 Na
świecie maleje zaufanie publiczności do nauki i jej przedstawicieli. Tych
ostatnich gotowi jesteśmy obarczać winą za wojny, epidemie i wydumane,
potencjalne, genetyczne i ekologiczne katastrofy. Rośnie potrzeba porozumienia
nauki i jej adresatów, a także wewnątrz środowisk naukowych, np. biologów i
lekarzy z jednej strony, a przedstawicieli nauk humanistycznych z drugiej. Coraz
częściej przyrodnicze doświadczenia mogą skutkować w obszarach etycznych,
społecznych, ekonomicznych.
W dyskusjach o podłożu etycznym występuje często argument „równi pochyłej”,
przestrzegając przed sytuacją, w której w wyniku moralnej aprobaty pewnych
postaw i akcji (górny początek równi) dopuszczać się będzie kolejne czyny,
coraz bardziej radykalne, aż dojdzie do momentu pogodzenia się z działaniem,
na które nigdy nie wyrazilibyśmy zgody przed wejściem na równię. Równia
jest też „śliska”, kolejne przypadki są tak mocno ze sobą powiązane na
mocy podobieństwa, że po zgodzie na pierwsze trudno nie zgodzić się na następne.
We współczesnych zastosowaniach praktycznych osiągnięć genetyki początkiem
równi może więc być zgoda na tworzenie transgenicznych ludzi w ramach
terapii chorób genetycznych, na użycie komórek zarodkowych człowieka do
leczenia innych ludzi, na dobrowolną eutanazję itd.
Omawiana książka, pisana przez filozofa, stanowi wkład w ważny problem
zrozumienia skutków oszołamiającego postępu genetyki lat ostatnich dla
naszego życia codziennego właśnie w aspektach skutków moralnych, możliwych
zmian w życiu społecznym, konsekwencji dopuszczenia lub zabronienia określonych
praktyk w stosunku do osoby ludzkiej. Pierwsza część (Ryzyko) omawia skutki
badań ludzkiego genomu, rozwój diagnostyki prenatalnej, wspomaganej
reprodukcji, terapii genowej, ostrzegając przed przedmiotowym traktowaniem człowieka.
Rozważane są możliwości zaniechania ryzyka związanego z określonymi
manipulacjami genetycznymi.
W drugiej części (Logika) wybierana jest optymalna wersja argumentu równi
pochyłej, która, wg autorki, stanowi uprawniony sposób argumentacji przeciw
ryzyku. Wreszcie w trzeciej części (Etyka) Barbara Chyrowicz udziela
odpowiedzi, dlaczego, jej zdaniem, nie powinno się podejmować ryzyka,
argumentując, iż przedmiotem ryzyka jest osoba ludzka, przestrzegając przed
odrzuceniem stałej hierarchii wartości i zastępowaniem jej przeliczaniem
korzyści.
Nie będę twierdzić, że jest to książka popularnonaukowa. Bioetyka to poważna
monografia, jednak napisana z tak przejrzystą logiką i konsekwencją, że
trzeba jedynie uwagi i skupienia, a nawet outsider naukowy może autorkę
zrozumieć. Ma ta książka też taką ogromną zaletę, że pisana jest
spokojnie i bez agresji, uczciwie uwzględnia różne postawy, pozwala na sformułowanie
własnego poglądu, dopuszcza dyskusję i różnicę zdań.
Takie książki są bardzo potrzebne, budują pomosty między przyrodnikami a
filozofami, a ich wzajemne zrozumienie w omawianej dziedzinie staje się palącą
potrzebą w czasach, kiedy co najmniej raz na miesiąc ktoś gdzieś donosi o
rozpoczęciu prób klonowania ludzi. Nie ma wątpliwości, że prędzej czy później
taki człowiek z klonu się narodzi. czy jesteśmy do tego w naszym sumieniu
gotowi?
Magdalena Fikus
Barbara Chyrowicz, Bioetyka i ryzyko. Argument „równi pochyłej” w dyskusji
wokół osiągnięć współczesnej genetyki, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin
2000.
