstawicieli świata nauki. – Sam nieraz tu bywałem stając do konkursu o granty. Teraz pieniądze, jakie można dostać dzięki temu właśnie programowi, są znacznie większe. Rzeczywiście polscy naukowcy mają szansę uczestniczenia w największym europejskim programie badań, którego budżet w latach 1999-2002 wyniesie blisko 15 mld euro. Średni trzyletni grant dla zespołu może wynieść ok. 100 tys. euro. Na dodatek polscy uczestnicy grantu mogą liczyć na sfinansowanie przez KBN do 90 proc. kosztów krajowych w konkursach ogłoszonych w 1999 roku, a w następnych latach odpowiednio: do 80 proc. w roku 2000, do 70 proc. w 2001 i do 60 proc. w roku 2002. Ponadto w przypadku projektów nieprzyjętych do realizacji w ramach danego konkursu, a ocenionych przez Komisję Europejską jako co najmniej dobre, jednostki krajowe mogą liczyć na ryczałtowe dofinansowanie w kwocie 15 000 zł na podtrzymanie współpracy z partnerami zagranicznymi i pokrycie kosztów ponownego złożenia wniosku. W ramach programu PHARE SCI-TECH II w drodze konkursu zostało przyznanych także 200 dotacji po 2000 euro na przygotowanie wniosków o dofinansowanie przedsięwzięć w ramach 5. PR.

Prof. Andrzej Wiszniewski, przewodniczący KBN, a od niedawna także minister nauki, ma nadzieję, że polscy naukowcy dostaną łącznie w ramach konkursów sumy przewyższające kwotę, jaką musimy wnieść do programu i gorąco namawiał do składania wniosków.

Składka Polski do 5. PR została określona na podstawie stosunku PKB w Polsce i Unii Europejskiej na poziomie 1,65 proc. budżetu Programu, czyli 226 mln euro. Jednocześnie KBN wynegocjował z Komisją Europejską jej obniżenie w poszczególnych latach (wpłata 40 proc. składki w roku 1999, 60 proc. w roku 2000, 80 proc. w 2001 i 100 proc. w 2002). Komisja przyjęła tę propozycję jako modelową w negocjacjach ze wszystkimi krajami zainteresowanymi przystąpieniem do 5. PR. Zgodziła się jednocześnie, żeby 50 proc. tak obliczonej składki zostało pokryte z przyznanych Polsce środków z programu PHARE. Tak więc KBN zapłaci w tym roku nieco ponad 10 mln euro.

Prawo przystąpienia Polski do programów unijnych podlega zasadzie wzajemności. Instytucje naukowe krajów UE mogą przyłączyć się do polskich programów i projektów badawczych na podstawie dwustronnych porozumień z zainteresowanymi jednostkami polskimi. Instytucje zagraniczne muszą przy tym pokrywać wszystkie koszty swojego uczestnictwa.

Informacje o 5. PR dostępne są w dofinansowanych przez KBN punktach kontaktowych i na stronach Internetu (www.kbn.gov.pl/\/PR/). Krajowy Punkt Kontaktowy został utworzony przy Instytucie Podstawowych Problemów Technik PAN w Warszawie (koordynator: dr Andrzej Siemaszko). W drodze konkursu wybrano również 24 regionalne i branżowe punkty kontaktowe (ich listę drukowaliśmy w „FA” nr 7-8/99).

(as)

Uczelnie w statystyce

Kadry i studenci UJ

Fot. Stefan Ciechan

Obecnie w najstarszym polskim uniwersytecie kształci się 29 201 studentów. 18 645 to słuchacze studiów dziennych, wśród których jest 589 obcokrajowców. 7340 osób kształci się na studiach zaocznych, 2780 na wieczorowych, a eksternistycznie studiuje 436 osób. Wraz ze słuchaczami studiów podyplomowych liczba studentów UJ przekracza 30 tys. Liczba słuchaczy studiów doktoranckich jest największa w Polsce i wynosi 1700. Rocznie UJ nadaje ok. 170 stopni naukowych doktora. Studenci kształcą się na 39 kierunkach. Na pierwszy rok przyjęto 7340 studentów. Najwięcej chętnych było na psychologii – 21 osób na 1 miejsce, stosunkach międzynarodowych – 17, biotechnologii – 13,5 oraz socjologii – 12,9. Najmniej chętnych zgłosiło się na kierunek zarządzanie i marketing ze specjalnością zarządzanie w oświacie.

Uniwersytet Jagielloński zatrudnia prawie 3,5 tys. nauczycieli akademickich (wraz z pracownikami bibliotek i instruktorami). 356 osób ma tytuł naukowy profesora. 434 osoby posiadające stopień naukowy doktora habilitowanego zatrudnione są na stanowiskach profesora nadzwyczajnego, docenta i adiunkta. Adiunktów z doktoratami jest 701, asystentów – 1246. Wykładowcy, instruktorzy i bibliotekarze to blisko 700 osób.

(pik)

Nowe fundusze stypendialne w UJ

Królowa i profesor

20 października Senat UJ podjął decyzje o utworzeniu dwóch funduszy stypendialnych. Odpowiadając na propozycję wysuniętą przez dr Mieczysława Pruszyńskiego, brata Ksawerego Pruszyńskiego, aby utworzyć fundację stypendialną wspierającą doktorantów i studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego, opartą na funduszach przesyłanych systematycznie przez Fundację Kulturalną Pruszyńskich w Księstwie Lichtenstein, Senat UJ podjął uchwałę o utworzeniu Funduszu Stypendialnego im. Stanisława Estreichera. Celem Funduszu jest udzielanie pomocy materialnej w formie stypendium pieniężnego wyróżniającym się doktorantom i studentom UJ. Stypendium będzie wręczane każdego roku 28 grudnia w rocznicę śmierci prof. dr. hab. Stanisława Estreichera. Otrzymać je będzie można jednorazowo. Funduszem zarządzać będzie rektor za pośrednictwem Rady Funduszu.

