Gwiazdy i meteory

Przeprowadził pionierskie w skali światowej prace z zakresu spawalnictwa, przełomowe w inżynierii budowlanej.

Anna Mirecka

Stefan Bryła urodził się w Krakowie. Jego matka Eligia Maria Chrzanowska była działaczką społeczną i publicystką. Ojciec Paweł zasłużył się jako nauczyciel języka polskiego w Stanisławowie. Brat Stanisław był prawnikiem, założycielem polskiego Związku Niepodległościowego w Jekaterynodarze oraz działaczem społecznym w Lublinie.

Jako absolwent szkoły realnej w Stanisławowie podjął studia inżynierskie w Szkole Politechnicznej we Lwowie. Swoją wiedzę uzupełniał w ramach studiów w Charlottenburgu, w ?cole des Ponts et Chauss?es w Paryżu i w uniwersytecie w Londynie. W 1909 r. uzyskał stopień doktora nauk technicznych, a rok później docenta statyki budowli Szkoły Politechnicznej we Lwowie. W 1921 otrzymał tytuł profesora zwyczajnego i został kierownikiem II Katedry Budowy Mostów Politechniki Warszawskiej. W latach 1934-39 kierował tam Katedrą Budownictwa Konstrukcyjnego Wydziału Architektury. Prowadził wykłady z budownictwa ogólnego w polskim Kolegium Uniwersyteckim w Kijowie, z budowy mostów w Politechnice Lwowskiej oraz ze stalowych konstrukcji budowlanych, statyki i mechabudowli w Politechnice Warszawskiej. W latach okupacji wykładał na Tajnym Wydziale Architektury.

W latach 1915-18 piastował urząd prezesa Związku Inżynierów i Techników Polskich w Rosji. Był członkiem Stałej Międzynarodowej Komisji Mostów i Konstrukcji Inżynierskich. Pełnił też funkcje wiceprezesa Polskiego Związku Inżynierów Budowlanych i wiceprezesa Międzynarodowego Stowarzyszenia Inżynierów Mostowych.

Prof. Bryła wprowadził do teorii mostów pojęcie przestrzennej powierzchni wpływowej i podał próbę rozwiązania zagadnienia tzw. bryły wpływowej. Podał także zasady obliczania i projektowania żelbetowych przepustów skrzynkowych. Przedstawił również teoretyczne założenia spawania elektrycznego stalowych konstrukcji budowlanych i opracował syntetyczne ujęcie tej problematyki. Opracował konstrukcję pierwszego w Europie spawanego elektrycznie mostu drogowego na rzece Słudwi k. Łowicza. Powstały w 1929 r. obiekt ma zaledwie 27 m rozpiętości. Wykazał korzyści ekonomiczne – zmniejszenie masy konstrukcji z 70 ton konstrukcji nitowanej do 56 ton spawanej. W 1968 r. most, będący wcieleniem w życie prac z dziedziny spawania łukowego konstrukcji stalowych, został wpisany do rejestru zabytków.

Prof. Bryła wprowadził do konstrukcji budowlanych tzw. dźwigary ażurowe, czyli przecięte i zespawane belki dwuteowe z otworami sześciobocznymi. Zaprojektował też żelbetowe konstrukcje budowlane 9-kondygnacyjnego gmachu Państwowego Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych w Warszawie, oparte na szkielecie stalowym z kopułą z elementów rurowych. Jego dziełem jest także konstrukcja 16-piętrowego wieżowca „Prudential”, obecnie znanego jako hotel „Warszawa”. Do budowy 66-metrowego wieżowca zużyto 1500 ton stali, 2 mln cegieł i 2 tys. ton cementu. Szybko jednak budynek wzbudził liczne kontrowersje, zaczęto się oburzać, że jest za wysoki, że zasłania widok i światło słoneczne. Mieszkańcy okolicznych kamienic żądali ogromnych odszkodowań, a nawet wyburzenia drapacza chmur. Jednak do tak drastycznych kroków nie doszło i budynek stał spokojnie aż do drugiej wojny światowej. W roku 1938 zamocowano nawet na jego szczycie eksperymentalny maszt telewizyjny.

Prof. Bryła zaprojektował także m.in. konstrukcję gmachu warszawskiej PKO, hali targowej i gmachu Izby Skarbowej w Katowicach. Dokonał analizy głównych przyczyn katastrof budowlanych, dzieląc je na: wady projektu, zły grunt budowlany, zły materiał, wadliwe wykonanie oraz zaniedbania i nieostrożność. Opracował normę obliczania i projektowania konstrukcji betonowych oraz żelbetonowych. Zajmował się także teoretycznymi zagadnieniami kształtowania profili walcowanych, przystosowanych do spawania. Jako pierwszy w Polsce opracował przepisy dotyczące spawania konstrukcji stalowych. Po raz pierwszy na świecie zastosował przy budowie Biblioteki Jagiellońskiej spawane, puste wewnątrz słupy stalowe, będące jednocześnie przewodami wentylacyjnymi. Przeprowadził pionierskie w skali światowej prace z zakresu spawalnictwa, przełomowe w inżynierii budowlanej.

Jako cieszący się międzynarodową sławą uczony współpracował przy budowie wieżowców w USA, m.in. Woolwarth Building w Nowym Jorku. Jego hobby była hodowla trufli. Nagroda jego imienia przyznawana jest do dnia dzisiejszego twórcom postępu nauki, kultury i techniki, przezwyciężającym trudności administracyjno-biurokratyczne.

Komentarze