|
 Arystotelesowska definicja człowieka jako zoon politikon nie tylko nie miała związku z naturalnym stowarzyszeniem występującym w gospodarstwie domowym, i była mu przeciwstawna; staje się [...] zrozumiała dopiero po dodaniu jego drugiej słynnej definicji człowieka jako zoon logon ekhton („istota żywa zdolna do mówienia”). Łaciński przekład tego terminu jako animal rationale opiera się na tak samo fundamentalnym nieporozumieniu jak termin „istota społeczna”. Arystoteles nie zamierzał definiować człowieka w ogóle, [...] w swoich dwóch najsławniejszych definicjach Arystoteles sformułował jedynie rozpowszechnioną opinię polis na temat człowieka i politycznego sposobu życia.
Powyższy cytat może zabrzmieć szokująco w uszach przeciętnego inteligenta, który przeszedł podczas studiów podstawowy kurs historii filozofii. To, co było zwykle podawane jako przykłady klasycznych określeń człowieka – czy to jako zwierzęcia rozumnego, czy istoty społecznej – w omawianej książce Hanny Arendt jest poddawane wnikliwej krytyce. Autorki, uczennicy Husserla, Heideggera i Jaspersa, przedstawiać nie trzeba, a wydana w Chicago w 1958 roku Kondycja ludzka jest ostatnim z przełożonych na język polski i bodaj największym dziełem Hanny
Arendt.
Książka poświęcona jest ludzkiemu działaniu. Dwa początkowe rozdziały zarysowują ogólnie zasadnicze dla całej przednowożytnej tradycji europejskiej rozróżnienie: vita activa – vita contemplativa. Vita activa wyznacza trzy podstawowe rodzaje aktywności ludzkiej: pracę, wytwarzanie i działanie. Grecy starożytni ani pracy, ani wytwarzania nie uważali za czynności stanowiące o autentycznie ludzkim sposobie życia; dotyczyły one bowiem zaspokajania tego, co konieczne, a więc nie mogły być uznane za całkowicie wolne. Jedyną prawdziwie ludzką aktywnością jest – w ich rozumieniu – działanie polityczne, wolne, poświęcone sprawom publicznym. Stąd bierze się następne podstawowe odróżnienie: życie polityczne – życie rodzinne. To drugie, świat gospodarstwa domowego, jest dla Greka czymś wstydliwym, związaną z zapewnieniem sobie potomstwa koniecznością, której trzeba się poddać. W świecie gospodarstwa domowego zasady demokracji nie obowiązują, a władza głowy domu przewyższa władzę tyrana. Dlatego, zdaniem Arendt, nasz termin „ekonomia (czyli, dla Greków, wiedza o zarządzaniu domem) polityczna” dla Greka byłby czymś wewnętrznie sprzecznym.
Następne rozdziały poświęcone są kolejno: pracy, wytwarzaniu i działaniu. W rozdziale o pracy autorka zestawia starożytną pogardę dla pracy z nowożytną jej gloryfikacją. Tu szczególnej krytyce poddana zostaje Marksowska wizja pracy jako „wytwarzania własnego życia”, które zapewnia jednostce przetrwanie (podczas gdy „płodzenie” jest tworzeniem obcego życia, zapewniającym przetrwanie gatunku). Marks zrównuje produkcyjność z płodnością. Słynne przekształcenie sił produkcyjnych ludzkości w społeczeństwo obfitości dóbr [...] nie jest podporządkowane żadnej innej konieczności, jak tylko pierwotnemu rozkazowi „Bądźcie płodni i rozmnażajcie się”. Rozdział przedostatni Działanie podejmuje zaś „dziedzinę spraw ludzkich”: stosunków międzyludzkich i ich organizacji, władzy, która jest tym, co podtrzymuje istnienie dziedziny publicznej, potencjalnej przestrzeni pojawiania się między działającymi i mówiącymi ludźmi. Książkę zamyka mistrzowska analiza nowożytnego przewrotu kopernikańskiego w patrzeniu na człowieka, odwrócenia klasycznej hierarchii wartości, prowadzącego aż do odrzucenia vita contemplativa i ostatecznego zwycięstwa animal laborans (człowieka pracującego).