 Dzieła
będące owocem pracy instytutów naukowych naszych zachodnich sąsiadów dają
możliwość ujrzenia rodzimej historii z odmiennego punktu widzenia. W
przypadku Zernacka historia Polski jest w trwały sposób połączona z dziejami
Rosji. Polska i Rosja to dla niego dwie interesujące propozycje ustrojowe,
rywalizujące na zasadzie wyzwania i odpowiedzi. Zernack dostrzega w tej
metodzie potencjalne możliwości w ujmowaniu związków między narodami. Jest
to dlań ważne o tyle, o ile uważa za swoje zadanie zapoczątkowanie
dziejopisarstwa problemowego, które wyjaśniałoby procesy powstawania narodów
Europy.
W tym duchu powstało jedyne w swoim rodzaju zestawienie tysiącletniej historii
relacji polsko-rosyjskich. Zernack traktuje to tysiąclecie jako etap zamknięty.
Przed Polską i Rosją stoją nowe wyzwania związane z epoką globalizacji, która
transformuje dwubiegunowy świat sprzed 1989 roku w wielobiegunowy ład oparty
na regionach. Wyzwania te stają naprzeciw niebezpieczeństwa nacjonalizmów i
etnocentryzmów odradzających się w związku z potrzebą nowej
„lokalizacji” narodów w odmiennej rzeczywistości geopolitycznej. Owa
odmienność wiąże się z emancypacją narodów, które dotychczas były
elementami rozgrywki między Polską a Rosją.
Lektura dzieła Zernacka rodzi kilka ważnych refleksji. Wkraczając w nowe tysiąclecie
stajemy przed problemami związanymi z naszym rozumieniem „rosyjskości”.
Zmienność geopolityczna tego tradycyjnego antagonisty Polski (Ruś Kijowska,
państwo moskiewskie, carska Rosja, Związek Radziecki, współczesna republika
rosyjska) ukazuje, jak etnocentryczne i nacjonalistyczne myślenie nie przystaje
do współczesnych standardów. Obustronne negatywne stereotypy są wytworem świata
należącego już do przeszłości, świata, który rządził się odmiennymi
prawami. Zernack wymienia tutaj przede wszystkim charakterystyczną dla kręgu
kultury łacińskiej ekspansję ukierunkowaną z zachodu na wschód, czyli z
terenów wcześniej objętych chrześcijaństwem na obszary dopiero
chrystianizowane, o młodej i nieustabilizowanej jeszcze państwowości. Ten
schemat utracił swoją podstawową motywację już w epoce jagiellońskiej,
kiedy chrześcijańska Europa stała wobec zupełnie nowych problemów. Niemniej
znajdował on nadal realizację w antagonistycznej polityce Polski i Rosji i we
wzajemnym budowaniu negatywnych stereotypów. W zarysowującym się współcześnie
ładzie region środkowoeuropejski stanowi więc węzeł jeszcze nie rozsupłany,
bo opierający się na antagonizmie, który nie może znaleźć obecnie
naturalnej ciągłości. Dzieło Zernacka jest cennym tego węzła objaśnieniem,
próbą przedstawienia narodzin samoświadomości dwu ścierających się narodów
słowiańskich.
Wiedza o wzajemnych powiązaniach, wspólnej historii jest cenną podstawą w układaniu
współczesnych i przyszłych relacji między Polską i jej wschodnimi sąsiadami.
Praca Zernacka uświadamia ważny fakt: przeszłość tworzy teraźniejszość,
ale nią nie jest, stare antagonizmy nie mogą konstytuować współczesności,
w przeciwnym wypadku nieunikniona jest tragedia, jaka spotkała narody byłej
Federacji Jugosłowiańskiej. historia nie powinna służyć ideologiom, ponieważ
jest nauczycielką życia.
Michał Pokrzywa
Michał Pokrzywa
Klaus Zernack, Polska i Rosja. Dwie drogi w dziejach Europy, tłum. Andrzej
Kopacki, Wydawnictwo Wiedza Powszechna, Warszawa 2000, seria: Klio w Niemczech.
Książka Rodaka stanowi rodzaj kompendium próbującego
ogarnąć całość dotychczasowego stanu badań nad literaturą okresu wojny,
przy jednoczesnym scharakteryzowaniu tych środowisk, które tworzyły formację
kulturową tamtej epoki.
Rodak do pokolenia wojennego zalicza tych poetów i pisarzy, których data
urodzenia mieści się pomiędzy 1918 a 1924 r. Tytuł książki wskazywałby na
zamiar opisania całości, lecz autor zawęża kryterium słowa „pokolenie
wojenne” – wyklucza z tej grupy m.in. Białoszewskiego (1922) i Herberta
(1924) z racji odmiennego doświadczenia wojennego – ogranicza swoje badania
do „przestrzeni okupowanej Warszawy”, a konkretnie skupia się na
funkcjonowaniu trzech, zdaniem autora najważniejszych kulturotwórczych środowisk:
„Płomieni” i „Drogi” (traktowanych jako jedność), „Sztuki i
Narodu”, „Prawdy Młodych”.
