Oficyna, jako największe wydawnictwo w Częstochowie, otrzymuje zlecenia
na druk publikacji od Urzędu Miejskiego oraz samorządu lokalnego.

Piotr Kieraciński

Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Częstochowie jest samodzielną jednostką administracyjną uczelni, podlegającą prorektorowi ds. nauki. Istnieje od ponad 25 lat. Pierwsza drukowana praca została w częstochowskiej WSP wydana na powielaczu w 1974 r. W 1975 utworzono w uczelni stanowisko pełnomocnika ds. wydawnictw. Wkrótce potem powstała Sekcja Wydawnictw, która za jakiś czas przekształciła się w Samodzielną Sekcję Wydawnictw, by w końcu zostać po prostu Wydawnictwem Wyższej Szkoły Pedagogicznej. Stanisław Podobiński pracuje w oficynie od 1988 r., a kieruje nią od 1992. Samodzielność wydawnictwa polega na tym, że ma ono prawo zawierania umów z podmiotami spoza uczelni, samo tworzy plan wydawniczy, ma wydzieloną przez Senat WSP z budżetu uczelni pulę środków. Oprócz prorektora wpływ na działalność oficyny mają inne uczelniane instytucje. Pierwszą jest Komitet Redakcyjny – obieralne społeczne ciało, związane z kadencją rektorską. Komitet ma pieczę nad merytoryczną stroną działalności wydawnictwa, np. ustala recenzentów książek, decyduje o nakładach, zgłasza prace do nagród. Komitet pracuje także nad planem wydawniczym, który stanowi podstawę rocznej działalności oficyny. Plan wydawniczy zatwierdzany jest przez Senat WSP. Z ramienia Senatu działalność wydawniczą nadzoruje Senacka Komisja ds. Wydawnictw. O ile Komitet pełni funkcje doradcze i wspierające – merytoryczne, o tyle Komisja Senacka pełni funkcje kontrolne.

PLAN WYDAWNICZY

Wydawnictwo zatrudnia siedem osób. Teksty publikacji trafiają do wydawnictwa w postaci dyskietek oraz dwóch wydruków. Rzadko zdarza się, że starsi profesorowie, którzy nie posługują się komputerem, przynoszą maszynopis lub rękopis. Pracownicy redagują teksty, przełamują je i robią korektę. Przełamany tekst trafia do recenzji. Potem z autorami ustala się ostateczną jego wersję. Pracownicy wydawnictwa sporządzają – o ile takowego nie dostarczy autor – streszczenie pracy w obcym języku. Także okładki projektuje zazwyczaj jeden z pracowników. Ostatnim etapem pracy nad książką jest zrobienie kalki. W tej postaci praca kierowana jest do druku. Oferta druku z prośbą o kalkulację wysyłana jest do kilku drukarni (zazwyczaj 3-4) i ta, która przedstawi najkorzystniejszą cenowo i terminowo ofertę, dostaje zlecenie na druk książki.

Materiały do druku gromadzone są w wydawnictwie do 15 czerwca każdego roku na rok następny. W późniejszym terminie oficyna przyjmuje do druku jedynie prace habilitacyjne i tzw. książki profesorskie. Na ich wydanie rezerwuje się zawsze w budżecie wydawnictwa ok. 30 tys. zł. W trybie nadzwyczajnym przyjmowane są do wydania także pozycje, których druk w całości sfinansuje zleceniodawca.

W oparciu o materiały, które autorzy złożą do połowy czerwca, tworzony jest plan wydawniczy – ulega on potem jedynie nieznacznym modyfikacjom. Okres od połowy czerwca do końca września przeznaczony jest na recenzje. Recenzenci powoływani są zazwyczaj spośród uczonych spoza uczelni. Przed końcem roku plan wydawniczy zatwierdzany jest przez Senat, który decyduje o wysokości rocznej dotacji działalności wydawniczej.

POLITYKA WYDAWNICZA

W ostatnich latach Wydawnictwo WSP w Częstochowie publikuje ok. 150 tytułów rocznie. Gdy dyr. Podobiński rozpoczynał pracę na stanowisku szefa oficyny, wydawano ok. 70 tytułów. Oznacza to znaczący rozwój działalności wydawniczej uczelni. Zdaniem Stanisława Podobińskiego, wzrost ten wynika nie tylko z aktywności pracowników oficyny, ale przede wszystkim z presji środowiska naukowego na publikacje i ich roli w ocenie dorobku naukowego. Zjawiska te sprawiają, że coraz więcej autorów zgłasza się do wydawnictwa z propozycją publikacji książek.

Cykl wydawniczy proponowany przez Wydawnictwo WSP trwa około roku. Sporo jednak wyjątków od tej reguły. Pierwszym są wspominane już książki habilitacyjne i profesorskie. Te pierwsze oficyna WSP publikuje w terminie do 3 miesięcy od momentu złożenia w wydawnictwie. Także publikacje zamawiane przez podmioty, które są gotowe sfinansować ich wydanie, drukowane są znacznie szybciej. Czasami wymagania sponsorów publikacji – np. Komitetu Badań Naukowych – sprawiają, że cykl produkcji książki jest znacznie krótszy.

