Więcej dzięki niżowi

Od lewej: min. J. Zdrada, prof. A. Koj, prof. W. Siwiński

Konferencja Rektorów Uniwersytetów Polskich obradowała 29 stycznia, tym razem w gościnnym Opolu. Referat wprowadzający przedstawił min. Jerzy Zdrada. Omówił problemy szkolnictwa wyższego, kształcącego w tym roku 1366 tys. studentów. Za zjawiska pozytywne minister uznał rosnące nieco powyżej inflacji nakłady na dydaktykę i znaczne nakłady na inwestycje, powstanie wyższych szkół zawodowych oraz brak nacisku na płace. Dobrze ocenił akcję kredytów studenckich twierdząc, że spełnią one większą rolę niż stypendia.

Do zjawisk niepokojących minister zaliczył utrzymującą się przewagę liczby studentów zaocznych i wieczorowych nad dziennymi oraz powstawanie nieformalnych oddziałów zamiejscowych uczelni państwowych. Jest to pozorne przybliżenie uczelni do studenta, powoduje bowiem dewaluację poziomu kształcenia. MEN będzie dyscyplinować uczelnie państwowe, aby postępowały w tym względzie zgodnie z prawem. Jako trudny do rozwiązania problem minister przedstawił nadmiar wniosków o utworzenie kolejnych uczelni niepaństwowych. Na rozpatrzenie czeka 90 podań. W roku 1998 wydano 10 zezwoleń. Szkół niepaństwowych jest już 150. Ministerstwo obserwuje deprecjację szkolnictwa niepaństwowego na poziomie wyższym i chce zaostrzyć kryteria wydawania zezwoleń nowym placówkom. Kadra naukowa przyrasta bowiem w kraju wolno. Od roku 1990, gdy trzykrotnie wzrosła liczba studentów, odnotowano 7-procentowy przyrost kadry naukowej. Najważniejsza część wystąpienia min. Zdrady dotyczyła nowego prawa o szkolnictwie wyższym. MEN chciałoby przed rozpoczęciem nowego roku akademickiego wprowadzić nową ustawę. Miałaby ona objąć całość szkolnictwa wyższego wraz z akademiami medycznymi. Do ustawy zostałyby też włączone przepisy o stopniach i tytule naukowym. Miałyby tu nastąpić zmiany polegające na przyznaniu uprawnień do habilitowania wyłącznie szkolnictwu wyższemu, co kłóci się z interesami PAN i JBR. Kolejny problem do rozwiązania w nowej ustawie, to kwestia odpłatności za studia. MEN skatalogowało 9 istniejących projektów rozwiązania tego problemu i wybrało 3 możliwości. Pierwszą jest utrzymanie obecnego stanu. Druga, to ustalenie wysokości finansowania uczelni poprzez określenie poziomu zamówień publicznych (tyle a tyle pieniędzy na tylu a tylu studentów poszczególnych kierunków). Trzecie wyjście, za którym optował wiceminister, to opłaty ryczałtowe wnoszone przez studentów, takie same albo zróżnicowane ze względu na kierunek. Nie może to być opłata wysoka, żeby nie stała się dla studentów barierą, ale i nie za mała, by szkoły nie straciły finansów, którymi obecnie dysponują.

W dyskusji rektorzy prosili o "więcej łaskawości MEN" dla ośrodków zamiejscowych (starostowie naciskają na tworzenie takich placówek). Krytykowali szkolnictwo niepaństwowe za nielegalne zakładanie filii. Padł nawet postulat, by nie otwierać nowych uczelni niepaństwowych i zweryfikować istniejące. Rektorzy nie potwierdzili optymizmu MEN w kwestii szybkiego wprowadzenia ustawy. Mówiono, że prace nad nią postępują zbyt wolno. Padła propozycja szukania porozumienia ze środowiskami parlamentarnymi, które nadadzą ustawie ostateczny kształt, co nastąpi bez wpływu środowiska profesorskiego. O ile wszyscy byli zgodni co do konieczności utrzymania habilitacji, o tyle w sprawie związania jej z uczelnią wystąpiły różnice. Jedni uważali, że związanie habilitacji i tytułu profesorskiego ze szkolnictwem wyższym ozdrowiłoby i odmłodziło Polską Akademię Nauk oraz wprowadziło jej badaczy do dydaktyki. Inni uważali, że PAN powinna nadal mieć możliwość wnioskowania o tytuł, a zakładanie szkół przez Akademię jest zjawiskiem korzystnym. W kwestii odpłatności za studia jedni rektorzy postulowali nowelizację Konstytucji, co umożliwiłoby wprowadzenie czesnego, inni uważali, że jest to nierealne i skłonni byli do utrzymania dotychczasowej formuły odpłatności.
Min. Zdrada, odpowiadając rektorom, zauważył, że Rada Główna rozpatrując wnioski o powołanie szkół niepaństwowych powinna konsultować się ze środowiskiem, nie tylko "patrzeć w papiery". Minister pocieszył też zebranych, że nakłady na dydaktykę wzrosną samoczynnie dzięki nadejściu niżu demograficznego. Za kilka lat na studia będzie zdawać ok. połowa dzisiejszej liczby kandydatów.
KRUP wysłuchała też sprawozdania Uniwersyteckiej Komisji Akredytacyjnej przedstawionego przez prof. Stanisława Chwirota. Prof.Włodzimierz Siwiński, przewodniczący Konferencji, podziękował uczestnikom za ostatnie spotkanie w tym gronie. Kolejne odbędzie się już z udziałem rektorów nowej kadencji.

(fig)

Zarys nowego prawa

W środku min. M. Handke i prof. J. Woźnicki, z lewej prof. P. Przybyłowski, rektor WSN, z prawej prof. A. Komorowski, rektor AMW

Rektorzy uczelni technicznych spotkali się w dniach 28-30 stycznia br. w Gdyni na kolejnym posiedzeniu KRPUT. Organizatorami konferencji były dwie uczelnie morskie: Akademia Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte oraz Wyższa Szkoła Morska.
Pierwszego dnia obrad rektorzy podpisali Porozumienie w Sprawie Zasad Systemu Punktowego w Elastycznym Systemie Studiów Trzystopniowych. Przyjęty system odpowiada międzynarodowemu standardowi ECTS (European Credit Transfer System). Otwiera on studentom drogę do studiowania w innych uczelniach, także zagranicznych, które wprowadziły analogiczny system. Porozumienie nie obejmuje jednak automatycznie wszystkich sygnatariuszy, a zakłada jedynie, że studenci uczelni, które w ramach dwustronnych lub wielostronnych umów zgodzą się na to, będą mogli wybrać możliwość studiowania także w innej uczelni niż macierzysta. Przede wszystkim jednak nowy system pozwala studentowi kształtować program swoich studiów poprzez samodzielny wybór ich toku. Konieczne będzie uzyskanie w każdym semestrze 30 punktów przyporządkowanych poszczególnym, samodzielnie wybranym przez studenta przedmiotom. Procedura przewiduje, że porozumienie wymaga jeszcze zatwierdzenia przez senaty uczelni.

