PAN i KRASP

Wspólne posiedzenie

Dokładnie w 50. rocznicę powołania władz i pierwszego składu Polskiej Akademii Nauk, 9 kwietnia 2002 r., odbyło się w Mądralinie k. Warszawy wspólne posiedzenie prezydiów PAN i KRASP. Było to pierwsze w historii spotkanie tych gremiów. – PAN jest połączeniem korporacji uczonych oraz instytutów badawczych. Ale pamiętajmy, że część korporacyjna, a przede wszystkim Zgromadzenie Ogólne PAN jest reprezentantem całej polskiej nauki. 2/3 członków PAN to pracownicy wyższych uczelni, obecni są także uczeni z JBR, dopiero reszta to pracownicy instytutów PAN. Trzeba przełamać dotychczasowe podziały, a jedność środowiska naukowego powinna być zasadą nadrzędną – powiedział prof. Jerzy Kołodziejczak, pełniący obowiązki prezesa PAN. – Ta więź pomiędzy uczelniami wyższymi a Akademią, to także fakt, że wielu wybitnych rektorów, m.in. prof., prof. Samsonowicz, Findeisen, Dietrich, Węgleński, Koj, jest członkami Akademii – mówił prof. Jerzy Woźnicki, przewodniczący KRASP.

Część merytoryczną rozpoczął prof. Mieczysław Mąkosza, dyrektor Instytutu Chemii Organicznej, członek Prezydium PAN, który zaprezentował ciekawą analizę bolączek polskiej nauki (tekst ukaże się w jednym z kolejnych numerów „FA”).

Obecny na posiedzeniu prof. Michał Kleiber, minister nauki, przedstawił swoją ocenę sytuacji w polskiej nauce. Mówił m.in. o konieczności dokonania wielu zmian w obszarze badań naukowych: muszą istnieć dziedziny priorytetowe, zespoły badawcze powinny być tworzone na zasadzie wspólnoty problemowej zamiast dyscyplinowej, zmianie powinien ulec system oceny badań. Najważniejszy postulat dotyczył przekształcenia KBN w ministerstwo nauki i stworzenia z wybieralnej części Komitetu Rady Nauki. Oba prezydia przyjęły wspólne stanowisko, w którym poparły zamierzenia ministra Kleibera.

Na posiedzeniu rektorzy uczelni, których działalność związana była z osobą Stanisława Staszica – UW, PW, AGH, SGGW i AM w Warszawie – oraz prezes PAN podpisali wspólną deklarację w sprawie powołania komitetu budowy pomnika wielkiego uczonego, który ma stanąć na placu przed Politechniką Warszawską. Przewodniczącym komitetu został prof. Jerzy Woźnicki, rektor PW.

Ustalono, że wspólne posiedzenia prezydiów będą odbywać się co najmniej raz w roku.

(as)

Minister nauki we Wrocławiu

Mamy problem, ale też szansę

Podczas wizyty we Wrocławiu, w dniach 26-27 kwietnia, prof. Michał Kleiber, minister nauki, przewodniczący Komitetu Badań Naukowych, spotkał się z politykami, naukowcami, przemysłowcami i dziennikarzami w siedzibie Wrocławskiego Centrum Transferu Technologii, gdzie wygłosił referat na temat polityki naukowej państwa. Zwiedził też Instytut Niskich Temperatur i Badań Strukturalnych PAN, Laboratorium Mikroelektroniki i Nanotechnologii oraz Inżynierii Materiałowej Politechniki Wrocławskiej, a także uczestniczył w posiedzeniach Prezydium KRASP i Kolegium Rektorów Uczelni Wrocławia i Opola.

Zdaniem prof. Kleibera, wina za fakt, iż ranga badań naukowych nie osiągnęła w świadomości społecznej poziomu, który rokowałby rychłą poprawę sytuacji materialnej nauki, spada w sporej części na samych uczonych. Nie udało im się przekonać opinii publicznej, że w dzisiejszym, cywilizowanym świecie badania naukowe są podstawowym czynnikiem wzrostu. Jako przywarę środowiska naukowego minister nauki wymienił niezdolność do prowadzenia badań interdyscyplinarnych w dużych zespołach, wymagających udziału wielu specjalistów, nie tylko z różnych dyscyplin naukowych, ale także osób o różnym temperamencie naukowym – teoretyków, inżynierów, lekarzy, praktyków. Polscy uczeni świetnie dają sobie radę w tworzeniu małych zespołów w ramach swojej dyscypliny, natomiast tworzenie większych grup badawczych jest trudne. Bardzo ważnym elementem zmiany niekorzystnego przyzwyczajenia jest wzorzec ukształtowany przez nastawione na realizację praktycznych celów programy ramowe Unii Europejskiej. Do przywar środowiska uczonych minister zaliczył ponadto niedostatek świadomości etycznej w badaniach naukowych. – Wielu z nas pisało przecież grzecznościowe recenzje – zauważył prof. Kleiber – wielu nie wyrobiło w sobie zdolności formułowania merytorycznej krytyki, tak, aby nie była ona odbierana jako złośliwość.

Za swą misję min. Kleiber uznał poprawę materialnej sytuacji nauki. Jednak, aby poprawić stan finansów publicznych, rząd podjął decyzję, że wydatki budżetowe z roku na rok mogą rosnąć jedynie o poziom inflacji plus 1 proc. Oznacza to, że w najbliższych latach finansowanie budżetowe w istotny sposób się nie poprawi. – W Polsce podaż wyników naukowych przewyższa popyt – ocenił prof. Kleiber. Mamy znacznie więcej ciekawych rozwiązań badawczych niż nasz przemysł jest w stanie wchłonąć. Dlatego starania o środki pozabudżetowe są trudne. Ta sytuacja zmieni się, gdy nasz kraj stanie się członkiem Unii Europejskiej. Otworzy się wówczas olbrzymi, ale bardzo wymagający rynek przedsiębiorców europejskich. Minister Kleiber przypomniał, że w najbliższych latach dokonany będzie zakup dla kompleksu zbrojeniowego na sumę ok. 6,5 mld USD. Część tej kwoty ma być przeznaczona na cele cywilne i mogłaby wspomóc polską naukę. Kolejną szansę stanowią fundusze strukturalne UE, których część można będzie wykorzystać na badania naukowe. Dotychczas 5 województw otrzymało znaczne kwoty w konkursie na zbudowanie regionalnych systemów innowacyjnych (RIS). Pozostałe województwa mogą liczyć na porównywalne środki na ten cel bezpośrednio z KBN. Kolejną szansą są programy ramowe UE. Minister zapewnił, że składka, którą wpłaciliśmy do kasy 5. Programu Ramowego z budżetu państwa, wróci do nas z nadwyżką. Zdaniem ministra nauki, wciąż jest szansa wynegocjowania zniżki w opłatach za udział w kolejnym programie ramowym UE.

System rozdziału środków na badania zdejmuje z ministra odpowiedzialność za podejmowane przez KBN decyzje. – Z tego komfortu gotów jestem zrezygnować – stwierdził min. Kleiber. Prawidłowy system finansowania czegokolwiek ze środków publicznych powinien mieć wyraźnie określonego decydenta, który ponosi jednoosobową odpowiedzialność za podejmowane decyzje. Najgorzej jest, gdy decyzje o finansowaniu badań podejmują sami urzędnicy. Kwestia przekształcenia KBN powinna stać się przedmiotem debaty środowiskowej.

– Sukces naszego kraju i nas wszystkich – powiedział podsumowując minister Kleiber – zależeć będzie od gotowości i zdolności dokonywania okresowych inwestycji w kwalifikacje, edukację, wiedzę i infrastrukturę. Jest to, moim zdaniem, jedyna droga, żeby przesunąć Polskę z cywilizacyjnych peryferiów Europy do jej cywilizacyjnego centrum.

(mwj)

Konferencja Rektorów Polskich Uczelni Technicznych

Więcej, ale spoza budżetu

Miejscem obrad zorganizowanego przez Politechnikę Rzeszowską w dniach 11-14 kwietnia br. posiedzenia Konferencji Rektorów Polskich Uczelni Technicznych był Krasiczyn. A dokładniej rzecz ujmując, był nim położony w pięknym, starym parku odrestaurowany w ostatnich latach zamek w Krasiczynie, największa niegdyś rezydencja magnacka w Polsce.