Dla upamiętnienia odnowienia Akademii Krakowskiej w 1400 roku, dokonanego za sprawą Królowej Jadwigi, Senat uczelni utworzył w UJ Fundusz Królowej Jadwigi. Celem Funduszu jest udzielanie stypendiów pracownikom naukowym oraz doktorantom pochodzącym z Europy Środkowowschodniej i krajów bałkańskich na czas ich pobytu w Krakowie. Fundusz powstaje z części zysku uczelni oraz ze środków ofiarowanych uniwersytetowi przez osoby fizyczne lub prawne. Funduszem zarządzać będzie rektor przy udziale Rady ds. Funduszu, powołanej przez Senat. Regulaminy obu funduszy zostaną opracowane w najbliższym czasie.

Leszek Śliwa

Rada Główna Szkolnictwa Wyższego

Skład Rady na VII kadencję

UCZELNIE UNIWERSYTECKIE: prof. Jerzy Błażejowski (UG), prof. Bogdan Fechner (UAM), prof. Bolesław Ginter (UJ), prof. Andrzej Jamiołkowski (UMK), prof. Zdzisław Latajka (Uwr.), prof. Bogdan Lesyng (UW), prof. Józef Musielok (UO), prof. Maksymilian Pazdan (UŚ), prof. Andrzej Pelczar (UJ), ks. prof. Ryszard Rubinkiewicz (KUL), prof. Ryszard Szczygieł (UMCS), dr Tomasz Kozłowski (UMK), dr Ryszard Mojak (UMCS).
UCZELNIE TECHNICZNE: prof. Andrzej Gomuliński (PW), prof. Andrzej Hałas (Pwr.), prof. Wojciech Mitkowski (AGH), prof. Ryszard Parkitny (Pcz.), prof. Jan Ryś (PK), prof. Jerzy Suwiński (PŚ), Aleksander Walczak (WSM Szczecin), dr Anna Błach (PŚ), dr Kazimierz Wańkowicz (PŁ).
UCZELNIE MEDYCZNE: prof. Paweł Lampe (ŚAM), prof. Jan Pawlaczyk (AM Poznań), prof. Radzisław Sikorski (AM Lublin), dr Piotr Łapa (ŚAM).
UCZELNIE ROLNICZE: prof. Andrzej Dubas (AR Poznań), prof. Kazimierz Kosiniak-Kamysz (AR Kraków), prof. Czesława Lipecka (AR Lublin), dr Jan Masłowski (AR Lublin).
UCZELNIE EKONOMICZNE: prof. Marek Capiński (WSB-NLU Nowy Sącz), prof. Witold Małecki (WS Ubezpieczeń i Bankowości, Warszawa), prof. Eugeniusz Rychlewski (WS Handlu i Finansów Międzynarodowych, Warszawa), dr Krzysztof Piskorczyk (Górnośląska WS Handlowa, Katowice).
UCZELNIE PEDAGOGICZNE: prof. Jerzy Kreiner (AP Kraków), prof. Roman Ossowski (WSP Bydgoszcz), dr Maria Baster-Grząślewicz (AP Kraków).
UCZELNIE ARTYSTYCZNE: prof. Henryk Kuźniak (PWSFiTv Łódź), prof. Zofia Urbanyi-Krasnodębska (Amuz. Wrocław), st. wykł. Piotr Botyk (ASP Kraków).
UCZELNIE WYCHOWANIA FIZYCZNEGO: prof. Henryk Grabowski (AWF Kraków), prof. Zdzisława Wyżnikiewicz-Kopp (AWF Gdańsk), dr Andrzej Klimek (AWF Kraków).
UCZELNIE ZAWODOWE: prof. Bogusław Fiedor (WS Bankowa, Warszawa), prof. Jerzy Kurcz (PWSZ Nowy Sącz).

Biblioteki akademickie

HORIZON w UAM

5 października w Bibliotece Uniwersyteckiej w Poznaniu otwarta została nowoczesna wypożyczalnia. W liczącym 300 m2 pomieszczeniu oddano do dyspozycji czytelników – w postaci regałów z wolnym dostępem do książek – księgozbiór dydaktyczny liczący 50 tys. egzemplarzy, głównie podręczników akademickich, skryptów, lektur uzupełniających. W stosowanym w bibliotece systemie komputerowym HORIZON uruchomiono moduł „udostępnianie”, który pozwolił wyeliminować wypełnianie rewersów. Od tego dnia wszystkie książki wypożyczane ze zbioru głównego przechodzą pełną retrokonwersję, dzięki czemu pod koniec roku akademickiego informacja o przeważającej części tzw. księgozbioru aktywnego znajdować się będzie w bazie komputerowej. Wprowadzono także nowy regulamin udostępniania książek, który w większym stopniu chroni interesy studentów i pracowników naukowych, ogranicza natomiast szeroko rozumianą powszechną dostępność zbiorów. Wprowadza także większą precyzję w udostępnianiu książek, poprzez ochronę książek starszych (wydanych do 1970 r.), jednoegzemplarzowych i bardzo często wykorzystywanych. Dzięki nowej wypożyczalni Biblioteka Uniwersytecka stała się dostępna dla osób niepełnosprawnych.

Realizacja przedsięwzięcia była możliwa dzięki dotacji uzyskanej od Fundacji na rzecz Nauki Polskiej w ramach programu LIBRARIUS.

Artur Jazdon

Biblioteka Główna PŁ

Dążenie bibliotek uczelnianych do nowoczesności spełnia się w coraz bardziej skomputeryzowanych systemach obsługujących czytelników i wspomagających pracę bibliotekarzy. W Bibliotece Głównej Politechniki Łódzkiej dzięki pełnemu wdrożeniu komputerowego systemu HORIZON, już od ponad roku opisy katalogowe sporządzane są w tym systemie, a komputerowy katalog dostępny jest dla czytelników na ok. 40 stacjach w 5 agendach biblioteki. W ten sposób katalog kartkowy przeszedł do historii. Swój wygląd zmieniła karta biblioteczna: jest to teraz plastikowy kartonik zaopatrzony w kod kreskowy. Takie kody są również na książkach, dzięki temu wypożyczenia są rejestrowane komputerowo.

W oddziale informacji BG funkcjonuje ciesząca się ogromnym powodzeniem Pracownia Komputerowa, która zapewnia studentom i pracownikom dostęp do Internetu i korzystanie z licznych baz danych na dyskach optycznych kupowanych przez bibliotekę oraz z bezpłatnych i komercyjnych baz on line.