Marek Lechniak
Hannah Arendt, Kondycja ludzka, tłum. Anna Łagodzka, Wydawnictwo Fundacja Aletheia, Warszawa 2000.
 Autorka książki, adiunkt w Katedrze Kultury Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku, próbuje dać odpowiedź na pytanie, czym jest ludowy rytuał klątwy. Swoje rozważania opiera na badaniach terenowych, przeprowadzonych na szeroko rozumianym pograniczu kulturowym polsko-wschodniosłowiańskim od Podlasia i Grodzieńszczyzny po Przemyskie i Łemkowszczyznę. Są to źródła w postaci zapisanych rozmów z mieszkańcami tych terenów, odbytych w latach 1980-89 i 1993-98. Całość została podzielona na dwie części tematyczne, poprzedzone krótkim wprowadzeniem.
Pierwsza z nich dotyczy magii. przyglądam się wybranym językoznawczym i antropologicznym ujęciom magii językowej jako inspiracjom do opisu magicznego mówienia w kulturze ludowej – pisze Anna Engelking. Przeglądu teorii magii i jej definicji autorka dokonuje prezentując liczne opinie szerokiego grona badaczy polskich i zagranicznych, zajmujących się tą problematyką, zarówno w aspekcie językoznawczym – Doroszewski, Szymczak, Skorupka, Linde, jak i antropologicznym – Mauss, Eliade, Wierciński, Wasilewski, Buchowski, L?vi-Strauss, Malinowski. Nieprofesjonalna magia ludowa – stwierdza Anna Engelking – interesuje mnie nie od strony konkretnych jej przejawów [...], ale od strony mechanizmów działania – próbując odkryć „wewnętrzny system” ludowych rytuałów słownych, poszukuję m.in. odpowiedzi na pytanie, czy i w jakim sensie można mówić o nich jako o magicznych.
Druga część, znacznie obszerniejsza, poświęcona została pragmatycznej i semantycznej analizie klątwy, wydzielonej spośród pojęć pokrewnych. Wstępne uwagi dotyczą pola pojęciowego wyznaczonego przez dwa leksemy, kląć i klątwa, oraz ich werbalnych i nominalnych derywatów lub synonimów. Autorka ogranicza się do synchronicznego, współczesnego obrazu pola pojęciowego klęcia, wykazując poprzez dalsze analizy i przykłady jego niejednorodność.
Ludowy rytuał klątwy został zanalizowany zarówno w jego kontekstach sytuacyjnych, jak i w ramach szeroko rozumianego kontekstu kultury: ludowej mitologii i religii, wartości i norm społecznych. Opis struktury ludowego rytuału klątwy pozwala autorce na wysunięcie wniosku, iż ma on „czworo aktorów”: obiekt (przeklinany), sprawca (karzący), egzekutor (ten, kto wykonuje karę) oraz wykonawca (przeklinający). Przy interpretacji zostały wzięte pod uwagę trzy rodzaje klątwy ludowej: klątwa rodzicielska, klątwa dziecka i klątwy innych osób.
Czym więc jest ludowy rytuał klątwy? Otóż Engelking rozumie go jako proces przeklinania, na który składają się trzy stadia: przyczyna, akt wypowiedzenia słów oraz skutek. ujmuje go także jako sankcję stosowaną wobec jednostki nie przestrzegającej obowiązujących norm i społecznego kodeksu postępowania. Wówczas klątwa jest sposobem wykluczenia takiej jednostki ze wspólnoty.
Odpowiedzi na pytanie postawione na początku pracy służy przytaczanie obszernych fragmentów wypowiedzi rozmówców, a próby „rozszyfrowywania ich języka”, interpretowania i komentowania stanowią jedynie etap w poznawaniu „inności”.