Literatura czasu wojny często prezentowana jest jako kulturowy monolit ze
stereotypowo przypisanymi jej katastrofizmem oraz zachwianiem wiary w ustalony
porządek moralny i ład. Rodak pokazuje trzy różne postawy: socjalizujących
„Płomieni” i „Drogi” (tu działali m.in. Baczyńscy, Borowski,
Strzelecki), katolickiej „Prawdy Młodych” (ze szczególnym wyeksponowaniem
postaci W. Bartoszewskiego i Z. Kossak) oraz mającej swe źródła w
Konfederacji Narodowej „Sztuki i Narodu” (Gajcy, Trzebiński, Bojarski,
Stroiński). Zdaniem autora, to pokolenie połączyło wspólne doświadczenie
historyczne i egzystencjalne, lecz dzieliły odmienne wybory i reakcje na zastaną
sytuację.
W poszczególnych rozdziałach autor dokonuje prezentacji motywów i obrazów
poetyckich w twórczości Baczyńskiego, Gajcego i Borowskiego, porządkuje
wyobrażenia oraz pojęcia przypisywane literaturze wojennej, przedstawia
chronologiczny zapis działalności ww. grup literackich. W ten sposób Wizje
kultury stały się przewodnikiem pozwalającym na swobodny i uporządkowany ogląd
spuścizny kulturowej tamtego okresu. Równie inspirujący jest rozdział O co i
jak walczyć, w którym legenda ulega zderzeniu z rzeczywistością. Rodak
konfrontuje wyobrażenie o bohaterach Kamieni na szaniec A. Kamińskiego ze światem,
w jakim żyli, i ze świadectwami, jakie po sobie pozostawili.
Wojna doprowadziła do rozpadu kategorii kulturowych, ontycznych i
aksjologicznych. W świecie „zgasłego czasu” i „spełnionej Apokalipsy”
jednak pojawili się i ci, którzy odważyli się na danie świadectwa swego człowieczeństwa
i niezachwianej wiary w powstanie „nowej”, nieskażonej złem wizji kultury.
Rodak w swoich tezach odwołuje się nie tylko do źródeł i czasu, w którym
one powstały. W zakończeniu swoich badań prezentuje powojenne losy recepcji
twórczości literackiej opisującej okupacyjne doświadczenie.
Wizje kultury to ważna książka, jeżeli weźmiemy pod uwagę scalenie i
kategoryzację wszelkich materiałów oraz źródeł dotyczących kulturotwórczych
poglądów pokolenia wojennego. Autor, w zgodzie z już panującym poglądem,
potwierdza tezę, że ugrupowania te kształtowały swoją postawę w opozycji
do dwudziestolecia międzywojennego, choć poszczególni poeci, np. Gajcy, Baczyński
czy Trzebiński, odwołują się często do twórczości Czechowicza czy
Przybosia. Oprócz sięgania do tradycji, młode pokolenie tworzy odrębną,
sobie tylko przynależną wizję kultury, która nie może być traktowana jako
jedność przy tak mocno zróżnicowanym oglądzie kondycji człowieka w
sytuacjach granicznych.
Monika Szabłowska
Paweł Rodak, Wizje kultury pokolenia wojennego, Wydawnictwo FUNNA, Wrocław
2000, seria: Monografie Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.
 Jest
to biografia literacka człowieka, który przed stu laty został międzynarodowym
autorytetem literackim i którego wkład w literaturę polską oznaczał
podniesienie poziomu wiedzy na temat literatur obcych, poprawę jakości tłumaczeń
i prac krytycznych oraz poprawę jakości artystycznej samych dzieł sztuki.
Stosunkowo wiele uwagi poświęcono krytycznej i wyważonej obserwacji rozwoju młodego
Miriama oraz procesowi doskonalenia jego gustu i stylu pod wpływem różnorodnych
(i zmiennych) teorii i autorytetów. Zwłaszcza w pierwszej części książki
nasuwa się czytelnikowi nieodparte skojarzenie z „powieścią rozwojową”.