Posiedzenie rozpoczęło się od przyjęcia w poczet członków KRPUT kolejnej, 25. już uczelni technicznej. Jest nią utworzona z początkiem obecnego roku akademickiego Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej. Uczelnia powstała z usamodzielnienia dotychczasowej filii Politechniki Łódzkiej.

Obecny na konferencji prof. Marek Bartosik, sekretarz stanu w Komitecie Badań Naukowych, przedstawił najbliższe zamierzenia Komitetu. Najważniejsze z nich to zamiar przekształcenia KBN w ministerstwo nauki. To minister nauki, a nie tak, jak to jest dziś, wybieralne zespoły Komitetu, podejmowałby decyzje dotyczące finansowania jednostek prowadzących badania naukowe. Wybieralna część Komitetu miałaby zostać przekształcona w Radę Nauki, organ doradczy ministra. Rektorzy, uznając, że dotychczasowy system rozdziału środków przez zespoły zawiera zbyt dużo uznaniowości, w podjętej uchwale poparli zamierzenia ministra nauki. Minister Bartosik mówił także o otwierających się możliwościach pozyskiwania znacznych środków pozabudżetowych, głównie unijnych: w ramach rozpoczynającego się niedługo VI Programu Ramowego, funduszy przedakcesyjnych UE i programów rozwoju regionalnego oraz środków offsetowych, czyli będących częścią kontraktów zbrojeniowych. Jeśli środowisko naukowe wykaże dużą aktywność, mogą one być nawet większe niż wszystkie środki będące w dyspozycji Komitetu.

Gościem konferencji był też Wojciech Ratyński, prezes Naczelnej Organizacji Technicznej, który przedstawił najważniejsze wątki dyskusji na trwającym XXIII Kongresie Techników Polskich. Przyjęto uchwałę określającą obszary współpracy uczelni technicznych ze środowiskiem inżynierów i techników. Wśród ważnych tematów obrad znalazły się też problemy związane ze stosowaniem ustawy o zamówieniach publicznych, zatrudnianiem profesorów w wieku emerytalnym i aktualnym stanem środowiskowej akredytacji kierunków technicznych. Rektorzy podjęli decyzję o powołaniu Konsorcjum Uczelni Technicznych, mającego w przyszłości kształcić studentów „na odległość”, przez Internet. Uczelnie wnosiłyby wkład do wspólnego przedsięwzięcia w postaci wiedzy, np. opracowanych wykładów, a później czerpały korzyści w proporcji do tego wkładu. Większość szkół technicznych zadeklarowała zainteresowanie tą inicjatywą.
Końcowym akcentem konferencji były odwiedziny Lwowa i Politechniki Lwowskiej, gdzie w historycznych murach, wśród obrazów J. Matejki, rektorów polskich uczelni technicznych niezwykle serdecznie podejmował prof. Jurij Rudawski, rektor PLw. Była też okazja do zwiedzenia wielu historycznych miejsc tego pięknego miasta, w tym Cmentarza Łyczakowskiego oraz będącego jego częścią, i budzącego ostatnio sporo kontrowersji w stosunkach Polski i Ukrainy, Cmentarza Orląt Lwowskich.

(as)

Prezydium KRASP we Wrocławiu

W pełnej zgodzie

27 kwietnia we Wrocławiu w posiedzeniu Prezydium KRASP udział wzięli: dr Krystyna Łybacka, minister edukacji narodowej i sportu oraz prof. Michał Kleiber, minister nauki, szef KBN. Uczestnicy spotkania zgodzili się ze stwierdzeniem, że polska nauka i szkolnictwo wyższe potrzebują wieloletniego programu, ministrowie zaś zapowiedzieli, że taki program powstanie. 

Odwołując się do wcześniejszych dokumentów KRASP, członkowie prezydium zaproponowali, aby w przygotowywanych rozwiązaniach legislacyjnych nawiązać do regulacji zawartej w rządowym projekcie zmiany ustawy o szkolnictwie wyższym, a także ustawy o wyższych szkołach zawodowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Z satysfakcją przyjęto deklarację min. Łybackiej zapowiadającą ustawowe umocowanie KRASP w prawie o szkolnictwie wyższym. KRASP, pełniąc funkcje doradcze i opiniodawcze, uzyska – jak ma to miejsce w większości krajów Unii Europejskiej – status instytucjonalnego partnera ministra w debatach na temat spraw istotnych dla szkolnictwa wyższego. 
Prezydium KRASP zwróciło się do minister edukacji z prośbą o opracowanie i przedstawienie propozycji zasad zadaniowego rozdziału środków finansowych pomiędzy uczelnie publiczne, zwracając uwagę na zobiektywizowanie kryteriów przyznawania środków. Min. Łybacka zapewniła, że propozycja ta zostanie wzięta pod uwagę. Podobnie, od dawna formułowane wnioski KRASP w sprawie ustanowienia stopnia doktora sztuki i doktora habilitowanego sztuki znalazły wreszcie odzwierciedlenie w projekcie ustawy przygotowywanym przez resort edukacji.

Na problemy związane z zamówieniami publicznymi rektorzy zwracali uwagę od dawna, przyznając jednocześnie, że konieczny jest transparentny dla opinii publicznej charakter działania uczelni. – Uczelnia nie jest przedsiębiorstwem, choć powinna być przedsiębiorcza – powiedział prof. Jan Wojtyła, rektor Akademii Ekonomicznej w Katowicach. Zgodzono się, że potrzebne są nowe rozwiązania legislacyjne w tej kwestii. Prezydium KRASP stwierdziło, że konieczne jest pilne określenie warunków, jakim powinny odpowiadać uczelnie podejmujące się kształcenia i doskonalenia nauczycieli oraz obowiązujących ich standardów. Podkreślono wagę kształcenia nauczycieli na poziomie magisterskim i doktoranckim, przy zachowaniu odpowiednich proporcji pomiędzy wiedzą akademicką oraz pedagogiczno-psychologiczną i umiejętnościami dydaktyczno-wychowawczymi.

Członkowie Prezydium KRASP uznali, że brak odpowiednich regulacji prawnych dających legitymację do prowadzenia studiów podyplomowych powoduje, że kształcenie to nie jest objęte należytą kontrolą. Uczelnie posiadające jedynie uprawnienia do prowadzenia studiów licencjackich prowadzą studia podyplomowe dla absolwentów studiów magisterskich. Prezydium KRASP uważa, że kryterium dla prowadzenia kształcenia podyplomowego powinno być posiadanie przez uczelnię prawa do nadawania stopnia doktora. Zasada ta powinna być stosowana zarówno do szkół publicznych, jak i niepublicznych.

Poparcie rektorów znalazła inicjatywa min. Łybackiej w sprawie punktów dydaktycznych i skierowania na ich rozwój środków przeznaczonych na aktywną walkę z bezrobociem poprzez przesunięcie ich do resortu edukacji. Zwrócono uwagę na potrzebę gwarancji jakości kształcenia w punktach dydaktycznych.

– Na prośbę minister Krystyny Łybackiej – oświadczył na zakończenie prof. Jerzy Woźnicki – Konferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich zobowiązała się podjąć mediację związaną z konfliktem w Parlamencie Studentów. Na konferencji prasowej podsumowującej obrady Prezydium KRASP nie zaprezentowano żadnych kwestii spornych. Być może wrocławski klimat sprzyja osiąganiu konsensusu nawet w trudnych sprawach.