Niniejsza pozycja jest pierwszą na gruncie polskim próbą opisu ludowego rytuału klątwy. Podjęte przez Annę Engelking rozważania nad fenomenem ludowej klątwy pozostawiają wiele wątków niedopowiedzianych i wiele pytań otwartych. W krótkim zakończeniu autorka sugeruje, iż niektóre obszary badawcze wymagają jeszcze rozwinięcia. Może warto się skusić?
Beata Walęciuk-Dejneka
Anna Engelking, Klątwa. Rzecz o ludowej magii słowa, Wydawnictwo FUNNA, Wrocław 2000, seria: Monografie Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.
 Kanada to książka niewielka objętościowo i, w zamierzeniu, popularnonaukowa. Jej autorzy na wstępie zakładają, iż Polacy o Kanadzie wiedzą niewiele, co nie sprzyja integracji naszego kraju z Zachodem. Toteż, jak można przypuszczać, chodzi im przede wszystkim o popularyzację (czytaj: upowszechnianie i uprzystępnianie) wiedzy. A skoro tak, to należy się spodziewać formy „życzliwej” czytelnikowi. Pod tym zaś względem książka jest niejednolita.
W części pierwszej zapoznajemy się z podstawowymi wiadomościami o geografii Kanady: jej powierzchni, ukształtowaniu terenu, sieci wodnej, klimacie, florze, faunie itd. Są one podane w sposób zwięzły, klarowny i rzeczywiście „popularny” (można się np. dowiedzieć, gdzie żyje Wielka Stopa). Warto je jednak czytać spoglądając na atlas, gdyż mapka zamieszczona w książce jest niewielka i mało czytelna. Następnie autorzy na 36 stronach streszczają ponad 850 lat historii: od przybycia wikingów na wschodnie wybrzeża Ameryki Północnej do ukonstytuowania się Dominium, czyli do początków państwa kanadyjskiego. Informacja została tu skondensowana jak w artykule hasłowym encyklopedii, a wielość faktów, nazwisk, dat i danych liczbowych jest przytłaczająca. Kolejna część książki to historia Kanady od roku 1867 do drugiej połowy lat dziewięćdziesiątych XX wieku. Na jej opisanie autorzy przeznaczyli już 110 stron, toteż ma ona charakter mniej encyklopedyczny i jest znacznie przyjemniejsza w odbiorze. Kontrowersyjnym pomysłem jest natomiast podział na politykę wewnętrzną i międzynarodową. Takie rozróżnienie wymaga od autora dużej dyscypliny, aby zachowany został właściwy porządek wywodu. W tym przypadku wyraźnie tej dyscypliny zabrakło. Problemy polityki wewnętrznej występują w rozdziale poświęconym polityce zagranicznej i na odwrót. W konsekwencji informacje powtarzają się. Oto przykład – opis sytuacji Kanady po wybuchu II wojny światowej w aspekcie wewnętrznym i międzynarodowym (w takiej kolejności): 1. Większość Kanadyjczyków, pochłonięta walką z konsekwencjami Wielkiego Kryzysu, nie śledziła wydarzeń w Europie, rozgrywających się pod koniec lat trzydziestych. Większość przywódców i polityków kanadyjskich reprezentowała światopogląd polityczny nie mniej izolacjonistyczny niż ich koledzy ze Stanów Zjednoczonych. Najważniejszymi priorytetami władz w Ottawie było zagwarantowanie autonomii Kanady, utrzymanie jak najlepszych stosunków z Ameryką i możliwie dużą liczbą państw, by nadal rozwijać z nimi korzystne stosunki handlowe. 2. We wrześniu 1939 r. w Kanadzie nie było entuzjazmu wojennego. Pamiętano o 60 tys. zabitych w czasie poprzedniej wojny i borykano się z konsekwencjami Wielkiego Kryzysu. Mackenzie King starał się przełamać nastrój przygnębienia i obiecywał, że tym razem nie będzie poboru do walki poza granicami kraju. Przystąpiono do szybkiej rozbudowy lotnictwa.
