Półtora roku działa już ustawa o wyższych szkołach zawodowych.

Czesław Królikowski

Ustawa o wyższych szkołach zawodowych z 26 czerwca 1997 roku umożliwiła powoływanie przez Radę Ministrów, na wniosek ministra edukacji narodowej, państwowych wyższych szkół zawodowych. Szkoły takie, według zamierzeń resortu edukacji, miały powstawać w ośrodkach nieakademickich i umożliwić studia wyższe młodzieży mniej zamożnej, zbliżając uczelnię do miejsca zamieszkania tej młodzieży. Chodziło także o to, aby przygotować młodzież do podejmowania pracy, dając jej dobre przygotowanie praktyczne.

Ustawa uaktywnia więc ośrodki, w których władze wojewódzkie oraz samorządowe widziały możliwość i konieczność powołania wyższej państwowej szkoły zawodowej. Do ośrodków tych należą: Elbląg, Gorzów Wielkopolski, Jarosław, Jelenia Góra, Kalisz, Konin, Legnica, Leszno, Nowy Sącz, Płock, Sulechów, Tarnów i in. Propozycje powołania kierunków studiów i specjalności, względnie tylko specjalności (co dopuszcza ustawa), były przeróżne i obejmowały bardzo szeroką gamę obszarów kształcenia.

KIERUNKI I SPECJALNOŚCI

Należy sądzić, że takie potrzeby widziały władze wojewódzkie i samorządowe jeszcze w starym układzie administracyjnym państwa. Wydaje się bardzo interesujące przedstawienie w układzie alfabetycznym zapotrzebowania, w rozumieniu potrzeb głównie lokalnych, na kadrę o następujących kierunkach i specjalnościach (patrz: tablica).

Szereg propozycji dotyczyło tylko samych specjalności, które przedstawiam poniżej: Administracja gospodarcza, Administracja kadrowa, Administracja publiczna i samorządowa, Agroekologia, Agrobiznes, Agroturystyka, Anglistyka, Chemia stosowana, Edukacja wczesnoszkolna, Elektrotechnika z informatyką techniczną, Elektrotechnika z elektroniką, Filologia polska, Finanse publiczne i bankowość, Germanistyka, Inżynieria środowiska, Język angielski, Język niemiecki, Język polski, Matematyka z informatyką, Mechanika i budowa maszyn, Ochrona środowiska, Pedagogika opiekuńczo-wychowawcza, Pedagogika wczesnoszkolna, Polonistyka, Praca socjalna i społeczna, Rachunkowość i zarządzanie finansami firm, Romanistyka, Wychowanie fizyczne z gimnastyką korekcyjną, Zarządzanie i marketing, Zarządzanie i marketing w rolnictwie.

Aktualizując propozycje kierunków studiów i specjalności proponowane do uruchomienia w wyższych państwowych uczelniach zawodowych przez władze lokalne należy stwierdzić, że są to głównie studia dla potrzeb oświaty, w mniejszym stopniu dla potrzeb administracji samorządowej, bankowości, rolnictwa, marketingu czy gospodarki, a w minimalnym, jeśli chodzi o studia techniczne.

Jest to zasadnicza różnica w profilu kształcenia proponowanym do realizacji w nowo utworzonych wyższych szkołach zawodowych, w stosunku do podobnych uczelni Niemiec, Francji, Austrii czy Holandii, gdzie przeważają zawodowe studia techniczne.

OGRANICZENIE

Rada Ministrów, na wniosek ministra edukacji narodowej i po zaopiniowaniu przez Radę Główną Szkolnictwa Wyższego oraz Komisję Akredytacyjną Wyższego Szkolnictwa Zawodowego, powołała dziewięć państwowych wyższych szkół zawodowych. Uczelnie te kształcą młodzież akademicką w ramach specjalności. Nie zaakceptowano więc propozycji organizatorów uczelni zawodowych, aby w określonych przypadkach, zgodnie z ustawą o wyższych szkołach zawodowych, prowadzić studia w ramach kierunków studiów i specjalności.