Nacisk na okres dojrzewania arbitra elegantiarum Młodej Polski okazuje się
jednak istotną częścią szczegółowego studium jego literackiego życiorysu.
Z drugiej strony bowiem badaczka przedstawia wpływ Przesmyckiego na twórców,
a jego „Chimery” na inne czasopisma literackie (np. „Lamus”,
„Sztuka”, „Museion” czy „Sfinks”).
Autorka podkreśla niezależność i odwagę sądów Miriama, tłumacza, krytyka
i publicysty oraz krytycznie przedstawia uwielbienie wobec jego czeskich mistrzów
– Vrchlickiego i Zeyera. Umieszcza go w kontekście współpracujących z nim
w „Chimerze” innych wybitnych tłumaczy, których przekłady często dorównywały
pod względem artystycznym oryginałom. Należeli do nich m.in.: Edward Porębowicz,
Maria Komornicka, Antoni Lange, Jan Kasprowicz, Wacław Berent i inni. Sam
Miriam jest przedstawiony jako propagator szeroko pojętej literatury
europejskiej, a także sztuki orientalnej. Wkład Przesmyckiego w doskonalenie i
wzbogacanie literatury polskiej, przez wielu jemu współczesnych postrzegany
jako kosmopolityzm, wg G. Legutko, wpłynął na rozwój i przyswojenie językowi
polskiemu (szczególnie zagrożonemu podczas zaborów) wielkiej ilości dzieł
sztuki.
Czytelnicy mogą się również zapoznać ze streszczonymi i krytycznie omówionymi
pracami Miriama, jego programem artystycznym, szczegółowymi danymi na temat
„Życia” i „Chimery” oraz z kontekstem życia literackiego w Europie
przełomu XIX i XX wieku.
Książkę warto polecić w szczególności historykom literatury (zwłaszcza
studentom), tym bardziej że jej kompozycję charakteryzuje iście podręcznikowy
porządek, a bibliografia i indeks nazwisk ułatwiają szybkie poszukiwanie
informacji.
Różnorodność i bogactwo danych składają się na rozległy obraz stosunków
literackich w czasach Miriama oraz wyrazisty profil jego samego, co skłoni, jak
sądzę, wielu czytelników nie związanych bezpośrednio z filologią polską
do sięgnięcia po tę książkę. Ułatwi to na pewno prosty styl wypowiedzi i
zrozumiały język – rzadka zaleta publikacji naukowych.
Warto wreszcie sięgnąć po książkę o człowieku, dla którego piękno nie
było zamknięte jedynie w snobistycznie pojętych ramach programu artystycznego
Młodej Polski i wykraczało poza utylitaryzm i modną ideologię. O człowieku,
którego zdaniem percepcja piękna dostępna jest ludziom o wysoko rozwiniętym
intelekcie, który pragnął przez popularyzację sztuki uzdolnić do odczuwania
piękna jak największą ilość współczesnych.
Aleksandra Szewczyk
Grażyna Legutko, Zenon Przesmycki (Miriam) – propagator literatury
europejskiej, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. Jana
Kochanowskiego, Kielce 2000.
 Chyba wszyscy lubimy patrzeć na to, co piękne. Piękno jest jednym z podstawowych źródeł przyjemności. Obdarzonym urodą łatwiej jest w życiu. I chociaż niektórzy starają się przekonywać, że jest ona nieistotna, że ważniejsze jest wnętrze, to ludzie wciąż inwestują w kosmetyki, ubrania, zabiegi w salonach piękności, a nawet operacje plastyczne. To zapewnia im lepsze samopoczucie i dodaje pewności siebie.
Nancy Etcoff próbuje udowodnić, że pogoń za pięknem to efekt działania najbardziej podstawowych ludzkich instynktów. Tłumaczy nasze reakcje odwołując się do zachowań ludzi pierwotnych oraz szukając analogii w świecie zwierząt. Twierdzi, że ciągle, mimo nieustannego rozwoju cywilizacji, tkwią w nas te same instynkty, które kierowały niegdyś naszymi praprzodkami. I tak, wybierając partnera, kobiety przeważnie zwracają uwagę na to, by był dobrze zbudowany i silny, by dawał poczucie bezpieczeństwa oraz mógł zapewnić byt żonie i potomstwu (w czasach pierwotnych – dobrze polować). Mężczyznom natomiast zależy na partnerkach ładnych, o zadbanej skórze i pięknych włosach, świadczących o zdrowiu kobiety, a więc także o tym, że będzie ona w stanie urodzić zdrowe dzieci.