Gośćmi konferencji byli: Mirosław Handke, minister edukacji oraz Jan Krzysztof Frąckowiak, sekretarz Komitetu Badań Naukowych. Minister Handke zapowiedział, że w jego budżecie czasu oświata przestanie już zajmować dominującą pozycje, a będzie miał go więcej dla szkolnictwa wyższego. W najbliższych miesiącach ministerstwo opracuje dwa dokumenty, dotyczące polityki edukacyjnej państwa i uprawnień ministra oraz długofalowych zamierzeń resortu. Ten drugi dokument powstanie w związku z ustawą o finansach publicznych, która pozwoli planować wyprzedzająco wydatki na szkolnictwo wyższe, także w oparciu o przyszłe budżety. Cały czas trwają natomiast prace nad nową ustawą o szkolnictwie wyższym. Do ministerstwa trafiła już poprawiona wersja tekstu prof.prof. Michała Seweryńskiego i Jana Wojtyły. Obecnie zespół, w skład którego wchodzą: minister oraz wiceministrowie Jerzy Zdrada, Wilibald Winkler i Andrzej Karwacki, opracowuje projekt, który na początku kwietnia powinien trafić do dyskusji publicznej.17 października projekt, jako rządowy, powinien znaleźć się w Sejmie. Minister przedstawił zarys nowego prawa o szkolnictwie wyższym. Ustawa obejmie obszar działania dotychczasowych ustaw: o szkolnictwie wyższym, wyższym szkolnictwie zawodowym oraz o stopniach i tytule naukowym. Ustawa obejmować będzie wszystkie rodzaje szkół wyższych, choć dyskusyjna jest podległość uczelni medycznych, które tego nie chcą. Planuje się odejście od algorytmu przy finansowaniu uczelni, a zastąpienie go zamówieniami lub kontraktami. Uczelnie będą mogły tworzyć własne systemy płacowe. Nie zostanie prawdopodobnie wprowadzona jednoetatowość, ale pracownicy uczelni będą mogli podejmować zatrudnienie w innym miejscu pracy tylko za zgodą rektora. Habilitacja będzie automatycznie prowadzić do stanowiska profesora uczelnianego.W sprawach szkolnictwa wyższego opinie wydawać będzie Krajowy Senat Akademicki, wybierany przez senaty uczelni, a sprawami jakości zajmie się będzie Akademicka Komisja Akredytacyjna, która powinna przejąć także uprawnienia CK.

Minister Frąckowiak przedstawił zarys zmian przygotowywanych w projekcie nowelizacji ustawy o KBN. Niektóre kompetencje - m.in. co do wydawania aktów normatywnych, co przesądzone zostało zapisami konstytucyjnymi - oddane zostaną w ręce przewodniczącego. Podział środków dalej prowadzić będą jednak zespoły i komisje Komitetu. Utworzenie ministerstwa techniki i technologii byłoby zmianą daleko idącą i przedwczesną. Taka propozycja ma szansę za 3-4 lata.

Na konferencji nie brakowało elementów marynistycznych. Rektorzy WSM i AMW prezentowali się znakomicie w marynarskich mundurach, a obrady rozpoczynał dźwięk okrętowego dzwonu. Największe wrażenie zrobił okręt podwodny marynarki wojennej. Niektórzy żartowali, że narzekających na ciasnotę w uczelniach należałoby wpuścić na taki okręt, żeby zobaczyli, co naprawdę znaczy życie w trudnych warunkach.

(as)

Krytycznie o niektórych przepisach

   Podczas posiedzenia w Krakowie 18 grudnia ub.r. rektorzy akademii medycznych poparli reformę służby zdrowia. Wystosowali też list do ministra zdrowia, w którym wyrazili satysfakcję środowiska akademickiego z powodu uwzględnienia w ustawie o zakładach opieki zdrowotnej postulatów zgłoszonych wcześniej przez KRAMP. Chodzi m.in. o możliwość kierowania szpitalami klinicznymi przez władze uczelni. Większość uczelni już zgłosiła zamiar przejęcia szpitali klinicznych.

Mimo uznania dla reformy służby zdrowia, rektorzy odnieśli się krytycznie do niektórych przyjętych w niej rozwiązań. Zastrzeżenia budził przede wszystkim poziom finansowania usług stomatologicznych, który uznano za niewystarczający, szczególnie uniemożliwia on prowadzenie zajęć dydaktycznych ze studentami. Krytycznie odniesiono się też do braku pełnej informacji co do ilości pieniędzy przeznaczonych na dofinansowanie działalności szpitali klinicznych oraz trybu ich przekazywania dyrektorom tych szpitali.

Rektorzy zdecydowanie krytycznie ustosunkowali się do strajku anestezjologów. Ich zdaniem, taka forma protestu nosi znamiona praktyk monopolistycznych, gdyż nie dotyczy problemów całego środowiska medycznego. Ponadto może stać się niebezpiecznym precedensem dla innych grup zawodowych.

(pik)

Ciepło w III Kampusie

22 grudnia ub.r. przedstawiciele Uniwersytetu Jagiellońskiego i Miejskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej w Krakowie podpisali list intencyjny dotyczący współpracy w zakresie utworzenia infrastruktury ciepłowniczej w III Kampusie UJ oraz eksploatacji i odtworzenia majątku ciepłowniczego w obiektach uczelni. Jednocześnie podpisano umowę regulującą szczegółowo zasady współpracy przy realizacji Kompleksu Nauk Biologicznych. Miejskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej zobowiązało się do wykonania z własnych środków sieci cieplnej oraz wyposażenia obiektów w nowoczesne i w pełni zautomatyzowane węzły cieplne. W dalszej kolejności podobne inwestycje zostaną wykonane w obiektach Wydziału Zarządzania, Budynku Naukowo-Dydaktycznym oraz Instytucie Informatyki. Obiekty te będą wyposażone w pełni zautomatyzowane węzły cieplne, które pozwolą racjonalnie gospodarować energią cieplną i w realny sposób wpływać na wysokość ponoszonych kosztów ogrzewania. Przyjęte rozwiązania techniczne umożliwią nieprzerwane w okresie całego roku dostarczanie energii cieplnej zarówno do celów grzewczych, klimatyzacyjnych, jak i przygotowania ciepłej wody użytkowej.

Współpraca uczelni z przedsiębiorstwem będzie korzystna dla obu stron. Przedsiębiorstwo, w zamian za przeprowadzone inwestycje, pozyska solidnego, dużego odbiorcę swoich usług, jakim jest uniwersytet. Uczelnia będzie mogła zrealizować inwestycję, unikając w danym etapie bezpośrednich nakładów finansowych.

(rat)

Dobry rok

   W ubiegłym roku Uniwersytet Wrocławski zakończył kilka większych remontów i inwestycji. Oddane zostały do użytku dwa pokoszarowe budynki dydaktyczne dla Wydziału Nauk Społecznych o łącznej powierzchni użytkowej 5,5 tys. m2. Wartość wykonanych robót zamknęła się kwotą 18 mln zł. Remontowany jest kolejny budynek, w którym usytuowana zostanie biblioteka wydziałowa.

Po zakończeniu drugiego etapu budowy i udostępnieniu laboratorium o wartości 7 mln zł, o 720 m2 powiększyła się powierzchnia użytkowana przez Wydział Chemii. Obecnie jest to jeden z najnowocześniejszych obiektów chemii uniwersyteckiej w Polsce.

Dokończono remont wielofunkcyjnego budynku dla potrzeb Instytutu Geologicznego i Instytutu Fizyki Doświadczalnej i Teoretycznej o powierzchni użytkowej 2540 m2 i wartości 6 mln zł. Planowane pierwotnie koszty remontu wzrosły o nakłady poniesione w związku z usuwaniem skutków powodzi z 1997 r.