Biblioteka Główna Politechniki Łódzkiej należy do najbardziej nowoczesnych w Polsce. Jej problemem jest zbyt mała powierzchnia. Trwa remont budynku specjalnie dla potrzeb biblioteki.

E.Ch.

Uczelnie w statystyce

Akademia Pedagogiczna w Krakowie

Tradycja krakowskiej uczelni pedagogicznej sięga 1946 r. Utworzono wówczas Państwową Wyższą Szkołę Pedagogiczną. W 1952 r. przemianowano ją na Wyższą Szkołę Pedagogiczną, a w 1973 r. nadano imię Komisji Edukacji Narodowej. Od 1 października br. uczelnia jest Akademią Pedagogiczną im. KEN.

W 1947 r. zatrudniała tylko 2 własnych nauczycieli. W 1956 – już 15 profesorów i doktorów, w 1971 – 48, w 1986 – 72. Obecnie uczelnia zatrudnia 776 nauczycieli akademickich. Jest wśród nich 139 samodzielnych pracowników naukowych, w tym 57 profesorów tytularnych.

Uprawnienia do nadawania tytułu zawodowego magistra uczelnia uzyskała w 1954 r. Od 1959 nadaje stopnie naukowe doktora, a od 1967 – doktora habilitowanego.

W ciągu ponad 50 lat działalności Akademia Pedagogiczna wykształciła 45 tys. absolwentów, wypromowała 761 doktorów i 95 doktorów habilitowanych. W 1976 r. Senat nadał pierwszy doktorat honorowy WSP. Od tej pory godność tę uzyskało 14 osób.

Strukturę AP tworzą cztery wydziały: Humanistyczny, Geograficzno-Biologiczny, Matematyczno-Fizyczno-Techniczny oraz Pedagogiczny. Kształci się na nich blisko 13 tys. studentów.

AP konsekwentnie nastawiona jest na kształcenie nauczycieli różnych dziedzin wiedzy oraz rozwijanie badań z zakresu dydaktyki różnych przedmiotów. Poza badaniami podstawowymi, uczelnia specjalizuje się w opracowywaniu podręczników do szkół wszystkich szczebli. Uznanie zdobyły np. programy nauczania, Błękitna Matematyka – dzieło pracowników Instytutu Matematyki oraz To lubię – autorstwa fachowców z Instytutu Filologii Polskiej.

Uczelnia posiada obserwatorium astronomiczne na górze Suhor w Gorcach, które włączone jest do ogólnoświatowej sieci obserwatoriów (tzw. Teleskop Globalny). Niedawno oddano do użytku krytą pływalnię. Uczelniany Hotel Nauczycielski „Krakowiak” służy nauczycielom zamiejscowym, dokształcających się w AP. Dwa domy studenckie AP, „Zaułek” i „Atol”, dysponują 494 miejscami. Oprócz tego uczelnia wynajmuje 1800 miejsc w domach studenckich AGH.

(pik)

Inwestycje: Politechnika Białostocka

Dydaktyka i rekreacja

Fot. Arch.

Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska Politechniki Białostockiej rozpoczął nowy rok akademicki wzbogacony o nowoczesny budynek naukowo-dydaktyczny. Tzw. część B oddano do użytku 30 września. Projektantem obiektu – podobnie jak wszystkich dotychczasowych budynków PB – jest Waldemar Hinc. Pozwolenie na budowę nowego obiektu uzyskano w grudniu 1998 r., a realizację inwestycji zakończono w sierpniu 1999 r.

Dwukondygnacyjny obiekt ma kubaturę 31 881 m3. Jego powierzchnia netto wynosi 7332 m2, zaś powierzchnia użytkowa – 4742 m2. Znajdują się w nim 4 sale wykładowe, w tym sala audytoryjna o pow. 280 m2 z 219 miejscami w układzie amfiteatralnym. W budynku mieszczą się też laboratoria i pracownie zakładów: Biologii Sanitarnej, Ekologii Krajobrazu, Geotechniki i Budowli Inżynierskich, Oceny Użytkowania i Ochrony Geosystemów oraz Katedry Budownictwa Ogólnego. Studenci i pracownicy Wydziału będą mogli korzystać z umieszczonych w obiekcie, znakomicie wyposażonych siłowni i sauny. Obiekt dostosowany jest do potrzeb osób niepełnosprawnych. Na parkingach przed budynkiem są miejsca dla 184 samochodów.

Magdalena Niedźwiedzka

Nowy rok akademicki

Studenci, studenci...

Nowy rok akademicki rozpoczęło ponad 1,3 mln studentów. Na pierwszy rok przyjęto ponad 374 tys. osób. Na studia dzienne dostało się 173 tys. słuchaczy, a na zaoczne, wieczorowe i eksternistyczne – ponad 200 tys. Uniwersytety przyjęły prawie 50 tys. osób na studia dzienne – 6 tys. więcej niż w roku ubiegłym. Na zaoczne 63 tys. osób, czyli aż o 15 tys. więcej niż w roku ubiegłym. Do grona uniwersytetów dołączył jednak w tym roku Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, co zarazem spowodowało, że zmniejszyła się liczba uczelni rolniczych i pedagogicznych. Państwowe akademie ekonomiczne przyjęły 6,2 tys. osób na studia dzienne oraz 7,6 tys. na zaoczne. Liczby te kształtują się na poziomie zbliżonym do roku ubiegłego. Uczelnie pedagogiczne na studia dzienne przyjęły 11,2 tys. osób, czyli nieco mniej niż w roku ubiegłym, natomiast na zaoczne 14,8 tys. osób – ponad 1000 więcej niż w zeszłym roku. Politechniki przyjęły na pierwszy rok studiów dziennych 53 tys. osób – o 3,5 tys. więcej niż w 1998 r., a na zaoczne blisko 32 tys. W akademiach rolniczych pierwszy rok studiów dziennych rozpocznie 12,3 tys. osób, czyli 1,5 tys. mniej niż w 1998 r., a zaocznie studiować będzie 9,5 tys. osób. Uczelnie teologiczne przyjęły 1000 osób na studia dzienne oraz 1,2 tys. na zaoczne – dwa razy więcej niż w roku ubiegłym.