Większość wyznaczników piękna – większość, bo piękno to również kwestia gustu – jest w zasadzie wspólna, podobają się nam np. te same twarze. Zdaniem autorki, rodzimy się wyposażeni już w zdolność odróżniania i wybierania tego, co piękne. Świadczyć o tym mają wyniki badań nad postrzeganiem u niemowląt, które wykazały, że dzieci dłużej zatrzymywały wzrok na twarzach atrakcyjnych.
opierając się na filozofii, antropologii, socjologii, psychologii i biologii Etcoff podejmuje rozważania dotyczące istoty piękna, jego definicji i wyznaczników, przyczyn dążenia do poprawienia wyglądu, korzyści, które wynikają z posiadania urody. W efekcie sprowadza właściwie wszystko do aspektu biologicznego: potrzeby podkreślenia różnic między kobietami i mężczyznami, a przede wszystkim „wabienia” partnera niezbędnego do procesu reprodukcji. Po to głównie się upiększamy, staramy wyglądać jak najatrakcyjniej. Uroda – pisze autorka – to jeden ze sposobów, dzięki którym życie odradza się w nieskończoność, a uwielbienie dla piękna jest głęboko zakorzenione w naszej biologii. Wyjaśnia też uwarunkowania urody człowieka w kontekście środowiska i klimatu, w którym żyje (np. wąski nos, pozwalający na szybsze ogrzanie powietrza, jest charakterystyczny dla ludzi żyjących w zimnym klimacie, a ciemny kolor skóry ma chronić przed rakiem w rejonach bardzo słonecznych i gorących).
Autorka szczegółowo zagłębia się w analizę różnych elementów ludzkiego piękna: budowy ciała, układu twarzy, omawia sposoby upiększania się. Poza tym przywołuje inne wyznaczniki atrakcyjności partnera: głos, zapach, prestiżowy zawód, wysokie dochody (te dwa ostatnie mają znaczenie głównie w przypadku mężczyzn). Przetrwają najpiękniejsi to obszerny zbiór tego, co na temat piękna powiedziano; nie brak tu również opisów badań i eksperymentów, które w związku z tym przeprowadzono. Wiele przykładów opinii i badań z różnych dziedzin nauki oraz ciekawostek kulturowych i historycznych sprawia, że książkę czyta się z przyjemnością, a przystępny język pozwala sięgnąć po nią każdemu.
Milena Mizura
Nancy Etcoff, Przetrwają najpiękniejsi, tłum. Dominika Cieśla, Wydawnictwo CiS i Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2000, seria: Nauka u Progu Trzeciego Tysiąclecia.
 | Nancy Etcoff, Przetrwają najpiękniejsi, tłum. D. Cieśla, Wyd. CiS i Wyd. W.A.B., Warszawa 2000, seria: Nauka u Progu Trzeciego Tysiąclecia.
| | Michael P. Ghiglieri, Ciemna strona człowieka, tłum. A. Tanalska-Dulęba, Wyd. CiS i Wyd. W.A.B., Warszawa 2001, seria: Nauka u Progu Trzeciego Tysiąclecia.
| | Maria Nurowska, Niemiecki taniec, Wyd. W.A.B., Warszawa 2000.
| | Soren Kierkegaard, Powtórzenie. Przedmowy, tłum. B. Świderski, Wyd. W.A.B., Warszawa 2000, seria: Z Wagą.
| | Zbigniew Mikołejko, Żywoty świętych poprawione, Wyd. W.A.B., Warszawa 2000, seria: Z Wagą.
| | Sasza Sokołow, Między psem a wilkiem, tłum. A. Bogusławski, Wyd. W.A.B. i Wyd. Małe, Warszawa 2000, seria: Onirokrytyka.
| | Jerzy Szyłak, Komiks i okolice kina, Wyd. Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2000.
| | Jerzy Pilch, Pod mocnym aniołem, WYDAWNICTWO LITERACKIE, Kraków 2000.
| | Peter Kutter, Współczesna psychoanaliza. Psychologia procesów nieświadomych, tłum. A. Ubertowska, GDAŃSKIE WYDAWNICTWO PSYCHOLOGICZNE, Gdańsk 2000.
| | Wolfgang Walker, Przygoda z komunikacją, tłum. J. Mańkowska, GDAŃSKIE WYDAWNICTWO PSYCHOLOGICZNE, Gdańsk 2001, seria: Prezentacje.
