Strona główna „Forum Akademickiego”

Archiwum „Forum Książki” z roku 2001

Spis treści numeru 4(25)/2001

Dotacja ma stanowić pomoc dla wydawców tych podręczników, które bez niej być może w ogóle by się nie ukazały.

Piotr Kieraciński

W budżecie szkolnictwa wyższego od wielu lat figuruje pozycja „dotacja do podręczników akademickich”. Informacja o tym, że może ona nie istnieć w przyszłorocznym budżecie, zaniepokoiła wydawców. Zdaniem dr Józefa Lepiecha, wicedyrektora Departamentu Szkół Wyższych MEN, utrzymanie takiej pozycji w budżecie jest celowe. – Dotacje do podręczników akademickich są bowiem ostatecznie nie tylko narzędziem kształtowania cen podręczników, ale także jednym z narzędzi kształtowania polityki edukacyjnej – mówi.

Rosnąca lawinowo liczba studentów zdawałaby się sugerować, że popyt na podręczniki także będzie rósł w zawrotnym tempie. Tak jednak nie jest. Alternatywą dla zakupu książki staje się kopiowanie. Zjawisko kształtowania ceny podręczników i skryptów akademickich na poziomie cen odbitek kserograficznych stało się powszechne. – Dotacja ma stanowić pomoc dla wydawców tych podręczników, które bez niej być może w ogóle by się nie ukazały – mówi Anna Chrzanowska, naczelnik Wydziału Badań Naukowych i Wydawnictw DSW MEN.

POTENTACI DOMINUJĄ

Każdego roku MEN dotuje kilkaset tytułów podręczników akademickich. W 2000 r. subwencjonowano 328 książek opublikowanych przez 45 wydawców. w 2001 r. o dotacje do 330 podręczników zwróciło się 48 wydawców. Jeszcze w 1998 r. subwencje uzyskało 68 wydawców. Niewielką grupę wśród tych ostatnich stanowią wydawnictwa szkół wyższych. 11 wydawnictw uczelnianych otrzymało w 2000 r. dotacje do 29 podręczników. Najaktywniejsze z nich Wydawnictwo Politechniki Warszawskiej opublikowało 7 podręczników dotowanych ze środków MEN. Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej otrzymało subwencje na 6 książek. W 2001 r. 12 wydawców uczelnianych otrzymało dotację do 27 podręczników.

Największym beneficjentem subwencji do podręczników od lat jest PWN, które w ub. roku otrzymało dotację do 93 książek o objętości ponad 2,7 tys. arkuszy wydawniczych. Stanowi to ponad 25 proc. subwencjonowanych przez MEN tytułów. Proporcjonalnie do tego PWN „wzięło” blisko 27 proc. pieniędzy przeznaczonych na dotowanie podręczników, czyli 2 761,6 tys. zł. Na drugim miejscu od lat znajdują się Wydawnictwa Naukowo-Techniczne z 32 tytułami w 2000 r. (10 proc. z całości subwencji do podręczników). Inni znaczący beneficjenci dotacji MEN-owskich w 2000 r. to: TAiW Universitas (20 tytułów), Wydawnictwo Lekarskie PZWL (15). 10 lub więcej dotowanych tytułów mają: Polskie Wydawnictwa Ekonomiczne (13), Wyd. Dialog (11) i Zakład Narodowy im Ossolińskich (11), który, niestety, nie zgłosił żadnej pozycji na 2001 r. – zauważa A. Chrzanowska.

Na rynku podręczników wciąż dominują rynkowi potentaci. Zdaniem A. Chrzanowskiej, wynika to m.in. z faktu, iż dysponują oni znacznie lepszą siecią dystrybucji książek, mają większy zasięg i prestiż od wydawców ze szkół wyższych. Dodajmy, że wielu autorów chce publikować w znanym i cenionym wydawnictwie, gdyż takie publikacje wyżej notowane są przez Centralną Komisję ds. Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych.

KRYZYS NA RYNKU

W ostatnich latach wysokość dotacji do podręczników utrzymuje się na zbliżonym poziomie. W 2000 r. wyniosła 10 264,3 tys. zł., a w 2001 r. wyniesie ok. 10 500 tys. zł. Podobnie od 3 lat na stałym poziomie – 1,2 tys. zł. – kształtuje się wysokość dotacji do arkusza wydawniczego, określana każdego roku rozporządzeniem ministra edukacji. – Mając w budżecie określoną kwotę, można dotować mniejszą liczbę podręczników albo dotować większą liczbę książek w mniejszym stopniu – mówi dyr. Lepiech. Ostatnio nastąpił gwałtowny spadek liczby subwencjonowanych tytułów – z 436 w 1997 r. do 330 w roku bieżącym. Zmalała też liczba dotowanych arkuszy wydawniczych – z ponad 12 tys. w 1997 do ok. 10,5 tys. obecnie. – Rośnie jednak, i to jest znaczące, średnia dotacja do arkusza wydawniczego, a stawka maksymalna dotacji pozostaje na tym samym poziomie – zauważa dyr. Lepiech. Rośnie też średnia dotacja do jednego tytułu – o ile w 1997 r. wynosiła ona 22,5 tys. zł, to w 2000 r. już 31,3 tys. zł.

Warto też przyjrzeć się, jakie wnioski o dotacje wpływają do MEN. Coraz mniej jest podań o dotowanie podręczników z dziedziny prawa, ekonomii i zarządzania – kierunków, na których jest znaczna liczba studentów, potencjalnych nabywców. W tej grupie maleje liczba podręczników tłumaczonych, a pojawia się więcej książek polskich autorów. Szczególnie dużo jest tłumaczeń z dziedziny medycyny, informatyki, psychologii.

Ok. 30 proc. złożonych w MEN wniosków o subwencje podręczników uzyskuje negatywną opinię. Kolejne 10 proc. akceptowane jest przez ekspertów ministra „bez entuzjazmu”. 60 proc. wniosków kierowana jest do realizacji. To dość wysoki stopień sukcesu. – W ostatnim roku do ministra skierowano sporo wniosków o zmniejszenie nakładu dotowanych podręczników – mówi A. Chrzanowska. Średni nakład podręcznika dotowanego przez MEN zmalał z 2,3 tys. w 1997 r. do 1,9 tys. w 2000 r. To znak, że kryzys na rynku wydawniczym dotknął też podręczniki akademickie. Coraz trudniej je sprzedać, więc wydawcy nie chcą ryzykować planowanych wcześniej wysokich nakładów.

Powrót do strony głównej