Uczelnie medyczne przyjęły na pierwszy rok studiów dziennych 3,7 tys. osób, czyli blisko 1000 mniej niż w ub. roku. Uczelnie artystyczne przyjęły 1,6 tys. osób na studia dzienne. Akademie wychowania fizycznego przyjęły na pierwszy rok studiów dziennych 2,2 tys. osób oraz 2,3 tys. na studia zaoczne – o 1000 mniej niż w roku ub. Uczelnie morskie przyjęły 1,2 tys. osób na studia dzienne i 2,5 tys. na studia zaoczne – niemal dwa razy tyle, co w zeszłym roku.

W wyższych szkołach zawodowych w roku akademickim 1999/2000 na pierwszym roku studiów dziennych będzie się kształcić 3,8 tys. studentów, czyli 1,3 tys. więcej niż w roku 1998/99. Na studia zaoczne przyjęto 2,3 tys. osób, czyli blisko 1000 więcej niż w zeszłym roku. Trzeba jednak zauważyć, że przybyło 5 nowych państwowych uczelni zawodowych.

Niepaństwowe szkoły wyższe przyjęły 27 tys. osób na studia dzienne – o 1000 osób mniej niż w roku ub., oraz 74 tys. osób na studia zaoczne – o 20 tys. mniej niż w roku ub.

(mag)

Akademia Górniczo-Hutnicza

Transmisja dwustronna

W dniach 11-13 października w AGH odbyła się Broadband Access Conference, międzynarodowe spotkanie zorganizowane przez Katedrę Telekomunikacji Wydziału Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Elektroniki. Konferencja poświęcona była problematyce szerokopasmowych sieci dostępowych, które umożliwiają użytkownikom domowym i instytucjonalnym dostęp do nowoczesnych usług telekomunikacyjnych, związanych przede wszystkim z serwisami dostępnymi w Internecie.

Tempo rozwoju technik implementowanych w sieciach jest wprost imponujące. Radio potrzebowało prawie 40 lat, aby przyciągnąć 50 mln słuchaczy. Telewizja zdobyła taką widownię w ciągu 13 lat, natomiast Internet na naszych oczach zawładnął światem w ciągu 5 lat. Nie oznacza to bynajmniej, że wszystkie problemy sieci dostępowych zostały już rozwiązane. Większość problemów technicznych jest związana z koniecznością doprowadzenia do naszych domów „szerokiego pasma” dla dwukierunkowego przekazu informacji. Żadna z dwóch istniejących obecnie sieci dostępowych – sieć telefoniczna i sieć telewizji kablowej – nie łączy w sobie wspomnianych cech. Sieć telefoniczna umożliwia, co prawda, dwukierunkową transmisję, ale tempo przekazywania danych jest bardzo wolne. Sieć kablowa rozprowadza dziesiątki kanałów telewizyjnych, ale jest medium jednokierunkowym.

Konferencja w AGH zgromadziła wybitnych ekspertów z całego świata, pracujących w obszarze szerokopasmowych sieci dostępowych. Uczestnicy reprezentowali zarówno ośrodki naukowe, przedsiębiorstwa produkujące sprzęt telekomunikacyjny, jak również operatorów sieci.

Małgorzata Krokoszyńska

Sesja o uniwersytetach środkowoeuropejskich

Nie jest tak źle

Od lewej: prof. Janez Kranjc (Słowenia)
i Sigurd H?llinger (Austria)

Austriacki Instytut Kultury w Warszawie gościł 18 października uczonych z krajów Europy Środkowej, którzy przyjechali, aby porozmawiać o reformach szkolnictwa wyższego w tej części starego kontynentu.
O reformie uniwersytetów austriackich mówił Sigurd H?llinger, wysoki urzędnik tamtejszego ministerstwa, zajmujący się szkolnictwem wyższym. Przemiany te pokazał jako przejście od uniwersytetu sterowanego do autonomicznego. W roku 1997 kilkanaście ustaw regulujących szkolnictwo wyższe zastąpiono jedną. Planuje się jednak dalsze zmiany, zmierzające do decentralizacji uczelni. Uniwersytety działają bowiem w Austrii tak jak urzędy państwowe: nie posiadają osobowości prawnej, a zatrudnieni profesorowie są mianowani dożywotnio. Nie można więc zwolnić nieproduktywnej kadry. Reformy mają doprowadzić do sytuacji, kiedy uniwersytety będą podpisywać z państwem umowy określające świadczenia z obu stron. Inny austriacki gość, Peter Gerlich, mówił o niezadowoleniu i frustracji na austriackich uniwersytetach, które powinny jak najszybciej dostosować się do nowych czasów.

Endre Kiss z Budapesztu krytycznie ocenił decentralizację uczelni na Węgrzech. Autonomia wywołuje dominację czynników i interesów lokalnych, które obniżają poziom – stwierdził. Wolfgang Wippermann z Berlina powiedział, że uniwersytety niemieckie nie mogą być przykładem dla Europy Środkowej, gdyż nie biorą udziału w dyskusji o przeszłości. Janez Kranjc mówił z kolei o reformach szkolnictwa wyższego w Słowenii.

Marek Kwiek (UAM) przedstawił dramat uniwersytetu w epoce globalizacji. Uniwersytet w swej postaci XIX-wiecznej był ramieniem państwa narodowego. Dziś jego rola musi się zmienić.

Inny poznański badacz, Zbyszko Melosik, przedstawił sytuację uniwersytetu w zmieniającym się szybko świecie. Jako obrońca wolności akademickiej i kształcenia ogólnego referent obawia się rozmycia idei uniwersytetu w potoku różnorodnych interesów.

Kazimierz Frieske (UW) widzi polskie reformy w szkolnictwie wyższym jako rozmnożenie autonomicznych podmiotów, które kierują się grupowymi interesami. Proces zmian polega więc na wielowymiarowym konflikcie interesów hamującym dynamikę przemian. Ich mechanizm jest niekontrolowany. Pluralizacja i autonomia organizacyjna wywołują utratę poczucia wspólnej misji i dobra wspólnego.

