Zwyciężyła opcja, iż nie należy naruszać istniejących struktur naukowych
i tworzyć uniwersytet taki, na jaki pozwala bogactwo uczelni. Podjęto wyzwanie wykorzystując wsparcie władz samorządowych, regionalnych i państwowych.

Stefan Smoczyński

Wiele faktów wskazuje na to, że jeszcze w bieżącym roku w Olsztynie rozpocznie działalność nowy polski uniwersytet. Jeśli tak się stanie, to spełni się kilkusetletnie oczekiwanie społeczeństwa regionu na uniwersytet Warmii i Mazur. Dzisiaj, w roku 1999, po prawie 50 latach działalności Akademii Rolniczo-Technicznej, wcześniej Wyższej Szkoły Rolniczej, oraz po 30 latach pracy Wyższej Szkoły Pedagogicznej, wcześniej Wyższej Szkoły Nauczycielskiej, staje się możliwe pełne porozumienie i integracja tych uczelni - wspólnie z Warmińskim Instytutem Teologicznym - w nową uczelnię, Uniwersytet w Olsztynie.

Pierwsze kroki

Zanim jednak do porozumienia doszło, minąć musiało 8 lat, ogromnej pracy, pokonywania wielu przeszkód, a przede wszystkim poszukiwania właściwej drogi tworzenia ośrodka uniwersyteckiego. Początki były trudne. Wizje, poglądy i stanowiska były w olsztyńskim środowisku skrajnie różne. Od zdecydowanie pesymistycznych, do zdecydowanie ambitnych, wskazujących na ogromną szansę utworzenia czegoś zupełnie nowego, unikatowego i bardzo potrzebnego regionowi uniwersytetu. W środowisku Wyższej Szkoły Pedagogicznej i w Ośrodku Naukowym im. W. Kętrzyńskiego za optymalną drogę uważano utworzenie wszechnicy poprzez filię UMK w Toruniu (wspólnie z WSP w Olsztynie). W Akademii Rolniczo-Technicznej długo uważano, iż prostszym wariantem byłoby powołanie uniwersytetu rolniczo-technicznego. Jednakże w końcu i tę drogę, choć bardzo realną, uznano jednocześnie za mało ambitną. Niezależnie od tego, uczelnia kortowska ciągle przekształcała się i doskonaliła. Umacniał się Instytut Pedagogiki, przygotowywano się do rozwoju kształcenia i badań w dziedzinie nauk humanistycznych, ekonomicznych i biologicznych.

Ważnym momentem, który spowodował przełom w procesie budowania uniwersytetu, tworzenia odpowiedniego klimatu, a przede wszystkim - wsparcia finansowego, było zaangażowanie się w tę sprawę ówczesnego wojewody olsztyńskiego dr. Janusza Lorenza oraz Olsztyńskiego Forum Naukowego z jego przewodniczącym, prof. Tadeuszem Krzymowskim. Efektem ich pracy było szybkie pozyskanie kilkunastu profesorów i doktorów habilitowanych, najpierw dla Wyższej Szkoły Pedagogicznej, a następnie także dla Akademii Rolniczo-Technicznej. Zaowocowało to sformułowaniem wniosku o uprawnienia Wydziału Humanistycznego WSP do nadawania stopnia naukowego doktora w dziedzinie nauk humanistycznych (kolejno dla: językoznawstwa, literaturoznawstwa i historii). W ART pozwoliło to na uzyskanie uprawnień w dziedzinie nauk ekonomicznych oraz na złożenie wniosku o uprawnienia w dziedzinie nauk biologicznych. Zatrudnienie nowych profesorów i doktorów habilitowanych pozwoliło także na otwarcie nowych kierunków kształcenia, a na niektórych już funkcjonujących - podniesienie poziomu do studiów magisterskich.

Kolejnym przyspieszeniem na drodze do uniwersytetu było powołanie przez prof. Mirosława Handkego, ministra edukacji narodowej, zespołu do spraw przygotowania dokumentacji wniosku o utworzenie uniwersytetu pod przewodnictwem wiceministra prof. Jerzego Zdrady, z udziałem rektorów uczelni olsztyńskich i wojewody olsztyńskiego. Zespół przystąpił do pracy w sytuacji, kiedy zainteresowane sprawą uczelnie podjęły już stosowne uchwały w sprawie utworzenia uniwersytetu. Dokumenty te mówiły o tworzeniu nowej uczelni w wyniku partnerskiej integracji. Następnie (26 maja 1998 roku) podjęta została jednomyślnie wspólna uchwała partnerów (ART, WSP i WIT) w sprawie akceptacji wniosku o utworzenie uniwersytetu - uczelni od początku autonomicznej, z wydziałową strukturą.

