POMNIK STANISŁAWA STASZICA

Ks. Stanisław Staszic (1755-1826) znany jest bardziej jako działacz polityczny i oświatowy, pisarz i organizator przemysłu. Mniej pamięta się o nim jako o uczonym. Studiował w Lipsku, Getyndze i Paryżu, uzyskał doktorat praw, wykładał w Akademii Zamojskiej. Odbywał wyprawy geologiczne, których wyniki opublikował w książce O ziemiorództwie Karpatów (1815). Był także organizatorem życia naukowego, przyczynił się do utworzenia Uniwersytetu Warszawskiego, ufundował siedzibę Towarzystwu Przyjaciół Nauk, był inicjatorem budowy i fundatorem warszawskiego pomnika Mikołaja Kopernika.

Pomnik Staszica wystawiono w Częstochowie w roku 1974. Popiersie jest jednak znacznie starsze. Jego projekt wykonał około roku 1826 Paweł Maliński (1790-1853), profesor rzeźby w Oddziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Królewskiego w Warszawie. Maliński był z pochodzenia Czechem. Studiował w Pradze i Dreźnie. Sprowadził go do Polski Stanisław Zamoyski. Rzeźbiarz przebywał potem na stypendium rządowym we Włoszech, gdzie pracował pod okiem Thorvaldsena. Pozostawał pod wpływem rzeźby antycznej. Najpełniej wypowiedział się w dekorowaniu budowli. W Warszawie stworzył kilkanaście monumentalnych zespołów rzeźbiarskich, m.in. alegorię Nauki i Sztuki na Pałacu Kazimierzowskim, płaskorzeźbę na tympanonie Teatru Wielkiego, grupę posągów na attyce Pałacu Namiestnikowskiego. Dekorował także tympanon katedry w Lublinie. Prócz scen mitologicznych i alegorii rzeźbił tematy historyczne (płaskorzeźba przedstawiająca Kopernika między uczniami – część fryzu budynku TPN w Warszawie czy płaskorzeźba na obelisku Unii Lubelskiej w Lublinie – personifikacje Polski i Litwy podają sobie ręce). Był pierwszym w Polsce rzeźbiarzem, który w sposób realistyczny podjął temat pracy (Pomnik Pracy w Warszawie i Terespolu, wzniesiony na pamiątkę ukończenia budowy szosy warszawsko-brzeskiej, 1825). W charakteryzujących się miękkim modelunkiem popiersiach portretowych Paweł Maliński umiał wydobyć indywidualną charakterystykę modela.

(fig)