Zbigniew Drozdowicz (UAM) mówił krytycznie o projekcie ustawy o szkolnictwie wyższym twierdząc, że wymaga on zasadniczych poprawek, np. w kwestii odpłatności za studia czy wieloetatowości. Zdzisław Puślecki (UAM) przedstawił natomiast przekształcenia polskiego szkolnictwa wyższego zmierzające do integracji z UE. Programy UE dla szkolnictwa wyższego w Polsce wysoko ocenił Lucjan Czubiński (UJ). Stwierdził, że miały one najwyższy stopień wykorzystania spośród wszystkich programów pomocowych, wprowadziły naturalne powiązania między kadrą a studentami i sprawiły, że sytuacja szkolnictwa wyższego w Europie Środkowej nie jest taka zła.

Sesję pod nazwą Środkowoeuropejskie uniwersytety na przełomie tysiąclecia zorganizowali ze strony polskiej Fundacja HUMANIORA z Poznania i Instytut Socjologii UW, a ze strony austriackiej, prócz Instytutu Kultury, Austriackie Towarzystwo Studiów Środkowoeuropejskich z Wiednia.

(fig)

Uniwersytet Mikołaja Kopernika

Nie tylko Krzyżacy

W dniach 24-25 września w Uniwersytecie Mikołaja Kopernika odbyła się dziesiąta międzynarodowa konferencja z cyklu Ordines militares – Przeszłość i teraźniejszość zakonów rycerskich. Recepcja idei a rzeczywistość, zorganizowana przez Instytut Historii i Archiwistyki UMK. Konferencje z tego cyklu (rozpoczęte w 1981 r.) wyrosły na najważniejsze forum europejskie poświęcone dziejom zakonów rycerskich w świecie chrześcijańskim. Jest to jedyne międzynarodowe kolokwium średniowieczne w Polsce, zwoływane nieprzerwanie i regularnie przez tak długi okres. Spotkania gromadzą specjalistów nie tylko największych i najbardziej znanych zakonów, powstałych w Ziemi Świętej: templariuszy, joannitów i Krzyżaków, lecz także tych o charakterze regionalnym, np. calatravensów w Hiszpanii czy kawalerów mieczowych w Inflantach. Uczestnikami konferencji byli historycy reprezentujący – poza ośrodkami polskimi – kilkanaście krajów, zwłaszcza Niemcy, Anglię, Danię, Rosję, Litwę, Austrię, w tym także księża zakonu krzyżackiego z Wiednia. Poruszano sprawy dzisiaj aktualne w badaniach, śledząc realia historyczne zakonów rycerskich i recepcję ich dziejów w czasach najnowszych. Na przedstawienie historii zakonów rycerskich często olbrzymi wpływ miała polityka, czego dobrym i najbardziej znanym przykładem jest zakon krzyżacki. Okazuje się jednak, że dzieje innych zakonów rycerskich także były wypaczane dla celów ideologicznych.

Badania środowiska toruńskiego nad zakonem krzyżackim rozpoczął w 1945 r. prof. Karol Górski, a jego uczniowie kontynuują je do dzisiaj. Przez długie lata propaganda głosiła, że działalność zakonu krzyżackiego nad Bałtykiem jest jedną z poważniejszych przeszkód w unormowaniu się powojennych stosunków polsko-niemieckich. Dopiero w latach 70. okazało się, że polscy i niemieccy naukowcy potrafią odrzucić panujące stereotypy i dojść do porozumienia. Historycy toruńscy zawsze dbali o to, aby rolę zakonu niemieckiego w północnej Europie przedstawiać w kontekście innych zakonów rycerskich – pod kątem politycznym, gospodarczym, społecznym i kulturalnym. Tak też zawsze planowali program Ordines militares. Ostatnie spotkania finansowała Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej i Ministerstwo Edukacji Narodowej. UMK pokrywał koszty publikacji materiałów konferencyjnych, które ukazują się w językach: niemieckim, angielskim i francuskim (jest już 9 tomów).

Podczas wrześniowej konferencji prof. Zenon Hubert Nowak, jeden z głównych organizatorów Ordines militares, otrzymał od swoich współpracowników i przyjaciół księgę pamiątkową z okazji 65-lecia urodzin i 40-lecia pracy twórczej.

Kinga Nemere-Czachowska

Nagrody FNP ’99

Fundacja na rzecz Nauki Polskiej po raz ósmy przyznała wybitnym polskim naukowcom swe doroczne nagrody, zwane „Polskimi Noblami” które uznawane są za najbardziej prestiżowe krajowe wyróżnienia naukowe.

W dziedzinie nauk humanistycznych i społecznych nagrodę przyznano prof. Mieczysławowi Tomaszewskiemu z Akademii Muzycznej w Krakowie za dzieło Chopin. Człowiek, dzieło, rezonans, stanowiące nową, oryginalną syntezę wiedzy o wielkim kompozytorze.

Nagrodę w dziedzinie nauk przyrodniczych i medycznych otrzymał prof. Maciej Żylicz z Międzyuczelnianego Wydziału Biotechnologii Uniwersytetu Gdańskiego i Akademii Medycznej w Gdańsku za badania nad białkami regulatorowymi w systemie obrony komórki przed skutkami zmian środowiska zewnętrznego.

Laureatem nagrody FNP w dziedzinie nauk technicznych został prof. Zdzisław Kowalczuk z Wydziału Elektroniki, Telekomunikacji i Informatyki Politechniki Gdańskiej. Uhonorowano go za badania w zakresie automatyki, dotyczące projektowania adaptacyjnych układów sterowania procesami czasu ciągłego.
Tym razem nie przyznano nagrody w dziedzinie nauk ścisłych.

Wysokość tegorocznej nagrody to 50 tys. zł (wolnych od podatku dochodowego od osób fizycznych).
Uroczyste wręczenie nagród odbędzie się 7 grudnia br. w Zamku Królewskim w Warszawie.

(mag)

Królewska Akademia Nauk w Sztokholmie

Nagrody Nobla ‘99

Najbardziej prestiżową nagrodę świata otrzymał w tym roku tylko jeden Amerykanin, w dodatku z podwójnym obywatelstwem. Jednak ośrodki naukowe z USA mają swych reprezentantów wśród laureatów, co nie zmienia faktu, że w tym roku górą była Europa.