Środowisko akademickie Olsztyna - swoją pracą, ogromnym wysiłkiem udowadnia, że mając wizję uniwersytetu, można taką uczelnię stworzyć, jeśli dysponuje się dobrą tradycją akademicką, wieloletnim dorobkiem i mądrze określonym celem, do którego podąża się z determinacją.

Potencjał akademicki

Ważny jest potencjał akademicki i najłatwiej go podsumować. Zasoby Olsztyna są znaczne. Skupiają się wokół dziedzin nauk humanistycznych, teologicznych, ekonomicznych, biologicznych, a także rolniczych, technicznych i weterynaryjnych. Zapowiada się też możliwość szybkiego rozwoju w kolejnych dziedzinach nauk, w tym matematycznych, chemicznych, fizycznych a także prawnych i humanistycznych - w filozofii i socjologii.

Dzisiaj, w przededniu debaty parlamentarnej, najważniejsze jest pełne porozumienie wszystkich zespołów dydaktycznych i badawczych w zakresie ich miejsca w uniwersytecie, głównych kierunków badawczych i jasnych celów perspektywicznych w Olsztynie. Zwyciężyła opcja, iż nie należy naruszać istniejących struktur naukowych i tworzyć uniwersytet taki, na jaki bogactwo uczelni pozwala. Podjęto wyzwanie wykorzystując wsparcie władz samorządowych, regionalnych i państwowych.

Dziś można powiedzieć, że w procesie tworzenia uniwersytetu osiągnięto znaczący postęp i zbliżono się do finału, który mógłby mieć miejsce w końcu stulecia. Porozumiano się przede wszystkim co do struktury uniwersytetu i możliwego kształtu poszczególnych wydziałów w momencie jego utworzenia.

Z Wyższej Szkoły Pedagogicznej wywodzić się będzie

Wydział Humanistyczny,

który już dzisiaj ma uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora w dziedzinie nauk humanistycznych, w trzech dyscyplinach: językoznawstwo (od 1997), literaturoznawstwo (od 1978), historia (od 1999). Wydział składa się z 4 instytutów i 3 katedr. Zatrudnia 54 profesorów i 51 doktorów habilitowanych. Z tego wydziału może wyłonić się nowa jednostka - Instytut Filozofii i Socjologii oraz kolejny oczekiwany kierunek uniwersytecki - filozofia. Instytut Prawa i Administracji z kierunkiem administracja przejdzie z Wydziału Humanistycznego do uniwersyteckiego Wydziału Zarządzania i Administracji. Na Wydziale Humanistycznym prowadzonych jest 6 kierunków kształcenia: bibliotekoznawstwo i informacja naukowo-techniczna, filologia polska, historia oraz politologia (w planie - utworzenie kierunku filozofia). Liczna kadra doświadczonych nauczycieli akademickich, a przede wszystkim 51 młodych doktorów, może gwarantować pracę nad oczekiwanym nowym profilem olsztyńskiej humanistyki. Potwierdzają to przyjęte kierunki badawcze, obejmujące m.in. problematykę pogranicza w literaturze oraz badaniach językoznawczych, życie literackie, badanie nazewnictwa geograficznego i osobowego Warmii i Mazur. Ponadto: handel bałtycki w XVI i XVII wieku, oświata na Warmii i Mazurach w latach 1945-1995 i wiele innych.

Wydział Pedagogiki i Wychowania Artystycznego

przyszłego uniwersytetu powstanie z połączenia 6 jednostek, w tym 5 z WSP (Instytut Kształcenia Pedagogicznego Nauczycieli, Instytut Pedagogiki, Instytut Wychowania Muzycznego, Instytut Wychowania Plastycznego, Instytut Wychowania Technicznego) i 1 z ART (Instytut Nauk o Wychowaniu). Na wydziale pracować będzie 41 profesorów i doktorów habilitowanych i 73 doktorów. Wydział wystąpił z wnioskiem o uzyskanie uprawnień w dyscyplinie pedagogika. Główne kierunki badawcze skupiają się na społecznych i psychologicznych uwarunkowaniach jakości kształcenia i wychowania w regionie Warmii i Mazur oraz stanu edukacji muzycznej dzieci i młodzieży w Olsztynie w latach 1945-1995 oraz wielu innych zagadnieniach związanych z regionem.

