Życie akademickie

Polska okazała się jednym z najaktywniejszych krajów przygotowujących 
6. Program Ramowy Unii Europejskiej.

Andrzej Siemaszko

  Znaleźliśmy się w kluczowym momencie. Do zapewnienia Polsce solidnych podstaw rozwojowych konieczna jest budowa gospodarki opartej na wiedzy, w której badania naukowe i rozwój nowych technologii staną się istotnym czynnikiem rozwojowym.

Prognozy dla naszego kraju są niejednoznaczne. Poziom innowacyjności polskiej gospodarki jest wysoce niezadowalający. Odzwierciedleniem tego faktu jest niski udział wyrobów „wysokiej techniki” w polskim eksporcie (ok. 2,4 proc. w 1998 r.). W studiach porównawczych dla krajów OECD, dotyczących stopnia rozwoju gospodarki opartej na wiedzy, opracowano wielowymiarowy syntetyczny wskaźnik opisujący poziom jej zaawansowania. Dla Polski wskaźnik wyniósł 6 punktów (23. miejsce). Dla porównania: Szwecja uzyskała 44 punkty (2. miejsce), USA 40 punktów (3. miejsce), a Węgry 31 punktów (6. miejsce) (Wykres 1).

W tym kontekście za niewystarczające należy uznać nakłady na badania i rozwój w Polsce. Ich udział w PKB ciągle spada i osiągnął w roku 2002 poziom 0,65 proc. (w 1990 wynosił 1,0 proc. PKB) (Wykres 2). Wydatki na działalność badawczo-rozwojową, w przeliczeniu na głowę mieszkańca kraju, stawiają nasz kraj na końcowych miejscach listy europejskiej.

Krytycznym czynnikiem jest słaba współpraca jednostek badawczych z przemysłem. Praktycznie nie ma mechanizmu zachęcającego sektor prywatny do wspierania prac badawczo-rozwojowych. Obniżające się w ostatnim dziesięcioleciu nakłady budżetowe, brak jasnych priorytetów badawczych skorelowanych z potrzebami i możliwościami gospodarki doprowadziły do znacznego osłabienia aktywności potencjału ludzkiego, deterioracji infrastruktury badawczej, co w połączeniu z niskimi wynagrodzeniami w nauce doprowadziło do znacznego zewnętrznego i wewnętrznego drenażu mózgów.

POZYTYWNE WYNIKI

Na tym tle niebywałą szansą jest szeroka integracja polskiego potencjału badawczego z Europejską Przestrzenią Badawczą (ERA). Można przyjąć, że umowną datą rozpoczęcia działalności ERA jest listopad 2002 r. Polska osiągnęła świetną pozycję startową. Posiadamy 2/3 wszystkich Centrów Doskonałości, które zostały utworzone na terenie krajów kandydujących (Tabela 1).
Wyniki udziału Polski w 5. Programie Ramowym są bardzo pozytywne. Udało mam się odzyskać prawie 86 proc. wpłaconej składki. W konkursach ogłoszonych w ramach 
5. PR we wszystkich programach tematycznych i horyzontalnych w ponad 1000 projektach uczestniczą polskie zespoły (Tabela 2).

Jestem przekonany, że wszystkie Centra Doskonałości znajdą swoje odpowiednie miejsce w Europejskich Sieciach Doskonałości (Networks of Excellence) będących podstawą strukturyzacji i integracji w ramach ERA. Potwierdza to fakt, że Polska okazała się jednym z najaktywniejszych krajów przygotowujących 6. Program Ramowy Unii Europejskiej. Stworzyliśmy ponad 10 rozległych „wirtualnych sieci doskonałości” łączących Centra Doskonałości z krajów kandydujących z najlepszymi centrami w krajach członkowskich.

W konkursie pilotażowym 6.PR „Expression of Interest” w czerwcu 2002 roku złożyliśmy 552 wnioski (6 proc. wszystkich wniosków), co uplasowało nas na 6. miejscu w Europie (Tabela 3).

Wyrazem uznania aktywności Polski jest decyzja Komisji Europejskiej o organizacji uroczystej inauguracji 6.PR w dwóch miejscach: 11-13 listopada w Brukseli i 25-26 listopada w Warszawie. W konferencji warszawskiej, na zaproszenie prof. Michała Kleibera, ministra nauki, weźmie udział Philippe Busquin, komisarz UE ds. badań, oraz szereg ministrów badań z krajów Europy Środkowej i Wschodniej. Spodziewamy się 1500 uczestników z Polski i sąsiednich krajów.

WZMOCNIENIE POTENCJAŁU

Sfera badań i rozwoju techniki staje przed niezwykłą szansą znaczącego wsparcia ze strony Funduszy Strukturalnych. W Narodowym Planie Rozwoju (NPR) na lata 2004-06 zaproponowano utworzenie horyzontalnego programu rozwoju badań, techniki i innowacji. 

Rysujące się perspektywy znaczących środków przeznaczonych na integrację i strukturyzację potencjału badawczego w ramach ERA oraz środków interwencji strukturalnych zapisanych w NPR stwarzają olbrzymie możliwości wzmocnienia naszego potencjału naukowego, odbudowy infrastruktury badawczej i prowadzenia badań na poziomie europejskim. Stawiany jest jednak jeden warunek: badania naukowe muszą wspierać rozwój polskiej gospodarki, szczególnie rozwój małych przedsiębiorstw w dziedzinie wysokich technologii. Co więcej, muszą się też wyraźnie przyczyniać do realizacji celu postawionego na Szczycie Europejskim w Lizbonie (marzec 2000) – utworzenia w Europie do 2010 r. najbardziej dynamicznej i konkurencyjnej na świecie gospodarki opartej na wiedzy.

Sukces w tych ambitnych przedsięwzięciach zależy w dużym stopniu od naszej aktywności. Okazją do przedstawienia większej ilości szczegółów i dyskusji będzie konferencja warszawska inaugurująca 6. Program Ramowy UE (25-26 listopada), na którą serdecznie zapraszam.

Dr Andrzej Siemaszko jest dyrektorem Krajowego Punktu Kontaktowego 6. Programu Ramowego UE.

Komentarze