(mwj)

Rankingi uczelni wyższych

Próby udane i nie

Wiosna to tradycyjna pora ogłaszania prasowych rankingów uczelni wyższych. W tym roku do pism, które tradycyjnie tworzą swoje rankingi uczelni – tygodników „Wprost” i „Polityka” oraz miesięcznika „Perspektywy”, opracowującego w ostatnich latach ranking wspólnie z „Rzeczpospolitą” oraz mniej znanych zestawień „Business Magazine” i „Home and Market” – dołączył „Newsweek”. Niestety, to, co zrobił ten nowy na polskim rynku tygodnik, w ogóle nie zasługuje na miano rankingu uczelni wyższych – co najwyżej jakiegoś prostego, jednokryteryjnego zestawienia. Zastosowano bowiem, zgodnie z „rynkową” filozofią pisma, tylko jedno kryterium: ilość absolwentów z poszczególnych uczelni (do 30. roku życia) zatrudnionych na stanowiskach kierowniczych w największych firmach. Wzięto pod uwagę dane z 308 dużych firm. Aż trudno uwierzyć, że poważna gazeta może takie zestawienie uznać za ranking uczelni, a nawet nazywać „pierwszym w Polsce praktycznym rankingiem wyższych uczelni”. To maniera podobna do stosowanej od lat przez tygodnik „Wprost”, który tworzy ranking niewiarygodny – choć podobno uwzględnia kilkadziesiąt kryteriów, to w ogóle nie tłumaczy kto, a także w wielu przypadkach, na podstawie jakich danych ocenia i przyznaje pozycję poszczególnym uczelniom – ale uznaje go za najbardziej obiektywny. Stamtąd zresztą przeszedł do „Newsweeka” chwalący swój ranking Tomasz Wróblewski, redaktor naczelny tygodnika. Najlepszym potwierdzeniem „jednowymiarowości” zestawienia „Newsweeka” niech będzie dopiero 9. miejsce Uniwersytetu Jagiellońskiego wśród uniwersytetów. Zdobył jedynie 89 punktów wobec 511 zwycięskiego UW.

Zasadniczym rozróżnieniem – i w pewnym sensie miarą rzetelności rankingu – jest kwestia, czy ranking ocenia jednostki kształcące na poszczególnych kierunkach (robi tak „Polityka”, i robiła tak kiedyś „Rzeczpospolita”), czy sili się na uszeregowanie całych uczelni, co jest bardziej zabawą dziennikarską z dość dowolnie przyjętymi kryteriami (np. 50 proc. punktów za „prestiż” w przypadku rankingu „Perspektyw”) niż możliwym i rzetelnym porównaniem lub wręcz świadomą próbą kreowania rynku edukacyjnego. Niestety, w środowisku akademickim, które generalnie jest do rankingów nastawione krytycznie, brak konsekwencji w traktowaniu ich jako mniej lub bardziej udanych przedsięwzięć dziennikarskich (choć niektóre rankingi mają też akademickie kapituły). Najgorzej zresztą z tymi zupełnie nieudanymi próbami, bo mało kto analizuje sensowność kryteriów, a wynik idzie w świat. W końcu dla rektora to duża przyjemność odebrać nagrodę za zajęcie przez uczelnię pierwszego czy drugiego miejsca w rankingu znanego tygodnika lub miesięcznika.

(as)

Reguły demokracji

Demokracja to nie jest najlepszy sposób rządzenia państwem, ale dotychczas, niestety, nie wynaleziono niczego lepszego – mówi znane powiedzenie. I jest w nim sporo racji. 10 kwietnia br. w Mądralinie miało miejsce wyjazdowe posiedzenie sejmowej Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży. Posłowie dyskutowali nad sprawozdaniem z działalności Polskiej Akademii Nauk oraz przedstawionym przez prof. Michała Kleibera, ministra nauki, planem działań KBN. Wyznaczona na posła sprawozdawcę młoda posłanka, jako przedstawicielka najwyższego organu władzy, czuła się w obowiązku być krytyczna wobec przedstawionego sprawozdania. Niestety, jej doświadczenie ani poziom kompetencji w sprawach nauki nie do końca na to pozwalał, co nie przeszkadzało jej jednak w wydawaniu kategorycznych sądów i traktowaniu profesorów niemal jak uczniów. Jeden z posłów miał cały katalog dobrych rad w stylu: Przestrzegałbym przed urynkowieniem nauki lub: niedobre jest niedoinwestowanie zarówno finansowe, jak i osobiste, a w trakcie dyskusji nad wystąpieniem ministra okazało się, że nie tylko względy merytoryczne są ważne, ale także to, czy ocenia się z pozycji posła koalicji, czy opozycji. – Może to trochę dziwne, że poseł opozycji zgadza się z ministrem – zaczął swe wystąpienie jeden z posłów. W ogóle odnosiło się wrażenie, że przedstawiciele najwyższego organu władzy z samego usytuowania czują swoją zwierzchność wobec innych. Na szczęście padały też kompetentne uwagi co do diagnozy stanu nauki i koniecznych do podjęcia działań. Poseł Franciszek Potulski, przewodniczący komisji, zapewnił, że komisja gotowa jest współdziałać z ministrem, o ile ten uzna, że zamierzone działania wymagają zmian legislacyjnych. Miejmy nadzieję, że w pracach komisji to te kompetentne uwagi będą brały górę nad innymi.

(as)

Tak dla konsorcjów

Problemy rozwoju i finansowania nauki były 3 kwietnia tematem obrad sejmowej komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży. Komisja zapoznała się z przedstawionym przez prof. Michała Kleibera, ministra nauki, przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych, projektem zmian w organizacji i finansowaniu nauki. Struktura nauki polskiej jest wciąż archaiczna i mało wydajna. Wszystkie trzy piony organizacyjne: Polska Akademia Nauk, uczelnie oraz jednostki badawczo-rozwojowe, wymagają poważnych zmian. Dotyczy to szczególnie JBR-ów. Prof. Kleiber opowiedział się za tworzeniem konsorcjów badawczych łączących problematykę teoretyczną z aplikacją jej wyników w praktyce gospodarczej. Podstawowym warunkiem rozwoju badań naukowych w Polsce jest zwiększenie nakładów na naukę z budżetu państwa i znacznie większe niż dotychczas zaangażowanie środków pozabudżetowych. Aby zachęcić przedsiębiorców do inwestycji w badania naukowe i ułatwić im finansowanie tych działań, konieczne są nowe rozwiązania organizacyjne, prawne i ekonomiczne – stwierdzali posłowie.

Komisja pozytywnie oceniła propozycję min. Kleibera dotyczącą konsorcjów skupiających środowiska naukowe, gospodarcze i samorządowe. Konsorcja te byłyby, zdaniem posłów, zorientowane na inwestycje rozwojowe i zagospodarowanie środków przyznanych m.in. na rozwój regionalny. Posłowie dostrzegają również konieczność poprawy funkcjonowania JBR-ów. Szansą dla nich będzie dalsza restrukturyzacja i prywatyzacja. Wymaga to jednak zdecydowanego wsparcia organizacyjnego i finansowego ze strony władz państwowych i samorządów. Szczupłe środki finansowe, jakimi dysponuje nauka, powinny być w pierwszej kolejności przeznaczane na wspieranie priorytetowych projektów celowych i zamawianych – uważają posłowie.

(ert)

Nagroda Gospodarcza Prezydenta RP

Nominowani

Nagroda Gospodarcza Prezydenta RP ustanowiona została przed 5 laty w celu promocji jednostek gospodarczych, które w znaczący sposób przyczyniają się do wzrostu konkurencyjności polskiej gospodarki wobec światowych rynków. Nagradzane podmioty powinny więc charakteryzować się innowacyjnością i dynamizmem, spełniać standardy nowoczesności w swej dziedzinie, ale też dbać o środowisko naturalne czy problemy społeczne. Jak powiedziała prof. Janina Jóźwiak, przewodnicząca Kapituły Nagrody, mają to być firmy, których metody działania mogą służyć innym jako autentyczny wzór do naśladowania, zapewniający sukces nie tylko na polu działalności gospodarczej.