Kanada, mimo sporych niedoskonałości formalnych, ma również niekwestionowane zalety. Najważniejszą z nich jest obecność czterech interesujących – i bardzo dobrze napisanych – szkiców monograficznych, poświęconych takim zagadnieniom z historii i współczesności kraju, jak problem autochtonów, imigrantów, Quebecu oraz kultury i narodowej tożsamości Kanadyjczyków. Można w nich odnaleźć niemało informacji o naszych rodakach, od XVIII wieku przybywających do tego północnego Eldorado. Niemniej z punktu widzenia odbiorcy, do którego adresowana jest książka, byłoby lepiej, gdyby proporcje zostały odwrócone. Początkowe rozdziały informacyjno-encyklopedyczne należałoby znacznie skrócić, a dane ograniczyć do rzeczywiście najważniejszych. Przeciętny czytelnik i tak nie zapamięta bowiem takiego natłoku faktów. Natomiast część monograficzna powinna być obszerniejsza. Wówczas z czystym sumieniem można by polecić tę książkę wszystkim tym, którzy Kanady nie znają i chcą ją poznać.
Aneta Wysocka
Piotr Wróbel, Anna Wróbel, Kanada, Wydawnictwo TRIO, Warszawa 2000, seria: Historia Państw Świata w XX Wieku.
 Leksykon Ewy Głębickiej jest pracą imponującą jako kopalnia informacji na temat istotnego fragmentu życia literackiego w Polsce powojennej. Rzecz rejestruje, a także próbuje uporządkować ogromny materiał historycznoliteracki ostatniego półwiecza, który sięga w Aneksie nawet do 1999 roku.
Aktualne wydanie objęło materiały dotyczące 250 ugrupowań literackich (w pierwszym, sięgającym do 1980 r., uwzględniono 191), do których należało 2500 osób (w poprzednim 1800). Dane uzyskano na podstawie ankiet skierowanych bezpośrednio do uczestników ugrupowań. Leksykon jest zatem pracą wybitnie materiałową, która rejestruje i porządkuje zebrane dane, często niezupełne i fragmentaryczne (w przypadku 50 grup nie uzyskano bliższych danych).
Książka liczy ponad 750 stron i wydaje się cennym elementem vademecum polonisty, który wykazuje zainteresowanie literaturą współczesną. Ostatnie 60 stron wypełniają wykazy, zestawienia i indeksy: Grupy literackie według miejscowości, Alfabetyczny spis grup literackich, a wreszcie indeks osobowy. Z kolei obszerny wstęp charakteryzuje przebadany materiał (tabele!) w trzech aspektach: Chronologia i geografia, Programy, Mecenat. Formy działalności grup.
Z metodologicznego punktu widzenia nie do końca jasne jest tytułowe pojęcie „grupy literackiej”. Autorka przywołuje tutaj definicję grupy w ujęciu Michała Głowińskiego, który stwierdza, że jest to zespół pisarzy (najczęściej poetów), zazwyczaj młodych, który stawia przed sobą wspólne cele literackie, dąży do realizacji wspólnych zamierzeń artystycznych, pragnie przedstawić się publiczności jako ugrupowanie, zajmujące na rynku literackim wspólną i w miarę jednolitą pozycję. W dalszych wywodach pojęcie to okazuje się jednak za mało pojemne wobec takich zjawisk, jak np. kluby, stowarzyszenia czy koła literackie. Ponadto odnotowano grupy sytuacyjne, a także grupy stabilne, które w finalnym wygłosie stawały się nawet synonimami pokolenia literackiego (Współczesność). Skład osobowy grup bardzo się różnił: od grup pisarzy, poprzez grupy studenckie, aż po grupy studencko-uczniowskie, które „zasilali” plastycy, muzycy i filmowcy.
Toteż ostatecznie autorka przyjmuje termin „ugrupowanie literackie”, które obejmuje skutecznie dynamiczną rozmaitość grup literackich, tak programowych (zwłaszcza studenckich), jak i bezprogramowych, efemerycznych i długotrwałych, posiadających własne pisma literackie lub nie – działających ogółem w 90 miejscowościach Polski. Nie sposób w związku z tym nie odnotować interesującej konstatacji ? propos stosunku liczby ugrupowań w dużych ośrodkach miejskich do liczby grup w ośrodkach małych. Otóż proporcja ta wynosi 183:117 (włączając też grupy, o których nie uzyskano bliższych danych), co prowadzi autorkę do wniosku o masowości ruchu poetyckiego w Polsce powojennej.