Po dwuletnich pracach oddany został do użytku budynek dla Wydziału Prawa i Administracji o powierzchni użytkowej 2,6 tys. m2. Ten nowoczesny 5-kondygnacyjny gmach, przystosowany dla studentów niepełnosprawnych, zbudowano kosztem 11 mln zł. W większej części nakłady inwestycyjne pokryte zostały ze środków wypracowanych przez prawników w procesie kształcenia zaocznego. Parter budynku zajmuje czytelnia na 40 miejsc, zaś na piętrach usytuowane są dwa audytoria dla 198 studentów każde, cztery sale wykładowe mieszczące po 70 studentów oraz sale ćwiczeń, każda na 30 miejsc. Planowane jest wybudowanie na miejscu obecnego parkingu, usytuowanego obok Wydziału Prawa i Administracji, kolejnego budynku dla prawników o powierzchni 2 tys. m2, który, połączony zabudowanym łącznikiem z obiektami istniejącymi, utworzy funkcjonalny kompleks dydaktyczny. Wówczas najliczniejszy wydział uniwersytecki, kształcący obecnie ponad 14 tys.studentów, będzie mógł kształcić młodzież w godziwych warunkach.

Zmierza ku końcowi remont widokowej Wieży Matematycznej, która pomieści cykliczne wystawy i udostępni zwiedzającym uniwersytecką osobliwość - siedemnasty południk przechodzący przez szczyt wieży. Wyznaczają go o godzinie 1200 czasu słonecznego promienie padające przez szczelinę w murze.

Poczynania inwestycyjno-remontowe Uniwersytetu Wrocławskiego w najbliższych latach zdominowane będą przez zbliżający się jubileusz 300-lecia uczelni, założonej w 1702 r.

Gmach główny UWr, zabytkowy budynek z XVIII w., wymaga generalnego remontu. Dzięki hojności sponsorów zrekonstruowana została po zniszczeniach wojennych zabytkowa Sala Muzyczna, zwana Oratorium Marianum. Jej wspaniała akustyka umożliwia organizowanie cyklicznych koncertów. W trakcie remontu znajduje się Sala pod Filarem, przeznaczona na ekspozycje Muzeum Uniwersyteckiego oraz dach nad zachodnim skrzydłem gmachu, pokrywany blachą miedzianą.

Uczelnia ma nadto w planach budowę nowego gmachu Biblioteki Uniwersyteckiej. Unikalne zbiory, m.in. rękopisów średniowiecznych, zagrożone są wilgocią panującą w poklasztornych budynkach, gdzie obecnie się znajdują. Społeczny Komitet Budowy Nowej Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu organizuje zbiórkę środków pozabudżetowych, mając nadzieję na wprowadzenie inwestycji do centralnego planu Ministerstwa Edukacji Narodowej.

W najbliższym czasie rozpocznie się budowa herbarium dla Muzeum Przyrodniczego, które pomieści przechowywane w piwnicach bogate zbiory zielne oraz bibliotekę Instytutu Botaniki i Zoologii.

Usilne starania czyni się także dla pozyskania środków na budowę dwu nowych domów studenckich i umiejscowienia tam centrum kultury studenckiej.

Zbliżające się rocznice 1000-lecia Wrocławia i 300-lecia Uniwersytetu Wrocławskiego zobowiązują do renowacji bezcennych zabytków wrocławskiej architektury, wśród których gmach główny uniwersytetu z Aulą Leopoldyńską jest barokową perłą.

KADA

Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie

Założona w 1919 r. AGH w tym roku obchodzi jubileusz 80-lecia istnienia. Główne uroczystości zaplanowano na czerwiec. Tymczasem przyjrzyjmy się z bliska jednej z największych uczelni technicznych w kraju.

Strukturę AGH tworzy 14 wydziałów: Górniczy; Metalurgii i Inżynierii Materiałowej; Elektromechaniki, Automatyki, Informatyki i Elektroniki; Inżynierii Mechanicznej i Robotyki; Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska; Geodezji Górniczej i Inżynierii Środowiska; Inżynierii Materiałowej i Ceramiki; Odlewnictwa; Metali Nieżelaznych; Wiertnictwa, Nafty i Gazu; Zarządzania; Paliw i Energii; Fizyki i Techniki Jądrowej oraz Matematyki Stosowanej. Wśród kilkunastu jednostek międzywydziałowych warto zwrócić uwagę na Instytut Nauk Społecznych, powołany w celu dohumanizowania studiów inżynierskich, Ośrodek Historii Techniki z Muzeum i Archiwum oraz Szkołę Ochrony i Inżynierii Środowiskowej im. Walerego Goetla - profesora AGH, jednego z twórców ochrony środowiska w naszym kraju. Ten wykaz uzupełniają: Studium Języków Obcych, Studium Wychowania Fizycznego i Sportu, Uczelniane Centrum Informatyki, Międzynarodowa Szkoła Inżynierska, Ośrodek Edukacji Niestacjonarnej oraz Biblioteka Główna (założona w 1921 r. jest jedną z najstarszych i największych bibliotek technicznych w naszym kraju). Od 1 stycznia 1999 r. rektorowi AGH podlega, wyodrębnione organizacyjnie i finansowo, Akademickie Centrum Komputerowe "Cyfronet".

Akademia Górniczo-Hutnicza jest jedną z największych i najważniejszych uczelni technicznych w Polsce. Obecnie kształci się tam 21 500 studentów, a zatrudnionych jest 3828 pracowników naukowych. Wśród nich 1813 to nauczyciele akademiccy, co stanowi 47 proc. zatrudnionych. 180 nauczycieli akademickich legitymuje się tytułem naukowym profesora. Ponadto AGH zatrudnia 262 profesorów nadzwyczajnych oraz 10 docentów. Adiunktów jest 889 a asystentów 212. W ubiegłym roku akademickim tytuł naukowy otrzymało 10 pracowników uczelni. Centralna Komisja ds. Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych zatwierdziła ponadto 15 przewodów habilitacyjnych, w wyniku których 12 pracowników AGH otrzymało stopień naukowy doktora habilitowanego. 9 pracowników AGH jest członkami Polskiej Akademii Nauk, 9 należy do Polskiej Akademii Umiejętności, 7 uczestniczy w pracach Centralnej Komisji ds. Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych. Profesorem AGH i jej rektorem przez niemal dwie kadencje był obecny minister edukacji narodowej, Mirosław Handke. W 1997 r. pracownicy AGH realizowali 2130 prac naukowo-badawczych, zleceń i prac dofinansowanych z DOT. W tej liczbie były 282 granty Komitetu Badań Naukowych oraz 39 projektów celowych. AGH realizuje prace naukowe w ramach 26 uczelnianych kierunków badawczych. Międzynarodowa współpraca naukowa regulowana jest przez 61 umów z zagranicznymi ośrodkami naukowymi. 6 z nich podpisano w ostatnim roku. AGH należy do wielu organizacji międzynarodowych, w tym do: ACRU (Stowarzyszenie Uniwersytetów Regionu Karpackiego), CRE (Konferencja Rektorów Uniwersytetów Europejskich), SEFI (Europejskie Stowarzyszenie ds. Kształcenia Inżynierów), EDEN (Europejska Sieć Nauczania na Odległość). Uczelnia współpracuje z ważnymi międzynarodowymi instytucjami naukowymi, w tym z Międzynarodową Agencją Atomistyki (IAEA) w Wiedniu, Europejskim Ośrodkiem Badań Jądrowych (CERN) w Genewie, Zjednoczonym Instytutem Badań Jądrowych w Dubnej. W ostatnim roku AGH zorganizowała 52 międzynarodowe konferencje naukowe. Pracownicy uczelni wyjeżdżali w tym roku za granicę 1386 razy, z czego 30 proc. stanowiły wyjazdy na konferencje naukowe. Uczelnia uczestniczy w realizacji 37 międzynarodowych projektów badawczych. 15 z nich to europejskie programy edukacyjne: TEMPUS JEP, TEMPUS CME, Jean-Monnet i CEEPUS. 16 to europejskie projekty naukowo-badawcze: Copernicus, COST, Eureka, ESPRIT, ACTS i PHARE. 6 projektów naukowo-badawczych realizowano we współpracy z Amerykanami w ramach II Funduszu Marii Skłodowskiej-Curie.