W dziedzinie medycyny uhonorowano G?ntera Blobela, niemieckiego uczonego pracującego w Rockefeller University w Nowym Jorku, za odkrycie peptydów sygnalnych, czyli wewnętrznych sygnałów, które kierują transportem i lokalizacją białek w komórce. Te podstawowe badania mogą mieć istotny wpływ na leczenie wielu groźnych chorób.

Dwaj uczeni holenderscy, Gerardus ‘t Hooft z Uniwersytetu w Utrechcie i Martinus Veltman, emerytowany profesor z Bilthoven, otrzymali nagrodę w dziedzinie fizyki za badania nad strukturą kwantową oddziaływań elektrosłabych. Umiejscowili fizykę cząstek elementarnych na stabilnym fundamencie matematycznym – czytamy w uzasadnieniu Akademii.

W dziedzinie chemii laureatem został Ahmed H. Zewail, Amerykanin i Egipcjanin, pracujący w California Institute of Technology w Pasadenie, USA, za badania nad stanami przejściowymi reakcji chemicznych przy użyciu spektroskopii femtosekundowej. Specjalna kamera, którą sam skonstruował, pozwala na obserwowanie ruchów atomów w cząsteczkach w świetle krótkich błysków lasera.

Kanadyjczyk Robert Mundell, profesor Uniwersytetu Columbia w Nowym Jorku, za prace nad makroekonomiczną współzależnością państw dotyczące wpływu polityki pieniężnej i podatkowej na integrację międzynarodowych rynków kapitałowych, otrzymał nagrodę w dziedzinie ekonomii. Jego prace były inspiracją dla pokoleń badaczy, którzy doprowadzili Europę do obecnego rozkwitu gospodarczego – uzasadnili swój werdykt członkowie Akademii.

Nagrodą literacką za całokształt twórczości wyróżniono niemieckiego pisarza G?ntera Grassa. Według szwedzkich akademików, pisarz (autor m.in. tzw. trylogii gdańskiej, czyli powieści Blaszany bębenek, Kot i mysz, Psie lata) w bajkach przepełnionych czarnym humorem maluje zapomniane oblicze Historii.
Komitet Noblowski przy norweskim parlamencie Storting w Oslo przyznał pokojową Nagrodę Nobla francuskiej organizacji „Lekarze bez granic”, w uznaniu dla ich pionierskiej działalności humanitarnej na różnych kontynentach. Laureaci ratowali zdrowie i życie, m.in. uciekinierów z Wietnamu, ruandyjskich Hutu, kosowskich Albańczyków, a ostatnio – ofiar trzęsienia ziemi w Turcji.

(mer)

Badania naukowe

Na szlaku Ottona III

Badania archeologiczne i studia historyczne pozwoliły szczegółowo odtworzyć trasę cesarza Ottona III w czasie jego pielgrzymki do Gniezna w 1000 roku. Interdyscyplinarny projekt badawczy „Trakt Cesarski” realizowany jest przez Muzeum Archeologiczne w Poznaniu, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza oraz Instytut Archeologii i Etnologii PAN, przy współpracy historyków niemieckich. Badaniami kieruje dr Maciej Przybył z Muzeum Archeologicznego.

W 1999 r. prowadzone były prace terenowe – rozpoznawanie poszczególnych odcinków trasy. Przeprowadzono też weryfikację materiałów ze starszych wykopalisk archeologicznych oraz badania źródeł historycznych. Projekt zakończy się w marcu 2000 r. – w 1000. rocznicę zjazdu gnieźnieńskiego – wystawą i sesją naukową w Muzeum Archeologicznym w Poznaniu.

Z kronik historycznych wiadomo, że cesarz Otto III jeszcze 1 stycznia 1000 r. był w Weronie we Włoszech, 17 stycznia bawił już w Ratyzbonie w Bawarii, w połowie lutego znajdował się w Miśni. Podróżował wzdłuż głównego szlaku z Łużyc przez Dolny Śląsk do Wielkopolski.

Ok. 23-24 lutego znalazł się w Iławie – dzisiejszej Szprotawie – nad Bobrem, gdzie powitał go Bolesław Chrobry. Od przeprawy przez Odrę w Głogowie trasa wiodła przez grody: Łoniewo, Krzywiń, Śrem, Bnin, Poznań, Ostrów Lednicki do Gniezna. W Poznaniu cesarz był 3 marca. Zjazd Gnieźnieński trwał od 7 do 10 marca. Potem Otto ruszył w drogę powrotną przez Międzyrzec do Magdeburga, gdzie dotarł ok. 24 marca.

Podejmując dostojnego gościa Bolesław Chrobry pokazał mu zachodnią i centralną część swego państwa. Wykorzystał też przyjazd Ottona dla potrzeb propagandy wewnętrznej – wizyta cesarza podnosiła prestiż polskiego władcy.

(markert)

Modele szkolnictwa wyższego

Sejmowa Komisja Edukacji, Nauki i Młodzieży, wspólnie z Polskim Komitetem ds. UNESCO oraz Biurem Studiów i Ekspertyz Kancelarii Sejmu, zorganizowała 24 września międzynarodową konferencję Modele szkolnictwa wyższego. Oprócz posłów w spotkaniu uczestniczyli także przedstawiciele środowisk akademickich oraz eksperci z Polski, Niemiec, USA, Wielkiej Brytanii i Włoch.

– Przygotowujemy się do zmiany ustawy o szkolnictwie wyższym i chcemy dokładnie zapoznać się z funkcjonowaniem różnych modeli szkolnictwa wyższego na świecie. Dotyczy to szczególnie problemów jakości kształcenia, edukacji ustawicznej i finansowania szkolnictwa wyższego – powiedziała Grażyna Staniszewska, przewodnicząca sejmowej komisji.

Przed szkolnictwem wyższym, zwłaszcza uniwersytetami, stają trudne problemy. Uczelnie zamieniają się w fabryki produkujące ogromne rzesze absolwentów, tracą swoją tożsamość, zrywając związki nauczania z pracą badawczą.