| | Richard Simon, W cztery oczy. Rozmowy z twórcami terapii rodzin, GDAŃSKIE WYDAWNICTWO PSYCHOLOGICZNE, Gdańsk 2001, seria: Prezentacje.
| | Wojciech Sady, Spór o racjonalność naukową. Od Poincar?go do Laudana, Wyd. FUNNA, Wrocław 2000, seria: Monografie Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.
| | Paweł Rodak, Wizje kultury pokolenia wojennego, Wyd. FUNNA, Wrocław 2000, seria: Monografie Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.
| | Hanna Bojar, Mniejszości społeczne w państwie i społeczeństwie III Rzeczypospolitej Polskiej, Wyd. FUNNA, Wrocław 2000, seria: Monografie Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.
| | Magdalena Zowczak, Biblia ludowa. Interpretacje wątków biblijnych w kulturze ludowej, Wyd. FUNNA, Wrocław 2000, seria: Monografie Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.
| | Anna Engelking, Klątwa. Rzecz o ludowej magii słowa, Wyd. FUNNA, Wrocław 2000, seria: Monografie Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.
| | Jan Kurowicki, Figury wyobraźni XX wieku. Wykłady o literaturze z perspektywy filozofii kultury, Wyd. ADAM MARSZAŁEK, Toruń 2000.
| | Radosław Rzeszotek, Głupcy wierzą w poranek, Wyd. ADAM MARSZAŁEK, Toruń 2000.
| | Arnold J. Toynbee, Antyczna grecka myśl historyczna, tłum. A. Piskozub, Wyd. ADAM MARSZAŁEK, Toruń 2000, seria: Przekłady.
| | Roman Niemczyk, Rachunkowość przedsiębiorstw produkcyjno-handlowych, cz. I, Wyd. ADAM MARSZAŁEK, Toruń 2000.
| | Andrzej Chodubski, Nauka, kultura i sztuka w Wolnym Mieście Gdańsku, Wyd. ADAM MARSZAŁEK, Toruń 2000.
| | Andrzej Cieśla, Związek Nauczycielstwa Polskiego w województwie warszawskim w okresie Drugiej Rzeczypospolitej, Wyd. ADAM MARSZAŁEK, Toruń 2000.
| | Przemysław Wojciechowski, Beleno Augusto sacrum. Celtyckie i weneckie bóstwa w rzymskiej Akwilei, Wyd. ADAM MARSZAŁEK, Toruń 2000.
| | Przełomy w historii. XVI Powszechny Zjazd Historyków Polskich, t. I, red. K. Ruchniewicz, J. Tyszkiewicz, W. Wrzesinski, Wyd. ADAM
MARSZAŁEK, Torun 2000.
| | Tadeusz Zielinski, Hellenizm a judaizm, Wyd. ADAM MARSZAŁEK, Torun 2000, seria: Religie
świata antycznego.
| | Grzegorz Hryciuk, „Kumityt”. Polski Komitet Opiekuńczy Lwów Miasto w latach 1941-1944, Wyd. ADAM
MARSZAŁEK, Toruń 2000.
| | Leszek Wilczyński, Katolickie organizacje młodzieży męskiej w Wielkopolsce 1860-1939, Wyd. ADAM
MARSZAŁEK, Toruń 2000.
| | Artur Pastuszek, Metafizyczne grymasy. Czysta Forma Witkacego jako kategoria metafizyki, Wyd. ADAM
MARSZAŁEK, Torun 2000.
| | Aleksander Srebrakowski, Polacy w Litewskiej SRR 1944-1989, Wyd. ADAM
MARSZAŁEK, Toruń 2001.
| | Rudolf Steiner, Droga do wtajemniczenia, tłum. T. Mazurkiewicz, J. Prokopiuk, W.
Wolański, DOM WYDAWNICZY REBIS, Poznań 2000, seria: Spotkania z Mistrzem.
| | Dalajlama, Uzdrawianie gniewu. Moc cierpliwości z buddyjskiego punktu widzenia,
tłum. J. Grabiak, DOM WYDAWNICZY REBIS, Poznań 2000.
| | Fritjof Capra, Tao fizyki, tłum. P. Macura, DOM WYDAWNICZY REBIS, Poznań 2001, seria: Z Wodnikiem. Biblioteka Nowej
Myśli.
|
|