Wydział Zarządzania i Administracji

powstanie poprzez połączenie jednostek organizacyjnych Wydziału Zarządzania (ART), który ma uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora w dziedzinie nauk ekonomicznych w zakresie nauk o zarządzaniu, oraz Instytutu Prawa i Administracji (WSP). Wydział składać się będzie z 1 instytutu, 7 katedr, 1 studium i 2 zakładów, zatrudniał będzie 34 profesorów i doktorów habilitowanych oraz 42 doktorów. Wydział prowadzić będzie 2 kierunki kształcenia: administracja (realizowany obecnie w WSP) oraz zarządzanie i marketing (z ART). Wydział będzie tworzył warunki do uruchomienia kolejnych kierunków kształcenia: prawa i ekonomii. Prowadzi i będzie rozwijał bardzo ważne kierunki badawcze dotyczące m.in. merytorycznych i proceduralnych gwarancji ochrony wolności i praw w prawie karnym, skarbowym oraz zakresu i stopnia zabezpieczenia, systemu kontroli oraz zmian strukturalnych, ekonomicznych i społecznych w procesie transformacji gospodarczej i funkcjonowania zadań samorządu terytorialnego w ochronie środowiska.

Wydział Teologii,

erygowany przez Stolicę Apostolską, wejdzie w struktury uniwersytetu przenosząc do niego potencjał Warmińskiego Instytutu Teologicznego, który do chwili powstania uniwersytetu wchodzi w skład Wydziału Teologicznego Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie. Przewiduje się strukturę składającą się z 12 katedr, a także zatrudnienie 14 profesorów i doktorów habilitowanych oraz 25 doktorów. Głównymi kierunkami badawczymi wydziału będą m.in.: twórczość i działalność kardynała Stanisława Hozjusza, dzieje chrześcijaństwa w Prusach, problematyka ekumeniczna ze szczególnym uwzględnieniem Prus, relacje państwo-Kościół.

Wydział Biologii

powstanie w drodze integracji Wydziału Biologii ART z Instytutem Biologii i Ochrony Środowiska WSP. Struktura organizacyjna wydziału to 12 katedr i 1 zakład zatrudniający 28 profesorów i doktorów habilitowanych oraz 43 doktorów. Jako główne kierunki badawcze przyjęto molekularne i środowiskowe uwarunkowania tworzenia wartości użytkowej nasion podczas rozwoju i dojrzewania oraz 15 innych współczesnych kierunków biologicznych.

Wydział Geodezji i Gospodarki Przestrzennej,

posiadający uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora habilitowanego i doktora nauk technicznych w zakresie geodezji i kartografii, w uniwersytecie włączy w swoje struktury Instytut Matematyki i Fizyki z WSP. Wydział składał się będzie z 3 instytutów i 1 katedry (rozważa się również włączenie Instytutu Mechanicznego z ART oraz Instytutu Budownictwa z ART, z ewentualną zmianą nazwy na Wydział Nauk Technicznych). W strukturach wydziału pracować będzie 59 profesorów i doktorów habilitowanych oraz 99 doktorów. W najbliższej perspektywie przewiduje się wyłączenie Instytutu Matematyki Teoretycznej i Stosowanej, Informatyki i Fizyki i utworzenie z nich Wydziału Matematyki i Informatyki w przyszłym uniwersytecie. Główne kierunki badawcze skupiają się na rozwoju technologii GPS i sposobów jej zastosowania, na rozwoju metod i technik pozyskiwania danych o terenie, opracowywaniu zasad tworzenia systemów informacji przestrzennej i innych.
Kolejny samodzielny

Wydział Medycyny Weterynaryjnej

ma uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora habilitowanego i doktora w dziedzinie nauk weterynaryjnych. W skład wydziału wchodzi 14 katedr i 4 zakłady, zatrudniające 29 profesorów i doktorów habilitowanych oraz 32 doktorów. Wydział ten przygotowuje się do oceny merytorycznej przez specjalny zespół Unii Europejskiej (EEVE), a planowany rozwój będzie uwzględniał zalecenia Unii Europejskiej w zakresie organizacji, badań i poziomu edukacji. Jako główne kierunki badawcze wymienić należy: badania nad morfologią i unerwieniem narządów rozrodczych zwierząt, występowanie i diagnozowanie chorób zakaźnych i inwazyjnych, fizjologia i patologia procesów rozrodu zwierząt oraz czynności gruczołu mlekowego z uwzględnieniem zaburzeń metabolicznych, hormonalnych oraz immunologicznych, a także wiele innych, podejmujących najbardziej aktualną problematykę medycyny weterynaryjnej.