Kapituła Nagrody Gospodarczej Prezydenta RP, w składzie: prof. Janina Jóźwiak – przewodnicząca, Jerzy Mackiewicz – sekretarz oraz członkowie: Artur Balazs, prof. Marek Belka, prof. Stefan Berczyński, prof. Zbigniew Hockuba, prof. Danuta Huebner, Roman Jagieliński, Wiesław Kaczmarek, Jarosław Kalinowski, Robert Kwiatkowski, Zbigniew Maciąg, Andrzej Nierychło, prof. Emil Panek, Jacek Piechota, Maciej Płażyński, Marek Pol, Janusz Steinhoff, Mariusz Walter, Krystyna Woźniak-Trzosek, przyznaje nagrodę w 7 kategoriach: Polskie Przedsiębiorstwo, Małe Polskie Przedsiębiorstwo, Instytucja Finansowa, Eksporter, Gospodarstwo Rolne, Inwestycja Zagraniczna w Polsce, Wynalazek w dziedzinie produktu lub technologii.

15 kwietnia spośród 157 zgłoszonych kandydatów Kapituła nominowała do nagrody w 2002 roku 21 podmiotów gospodarczych. W interesującej nas kategorii Wynalazek w dziedzinie produktu lub technologii nominacje otrzymali: prof. Sylwester Porowski z zespołem z Centrum Badań Wysokociśnieniowych Polskiej Akademii Nauk w Warszawie za projekt „Niebieski Laser”; Ryszard Suwalski z zespołem (Warszawa) za projekt „Zestaw kołowy z przesuwanymi kołami”; Instytut Ciężkiej Syntezy Organicznej „Blachownia” w Kędzierzynie-Koźlu za projekt „Kompleks Żywic Epoksydowych”.

Spośród nominowanych prezydent Kwaśniewski osobiście wybierze tegorocznych laureatów. Wręczenie nagród odbędzie się 17 czerwca podczas uroczystego koncertu z okazji „Dnia Polskiego” na Międzynarodowych Targach Poznańskich.

Szczegółowe informacje na temat regulaminów i zasad przyznawania nagród znajdują się na stronach internetowych: www.prezydent.pl (pod hasłem: Nagrody).

(mer)

Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie

Europejska sieć

W dniach 25-26 kwietnia w Akademii Górniczo-Hutniczej odbyła się Konferencja Przedstawicieli Europejskich Uczelni, tworzących Europejską Sieć Uniwersytetów Górniczych, Naftowych i Hutniczych. Spotkanie było kontynuacją konferencji, która odbyła się w AGH w 2000 r.

W konferencji wzięli udział przedstawiciele uczelni z Czech, Niemiec, Polski, Rumunii, Serbii, Ukrainy i Węgier. Wymieniono doświadczenia w zakresie nauczania górnictwa i hutnictwa oraz realizacji zaleceń Unii Europejskiej dotyczących tworzenia wspólnych europejskich stref: Szkolnictwa Wyższego (European Area of Higher Education) i Badań Naukowych (European Research Area).

Przedmiotem obrad były także: plany współpracy w zakresie ujednolicania programów nauczania w poszczególnych szkołach wyższych, wprowadzanie systemu punktowego, umożliwiającego wydawanie uznawanych w innych krajach dyplomów, dopasowywanie tematyki kształcenia do potrzeb rynku, promowanie nauczania na najwyższym poziomie, organizacja wymian studenckich i innych form współpracy.

Uczestnicy konferencji powołali Europejską Sieć Uniwersytetów Górniczych, Naftowych i Hutniczych i uchwalili jej statut. Wybrali też sekretarza sieci, którym został prof. Andrzej Korbel, prorektor AGH ds. współpracy z zagranicą.
Kolejne spotkanie poświęcone tej samej tematyce ma się odbyć w Clausthal w Niemczech na przełomie listopada i grudnia 2002 r.

Andrzej Korbel

Collegium Medicum UJ w Krakowie

Nowy Ośrodek Transplantacji

20 kwietnia został uroczyście otwarty Ośrodek Transplantacji Polsko-Amerykańskiego Instytutu Pediatrii i Uniwersyteckiego Szpitala Dziecięcego Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jest to jedyny ośrodek przeszczepów dla dzieci w Polsce południowo-wschodniej. Ośrodek posiada 18 łóżek dla ciężko chorych dzieci wymagających takiego sposobu leczenia. Dotychczas dzieci wymagające przeszczepów musiały szukać specjalistycznej pomocy medycznej w innych rejonach kraju lub poza jego granicami. Pacjentami Ośrodka Transplantacji są dzieci z białaczkami, niektórymi nowotworami, ciężkimi niedoborami odporności, niektórymi zaburzeniami metabolicznymi. Przeszczepy szpiku ratują życie, gdy organizm chorego przestaje produkować komórki krwi. Obecnie, zamiast całego szpiku do przeszczepu używa się komórek macierzystych szpiku, które odtwarzają cały szpik w organizmie biorcy. Z uwagi na źródło komórek macierzystych szpiku istnieją dwa rodzaje przeszczepów: autologiczny, kiedy komórki pochodzą od tego samego chorego, któremu je przeszczepiamy, oraz allogeniczny, gdy komórki pochodzą od dawcy rodzinnego bądź niespokrewnionego.

Ośrodek jest wyposażony w wysokospecjalistyczną aparaturę odpowiadającą aktualnym światowym standardom medycznym, posiada nowoczesne zaplecze badawcze i technologiczne, które ma w przyszłości pozwolić na wdrażanie unikatowych form leczenia, wykorzystujących komórki macierzyste szpiku i innych narządów oraz genoterapii i immunoterapii.

Kieruje nim prof. Mariusz Ratajczak (na fot. z prawej ), światowej sławy hematolog, pracujący przez ostatnie 12 lat w Uniwersytecie Pennsylvania w Filadelfii (USA). Prof. Ratajczak był członkiem zespołu kierowanego przez prof. Wiesława Jędrzejczaka, obecnego konsultanta krajowego ds. hematologii, który dokonał pierwszych przeszczepów szpiku kostnego w Polsce.

Maciej Rogala

Uczelnie w statystyce

Nauki o Ziemi w UŚ

Wydział Nauk o Ziemi został utworzony w 1974 r. Od początku prowadzi kształcenie na dwóch kierunkach: geografii oraz geologii. Ostatnio ofertę kształcenia rozszerzono o specjalność geofizyka, która prowadzona jest we współpracy z Wydziałem Matematyki, Fizyki i Chemii. Pojawiły się też międzywydziałowe studia z zakresu ochrony środowiska oraz Międzywydziałowe Indywidualne Studia Matematyczno-Przyrodnicze. W ofercie znajdują się także studia doktoranckie, w których uczestniczy 71 słuchaczy.

Kadrę WNoZ UŚ stanowi 142 pracowników naukowo-dydaktycznych. Wśród 30 samodzielnych pracowników naukowych jest 17 profesorów tytularnych, 9 profesorów UŚ i 4 doktorów habilitowanych. Ponadto jednostka zatrudnia 74 adiunktów i 16 asystentów oraz 66 pracowników naukowo-technicznych i inżynieryjno-technicznych. Kształcą oni 1014 studentów studiów dziennych, w tym 556 na geografii, 340 na geologii i 118 na geofizyce. Wśród 879 słuchaczy studiów zaocznych 693 kształci się na geografii, a 186 na geologii. W 1997 r. wydział uzyskał uprawnienia do nadawania stopnia doktora habilitowanego w zakresie nauk o Ziemi i posiada odtąd pełnię praw akademickich.
Strukturę wydziału tworzy 11 katedr: Geografii Ekonomicznej, Geografii Fizycznej, Geomorfologii, Klimatologii, Paleografii i Paleoekologii Czwartorzędu, Geochemii, Mineralogii i Petrografii, Geologii Podstawowej, Geologii Stosowanej, Hydrogeologii i Geologii Inżynierskiej, Paleontologii i Biostratygrafii, Stratygrafii Ekosystemowej.
W latach 1997-2001 pracownicy WNoZ uzyskali 52 granty z Komitetu Badań Naukowych. W 2001 r. opublikowali 320 prac oryginalnych, 15 monografii książkowych i 55 prac przeglądowych.