Wydawnictwo prowadzi politykę wydawniczą określoną przez Senat uczelni w regulaminie wydawniczym. – Dopuszczamy możliwość druku nie tylko książek pracowników uczelni, ale także emerytów oraz autorów pracujących w naszej uczelni na części etatu lub tylko współpracujących z nami naukowo – mówi prof. Janusz Berdowski, prorektor WSP odpowiedzialny za działalność wydawniczą. Rektor Berdowski przypomina też, że ok. 30 proc. tytułów to skrypty lub podręczniki akademickie. Są to pozycje, które przynoszą dochody, a przynajmniej ich sprzedaż pokrywa koszty wydania. Obecnie uczelniana dotacja na działalność wydawniczą wynosi ok. 350 tys. zł. Ze sprzedaży książek Wydawnictwo WSP uzyskuje dodatkowo ok. 150 tys. zł. Oznacza to, że bieżące koszty funkcjonowania oficyny (na które składają się głównie płace personelu) są pokrywane ze sprzedaży książek.

Rektor Berdowski mówi o nowej polityce wydawania podręczników i skryptów, którą zaproponowały w tym roku władze uczelni: zamówienie na druk tych pozycji będą składać poszczególne wydziały, które mają najlepsze rozeznanie, co do potrzeb w tym zakresie. One też odpowiadają finansowo za druk i sprzedaż książek. – Chodziło nam o racjonalizację działalności wydawniczej w obszarze książki dydaktycznej – mówi prof. Berdowski. – Na razie zaowocowało to zmniejszeniem liczby tytułów podręczników skierowanych do druku. Mamy wrażenie, że wydziały starają się być ostrożne. Zapowiada równocześnie, że ta polityka wydawnicza będzie nadal kontynuowana. Książki edukacyjne pełnią w działalności wydawnictwa ważną rolę nie tylko ze względu na fakt dochodowości ich publikacji. Wspomagają proces edukacyjny w uczelni i z tego powodu idą do druku w pierwszej kolejności.

DLA REGIONU

Nakłady książek Wydawnictwa częstochowskiej WSP sięgają od 300 do 2 tys. egz. Ta najmniejsza liczba odnosi się do dysertacji habilitacyjnych, książek o wąskiej specjalizacji i książek profesorskich. Zdaniem dyr. Podobińskiego, wydanie 100 i 300 egz. tylko nieznacznie różni się ceną. Największe nakłady osiągają oczywiście podręczniki i skrypty akademickie. Wśród „przebojów” oficyny WSP w ostatnich latach Stanisław Podobiński wymienia książki: Żydzi w dziejach Częstochowy pod red. Zbigniewa Jakubowskiego, Warsztat naukowy historyka Aleksandra Swieżawskiego, Ahmadi Ahmadija – pracę doktorską Piotra Stawińskiego o islamie, Ryszarda Szweda Rzeczpospolita samorządowa, Wprowadzenie do astronomii Bogdana Wszołka. Prof. Berdowski zauważa, że niektóre, ważne z naukowego punktu widzenia, książki nie stają się rynkowymi przebojami.

Charakterystyczne dla Wydawnictwa WSP są książki związane z regionem i miastem. Po pierwsze, wiąże się to z profilem badań miejscowych uczonych. Po drugie, oficyna, jako największe wydawnictwo w Częstochowie, otrzymuje zlecenia na druk publikacji od Urzędu Miejskiego oraz samorządu lokalnego. Dyr. Podobiński mówi, że pozycje regionalistyczne cieszą się sporą popularnością, a dotyczą różnych dziedzin życia regionu. Są wśród nich m.in. Słownik biograficzny ziemi częstochowskiej, Flora synantropijna okolic Częstochowy, Życie codzienne Częstochowy w XIX i XX wieku. Oficyna wydaje „Studia Wieluńsko-Częstochowskie”. Na zlecenie Częstochowskiego Towarzystwa Naukowego oficyna drukuje też rocznik „Ziemia Częstochowska” – czasopismo, którego tradycje sięgają 1930 r. Stanisław Podobiński jest członkiem władz CzTN. Publikuje także inne uczelniane czasopisma, m.in. „Tolerancję” i „Kulturę Fizyczną” oraz serie zeszytów naukowych WSP.

Wydawnictwo WSP w Częstochowie dba o promocje swoich książek. Regularnie bierze udział w targach książki. Sezon targowy rozpoczyna na Wrocławskich Targach Książki Naukowej. Potem są Międzynarodowe Targi Książki w Warszawie. Jesienią książki częstochowskiej oficyny można oglądać na Poznańskich Dniach Książki Naukowej oraz Krakowskich Targach Książki. Ponieważ uczelnia ma silną germanistykę, promuje swoje publikacje także na targach w Lipsku i Frankfurcie. Regularnie uczestniczy w wystawach polskiej książki naukowej organizowanych przez Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej i Stowarzyszenie Wydawców Szkół Wyższych. W ramach promocji książki Wydawnictwa częstochowskiej WSP trafiają jako egzemplarze bezpłatne do wszystkich bibliotek uniwersyteckich w Polsce, niektórych bibliotek WSP, Biblioteki Narodowej, Biblioteki Jagiellońskiej oraz wielu bibliotek zagranicznych ośrodków, z którymi uczelnia ma podpisane dwustronne umowy o współpracy (m.in. w Łucku, Lwowie, Kijowie, Wilnie, Mińsku, Chersoniu, Moskwie, Landau, Berlinie) i ważnych instytucji polonijnych (m.in. w Londynie, Paryżu i Nowym Jorku). Po ok. 20-30 egz. dostają autorzy. Jedną z tajemnic niskiego budżetu oficyny przy tak dużej liczbie tytułów jest fakt, że autorzy nie otrzymują honorariów za swoje prace.

Powrót do strony głównej