– Uniwersytety – instytucje naukowe o prawie tysiącletniej tradycji – powstawały jako placówki rozwijające wolne, nieskrępowane myślenie. Tworzyły własną przestrzeń wolności i wyznawanych wartości – powiedział Wojciech Pałkowski, sekretarz generalny Polskiego Komitetu UNESCO. Tę rolę uniwersytety powinny zachować w przyszłości. Trzeba tylko rozstrzygnąć problemy: jak pogodzić wzrastającą liczbę studentów z utrzymaniem wysokiego poziomu nauczania, jak zarządzać uczelniami w warunkach rosnących potrzeb i kosztów, w jaki sposób środowiska akademickie przy zachowaniu własnej tożsamości mają się otwierać na problemy lokalne i globalne?

– Ustawa o szkolnictwie wyższym w 1990 r. przyznała uczelniom autonomię i umożliwiła ich modernizacje i rozwój, pozwoliła na odideologizowanie programów kształcenia i dostosowanie ich do nowych potrzeb gospodarczych i społecznych – przypomniał prof. Jerzy Zdrada, wiceminister edukacji.

W ciągu ostatniego 10-lecia nastąpił znaczny rozwój szkolnictwa. Przybyło 14 wyższych szkół państwowych – w tym nowe uniwersytety w Opolu, Olsztynie i Warszawie – oraz 150 uczelni prywatnych. Liczba studentów wzrosła z 364 tys. w 1990 r. do ponad 1,3 mln w roku bieżącym. Wiele nowych uczelni powstało w miastach, gdzie nie było wcześniej tradycji akademickich, m.in.: w Płocku, Krośnie, Ełku, Gorzowie, Jarosławiu, Legnicy.

Rozpoczyna się porządkowanie struktury szkolnictwa wyższego. Ministerstwo Edukacji Narodowej, któremu podlega obecnie 55 uczelni, przejmie nadzór nad uczelniami podlegającymi innym resortom – medycznymi, artystycznymi, morskimi. Wszystkie cywilne uczelnie państwowe będą podlegać MEN. W dalszej perspektywie będzie się dążyć do łączenia uczelni wąskoprofilowych oraz tworzyć nowe uniwersytety.

Stara ustawa wyczerpała już swoje możliwości. Potrzebne są nowe rozwiązania prawne, zapewniające utrzymanie wysokiego poziomu kształcenia. Nowe warunki wymagają także zmiany sposobu finansowania wyższych uczelni. Aby ułatwić sobie ocenę propozycji przedstawianych w projekcie ustawy, posłowie zapoznali się z systemami finansowania i organizacji szkolnictwa wyższego w Niemczech, Wielkiej Brytanii i USA.

mar

Prezydium PAN

Najważniejszymi punktami obrad październikowego posiedzenia Prezydium Polskiej Akademii Nauk było miejsce i rola PAN w kształtowaniu proinnowacyjnej polityki państwa, przejście Instytutu Problemów Jądrowych w Świerku oraz Instytutu Fizyki Jądrowej w Krakowie w struktury PAN oraz przedstawienie kandydatur do medalu im. Mikołaja Kopernika.

Pierwszy punkt obrad referowali prof. prof. Bogdan Ney i Kazimierz Thiel. Ponieważ nie ma zbyt wielu pieniędzy na naukę, należy skupić się na wybranych dziedzinach. Kryterium doboru, z racji braku jasnej polityki naukowej i proinnowacyjnej państwa, mogą stanowić np.: tematyka V Programu Ramowego UE, znaczenie tych badań dla rozwoju określonej dyscypliny naukowej, preferencje Komitetu Badań Naukowych. Do takich problemów zaliczyć można np.: poszukiwanie nowych materiałów, wyrobów i technologii, łączność i transport, badania dotyczące skutków środowiskowych działalności człowieka. Każdy temat badawczy o charakterze aplikacyjnym musi mieć, już na etapie zatwierdzania i pozyskiwania środków na realizację, w miarę jednoznacznie określone zastosowanie wyników badań oraz uzasadnienie wyższości proponowanych rozwiązań od dotychczas stosowanych. – Ocenić także należy tzw. ryzyko badawcze, prawdopodobieństwo otrzymania prognozowanych wyników. Wniosek o ustanowienie i sfinansowanie takiego projektu powinien też być poparty informacjami o zainteresowaniu potencjalnych użytkowników i możliwości wdrożenia wyników proponowanych badań – zauważył prof. Mirosław Mossakowski, prezes PAN, w podsumowaniu dyskusji.

Członkowie Prezydium uznali za celowe sfinalizowanie działań zmierzających do przejścia dwóch placówek badawczych polskiej atomistyki – Instytutu Problemów Jądrowych w Świerku i Instytutu Fizyki Jądrowej w Krakowie – do struktur Akademii.

Prof. Włodzimierz Ostrowski, wiceprezes PAN, przedstawił kandydatów do medalu im. M. Kopernika. Prezydium postanowiło przyznać odznaczenie prof. Fran?ois Chapevillowi, francuskiemu biologowi molekularnemu, polskiego pochodzenia, członkowi zagranicznemu PAN, oraz prof. Saturninowi Zawadzkiemu, wybitnemu specjaliście w zakresie gleboznawstwa melioracyjnego, który od lat prowadzi badania nad genezą i ewolucją gleb hydrogenicznych, zajmuje się kartografią i klasyfikacją gleb oraz fizycznymi i wodnymi właściwościami gleb.

Ostatnim punktem obrad było zatwierdzenie nowego składu Rady Upowszechniania Nauki. Tworzą ją: Witold Błachowicz, red. nacz. „Nauki i Przyszłości”, prof. Magdalena Fikus z Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN, Andrzej Gorzym, red. nacz. „Wiedzy i Życia”, Jerzy Jasiuk, dyr. Muzeum Techniki w Warszawie, Krzysztof Michalski z I Programu Polskiego radia oraz prof. Wilibald Winkler z Politechniki Śląskiej, wiceminister edukacji.