Ponad połowa studentów AGH - 13 tys. osób - kształci się na studiach dziennych. 8,5 tys. to słuchacze studiów zaocznych i eksternistycznych. Ponadto na 11 wydziałach prowadzone są studia doktoranckie, w których uczestniczy 435 osób, a na 8 wydziałach - studia podyplomowe ze 609 słuchaczami. Studenci mają do wyboru 15 kierunków kształcenia i 58 specjalności. AGH prowadzi szeroką współpracę ze 104 szkołami średnimi przy prowadzeniu egzaminów maturalnych. W jej wyniku na pierwszy rok studiów przyjęto 990 osób, czyli ok. 30 proc. limitu miejsc na studiach dziennych.

Miasteczko Studenckie AGH należy do największych w kraju. Ma ponad 16 ha powierzchni. W 18 akademikach są 8273 miejsca, z których 5400 przeznaczone jest dla studentów AGH. Wszystkie domy studenckie mają połączenie światłowodowe z uczelnianym serwerem, a w niektórych działają lokalne sieci komputerowe i połączenia internetowe. Pokoje oddawane obecnie do użytku po remontach mają już końcówki internetowe typu RJ-45. W okresie wakacji w miasteczku organizowany jest największy hotel letni w Polsce.

(pik)

Dzięki darom profesorów

   Muzeum Historyczne Wydziału Lekarskiego UJ powstało w 1900 r. z inicjatywy prof. Walerego Jaworskiego, a w 1921 r. zostało, decyzją Senatu Akademickiego UJ, nazwane jego imieniem. Prof. Edward Korczyński, zmarły w 1905 r., zostawił dla Muzeum "żelazny fundusz" w wysokości 200 koron. Prof. Adam Wrzosek, odchodząc z Krakowa w 1913 r., przekazał Katedrze Historii Medycyny, z przeznaczeniem do zbiorów muzealnych, blisko 500 eksponatów: preparatów anatomicznych, medali, portretów, książek i rękopisów. W 1913 r. Muzeum wzbogaciło się o pamiątki po Tytusie Chałubińskim. W 1920 r. W. Jaworski, przechodząc na emeryturę, także przekazał Muzeum cały swój zbiór rękopisów - ponad 4 tys. historii chorób, portrety i fotografie - dodając "fundusz żelazny" na jego funkcjonowanie. W ten sposób, dzięki darom profesorów i ich rodzin, powstała muzealna kolekcja, obrazująca dzieje Wydziału Lekarskiego UJ. Niestety, najsłabiej udokumentowane są ostatnie latach funkcjonowania krakowskich nauk medycznych. Piękny zwyczaj przekazywania przez profesorów swoich kolekcji na rzecz uczelni jest obecnie w zaniku, a może i samo zbierania pamiątek przestało być tak popularne, jak niegdyś.

Po wojnie zbiory stały się własnością odłączonej od UJ Akademii Medycznej w Krakowie. Przez długie lata Muzeum nie dysponowało własnym stałym lokalem. Zbiory mogły być więc eksponowane jedynie na okolicznościowych wystawach. Do największych można zaliczyć ekspozycję zorganizowaną w 1958 r. z okazji XVI Zjazdu Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego oraz ekspozycję zorganizowaną z okazji 600-lecia Uniwersytetu Jagiellońskiego i jego Wydziału Lekarskiego, którego następczynią była krakowska Akademia Medyczna. Dopiero w 1990 r. Senat Akademii Medycznej przeznaczył na potrzeby Muzeum trzy pomieszczenia w dzierżawionym budynku Towarzystwa Lekarskiego Krakowskiego. Otwarcie stałej ekspozycji nastąpiło w czerwcu 1992 r.

Obecnie Muzeum mieści się w pomieszczeniach zabytkowego Domu Towarzystwa Lekarskiego Krakowskiego przy ul. Kopernika 5. Z okazji 600-lecia odnowienia Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum wydało interesującą książkę prof. Zdzisława Gajdy (Muzeum Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego, Wyd. Collegium Medicum UJ, Kraków 1998), obrazującą dzieje oraz kolekcję Muzeum Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego. Piękne fotografie eksponatów muzealnych wykonał Adam Olszowski.

(pik) 

Lotnicze kolędowanie

Kontynuując zapoczątkowany dwa lata wcześniej zwyczaj, 12 stycznia br. Politechnika Rzeszowska zorganizowała wieczór kolęd, na którym spotkali się przedstawiciele miejscowych instytucji i ludzie nauki rzeszowskiego ośrodka. Tym razem wieczór miał dodatkową intencję - był poświęcony 70-leciu Szkoły Szybowcowej w Bezmiechowej. Podtrzymując tradycje Politechniki Lwowskiej, rektorzy politechnik: warszawskiej, rzeszowskiej i lwowskiej zawarli we wrześniu 1997 roku porozumienie w sprawie reaktywowania szybowiska.

W uczelnianym klubie "Plus" dzielili się opłatkiem i kolędowali reprezentanci różnych pokoleń lotników, konstruktorów i entuzjastów lotnictwa z całej Polski. W śpiewie prym wiódł uczelniany zespół "Połoniny". Przy okazji spotkania zorganizowano wystawę przedwojennych wydawnictw lotniczych. Prezentowano na niej także trofea sportowe zdobyte przez polskich szybowników. Duszą przedsięwzięcia była p. Marta Olejnik z PRz., okrzyknięta rzecznikiem prasowym szybowiska w Bezmiechowej.

(as)

Dealerów nie zauważono

W październiku 1997 r. prof. Mirosław Handke, ówczesny rektor AGH, podpisał porozumienie z Komendą Wojewódzką Policji w Krakowie, dotyczące współpracy w przeciwdziałaniu narkomanii. Zostało ono przedłużone we wrześniu 1998 r. przez prof. Ryszarda Tadeusiewicza, rektora AGH. Na mocy tego porozumienia największa krakowska uczelnia techniczna zrezygnowała z eksterytorialności. Porozumienie daje funkcjonariuszom policji z wydziału ds. narkotyków możliwość dokonywania przeszukań i zatrzymań na terenie uczelni oraz miasteczka studenckiego bez zgody rektora AGH.