Wszystkie jednostki WNoZ mają siedzibę w Sosnowcu. Stanowią ją: budynek laboratoryjny o powierzchni 4,7 tys. m2 i wieżowiec, tzw. Żyleta (na fot.), o powierzchni prawie 19 tys. m2, połączone ze sobą. Ostatnio oddano do użytku zespół sal audytoryjnych o powierzchni 2,3 tys. m2 (o najnowszych inwestycjach WNoZ UŚ w następnym numerze „FA”).
Laboratoria wydziałowe wyposażone są w najnowocześniejszą aparaturę naukową. Na dachu wieżowca, na wysokości ok. 80 m, znajduje się stacja odbioru satelitarnego, dzięki której na wschodniej ścianie budynku pokazywane są aktualne dane dotyczące stanu pogody. W pracowniach znajdują się m.in.: mikroskop skaningowy, służący m.in. do badania pyłów; mikroskop elektronowy transmisyjny, wykorzystywany m.in. do badania wymiaru fraktalnego sadzy; zespół przyrządów do badania składu chemicznego wód, w tym chromatograf jonowy, spektrometr atomowej absorpcji płomieniowej oraz do badania składu chemicznego minerałów – chromatograf gazowy sprzężony ze spektrometrem masowym. Dyfraktometr rentgenowski służy do płytkich pomiarów geofizycznych. jest też aparatura do pomiarów rozkładu oporności w skałach, pól magnetycznych i pomiarów rozchodzenia się sztucznie indukowanych drgań sejsmicznych.

(pik)

Toruński Festiwal Nauki i Sztuki

Przeszli samych siebie

130 imprez tworzyło program II Toruńskiego Festiwalu Nauki i Sztuki, który odbył się pod koniec kwietnia w Toruniu. Warsztaty, pokazy, wykłady multimedialne, wycieczki, wystawy, imprezy interdyscyplinarne odbywały się w 50 różnych miejscach. Organizatorzy przeprowadzili także transmisje internetowe z kilku imprez.

Po raz pierwszy w toruńskim festiwalu tak licznie wzięli udział studenci. Kilkanaście imprez zgłosiły koła naukowe (na prawie, archeologii, stosunkach międzynarodowych, polonistyce, fizyce, geografii). Szczególnie aktywnie podeszli do festiwalu studenci archeologii (pokaz Ci szaleni Wandalowie oraz Czemu to służyło? Jak zostało zrobione?...) i stosunków międzynarodowych (debata oxfordzka Za i przeciw UE oraz spotkanie Kosowo. Od źródeł konfliktu albańsko-serbskiego do demokratycznych wyborów). Niezwykłą inwencją popisali się studenci i pracownicy Instytutu Filozofii, którzy przygotowali Labirynt filozoficzny. Swoją dziedzinę popularyzowali zarówno poprzez zabawę (rozmowy z zainteresowanymi, których zadaniem było rozwiązanie testu), jak i głęboką refleksję (np. spektakl o Edycie Stein). Mówiło się, że filozofowie „przeszli samych siebie”, przy czym sami świetnie się przy tym bawili.

Jak zwykle, największym zainteresowaniem cieszyła się astronomia, zarówno oglądanie nieba, jak i wykłady. Wejściówki na zwiedzanie Centrum Astronomii UMK w podtoruńskich Piwnicach rozeszły się już na tydzień przed festiwalem. Niebo można było oglądać przez różnego rodzaju teleskopy codziennie, nawet późnym wieczorem, także na toruńskiej starówce. Gościem specjalnym festiwalu był gen. Mirosław Hermaszewski, którego wykład 40 lat obecności człowieka w kosmosie zainaugurował imprezę.

Tegoroczny program obfitował również w imprezy z dziedziny sztuki i konserwacji zabytków, przygotowane głównie przez Wydział Sztuk Pięknych UMK. Niektóre z nich odwiedzane były tłumnie, spontanicznie tworzono nawet dodatkowe grupy (Jak powstaje grafika?). Bardzo dużo zainteresowanych odwiedziło także imprezy fizyków oraz chemików. Walka o miejsca toczyła się przed spotkaniem z Bogusławem Wołoszańskim, który popularyzował historię wykładem Prawdziwy początek XXI w.

Po raz pierwszy organizatorom pomagali wolontariusze – studenci. Ich zadanie polegało nie tylko na dyżurowaniu w punktach informacyjnych, ale także na pilotowaniu autobusów przewożących posiadaczy wejściówek do Centrum Astronomii w Piwnicach oraz na monitorowaniu poszczególnych imprez.

Podobnie jak w roku ubiegłym, toruńska impreza zorganizowana została wspólnie (w sensie dosłownym) przez Uniwersytet Mikołaja Kopernika oraz Gminę Toruń, reprezentowaną głównie przez Centrum Kultury Dwór Artusa. W gronie organizatorów znalazło się także Towarzystwo Naukowe w Toruniu. Oprócz pracowników UMK, imprezy z 40 dziedzin nauki i sztuki przygotowali pracownicy różnych toruńskich instytucji oraz firm.

Kinga Nemere-Czachowska

Inwestycje – Wyższa Szkoła Biznesu w Nowym Sączu

Nowa biblioteka

Od niedawna Wyższa Szkoła Biznesu – National-Louis University w Nowym Sączu ma nową bibliotekę i sale dydaktyczne. Budowa obiektu to pierwszy etap inwestycji Centrum Komputerowo-Administracyjne WSB–NLU, które ma być dofinansowane w ramach kontraktu wojewódzkiego sumą 1,9 mln zł (na razie jednak uczelnia finansuje inwestycję samodzielnie).

Biblioteka uczelniana zajmuje powierzchnię 414 m2 i składa się z 4 pomieszczeń, m.in. kompleksu czytelni na 120 miejsc z 18 stanowiskami komputerowymi. Dwa nowe magazyny pozwalają na przechowywanie 60 tys. woluminów. Jeden z nich został już wykorzystany, drugi stanowi powierzchnię zapasową na rozwój zasobów biblioteki. Obecnie księgozbiór liczy ponad 51 tys. woluminów, w tym ponad 7 tys. podręczników do nauki języków obcych. Bogata jest też oferta elektronicznych baz danych. Elektroniczny system zabezpieczeń zbiorów pozwala na wolny dostęp do zasobów wszystkim użytkownikom. Budowa biblioteki przyniosła już widoczne efekty: w okresie poprzedzającym otwarcie nowych czytelni dziennie placówkę odwiedzało ok. 100 użytkowników, a obecnie – ponad 300.

Pomieszczenia dydaktyczne zajmują 605,9 m2. 8 laboratoriów komputerowych ma 444,6 m2, a 6 sal dydaktycznych i 1 pokój konsultacyjny liczą 161,3 m2 powierzchni. Centrum Komputerowe (administracja uczelnianej sieci komputerowej) zajmuje 5 pomieszczeń o powierzchni 96 m2, w tym serwerownia 22 m2.

Laboratoria te są wyposażone w najnowszej generacji komputery marki OPTIMUS (25 stanowisk w każdej z 7 pracowni dydaktycznych i 40 stanowisk w sali do pracy własnej studentów). Nowy budynek posiada system okablowania, umożliwiający podłączenie ok. 550 komputerów i aparatów telefonicznych oraz systemy wentylacji i klimatyzacji, instalacje antywłamaniowe i przeciwpożarowe.

(mag)

Konferencje naukowe

Ochrona wilka w Polsce

26 kwietnia w Akademii Rolniczej w Krakowie odbyła się konferencja Ochrona wilka w Polsce – sukces czy niepowodzenie. Zorganizowały ją: Polski Związek Łowiecki, Wydział Hodowli i Biologii Zwierząt AR w Krakowie, Instytut Ochrony Przyrody PAN w Krakowie, Muzeum Przyrodnicze ISiEZ PAN w Krakowie oraz Małopolski Urząd Wojewódzki – Wydział Środowiska i Rolnictwa.