II Światowy Kongres
Bankowania Tkanek

Od 35 lat działa Centralny Bank Tkanek w Warszawie, którego dorobek jest niezwykle wysoko oceniany. Dlatego właśnie tu odbył się w dniach 7-19 października II Światowy Kongres Bankowania Tkanek, zwołany przez 3 największe w świecie stowarzyszenia zajmujące się bankowaniem tkanek: Amerykańskie Towarzystwo Banków Tkanek (AATB), Europejskie Towarzystwo Banków Tkanek (EATB) i Towarzystwo Chirurgiczne Banków Tkanek Azji i Regionu Pacyfiku (APASTB).

Bankowanie tkanek polega na pozyskiwaniu ich ze zwłok lub od żyjących dawców, zabezpieczaniu przed zakażeniem, skrupulatnym skontrolowaniu, czy ich przeszczepienie nie będzie ryzykowne dla biorcy, przygotowaniu przeszczepów i udostępnieniu ich lekarzom. W licznych operacjach odtwórczych przeszczepy tkanek wykonywane są w celu zmniejszenia lub usunięcia niesprawności organizmu. – Kolejne lata przynoszą wiele dowodów na to, że stosowanie przeszczepów biostatycznych stanowi dużą szansę dla pacjentów i lekarzy, zmniejszając znacznie poziom inwalidztwa i ratując życie – powiedział prof. Janusz Komender, przewodniczący Wydziału VI Nauk Medycznych PAN i zarazem przewodniczący komitetu organizacyjnego Kongresu.

Na spotkanie przybyło ok. 220 specjalistów z 36 krajów świata. Przedstawili oni ponad 180 wykładów i opinii o rozwoju bankowania tkanek i o postępie nauk medycznych, które umożliwiają rozwój transplantologii klinicznej. Obrady w sekcjach dotyczyły m.in.: aspektów etycznych i prawnych pobierania i przeszczepiania tkanek, rozwoju i standaryzacji metod konserwowania komórek i tkanek po przeszczepieniu, sterylizacji radiacyjnej przeszczepów tkankowych, konserwowania i bankowania żywych komórek, konserwacji i przeszczepiania zastawek serca i naczyń krwionośnych, przebudowy przeszczepów kości i regeneracji tkanki kostnej, zastosowania tzw. alloprzeszczepów w rekonstrukcjach ortopedycznych, konserwowania i przeszczepiania tkanek oka, leczenia oparzeń i zastosowania przeszczepów tkankowych w rekonstrukcji twarzy.

ELE

Centra Doskonałości

Propagowana od kilku lat przez prof. Mirosława Mossakowskiego idea powołania tzw. Centrów Doskonałości staje się faktem. KBN, wspólnie z Fundacją na rzecz Nauki Polskiej, zaproponował granty na tego rodzaju działalność.

Centrum Doskonałości to zespół naukowców z różnych placówek, zajmujących się realizacją określonego programu badawczego i współpracujących z instytucją lub przedsiębiorstwem, które zainteresowane jest wykorzystaniem wyników badań. Skład zespołu oraz wyposażenie placówek naukowych miałoby być odpowiednie do realizacji podjętych zadań. Program powinien nie tylko dobrze określać cel badawczy i metodykę, ale także obok badań podstawowych obejmować praktyczne zastosowania wyników prac.
Ogłoszony pod koniec września konkurs ma wyłonić 3-5 zespołów, które będą pilotażowymi centrami na lata 2000-2002. W pierwszym roku działalności centra będą finansowane ze środków programu PHARE SCI-TECH II w wysokości ok. 50 tys. euro każde.

INNOWACJE ’99

W dniach 6-8 października pod patronatem Przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych odbyła się w Gdyni II Międzynarodowa Wystawa Wynalazków INNOWACJE ’99. Złoty Medal Światowej Organizacji Własności Intelektualnej otrzymało przedsiębiorstwo INSTALEX-BIOOX za reaktor typu BIOSET do biologicznego usuwania azotu i fosforu. To samo urządzenie otrzymało także Puchar Prezesa Państwowej Agencji Techniki i Technologii. Grand Prix Wystawy przyznano prof. Zhang Qishanowi z Chin za „defibrase for injection”. Puchar Ministra Gospodarki otrzymał Przemysłowy Instytut Elektroniki z Warszawy za „piec rurowy” oraz „stanowisko do badania reaktywności koksu”. Puchar Przewodniczącego KBN otrzymał Instytut Optoelektroniki WAT za „fluorescencyjne spektrometry światłowodowe do diagnostyki medycznej”. Puchar Prezesa Stowarzyszenia Polskich Wynalazców i Racjonalizatorów otrzymał Instytut Technologii Eksploatacji z Radomia za: „przewoźne urządzenie do uzdatniania amoniakalnych olejów sprężarkowych, kompozyty do regeneracji powierzchni ślizgowych oraz nietoksyczny biały smar do łożysk tocznych i ślizgowych”.

Nowelizacja ustawy o JBr

12 października Rada Ministrów przyjęła projekt nowelizacji ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych. Nowy projekt przewiduje, że statut będzie nadawany JBR-om przez organ nadzorujący. Organ nadzorujący będzie miał także większe uprawnienia, polegające m.in. na umieszczaniu w planie pracy instytutów zadań, wynikających z bieżących potrzeb jednostki nadzorującej. Utworzenie JBR będzie możliwe na podstawie rozporządzenia. JBR-y będą mogły tworzyć zakładowe systemy nagród. W projekcie nowelizacji ustawy znalazły się także zapisy dotyczące etyki badań naukowych: zaproponowano, aby nieuczciwość naukowa nie podlegała przedawnieniu, a ci, którzy ją popełnią nie mogli pełnić funkcji kierowniczych.

Nowelizacja ustawy o utworzeniu KBN

19 października Rada Ministrów zaakceptowała projekt nowelizacji ustawy o utworzeniu KBN. Najważniejsza zmiana polega na tym, że miejsce dwóch działających dotychczas komisji zajmie 12 zespołów, w skład których będzie wchodziło 60 wybranych specjalistów poszczególnych dziedzin nauki. Zaproponowano powołanie zespołów zajmujących się badaniami na rzecz obronności kraju oraz działalnością wspomagającą badania naukowe. Zmianie ulega także zakres zadań i kompetencje przewodniczącego KBN.

Uwagi.