Akademia Górniczo-Hutnicza wprowadziła wewnętrzny przepis stanowiący, że każdy student, u którego policja znajdzie jakąkolwiek ilość narkotyków, zostanie automatycznie relegowany z uczelni. Prof. Tadeusiewicz stwierdził, że porozumienie jest na tyle skuteczne, że od chwili jego zawarcia na terenie AGH nie zauważono żadnego dealera narkotyków. Podobnie Andrzej Kapko, naczelnik wydziału narkotyków Komendy Głównej Policji zauważył, że już samo istnienie porozumienia skutecznie odstraszyło dealerów od terenu uczelni. Dzięki temu policja ani razu nie musiała korzystać z uprawnień, które daje jej porozumienie z AGH.

11 stycznia, w ramach realizacji porozumienia z policją, w AGH odbyło się spotkanie "Filozofia przemocy, terroru, terroryzm i ekstremizm". Cieszyło się ono sporym powodzeniem, przyszło ponad 200 osób. Komisarz Kapko oraz Adam Młot, dyrektor prywatnego studium detektywów i pracowników ochrony, opowiadali o wiktymologii, czyli o tym, co robić, aby nie stać się ofiarą przemocy. Prof. Wit Jaworski z AGH wygłosił wykład "Filozofia przemocy, terroryzm i ekstremizm", w którym przedstawił historię terroryzmu, współczesne ruchy ekstremistyczne, analizę aktów terroryzmu dokonanych w Polsce. Organizatorem spotkania był dr Robert Borkowski z Zespołu Politologii i Historii Instytutu Nauk Społecznych AGH. Kolejne spotkanie z tego cyklu odbędzie się po feriach. jego przedmiotem będą prawne granice obrony koniecznej.

Małgorzata Krokoszyńska

Prezydium PAN

26 stycznia odbyło się pierwsze w nowej kadencji posiedzenie Prezydium Polskiej Akademii Nauk. Na wstępie prof. Mirosław Mossakowski, prezes PAN, przedstawił zasadnicze kierunki działalności Akademii w latach 1999-2002. Mówił o działalności placówek naukowych i pracy korporacji, rozwijaniu współpracy międzynarodowej, nowych formach kształcenia młodej kadry naukowej w placówkach PAN, konieczności wychodzenia naprzeciw potrzebom gospodarki w badaniach naukowych.

Następnie prof. Włodzimierz Ostrowski, wiceprezes PAN, przedstawił propozycje uchwał oraz harmonogramu tworzenia komitetów i rad naukowych w tej kadencji, które następnie zostały przyjęte przez Prezydium. Pierwsza uchwała dotyczyła utworzenia komitetów problemowych i rad przy Prezydium PAN oraz komitetów problemowych przy wydziałach PAN. Postanowiono, że przy Prezydium będą w tej kadencji działały: Komitet Badań Kosmicznych i Satelitarnych, Komitet Badań Polarnych, Komitet Biotechnologii, Komitet Ergonomii, Komitet Etyki w Nauce, Komitet "Człowiek i Środowisko", Komitet Naukoznawstwa, Komitet Problemów Energetyki, Komitet Prognoz "Polska 2000 Plus" oraz Komitet Przestrzennego Zagospodarowania Kraju. Postanowiono, że w latach 1999-2002 przy Prezydium będą działały Rady: Języka Polskiego, Towarzystw Naukowych, Upowszechniania Nauki. Przy Wydziale I Nauk Społecznych powołano Komitet Badania Polonii.

W zasadzie liczba i charakter komitetów nie ulega zmianie w stosunku do poprzedniej kadencji, natomiast liczba członków komitetów spoza grona członków PAN zwiększy się z 439 do 470. Za powołanie Komitetu Badania Polonii oraz przeprowadzenie wyborów jego członków odpowiada przewodniczący Wydziału I.

Druga uchwała, przyjęta 26 stycznia, dotyczyła powołania Komitetu Historii Nauki i Techniki przy Wydziale I Nauk Społecznych oraz Komitetu Chemii Analitycznej i Komitetu Krystalografii przy Wydziale III Nauk Matematycznych, Fizycznych i Chemicznych. Skład Komitetów oraz ich władze mają być wybrane do 30 czerwca br. Ta data dotyczy także pozostałych Komitetów, w tym powołanych przy Prezydium PAN. Powołano także komisje dyscyplinarne I i II instancji.

(ELE, pik)

Nagrody za osiągnięcia naukowo-techniczne

Do 31 marca przedłużono termin składania wniosków o ustanowione w zeszłym roku nagrody Prezesa Rady Ministrów za wybitne osiągnięcia naukowo-techniczne, których wdrożenie przyniosło wymierne efekty ekonomiczne lub efekty społeczne. Ponieważ wśród instytucji upoważnionych do składania wniosków nie wymieniono placówek Polskiej Akademii Nauk, mogą one wnioskować o nagrody za pośrednictwem odpowiednich stowarzyszeń naukowo-technicznych. Wnioski do Zespołu ds. Nagród należy kierować za pośrednictwem Komitetu Badań Naukowych. Od tego roku postanowiono wydłużyć granice wieku dla autorów rozpraw habilitacyjnych z 35 do 38 lat, co jest następstwem wydłużania się wieku robienia habilitacji w naszym kraju.

Pieniądze na współpracę międzynarodową

Podczas posiedzenia KBN 20 stycznia dokonano podziału pieniędzy przeznaczonych na finansowanie XVI konkursu na projekty badawcze. Z kwoty 77 mln 670 tys. zł ponad 10 mln przeznaczono na finansowanie projektów osób rozpoczynających pracę naukową. 31 mln 675 tys. oddano do dyspozycji Komisji Badań Podstawowych, a 35 mln 715 tys. Komisji Badań Stosowanych.

Najwięcej czasu poświęcono sprawom finansowym, związanym ze współpracą międzynarodową. Departament Współpracy i Integracji Europejskiej zaproponował, aby działania organizacyjno-informacyjne, wspomagające przygotowania polskich zespołów do udziału w V Programie Ramowym Badań i Rozwoju Technicznego UE (5PR), były zadaniami wyodrębnionymi w ramach środków na DOT. Na realizacje tych zadań postanowiono przeznaczyć 500 tys. zł.

Komitet zaakceptował kryteria przyznawania środków na wybrane programy międzynarodowe (SPUB-M). Będą z nich mogli korzystać uczestnicy 5PR, Europejskiego Programu Współpracy w Dziedzinie Badań Naukowo-Technicznych (COST), Inicjatywy Eureka, Programu NATO "Nauka dla Pokoju", programach Inicjatywy Środkowo-Europejskiej, Europejskiej Organizacji Badań Jądrowych (CERN). Projekty 5PR będą finansowane w 1999 r. do 90 proc. kosztów realizacji, w 2000 - do 80 proc., w 2001 - do 70 proc., w 2002 - do 60 proc. kosztów. Uczestnicy pozostałych programów mogą liczyć na pokrycie 60 proc. kosztów. Jest to ważne m.in. z punktu widzenia jednostek uczestniczących w realizacji projektów Inicjatywy Eureka, które zagrożone były tym, że same będą musiały w całości finansować swoje uczestnictwo w tych projektach. Projekty 5PR, które, choć pozytywnie ocenione przez Komisję Europejską, nie zostaną przyjęte do realizacji, będą mogły liczyć na wsparcie w wysokości 15 tys. zł. Polska Akademia Nauk otrzyma 3 mln 330 tys. zł na współpracę naukową i naukowo-techniczną z zagranicą, określoną w umowach i porozumieniach z zagranicznymi akademiami narodowymi, z przeznaczeniem na wymianę osobową.