Na koniec warto jednak zauważyć, że leksykon, rejestrując przede wszystkim bogatą rzeczywistość ugrupowań literackich bez wyraźnej próby ich oceny, ujawnia tu i ówdzie dyskretne kryterium swobody twórczej uczestników różnorodnych inicjatyw kulturalnych. W tym kontekście niepokoi neutralność autorki w opisie Orientacji Poetyckiej Hybrydy – grupy, może należałoby powiedzieć „instytucji literackiej”, wielekroć przywoływanej, co stwarza wrażenie jej czołowej pozycji w pejzażu życia kulturalnego lat 60. Wszelako wiadomo, że ten „rezerwat literackości” (Janusz Sławiński) był formacją sponsorowaną przez totalitarną władzę. Czyż nie lepiej mówić o tym jasno, zamiast poprzestawać na eufemizmach w rodzaju: problematyka „zaangażowania” bądź „akcje preferowane przez władzę”, które dla współczesnego młodego czytelnika coraz mniej znaczą, jeśli w ogóle jeszcze kojarzą się z czasami Zniewolonego umysłu.
Edward Fiała
Ewa Głębicka, Leksykon, Grupy literackie w Polsce 1945-1989. Wydawnictwo WIEDZA POWSZECHNA, Warszawa 2000.
 Senat to instytucja mocno zakorzeniona w historii polskiego parlamentaryzmu. Po okresie funkcjonowania w dwudziestoleciu międzywojennym izbę tę zlikwidowano w 1946 roku po referendum czerwcowym. Ponownie zaistniał w porządku prawnym Rzeczypospolitej w 1989 roku. Wydaje się, iż obecnie, po ponad 11 latach, posiada on ugruntowaną i nie budzącą większych wątpliwości pozycję w systemie organów państwowych. Stan ten to jednak wynik wieloletniej praktyki ustrojowej, w której decydującą rolę odgrywał Senat I Kadencji. Dlatego też Wojciech Orłowski słusznie skupia się na tym właśnie okresie (lata 1989-91). Trudno przecenić wpływ decyzji wówczas podjętych na rozwój sytuacji w Polsce i późniejszą działalność senatu. Świadczy o tym m.in. porównanie ówczesnego kształtu izby senackiej z regulacjami konstytucji z 1997 roku.
Fakt powołania senatu podczas obrad okrągłego stołu budził kontrowersje. Orłowski interesująco przedstawia trudny proces uzgodnień między wieloma podmiotami, w wyniku którego doszło do zmian konstytucyjnych. Analizuje argumenty uczestników debaty dotyczące istoty wyższej izby parlamentu, dokonuje oceny wprowadzanych zmian. Co ważne, omówienie problemów prawnych związanych z genezą senatu poparte zostało bogatą faktografią. Warto sobie uświadomić, jak ścisły związek miała idea powołania wspomnianej instytucji z prowadzonymi negocjacjami politycznymi, stanowiąc pewien rodzaj karty przetargowej. Obie strony chciały zrealizować własne wizje funkcjonowania tego organu, co powodowało, że ustalenie zakresu jego kompetencji było trudne. Okazuje się więc, że z powodu politycznych uwarunkowań w dyskusji o charakterze senatu nie zawsze, niestety, przeważały argumenty prawne.
Postanowienia tzw. noweli kwietniowej, na mocy której powołano senat, stanowiły bardzo ważny czynnik dalszych zmian konstytucyjnych, chociaż nie znosiły zasad ustrojowych PRL i były wieloznaczne. Orłowski zwraca uwagę, że nowela z 7 kwietnia 1989 r. dopiero rozpoczęła ewolucję tej instytucji. Niewątpliwy wpływ na taki rozwój sytuacji miały wybory czerwcowe. Ich przebieg jest, co prawda, dobrze znany, warto jednak zwrócić uwagę na to, iż przyniosły one stronie „solidarnościowej” aż 99 proc. miejsc w senacie, co zwiększyło jego znaczenie w parlamencie.