Ten "zabieg administracyjny", moim zdaniem niezasadny merytorycznie, ma jakoby odróżniać kształcenie w wyższych szkołach zawodowych od kształcenia w uczelniach akademickich, gdzie na studiach zawodowych kształci się młodzież w ramach kierunków studiów i specjalności. Zabieg ten może utrudnić zdolnej młodzieży kontynuowanie studiów magisterskich uzupełniających w uczelniach akademickich.

Analizując zatwierdzone rozporządzeniem Rady Ministrów specjalności trzeba stwierdzić, że zostały one w znaczący sposób ograniczone. Przedstawiam specjalności istniejące aktualnie w funkcjonujących od roku akademickiego 1998/99 państwowych uczelniach zawodowych: Administracja i finanse sektora publicznego, Administracja publiczna, Chemia stosowana, Edukacja fizyczno-informatyczna, Edukacja matematyczno-fizyczna, Edukacja matematyczno-informatyczna, Edukacja matematyczna z wychowaniem fizycznym, Edukacja matematyczna z wychowaniem muzycznym, Edukacja opiekuńczo-wychowawcza, Edukacja wczesnoszkolna, Edukacja wczesnoszkolna i przedszkolna, Ekonomika i organizacja gospodarki żywnościowej, Ekonomika turystyki, Elektrotechnika z elektroniką, Elektrotechnika z telekomunikacją, Finanse i zarządzanie organizacjami, Gospodarka regionalna, Gospodarka turystyczna i hotelarstwo, Język angielski, Język francuski, Język niemiecki, Język polski, Matematyka z informatyką, Pedagogika opiekuńcza z wychowaniem fizycznym, Praca socjalna, Służby publiczne, Systemy, maszyny i urządzenia technologiczne, Technologia budowy maszyn, Wychowanie fizyczne z gimnastyką korekcyjną, Zarządzanie małym i średnim przedsiębiorstwem, Zarządzanie przedsiębiorstwem.

DO MYŚLENIA

Z analizy proponowanych i zatwierdzonych specjalności wynika, że nie wyrażono zgody na takie, moim zdaniem, ważne dla potrzeb określonych regionów specjalności, jak np.: administracja gospodarcza, agroekologia, agroturystyka, ekonomia regionu, finanse publiczne i bankowość, finanse przedsiębiorstw, inżynieria środowiska, inżynieria majątkowa, ochrona środowiska, rachunkowość i zarządzanie finansami firm (przedsiębiorstw), zarządzenie i marketing w rolnictwie.

Wymienione wyżej specjalności nie są także prowadzone w niepaństwowych uczelniach zawodowych. Nie sądzę także, aby nie było do ich prowadzenia odpowiedniej kadry dydaktycznej. Jeśli nie ma jej w nadmiarze w uczelniach akademickich, to należy sięgnąć do kadry lokalnych praktyków, którzy spełniają warunki do powołania ich co najmniej na stanowisko wykładowcy.

Przyjmując, że państwowe wyższe szkoły zawodowe będą kształcić i przekwalifikowywać nauczycieli już do nowego systemu edukacji, aktualny profil kształcenia w tych uczelniach jest na obecnym etapie do zaakceptowania. Należy jednak podkreślić - a tak jest w znanych mi systemach edukacji krajów Unii Europejskiej - że przyszłość tych uczelni to kształcenie głównie praktyków z obszaru techniki, gospodarki, ekonomii, organizacji, finansów, menedżerstwa, a także ekologii, agroturystyki, agrobiznesu czy rolnictwa średniotowarowego oraz zdrowej żywności.

Przedstawiony materiał winien dać wiele do myślenia władzom administracyjno-państwowym i organom kolegialnym, których zadaniem jest nie tylko stanie na straży poziomu kształcenia, ale także czynienie wszystkiego dla zapewnienia gospodarce kraju odpowiednich specjalistów, których ogromne braki odczuwają regiony oddalone od ośrodków akademickich, a w których młodzież, często niebogata, chce się kształcić, by później pozostać w regionie.

Prof. dr hab. inż. Czesław Królikowski, elektroenergetyk, pracuje w Instytucie Elektroenergetyki Politechniki Poznańskiej.

Uwagi.