Referaty zaprezentowane przez prelegentów pokazały złożoność i kontrowersyjność problemu. Wykazano, że w skali Europy wilk nie jest gatunkiem zagrożonym, natomiast w wielu krajach jest na krawędzi wyginięcia. Według oficjalnych danych Ministerstwa Środowiska, liczebność wilków w Polsce wynosi 1000-1200 osobników. Natomiast badania prowadzone przez wielu naukowców dowodzą, że rzeczywista liczebność wynosi jedynie 500-600 osobników.
Z treści referatów wynikało, że szczególnie kontrowersyjny jest problem poziomu szkód wyrządzanych przez wilki wśród zwierząt gospodarskich, chronionych i łownych. Z danych administracji państwowej można było wnioskować, że w porównaniu z innymi krajami europejskimi (gdzie wypłacane są odszkodowania za zwierzęta gospodarskie zabite przez wilki) poziom szkód wyrażany zarówno w liczbach zabitych zwierząt, jak i roszczeń finansowych, jest niewielki. Przedstawiciel Regionalnego Związku Hodowców Owiec i Kóz stwierdził, że szkody wyrządzane przez wilki są o wiele większe niż się to publikuje, ponieważ straty z tytułu szkód wilczych to nie tylko wartość zagryzionych zwierząt, lecz także straty z tytułu zaniechania hodowli owiec.

Wykazano, że wpływ drapieżnictwa wilków w stosunku do zwierząt wolno żyjących może być znaczny. Silne watahy potrafią zagryźć rocznie 57-105 jeleni, 19-38 dzików, 19-25 saren. Zwrócono uwagę, że straty przypisywane wilkom powodowane są też przez bezdomne, zdziczałe psy. Twierdzono, że w Polsce większość hodowców praktycznie nie chroni żywego inwentarza przed atakami drapieżników i wskazywano na możliwość wykorzystywania do ochrony niektórych ras psów pasterskich, grodzenia przy pomocy fladrów i pastuchów elektrycznych. Podnoszono również wiele korzystnych aspektów wynikających z bytowania wilka w ekosystemach.

Podczas burzliwej i wielogodzinnej dyskusji podnoszono aspekty zarówno konieczności utrzymania całkowitej ochrony wilka na terenie kraju, jak i opracowania jednoznacznej strategii ochrony, kryteria myśliwskiego pozyskania, rekompensaty za szkody wyrządzane przez wilki wśród zwierząt gospodarskich. Uczestnicy dyskusji podkreślali, że strategia ochrony powinna być zgodna z zaleceniami planu europejskiego oraz spójna z polityką przyjętą przez państwa sąsiadujące, zwłaszcza Słowację, Ukrainę, Litwę, Białoruś. Uznano za konieczne skoordynowanie działań wszystkich środowisk w celu utrzymania populacji wilka w Polsce.

Paweł Brzuski

Uniwersytet Łódzki

Fikcja i rzeczywistość w teatrze

Idea sztuki jako posłannictwa i źródła osobistej przemiany stała się tematem konferencji Etos życia – etos sztuki. Wokół legendy o św. Genezjuszu – aktorze, zorganizowanej w dniach 18-20 kwietnia przez Instytut Teorii Literatury, Teatru i Sztuk Audiowizualnych Uniwersytetu Łódzkiego. Uczestnicy podjęli problem granicy między fikcją a realnością w teatrze, postawiony przez prof. Sławomira Świontka, zmarłego przed rokiem wybitnego teoretyka dramatu i teatru, norwidologa, tłumacza, współtwórcy i wieloletniego wykładowcy łódzkiej teatrologii. Uczony nie zdążył rozpocząć realizacji swojego zamierzenia, by przedstawić i zinterpretować dramaturgiczne realizacje motywu św. Genezjusza, patrona teatru, który, odnajdując w granej przez siebie roli teatralnej jedyną prawdę, męczeńską śmiercią przypłacił przekroczenie granicy między fikcją a realnością.

Podejmując wątek zbawienia przez teatr Zbigniew Osiński upomniał się o rehabilitację wstydliwej, by tak rzec, „monastycznej” karty XX-wiecznych dziejów teatru polskiego, przypominając projekty Dali i Genezji Juliusza Osterwy. Podobną tajemnicę odsłoniła Anna Kuligowska-Korzeniewska rekonstruując światopoglądowe podłoże benedyktyńskiej oblatury Leona Schillera. Postać Osterwy stała się także inspiracją referatu Jarosława Gajewskiego, który odtworzył biografię intelektualną twórcy Reduty, zainfekowanego myślą Cypriana Norwida. Marta Juszczuk szukała klucza w dążeniu Osterwy do inscenizacji Miguela Mańary Oskara Miłosza.

Świętego Genezjusza jako postać dramatyczną przybliżył Jan Okoń, odnajdując go w dramacie jezuickim.
Podjęto tematykę theatrum mundi, referując jej hiszpańskie korzenie, ukazując ewolucję metafory teatru świata w podejmującej ją dramaturgii, rozwój zmierzający ku problematyzacji zasady analogii teatru i świata, analizując mechanizmy rządzące wykorzystaniem pamięci kolektywnej i indywidualnej jako modelu konstrukcyjnego świata przedstawionego w teatrze XX w.

Największą liczbę wystąpień sprowokował etyczny i estetyczny wymiar polaryzacji na sacrum i profanum. Teoretyczne modele wizji teatralnej, obejmujące etyczną przestrzeń od sacrum po profanum zaproponowała Maria Gołaszewska. Edward Kasperski za Cyprianem Norwidem przekonywał o konieczności ponownego złączenia świętości z komicznością. Soteriologiczne sposoby pojmowania sztuki teatru przez polską myśl mesjanistyczną syntetycznie uszeregował Jacek Bartyzel.

Wątkiem aktorstwa pojmowanego jako kreacja bądź rola zajęła się Krystyna Duniec, odnajdując w zrekonstruowanej drodze twórczej Jana Kreczmara paradygmat ewolucji modelu aktorstwa. Do koncepcji „myślenia aktorskiego” jako analogii procesu twórczego przekonywał Marek Chojnacki. Powołano do intelektualnego istnienia współczesnego św. Genezjusza – ikonę kondycji aktora teraźniejszości (Juliusz Tyszka).

Leszek Karczewski

Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu

Doradcy ds. szkolnictwa wyższego

Minister Krystyna Łybacka powołała zespół doradców ds. szkolnictwa wyższego. Przewodniczącym zespołu został prof. Jaewizji tzw. Konwencji Praskiej, dotyczących uznawalności dyplomów między krajami dawnego bloku wschodniego.

PLACÓWKI PAN:
jubileusz Instytutu 
Paleobiologii

Instytut Paleobiologii należy do najstarszych placówek PAN. Został utworzony w 1952 r. jako Zakład Paleobiologii. Zatrudniał wówczas 12 pracowników naukowych, w tym 7 w Warszawie i 5 w Poznaniu. W skład placówki weszły działy paleozoologiczne muzeów ziemi w Warszawie i Poznaniu. Poznańska pracownia placówki została w 1976 r. włączona w struktury Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. W 1990 r. zakład został przekształcony w instytut i otrzymał obecną nazwę, a w 1998 r. uzyskał osobowość prawną. W 1997 r. przeniósł się do swojej obecnej siedziby przy ul. Twardej w Warszawie. W strukturze instytutu znajduje się też Muzeum Ewolucji z siedzibą w PKiN – tam skupia się działalność popularyzatorska pracowników placówki. Wystawy organizowane w Muzeum Ewolucji przyciągają rocznie ok. 25-30 tys. zwiedzających.

Twórcą placówki był wybitny paleontolog prof. Roman Kozłowski, którego imię instytut obecnie nosi. On też został pierwszym jej dyrektorem i nadał prowadzonym przez warszawskich paleontologów badaniom kierunek biologiczny. Początkowo w zakładzie badano występujące na obszarze Polski kopalne bezkręgowce morskie: ramienionogi, trylobity, graptolity, koralowce, mięczaki, gąbki, szkarłupnie, mszywioły. Prowadzono też badania mikropaleontologiczne dotyczące otwornic, małżoraczków i konodontów. Badania te miały pewne znaczenie w poszukiwaniu złóż mineralnych.
Następczynią prof. Kozłowskiego na stanowisku była prof. Zofia Kielan-Jaworowska, która wsławiła się kierownictwem wypraw naukowych na pustynię Gobi. W ich wyniku zebrano cenne kolekcje kredowych i trzeciorzędowych gadów. Mniej spektakularne, ale najcenniejsze z naukowego punktu widzenia było odkrycie szczątków niewielkich ssaków, które żyły w cieniu dinozaurów.