Zasadniczą treść książki stanowi analiza takich zagadnień jak: status prawny senatora, organizacja drugiej izby czy wreszcie opis jej kompetencji. Autor nie ogranicza się do przedstawienia regulacji zawartych w konstytucji z 1952 r. czy w przepisach regulaminowych, ale koncentruje się także na ukazaniu funkcjonowania tego organu. Pozycja Senatu I Kadencji jako nowej instytucji była bowiem nie do końca jasna, precyzowała się dopiero w drodze praktyki. Nawet tak istotne kwestie, jak np. wzajemne relacje z sejmem, tryb inicjatywy ustawodawczej, udział w uchwalaniu ustaw, w tym zwłaszcza problem tzw. ustawy nowelizującej i nowelizowanej, budziły kontrowersje. Dlatego omówienie tych zagadnień, ze względu na ich znaczenie dla prawa konstytucyjnego, powinno zainteresować osoby zajmujące się tą tematyką.
Książka Orłowskiego, skierowana przede wszystkim do prawników i politologów, dobrze opisuje i charakteryzuje Senat III Rzeczypospolitej. O jej walorach naukowych świadczy również bogata bibliografia.
(ps)
Wojciech Orłowski, Senat Trzeciej Rzeczypospolitej. Geneza instytucji, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji, Zamość 2000, seria: Monografie.
 | Marian Dygo i in., Atlas historii Polski. Od roku 966 do czasów najnowszych, Wyd. PRÓSZYŃSKI i S-ka, Warszawa 2000, seria: Atlasy.
| | Henrietta McCall, Mity Mezopotamii, tłum. J.D. Artymowski, Wyd. PRÓSZYŃSKI i S-ka, Warszawa 2000, seria: Mity Świata.
| | Marek Hołyński, E-mailem z Doliny Krzemowej, Wyd. PRÓSZYŃSKI i S-ka, Warszawa 2000.
| | Jared Diamond, Strzelby, zarazki, maszyny. Losy ludzkich społeczeństw, tłum. M. Konarzewski, Wyd. PRÓSZYŃSKI i S-ka, Warszawa 2000, seria: Na Ścieżkach Nauki.
| | Witold Sadowski, Femme fatale. Trzy opowieści o królowej nauk, Wyd. PRÓSZYŃSKI I S-KA, Warszawa 2000, seria: Na Ścieżkach Nauki.
| | Andrew Liddle, Wprowadzenie do kosmologii współczesnej, tłum. E.L. Łokas, B. Bieniok, Wyd. PRÓSZYŃSKI I S-KA, Warszawa 2000, seria: Wprowadzenia.
| | Jakub de Voragine, Złota legenda. Wybór, tłum. J. Pleziowa, Wyd. PRÓSZYŃSKI I S-KA, Warszawa 2000.
| | Zdzisław Knecht, Zarządzanie marketingowe. Planowanie, organizowanie, wdrażanie, Wyd. Wyższej Szkoły Zarządzania EDUKACJA, Wrocław 1998.
| | Zdzisław Knecht, Metody uczenia się i zasady pisania prac dyplomowych, Wyd. Wyższej Szkoły Zarządzania EDUKACJA, Wrocław 1999.
| | Promocja marketingowa w sektorach gospodarczych i organizacjach non-profit, red. Z. Knecht, Wyd. Wyższej Szkoły Zarządzania EDUKACJA, Wrocław 1999, seria: Zeszyty Naukowe.
| | Jerzy Jarco, Antoni A. Kamiński, Filozofia, etyka, logika. Wykłady, Wyd. Wyższej Szkoły Zarządzania EDUKACJA, Wrocław 1999, seria: Zarządzanie i Marketing.
