Z prac KRASP

Nie może być powrotu do etatyzmu i kosztowych formuł
finansowania uczelni publicznych. Niestety, proces taki obserwujemy
ostatnio w związku z nowelizacją ustawy o szkolnictwie wyższym.

Jerzy Woźnicki

W dniu 14 września br. w Politechnice Warszawskiej miało miejsce kolejne – 15. w obecnej kadencji – posiedzenie Prezydium KRASP. Odbyło się ono zaledwie 3 dni po serii terrorystycznych ataków na terytorium Stanów Zjednoczonych. O godz. 12 obrady przerwano, aby trzyminutowym milczeniem uczcić ofiary tych ataków, wymierzonych w fundamenty demokracji i współczesnej cywilizacji. W związku z wydarzeniami w USA wystosowałem, w imieniu KRASP, list z wyrazami współczucia do prezydenta Association of American Universities.

DROGA ZASADNICZYCH ZMIAN

Oceniając sytuację w szkolnictwie wyższym, rektorzy zajęli się przede wszystkim skutkami ustawy o zmianie ustawy o szkolnictwie wyższym, ustawy o wyższych szkołach zawodowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Od podpisania ustawy przez prezydenta minęło już sporo czasu, a tymczasem w uczelniach nie ma żadnej oficjalnej informacji o działaniach ministra edukacji zmierzających do wprowadzenia podwyżek wynagrodzeń pracowników szkół wyższych, które – zgodnie z treścią nowelizacji – powinny być realizowane etapami począwszy od 1 września br. Prezydium podkreśliło, że sposób wykonania ustawy nie może naruszać utrwalonej zasady rozdziału środków pomiędzy uczelnie na podstawie formuły zadaniowej, a nie kosztowej formuły etatystycznej.

Swój wysiłek szkolnictwo wyższe kieruje obecnie ku poprawie jakości. Dzieje się to jednak w warunkach utrzymującego się niedofinansowania uczelni publicznych. Trzeba w związku z tym powiedzieć wyraźnie: nasze rezerwy, wynikające z racjonalizacji zatrudnienia i wzrostu efektywności w ramach ukształtowanego w 1990 r. modelu szkoły wyższej oraz w warunkach istniejących rozwiązań prawnych, zostały już wykorzystane. Trwający nieprzerwanie spadek nakładów jednostkowych w publicznym szkolnictwie wyższym – gdyby sytuacja miała nie ulec zmianie – może doprowadzić w najbliższych latach do gwałtownego nasilenia się zjawisk kryzysowych. Aby oddalić to niebezpieczeństwo, trzeba wejść na drogę zasadniczych zmian w modelu uczelni i poszerzyć możliwości ich finansowania ze źródeł pozabudżetowych. Należy uwalniać uczelnie od różnych administracyjnych ograniczeń i w coraz szerszym stopniu obejmować konstytucyjną zasadą autonomii nie tylko sprawy akademickie, a w tym programowe – włączając w to możliwości ustanawiania kierunków studiów, ale i obszar gospodarki oraz polityki kadrowej, płacowej i zatrudniania. Nie może być powrotu do etatyzmu i kosztowych formuł finansowania uczelni publicznych. Niestety, proces taki obserwujemy ostatnio w związku z nowelizacją ustawy o szkolnictwie wyższym. Trzeba zejść z tej drogi. Trzeba uwspólniać zasady i reguły prawne działania uczelni sektora publicznego i sektora niepublicznego. Jedynie wprowadzenie tak rozumianej zasady konwergencji sektorów może stworzyć warunki do szlachetnej rywalizacji, ale i partnerstwa szkół wyższych. Walka konkurencyjna, prowadzona agresywnie i bezpardonowo, byłaby zaprzeczeniem etosu akademickości. Nie wolno do tego dopuścić.

UZGODNIĆ ZASADY

Inną istotną konsekwencją nowelizacji ustaw dotyczących szkolnictwa wyższego ma być powołanie Państwowej Komisji Akredytacyjnej. Zgodnie z przyjętymi uregulowaniami, kandydatów do Komisji zgłaszać mają m.in. senaty uczelni. Zdaniem rektorów, ważne byłoby, aby minister, określając skład Komisji, z jednej strony dysponował pewnym nadmiarem kandydatów, z drugiej zaś, aby liczba zgłoszonych kandydatów nie była zbyt duża. Służyłoby temu uzgodnienie przez uczelnie zasad postępowania przy zgłaszaniu kandydatów do Komisji. Zasady zaproponowane przez Prezydium przewidują, że przy proponowaniu kandydatów rozpatruje się ich doświadczenie i osiągnięcia nie tylko we własnej uczelni, lecz także działania na rzecz rozwoju szkolnictwa wyższego i podnoszenia jakości kształcenia. W szczególności uwzględnić należałoby osiągnięcia w wypełnianiu funkcji organu jednoosobowego w szkole wyższej oraz doświadczenie zdobyte w pracach działających obecnie środowiskowych komisji akredytacyjnych. Kandydatury powinny być zgłaszane po konsultacjach z innymi uczelniami prowadzącymi podobne kierunki studiów. Konsultacje takie mogłyby doprowadzić w szczególności do określenia zbioru kierunków studiów, w których dana uczelnia zgłasza kandydatów. Zdaniem rektorów, w procesie konsultacji – obok uczelni członkowskich KRASP – mogłyby uczestniczyć państwowe uczelnie zawodowe oraz uczelnie niepubliczne mające uprawnienia do nadawania tytułu magistra. W procesie zgłaszania kandydatów szczególnie istotną rolę powinny odgrywać konferencje rektorów poszczególnych typów uczelni działające w ramach KRASP oraz powołane przez nie środowiskowe komisje akredytacyjne.

MODEL WSPÓŁWŁASNOŚCI

W związku z inicjatywą utworzenia konsorcjum na rzecz eksploatacji i użytkowania ogólnopolskiej sieci optycznej jednostek naukowo-akademickich PIONIER, Prezydium – podkreślając potrzebę rozwoju infrastruktury informatycznej, służącej instytucjom akademickim i naukowym w Polsce – stwierdziło, że tworzenie nowej generacji rozwiązań sieciowych powinno być poprzedzone dokładną analizą wszelkich możliwych wariantów. W szczególności dokładnego rozpatrzenia wymaga celowość realizacji własnych inwestycji sfery nauki w zakresie budowy międzymiastowych sieci rozległych, jako alternatywy wobec dzierżawienia połączeń sieciowych. Zdaniem Prezydium, w przypadku uznania celowości własnych inwestycji – tak ostatecznie w dniu 20 września 2001 zdecydował KBN – należy przyjąć model współwłasności całej infrastruktury sieciowej przez reprezentatywną w skali kraju grupę ośrodków naukowych.

Rozpoczął się nowy rok akademicki. Pragnę więc w imieniu KRASP przekazać najlepsze życzenia dla społeczności akademickiej.

Uwagi