W przystąpieniu Polski do 5PR pojawiają się od czasu do czasu nieprzewidziane przeszkody. Ministerstwo Finansów zakwestionowało zapis w projekcie decyzji Rady Stowarzyszenia UE-RP, który głosił: Działania objęte Decyzją będą zwolnione z polskich podatków pośrednich, ceł, zakazów i ograniczeń importu i eksportu w odniesieniu do towarów, które mają być wykorzystane w takich działaniach. Dyrekcja Generalna XII komisji Europejskiej stanowczo sprzeciwiła się odrzuceniu tego warunku przez Polskę, gdyż zapis ten stanowi część prawa wspólnotowego i musi być przestrzegany przez kraje kandydujące do UE. Dzięki wysiłkom KBN, Komitetu Integracji Europejskiej oraz Przedstawicielstwa RP przy UE udało się nakłonić ministra finansów do zmiany odpowiedniego rozporządzenia, wprowadzającego zwroty podatku VAT przy zakupach dokonywanych w ramach programów badawczo-rozwojowych finansowanych z budżetu UE, według zasad obowiązujących w przypadku bezzwrotnej pomocy zagranicznej. 12 stycznia Polska powiadomiła Komisję Europejską o akceptacji decyzji Rady Stowarzyszenia w sprawie przystąpienia
do 5PR.

Z rezerwy przewodniczącego KBN wydzielono 2 mln zł na dofinansowanie przedsięwzięć realizowanych w ramach programu PHARE SCI-TECH II.

(mag)

STYPENDIA ZAGRANICZNE DLA MŁODYCH DOKTORÓW

Laureatami ósmej tury konkursu Fundacji na Stypendia Zagraniczne dla Młodych Doktorów zostali:

- Dr Martyna Elas z Instytutu Biologii Molekularnej Uniwersytetu Jagiellońskiego, która wyjedzie na roczny pobyt w Department of Radiation and Cellular Oncology Uniwersytetu w Chicago, aby zajmować się problematyką generacji tlenku azotu w ludzkich tkankach nowotworowych, mierzonej za pomocą elektronowego rezonansu paramagnetycznego;
- Dr Marcin Kamiński z Wydziału Budownictwa i Architektury Politechniki Łódzkiej, który spędzi po pół roku kolejno w Department of Engineering w Rice University w Houston oraz w Faculty of Engineering and Computer Science w Concordia University w Montrealu. Będzie tam kontynuował prace nad komputerową analizą i symulacją materiałów kompozytowych o własnościach losowych, w oparciu o badania teoretyczne i doświadczalne;
- Dr Szymon Krzywda z Wydziału Chemii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, który podczas rocznego pobytu w Uniwersytecie w Yorku w Wielkiej Brytanii, w Laboratorium Biologii Strukturalnej będzie prowadził badania nad zależnościami strukturalno-funkcjonalnymi białek przy użyciu najnowszych technik rentgenowskiej analizy strukturalnej;
- Dr Maria Łuczkiewicz z Katedry i Zakładu Farmakologii Akademii Medycznej w Gdańsku, która podczas siedmiomiesięcznego stażu w Center for Drug Research w Uniwersytecie w Lejdzie w Holandii zajmie się badaniami biotechnologicznymi roślin leczniczych. Będą one prowadzone z wykorzystaniem nowoczesnych technik biologii molekularnej, enzymologii oraz fitochemii;
- Dr Piotr Mucha z Wydziału Chemii Uniwersytetu Gdańskiego, który spędzi rok w Department of Biochemistry Uniwersytetu Północnej Karoliny w USA, gdzie zamierza prowadzić badania nad mechanizmami rozpoznawania kwasów rybonukleinowych przez polipeptydy;
- Dr Marek Nowak z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, który wyjedzie na półroczny pobyt w Department of Archaeology and Prehistory w Uniwersytecie w Sheffield w Wielkiej Brytanii, podczas którego będzie się zajmował problematyką przejścia od łowiecko-zbierackiego do rolniczo-hodowlanego typu gospodarki na terenach Europy Środkowej w V i IV tysiącleciu pne.

(mag)

O stypendia przyznawane przez Fundację na pobyt od 6 do 12 miesięcy w najlepszych ośrodkach naukowych za granicą, mogą się ubiegać polscy naukowcy z tytułem doktora (w wieku do 35 lat), którzy nie przebywali jeszcze na długoterminowych stażach zagranicznych. Szczegółowa informacja o stypendiach oraz o sposobie składania wniosków dostępna jest w Internecie oraz w biurze Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, ul. Grażyny 11, 02-548 Warszawa, tel./faks: 845 40 54, 845 11 82.

Stypendia krajowe dla młodych naukowców ’99

W tym roku po raz siódmy Fundacja na rzecz Nauki Polskiej ogłosiła wyniki konkursu na stypendia krajowe dla młodych naukowców. Zgłoszono do niego 310 kandydatów ze wszystkich rodzajów placówek naukowych: szkół wyższych, Polskiej Akademii Nauk oraz jednostek badawczo-rozwojowych. Kandydaci nie mogą mieć więcej niż 30 lat, muszą posiadać dorobek naukowy udokumentowany publikacjami w uznanych czasopismach. W tym roku Rada Fundacji postanowił przyznać stypendia w wysokości 16 320 zł 101 osobom. Najwięcej laureatów wywodzi się z uznanych ośrodków akademickich: Warszawy, Krakowa, Trójmiasta, Poznania i Wrocławia. Spośród 101 laureatów aż 84 związanych jest ze szkołami wyższymi, 13 z placówkami PAN, a 4 z jednostkami badawczo-rozwojowymi. Najwięcej laureatów specjalizuje się w naukach biologicznych (16), chemicznych (13) i medycznych (10). Ogółem od momentu rozpoczęcia konkursu FNP przyznała stypendia krajowe 702 młodym naukowcom.
Listę tegorocznych laureatów.

Lista tegorocznych laureatów

(pik)

Rolnicy w Akademii

Polska Akademia Umiejętności już w latach międzywojennych interesowała się żywo zagadnieniami rolnictwa i leśnictwa, choćby dlatego, że była właścicielem pochodzących z darów gospodarstw rolnych i wielkich przestrzeni leśnych, m.in. obecnego Babiogórskiego Parku Narodowego. Te wzorowo zagospodarowane posiadłości dostarczały znacznych środków finansowych na działalność naukową PAU.

Równocześnie Akademia wspierała badania w zakresie nauk rolniczych i leśnych, a seria wydawnicza Prace Rolniczo-Leśne, opublikowana w tym czasie, ma trwałą wartość naukową.

Po ponownym podjęciu działalności przez Polską Akademię Umiejętności powrócono do pracy w zakresie tych nauk. 3 grudnia 1992 r. odbyło się pierwsze posiedzenie organizacyjne Komisji Nauk Rolniczych, na którym prof. Marian Tischner został wybrany jej przewodniczącym, a prof. Jerzy R. Starzyk sekretarzem. Ustalono wówczas, że główną formą działalności będzie organizowanie posiedzeń a także sesji tematycznych. Początkowo wyraźnie dominowała tematyka dotycząca hodowli zwierząt i produkcji zwierzęcej, ale szybko pojawiły się referaty z innych dziedzin nauk rolnych i leśnych. Projektowane jest powołanie Sekcji Leśnictwa.