| | Wybrane zagadnienia turystyki, red. U. Szubert-Zarzeczny, Wyd. Wyższej Szkoły Zarządzania EDUKACJA, Wrocław 1999, seria: Zeszyty Naukowe.
| | Maria Niewiadoma, Zbiór zadań z rachunkowości, Wyd. Wyższej Szkoły Zarządzania EDUKACJA, Wrocław 2000, seria: Zeszyty Naukowe.
| | Wstęp do Internetu, red. J. Kowal, Wyd. Wyższej Szkoły Zarządzania EDUKACJA, Wrocław 2000, seria: Elementy Informatyki w Zarządzaniu.
| | Andrzej Ładyżyński, Ewa Walejewska, Jak skutecznie studiować, Wyd. Wyższej Szkoły Zarządzania EDUKACJA, Wrocław 2000, seria: Zeszyty Naukowe.
| | Jerzy Jarco i in., Socjologia i komunikacja społeczna. Wykłady, Wyd. Wyższej Szkoły Zarządzania EDUKACJA, Wrocław 2000, seria: Skrypty.
| | Bolesław Wersty, Analiza i diagnostyka ekonomiczna. Podstawy teoretyczno-metodyczne, Wyd. Wyższej Szkoły Zarządzania EDUKACJA, Wrocław 2000, seria: Zarządzanie i Marketing.
| | Kierowanie firmą na rynku żywnościowym, red. D. Knecht, Wyd. Wyższej Szkoły Zarządzania EDUKACJA, Wrocław 2000, seria: Zeszyty Naukowe.
| | Menedżer w dobie transformacji, red. Z. Knecht, Wyd. Wyższej Szkoły Zarządzania EDUKACJA, Wrocław 2000, seria: Zeszyty Naukowe.
| | Materiały zbiorcze I Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej pt. „Kształcenie menedżerów organizacji funkcjonujących w społeczeństwie informacyjnym – postindustrialnym”, red. E. Pańka, Wyd. Wyższej Szkoły Zarządzania EDUKACJA, Wrocław 2000, seria: Materiały Zbiorcze
WSZ.
| | Marcin Dąbrowski, Lubelski lipiec 1980, Wyd. Zarząd Regionu Środkowowschodniego NSZZ „Solidarność”, Lublin 2000.
| | Grażyna Legutko, Zenon Przesmycki (Miriam) – propagator literatury europejskiej, Wyd. WSP, Kielce 2000.
| | Małgorzata Marcjanik, Polska grzeczność językowa, Wyd. WSP, Kielce 2000.
| | Marek Ruszkowski, O stylu prozy polskiej XX wieku. Zbiór studiów, Wyd. WSP, Kielce 2000.
| | Ida Sadowska, Egzotyzm i swojszczyzna w prozie Ferdynanda Goetla z lat 1911-1939, Wyd. WSP, Kielce 2000.
| | Edyta Suliga, Rozwój fizyczny dzieci niskorosłych, Wyd. WSP, Kielce 2000.
| | Aleksandra Wieloch, Uwarunkowania kształcenia głosu uczniów klas ósmych, Wyd. WSP, Kielce 2000.
| | Małgorzata Kwaśniewska, Graficzna i ortograficzna poprawność pisma uczniów w edukacji wczesnoszkolnej, Wyd. WSP, Kielce 2000.
| | Jan Kania, Pius IX a walka Polaków z Rosją. Powstanie styczniowe (1863-1864), Wyd. SPES, Kraków 2000, seria: Studia z Dziejów Stosunków Polsko-Watykańskich.
| | Tadeusz Banek, Rachunek ryzyka. Badania operacyjne. Wyd. Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji, Zamość 2000, seria: Monografie.
| | Henryk Mamcarz, Swapy procentowe, Wyd. Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji, Zamość 2000, seria: Monografie.
| | Zbigniew Długosz, Przemiany na mapie politycznej świata, Wyd. Wyższej Szkoły Zarządzania i Administracji, Zamość 2000, seria: Podręczniki Akademickie.
|
|