Od lat 70. zakład włączył się w badania polarne na Spitsbergenie i w Antarktyce. W ostatnich latach rozwój badań wiąże się z użyciem najnowocześniejszej aparatury i programów do modelowania komputerowego procesów zachodzących w przyrodzie. Zainicjowano kierunek badań zwany biogeologią, który ma na celu odtworzenie oddziaływań przyrody ożywionej i nieożywionej.

Obecnie instytut zatrudnia 51 osób. 27 z nich to pracownicy naukowi. Jest wśród nich 11 profesorów, w tym 3 członków PAN, 4 docentów, 8 adiunktów i 4 asystentów. Instytut posiada uprawnienia do nadawania stopni naukowych doktora i doktora habilitowanego nauk przyrodniczych w zakresie geologii i biologii. Publikuje 2 czasopisma: nieperiodyczną serię „Paleontologia Polonica” oraz kwartalnik „Acta Paleontologica Polonica”, który w indeksie listy filadelfijskiej ma siłę przebicia na poziomie 0,57. Instytut Paleobiologii PAN im. R. Kozłowskiego uzyskuje w rankingach KBN najwyższą kategorię. Od 10 lat instytutem kieruje prof. Hubert Szaniawski.

Elżbieta Elbe

Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN

Fale przeciw usterkom

W Instytucie Podstawowych Problemów Techniki PAN rozpoczęto prace nad nową metodą monitorowania stanu technicznego konstrukcji metalowych, umożliwiającą samoczynne wykrywanie usterek. Badania prowadzone pod kierownictwem prof. Jana Holnickiego-Szulca są częścią europejskiego projektu Inteligentna diagnostyka konstrukcji przy pomocy fal sprężystych generowanych przez przetworniki piezoelektryczne, realizowanego w ramach V PR UE.
Nowa metoda polega na stałym kontrolowaniu stanu technicznego i samoczynnym wykrywaniu usterek konstrukcji metalowych – rurociągów, zbiorników, mostów, rusztowań, masztów, a nawet karoserii pojazdów mechanicznych – za pomocą wykorzystania zjawisk piezoelektrycznych, czyli wymuszania bodźców mechanicznych pod wpływem impulsów elektrycznych i odwrotnie – przetwarzania mierzonej deformacji w sygnał elektryczny. Przetworniki piezoelektryczne umieszczone na powierzchni lub we wnętrzu elementów konstrukcyjnych będą generować fale sprężyste rejestrowane dalej przez specjalne odbiorniki. Analiza zakłóceń tych fal pozwoli na wykrycie i zlokalizowanie usterki. Nowa metoda ma duże znaczenie praktyczne dla zapewnienia bezpieczeństwa i sprawnego funkcjonowania różnych konstrukcji inżynierskich. W Polsce może znaleźć zastosowanie m.in. przy kontroli wielkich rurociągów gazowych i naftowych.
W IPPT PAN powstają już pierwsze modele numeryczne, m.in. fragmentów dużych rurociągów – do sprawdzania różnych rozwiązań.

(ert)

II Krakowskie Warsztaty Inżynierii Medycznej

Inżynier i lekarz

W dniach 25-26 kwietnia w Międzynarodowym Centrum Kultury odbyły się II Krakowskie Warsztaty Inżynierii Medycznej. Organizatorem warsztatów była Katedra Mechaniki Doświadczalnej i Biomechaniki Instytutu M-1 Politechniki Krakowskiej przy współudziale Krakowskiego Szpitala Specjalistycznego im. Jana Pawła II oraz Sekcji Biomechaniki Komitetu Mechaniki PAN. Czy inżynierowi potrzebny jest lekarz? Takie pytanie postawione na początku warsztatów przez prof. Romualda Będzińskiego, przewodniczącego Sekcji Biomechaniki Komitetu Mechaniki PAN, stanowiło myśl przewodnią konferencji, której uczestnikami byli zarówno przedstawiciele środowiska medycznego, jak i technicznego. Oprócz referatów był czas na zajęcia „warsztatowe” w klinikach i szpitalach, połączone z demonstracją najnowocześniejszej aparatury i technik medycznych. Podczas warsztatów podkreślano potrzebę kreowania i rozwijania kierunku i specjalności inżynieria medyczna w wyższych uczelniach. Podkreślając duży potencjał naukowy Krakowa w tej dziedzinie, wspomniano równocześnie o rozproszeniu sił i środków oraz braku koordynacji badań i przepływu informacji między ośrodkami i badaczami. W tym kontekście wskazano potrzebę powołania Centrum Technik i Technologii Medycznych.

(elbar)

Badania Słońca

Ważne osiągnięcie

Wysoką zawartość potasu w plazmie słonecznych rozbłysków wykrył polski przyrząd RESIK, znajdujący się na satelicie KORONAS F. Program KORONAS – kompleksowe Orbitalne Obserwacje Aktywności Słońca – jest wspólnym przedsięwzięciem naukowym kilku krajów europejskich, w tym Polski, oraz USA. Obejmuje on satelitarne badania procesów zachodzących w koronie słonecznej, głównie zjawisk aktywnych, jak rozbłyski i wyrzuty materii.
Satelita umieszczony na orbicie 31 lipca 2001 r. dostarczył w ciągu kilkumiesięcznej pracy wiele nowych danych o zjawiskach zachodzących na Słońcu. Dobrze spisują się polskie przyrządy RESIK i DIOGENES, wykonane w Zakładzie Fizyki Słońca Centrum Badań Kosmicznych PAN we Wrocławiu. RESIK – pierwszy w świecie przyrząd o tak wysokiej czułości – wykrył w maju koncentrację potasu w plazmie wyrzucanej podczas rozbłysków słonecznych. – Jest to jedno z ważniejszych osiągnięć misji KORONAS F. Mamy tu do czynienia z działaniem nieznanych wcześniej procesów fizycznych wzbogacających koronę słoneczną w niektóre pierwiastki, w tym potas. Wcześniej nikt tego nie przewidywał – mówił kierujący polską częścią kosmicznego eksperymentu prof. Janusz Sylwester z CBK PAN.

Drugi polski przyrząd DIOGENES, rejestrujący rozbłyski na Słońcu, dostarczył m.in. danych o temperaturze plazmy. Pozwolił też określić prędkość ruchu gorącej plazmy z dokładnością do 2 km na sekundę.

KORONAS F jest drugim satelitą w tym programie. Pierwszy – KORONAS I, który wystartował w 1994 r., zakończył już pracę. Także na nim znajdował się polski aparat DIOGENES.

(ert)

PODSUMOWANIE IMMUNO

Immunologia należy do najbardziej dynamicznie rozwijających się w ostatnich latach dyscyplin nauki, a efekty prowadzonych w tej dziedzinie badań mają bezpośredni wpływ na rozwój profilaktyki i leczenia wielu chorób, z którymi boryka się współczesna cywilizacja. Celem tych badań jest poznanie mechanizmów odporności typu komórkowego, umożliwiających zrozumienie istoty procesów odpornościowych u ludzi i zwierząt. Istotny rozwój i postęp w badaniach immunologicznych nie mógłby się dokonać bez dostępu do specjalistycznej, nowoczesnej aparatury, którą najlepszym zespołom naukowym ufundowała przed paru laty – w ramach konkursu IMMUNO – Fundacja na rzecz Nauki Polskiej, przeznaczając na ten cel 5 mln zł. Wśród urządzeń zakupionych wówczas dla 33 zespołów naukowych – laureatów konkursu znalazły się m.in.: termocyklery, systemy analizy obrazu, aparaty do elektroforezy, czytniki płytek, inkubatory, specjalnego typu mikroskopy, analizatory hematologiczne, zestawy do fluorescencji i chromatografii, a także urządzenie do otrzymywania superczystej wody.

Efekty badań zrealizowanych dzięki tej aparaturze zaprezentowane zostały 20 kwietnia podczas spotkania w Instytucie Biologii Molekularnej na terenie nowego Kampusu UJ. Uczestnikami konferencji byli beneficjanci programu IMMUNO – kilkudziesięciu wybitnych immunologów z różnych ośrodków w kraju oraz przedstawiciele FNP z jej prezesem, prof. Maciejem W. Grabskim.