Niektóre z konferencji zasługują na wymienienie. W 1994 r., wspólnie z Akademią Rolniczą w Krakowie, Wydziałem Medycyny Weterynaryjnej Uniwersytetu w Mediolanie oraz Włoskim Instytutem Lazarro Spalanzani, zorganizowano konferencję na temat postępu w technologii dotyczącej zarodków oraz w inżynierii genetycznej w hodowli bydła i owiec. Uczestniczyło w niej ok. 200 uczonych z 16 krajów. W 1987 r. odbyła się, zorganizowana wspólnie z Akademią Rolniczą w Krakowie, międzynarodowa konferencja "Użytkowanie maszyn rolniczych i leśnych (badania naukowe i dydaktyka)". Materiały z tego spotkania zostaną w najbliższym, czasie opublikowane jako pierwszy tom prac Komisji Nauk Rolniczych.

Rok 1998 przyniósł dalsze rozszerzenie tematyki pracy Komisji. Podczas posiedzenia naukowego w lutym prof. S. Bobek mówił o profilaktyce jodowej u ludzi i zwierząt, a prof. P. Pisulewski o wierze i wiedzy w nauce żywienia człowieka. We wrześniu w Centrum Kongresowym AR odbyło się sympozjum dotyczące problematyki rozrodu koni, w którym uczestniczył prof. W.R. Allen z Uniwersytetu w Cambridge, doktor honorowy krakowskiej AR. W listopadzie odbyła się konferencja "Bioróżnorodność grzybów a zdrowie lasu", poświęcona pamięci prof. S. Domańskiego, zorganizowana we współpracy z Katedrą Fitopatologii Leśnej AR w Krakowie. Ostatnie posiedzenie Komisji Nauk Rolniczych odbyło się 29 stycznia. Prof. K. Bieniarz mówił o wybranych aspektach biotechnologii rozrodu ryb, a prof. A. Grzywacz o problemach oceny stanu zasobów leśnych Polski. Na posiedzeniu przyjęto nowych współpracowników Komisji, reprezentujących różne dziedziny nauk rolniczych.

Mumia jak nowa

Zakonserwowana i ponownie zabandażowana mumia egipskiej kapłanki Iset Iri Hetes, złożona do odnowionego sarkofagu, znajdzie się na honorowym miejscu wystawy egiptologicznej, która zostanie otwarta z okazji Festiwalu Kraków 2000.

Zakończono już, podjętą przez trzema laty w krakowskim Muzeum Archeologicznym, pierwszą w świecie próbę kompleksowego badania mumii z udziałem przedstawicieli różnych dyscyplin naukowych. Przy okazji konserwacji przeprowadzono badania egiptologiczne, antropologiczne, medyczne, pobrano próbki do badań genetycznych i sporządzono komputerowy portret zmarłej kapłanki.

Iset Iri Hetes, żyjąca w III w. p.n.e. była w chwili śmierci ładną, zgrabną 25-letnią dziewczyną o filigranowej sylwetce. Pochodziła z okolic Assuanu. Była kapłanką bogini Izydy gdzieś w środkowym Egipcie. Zmarła prawdopodobnie w wyniku wypadku, podczas którego doznała strzaskania kolana i przerwania tętnicy, co spowodowało wykrwawienie. Jej mumia trafiła do Krakowa z austriackich wykopalisk w Gamhud, prowadzonych w latach 1906-1907, w których uczestniczyli polscy archeolodzy.

Mumia została obrabowana jeszcze w starożytności. Nie znaleziono przy niej żadnych przedmiotów. Ale po odwinięciu grubej warstwy bandaży dokonano rewelacyjnego odkrycia. Prof. Andrzej Niwiński z Uniwersytetu Warszawskiego znalazł ukryte wewnątrz talizmany: płócienne woreczki, magiczne węzły i supełki, amulet w postaci kółeczka z bandaża umieszczonego nad pępkiem.

Zdjęte z mumii bandaże długości ponad 300 m zostały poddane konserwacji i ponownie użyte do zawinięcia ciała kapłanki. Z wielkim pietyzmem krakowscy egiptolodzy, dr Hanna Szymańska i dr Krzysztof Barbaj, przywrócili mumii Iset Iri Hetes jej pierwotny wygląd.

MAR

Trzy wystawy

W ubiegłym roku Polska Akademia Umiejętności zorganizowała trzy wystawy z serii "W służbie nauki". Pierwsza z nich, "Ex oriente lux", poświęcona była prof. Tadeuszowi Kowalskiemu, orientaliście, sekretarzowi generalnego PAU w latach 1939-1948. Ten wybitny uczony rozpoczął swoje badania orientalistyczne od studiów nad poezją staroarabską. Opracował też najstarszą relację arabską o Polsce i Słowiańszczyźnie, Ibrahima Ibn Jakuba z X w. W dziedzinie iranistyki interesował się zagadnieniami ogólnoliterackimi, związanymi z arcydziełami wielkich poetów perskich, m.in. "Sah-name" Firdausiego. Jednak najważniejszy nurt jego badań stanowiła turkologia. Odbył wiele wypraw naukowych do Turcji, gdzie zebrał cenne materiały językowo-literackie i folklorystyczno-etnograficzne. Prowadził też badania nad należącym do grupy kipczackiej języków tureckich, żywym językiem Karaimów w Polsce. W 1927 r. został członkiem korespondentem, a w 1932 członkiem czynnym PAN. Pełnił funkcję sekretarza Komisji Orientalistycznej PAU (1918-1935) oraz jej przewodniczącego i dyrektora wydawnictw (1935-1938). Był sekretarzem Wydziału Filologicznego (1936-1939) oraz sekretarzem generalnym PAU (1939-1948). Był członkiem wielu zagranicznych towarzystw naukowych, a także zapalonym miłośnikiem gór i fotografem.

Na wystawie zgromadzono wiele pamiątek po prof. Kowalskim, m.in.: dokumenty biograficzne, zdjęcia i dokumenty z wypraw naukowych do Turcji, Bułgarii i Rumunii oraz z wyjazdów do skupisk Karaimów w Wilnie, Haliczu, Łucku i Trokach. Otwarciu wystawy towarzyszyła okolicznościowa konferencja naukowa poświęcona sylwetce i działalności wybitnego orientalisty (o prof. Kowalskim i jego rodzinie czytaj też w rubryce "Rody Uczone").

W listopadzie odbyła się wystawa poświęcona Helenie Wereszyckiej (1907-1995), zatytułowana "W kręgu Polskiego Słownika Biograficznego". Historia tego wielkiego dzieła, którego rolę w kulturze polskiej trudno przecenić, sięga 1858 r., kiedy Towarzystwo Naukowe Krakowskie przyjęło projekt polskiego słownika biograficznego przedstawiony przez Józefa Muczkowskiego. W 1929 r. utworzono Tymczasowy Komitet Redakcyjny Polskiego Słownika Biograficznego, a w dwa lata później jego realizacji podjęła się Polska Akademia Umiejętności. Redaktorem został Władysław Konopczyński. Pierwszy zeszyt Słownika ukazał się w 1935 r. Obecnie wydawanie dzieła kontynuuje Polska Akademia Nauk. Helena Wereszycka, jeszcze jako studentka, została zaangażowana przez W. Konopczyńskiego w 1929 r. do pracy nad Słownikiem. Od 1934 r. była członkiem jego redakcji. Po przejęciu PSB przez PAN została kierownikiem działu biografistyki Zakładu Dokumentacji Instytutu Historii PAN. W 1957 r., gdy po 10-letniej przerwie wznowiono wydawanie słownika, Wereszycka została sekretarzem redakcji, a od 1976 r. pełniła funkcję zastępcy redaktora naukowego. Ze Słownikiem współpracowała do końca życia.