Uczeni prezentowali dokonania, których osiągnięcie było możliwe m.in. dzięki aparaturze zakupionej w ramach programu IMMUNO. Prof. Włodzimierz Ptak z Collegium Medicum UJ mówił o sposobach uodporniania za pomocą kremów. Prof. Jan Żeromski z poznańskiej AM przedstawił wyniki badań na temat interakcji między komórkami nowotworowymi a komórkami układu odpornościowego. Inny poznański uczony, prof. Andrzej Mackiewicz, przedstawił prace nad wykorzystaniem szczepionek genetycznych w leczeniu czerniaka złośliwego. Rezultaty wielu innych prac badawczych zaprezentowane zostały podczas sesji plakatowej na 50 posterach.

(mit)

FILTRACJA ASCEPTYCZNA

Dzięki przyznanemu przez FNP dofinansowaniu w ramach programu TECHNE Katedra Technologii Surowców Zwierzęcych na Wydziale Nauk o Żywności wrocławskiej Akademii Rolniczej wzbogaciła się o nowe stanowisko badawcze filtracji aseptycznej. Przeznaczone jest ono do tzw. pasteryzacji membranowej rozcieńczonych roztworów białka, w tym szczególnie cennych biologicznie aktywnych enzymów i inhibitorów czy białek odpornościowych. Praca zespołu urządzeń umożliwia także zagęszczanie roztworów białek technikami ultra i mikrofiltracji membranowej.
Badania prowadzone z wykorzystaniem nowej instalacji będą miały na celu opracowanie technologii oraz wdrożenie produkcji izolowanych składników z surowców zwierzęcych. W szczególności składników izolowanych z treści jaj: lizozymu – enzymu o silnym działaniu bakteriostatycznym, cystatyny – inhibitora o potencjalnym wykorzystaniu w terapii wielu schorzeń, np. chorób przyzębia, czy immunoglobuliny, podnoszącej odporność młodych zwierząt i zastępującej antybiotyki paszowe. Prace te prowadzone są w Katedrze Technologii Surowców Zwierzęcych we współpracy z jednostkami Wydziału Medycyny Weterynaryjnej oraz Biologii i Hodowli Zwierząt AR, a także jednostkami Akademii Medycznej we Wrocławiu i Uniwersytetu Wrocławskiego.

Nowe stanowisko badawcze jest ostatnim z cyklu urządzeń kompletowanych przez Katedrę Technologii Surowców Zwierzęcych do prowadzenia badań o charakterze aplikacyjnym oraz demonstracji przebiegu procesów technologicznych izolacji białek przeznaczonych do wykorzystania w produkcji żywności, m.in. jako dodatków paszowych oraz produktów i półproduktów dla przemysłu farmaceutycznego i kosmetycznego.

(mwj)

Nominacje 
profesorskie

3 kwietnia Prezydent RP wręczył akty nadania tytułu naukowego profesora 89 nauczycielom akademickim oraz pracownikom nauki. 

Nauki biologiczne: Ryszard Mirosław Laskowski (UJ), Jan Rafiński (UJ).

Nauki chemiczne: Karol Bruzik (University of Illinois, chicago, USA), Adam Juszkiewicz (UJ), Hubert Artur Kołodziej (Uwr.), Leszek Bronisław Łankiewicz (UG), Wiesław Michał Wiczk (UG), Andrzej Wiśniewski (UG).

Nauki ekonomiczne: Maciej Bałtowski (PL), Elżbieta Maria Ostrowska (UG), Iwona Roeske-Słomka (AE, Poznań).

Nauki farmaceutyczne: Zenon Józef Kokot (AM, Poznań).

Nauki fizyczne: Antoni Ciszewski (UWr.), Adam Kiejna (UWr.), Maria Massalska-Arodź (Instytut Fizyki Jądrowej, Kraków), Krystyna Siwek-Wilczyńska (UW).

Nauki humanistyczne: Jerzy Krzysztof Eisler (Instytut Historii PAN, Warszawa), Zbigniew Florian Greń (Instytut Slawistyki PAN, Warszawa), Barbara Jolanta Greszczuk (Urz.), Jacek Hołówka (UW), Stefan Iwaniak (AŚ), Wojciech Józef Iwańczak (AŚ), Andrzej Tadeusz Karpiński (IH PAN), Violetta Wiktoria Krawczyk-Wasilewska (UŁ), Włodzimierz Kazimierz Malendowski (UAM), Wiesław Aleksander Olkusz (UO), Andrzej Pisowicz (UJ), Tadeusz Sarnowski (UW), Anna Stelmaszuk (AM, Białystok), Szczepan henryk Wierzchosławski (IH PAN), Krystyna Jadwiga Wojtynek-Musik (UŚ), Aleksander Jan Zajda (UJ), Jan Eugeniusz Zamojski (IH PAN), Ryszard Kazimierz Zięba (UW).
Nauki leśne: Heribert Kalchreuter (European Wildlife Research Institute, RFN), Donata Krutul (SGGW), Edward Stępień (SGGW).

Nauki matematyczne: Bronisław Jakubczyk (Instytut Matematyczny PAN, Warszawa), Ireneusz Kubiaczyk (UAM), Tadeusz Kuczumow (UMCS), Wacław Bolesław Marzantowicz (UAM), Andrzej Rotkiewicz (IM PAN).

Nauki medyczne: Barbara Adamowicz-Klepalska (AM, Gdańsk), Waldemra Halota (AM, Bydgoszcz), Paweł Grieb (Instytut-Centrum Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej PAN, Warszawa), Krystyna Jadwiga Honczarenko (PAM, Szczecin), Stanisław Jankowski (AM, Wrocław), Piotr Maria Jaśkowski (AB), Joanna Teresa Kopeć-Szlęzak (Instytut Hematologii i Transfuzjologii, Warszawa), Jerzy Janusz Radwan (Instytut „Centrum Zdrowia matki Polki”, Łódź), Wanda Stryła (AM, Poznań), Stanisław Jerzy Suliborski (AM, warszawa), Andrzej Antoni Zięba (UJ).

Nauki o ziemi: Janusz Adam Choiński (UAM), Zbigniew Długosz (AP, Kraków), Tadeusz Ratajczak (AGH).

Nauki prawne: Jan Szachułowicz (UW), Wojciech Mieczysław Witkowski (UMCS).

Nauki rolnicze: Wiesław Bielawski (SGGW), Roman Michał Dziedzic (AR, Lublin), Krystyna Janowicz (AR, Szczecin), Barbara Jezierska (AP, Siedlce), Anatol Niczyporuk (PB), Czesław Tadeusz Przybyła (AR, Poznań), Zbigniew Józef Strojny (ISiK, Skierniewice), Bogdan Stanisław Wolko (Instytut Genetyki Roślin PAN, Poznań), Czesław zamorski (SGGW). 

Nauki techniczne: Jan Drzymała (PWr.), Krystyna Dubel (PWr.), Leszek Jan Golonka (PWr.), Andrzej Jan Grono (PG), Stanisław Andrzej Gucma (WSM, Szczecin), Tadeusz Kaczmarek (PP), Józef Kędzia (PO), Krystyna Bożena Mędrzycka (PG), Zbigniew Józef Michalewicz (University of North Carolina, Charlotte, USA), Władysław Mielczarski (PŁ), Maciej Jan Niedźwiecki (PG), Michał Paweł Pióro (PW), Halina Ewa Podbielska (PWr.), Jerzy Sado (PW), Józef Synowiecki (PG), Jacek Lucjan Szuber (PŚ), Jacek Tadeusz Śliwiński (PK), Krzysztof Paweł Wituszyński (PL), Waldemar Wołczyński (Instytut Metalurgii i Inżynierii Materiałowej PAN, Kraków).

Nauki teologiczne: Karol Hubert Karski (ChAT), Michał Jerzy Wojciechowski (UWM).

Nauki wojskowe: Krzysztof Ficoń (AMW).