Głównym obszarem działalności Heleny Wereszyckiej była biografistyka, szczególnie postaci związanych z kulturą i nauką oświecenia. Współpracowała też jako autorka biogramów z Wielką Encyklopedią Powszechną PWN i austriackim słownikiem biograficznym. Zredagowała ok. 15 tys. haseł do Polskiego Słownika Biograficznego.

Ostatnia z zeszłorocznych wystaw, "Filozof niezłomny", poświęcona była prof. Izydorze Dąbskiej (1904-1983). Swoją karierę naukową uczona rozpoczęła w Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie na Seminarium Filozoficznym prof. Kazimierza Twardowskiego. W czasie wojny brała udział w tajnym nauczaniu, była członkiem AK. Po wojnie osiedliła się w Gdańsku, gdzie pracowała jako kustosz w Bibliotece Miejskiej. Habilitowała się w 1946 r. w Uniwersytecie Warszawskim i do 1949 r. pracowała tam jako docent. W 1949 r. przeniosła się na Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Potem władze komunistyczne odsunęły ją od pracy ze studentami. Do pracy dydaktycznej wróciła w 1956 r., gdy objęła Katedrę Historii Filozofii w Uniwersytecie Jagiellońskim. W 1963 r., w ramach "walki ideologicznej" o oblicze filozofii polskiej, przeniesiono prof. Dąbską do Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, aby odsunąć ją od pracy dydaktycznej. Kontynuowała jednak zajęcia ze studentami w postaci seminarium, które w 1976 r. dało początek Zespołowi Metodyczno-Epistemologicznemu przy Oddziale Krakowskim Polskiego Towarzystwa Filozoficznego. Na dorobek Izydory Dąbskiej składa się ponad 250 publikacji, w tym 11 książek, ponad 100 rozpraw i kilkanaście przekładów. Dotyczą one wszystkich działów filozofii: od filozofii języka i teorii poznania, poprzez metodologię i aksjologię, aż po historię filozofii, ale koncentrują się głównie na teorii wiedzy i semiotyce.

Wszystkie trzy wystawy organizowane są przez Polską Akademię Umiejętności we współpracy z Oddziałem Archiwum PAN w Krakowie, a ostatnia także przy udziale Zespołu Metodologiczno-Epistemologicznego im. Izydory Dąbskiej Polskiego Towarzystwa Filozoficznego i Instytutu Filozofii UJ.

(rat)

Nominacje profesorskie

22 stycznia 1999 r. Prezydent RP wręczył akty nadania tytułu naukowego profesora 78 nauczycielom akademickim oraz pracownikom nauki.

nauki biologiczne: Krzysztof Eligiusz Gwoździński UŁ).
nauki chemiczne: Krzysztof Jerzy Bobrowski (Instytut Chemii i Techniki Jądrowej, Warszawa), Adam Kraszewski (Instytut Chemii Bioorganicznej PAN, Poznań).
nauki ekonomiczne: Waldemar Frąckowiak (AE, Poznań), Zbigniew Luty (AE, Wrocław), Andrzej Rapacz (AE, Wrocław), Biruta Maria Skrętowicz (Instytut Medycyny Wsi, Lublin), Adam Szałkowski (AE, Kraków), Alojzy Zalewski (SGH, Warszawa).
nauki farmaceutyczne: Maciej Pawłowski (UJ, Kraków), Marek Mikołaj Wesołowski (AM, Gdańsk), Marian Mikołaj Zgoda (AM, Łódź). nauki fizyczne: Antoni Józef Adamczyk (PW), Kazimierz Stanisław Bodek (UJ, Kraków), Andrzej Bogusław Miniewicz (PWr.), Henryk Szydłowski (UAM, Poznań), Józef Zdzisław Świątek (WSP, Częstochowa).
nauki humanistyczne: Wojciech Józef Burszta (UAM, Poznań), Józef Długosz (UO), Jan Iluk (UŚ, Katowice), Wojciech Henryk Kalaga (UŚ, Katowice), Krzysztof Andrzej Pomian (Ecole du Louvre i Centre National de la Recherche Scientifique, Paryż), Wiesław Jan Puś (UŁ), Marek Stachowski (UJ, Kraków), Krzysztof Paweł Stępnik (UMCS, Lublin), Ewa Śnieżyńska-Stolot (UJ, Kraków), Marta Maria Wiszniowska-Majchrzyk (UMK, Toruń), Marek Bernard Żmigrodzki (UMCS, Lublin).
nauki leśne: Henryk Jan Różański (AR, Poznań).
nauki matematyczne: Ludomir Newelski (UWr.), Czesław Stępniak (WSP, Rzeszów).
nauki medyczne: Piotr Maciej Andziak (AM, Warszawa), Agnieszka Borzuchowska (AM, Białystok), Tomasz Michał Brzozowski (UJ, Kraków), Julita Teresa Chojnowska-Jezierska (WAM, Łódź), Witold Władysław Chrzanowski (AM, Łódź), Barbara Michalina Czarnocka (Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa), Leon Drobnik (AM, Poznań), Helena Gawda (AM, Lublin), Marian Władysław Goluda (AM, Wrocław), Bolesław Gonet (PAM, Szczecin), Stefan Jaworski (AM, Białystok), Andrzej Kaszuba (WAM, Łódź), Zofia Kietlińska (AM, Warszawa), Jan Maciej Komorowski (AM, Łódź), Zygmunt Kopczyński (AM, Poznań), Piotr Bolesław Kuna (AM, Łódź), Danuta Miścicka-Śliwka (AM, Bydgoszcz), Janusz Patkowski (AM, Wrocław), Jerzy Kazimierz Rabczyński (AM, Wrocław), Andrzej Sedlaczek (PAM, Szczecin), Wojciech Służewski (AM, Poznań), Zygmunt Stęplewski (ŚAM, Katowice), Maria Stroczyńska-Sikorska (Instytut Medycyny Wsi, Lublin).
nauki o ziemi: Andrzej Tadeusz Jankowski (UŚ, Katowice), Czesław Kazimierz Kłysik (UŁ), Wojciech Jacek Widacki (UJ, Kraków).
nauki prawne: Tadeusz Jerzy Tomaszewski (UW).
nauki rolnicze: Janusz Tomasz Buczyński (AR, Poznań), Władysław Buniak (AR, Wrocław), Danuta Anna Domska (WSP, Olsztyn), Marian Kazimierz Kaproń (AR, Lublin), Krystyna Koziec (AR, Kraków), Barbara Olechnowicz-Bobrowska (AR, Kraków), Laura Radczuk (AR, Wrocław), Aleksander Kazimierz Szmigiel (AR, Kraków), Erwin Wąsowicz (AR, Poznań), Jan Wojdak (AR, Szczecin).
nauki techniczne: Bożysław Jerzy Bogdaniuk (PG), Henryk Dyja (Pcz.), Andrzej Grzegorz Flaga (PL), Henryk Galina (Prz.), Józef Gawlik (PK), Henryk Paweł Słota (PK), Jan Konrad Stawiarski (PZ), Teresa Bronisława Styrylska (PK), Michał Karol Szweycer (PP), Romuald Jerzy Szymkiewicz (PG).