Wydział Nauki o Żywności

ma uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora habilitowanego i doktora nauk rolniczych w zakresie technologii żywności i żywienia. W uniwersytecie w skład wydziału może wejść Instytut Ochrony Środowiska i Rybactwa (dotychczas Wydział Ochrony Środowiska i Rybactwa ART) z uprawnieniem do nadawania stopnia naukowego doktora nauk rolniczych w dyscyplinie rybactwo. W wydziale będzie 5 instytutów, 4 katedry i 1 zakład. Łącznie zatrudnionych będzie 49 profesorów i doktorów habilitowanych oraz 86 doktorów. Wydział realizować będzie 5 kierunków kształcenia. Spośród wielu kierunków badawczych realizowanych na wydziale wymienić należy: doskonalenie przetwórstwa mleka w kierunku otrzymywania wysokiej jakości produktów tłuszczowych, białkowych, koncentratów, napojów fermentowanych i odżywek dla dzieci, biotechnologiczne podstawy produkcji i uszlachetniania żywności, ocenę wartości odżywczej i dostępności energii produktów spożywczych, ocenę higienicznej żywności w zależności od warunków środowiskowych i technologicznych, racjonalizację gospodarki energią w mleczarstwie i innych branżach przemysłu spożywczego oraz wiele innych aktualnych problemów, ważnych w technologii, technice, inżynierii i organizacji przemysłu spożywczego.

Wydział Rolnictwa i Kształtowania Środowiska

ma uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora habilitowanego i doktora w dziedzinie nauk rolniczych w zakresie agronomii, oraz doktora w zakresie kształtowania środowiska. Strukturę wydziału tworzy 13 katedr i 4 zakłady, w których pracuje 48 profesorów i doktorów habilitowanych oraz 80 doktorów. Wydział prowadzi 3 kierunki kształcenia: rolnictwo, ochronę środowiska i ogrodnictwo. W ramach działalności naukowo-badawczej rozwijane są następujące kierunki: biologia i hodowla roślin zbożowych i pastewnych, w tym tworzenie nowych genotypów pszenżyta i roślin strączkowych, ocena efektów genotoksycznych wywołanych działaniem substancji mutagennych obecnych w środowisku rolniczym oraz na terenach zagrożonych ekologicznie, a ponadto: agrotechnika roślin zbożowych, przemysłowych i pastewnych, w tym badania nad produktywnością i jakością oraz energochłonnością różnych wariantów technologii uprawy zbóż i inne istotne problemy nowoczesnego rolnictwa.

Wydział Bioinżynierii Zwierząt

ma uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora habilitowanego i doktora w dziedzinie nauk rolniczych w zakresie zootechniki. Strukturę organizacyjną tworzą: 1 instytut, 10 katedr i 2 zakłady, zatrudniające 38 profesorów i doktorów habilitowanych oraz 42 doktorów. Wydział prowadzi kształcenia na 2 kierunkach kształcenia: zootechnika i towaroznawstwo. Główne kierunki badawcze obejmują: hormonalną regulację procesów rozrodczych samców, molekularne aspekty jakości nasienia zwierząt, immunogenetyczne zaburzenia zdrowia u bydła i trzody chlewnej, optymalizację konwersji składników pokarmowych, a także doskonalenie wartości użytkowej różnych gatunków zwierząt gospodarskich i diagnostyka molekularna, głównie za pomocą DNA.

Struktura tu przedstawiona może ulec zmianie już w dniu inauguracji uniwersytetu, gdyż umawiające się uczelnie dalej się rozwijają, przybywają im nowe uprawnienia, może się też zmienić na korzyść liczba wydziałów.

Jeszcze kilka informacji o jednostkach towarzyszących wydziałom, w tym o bibliotece, ważnej placówce każdego uniwersytetu. W Olsztynie uniwersytecki system biblioteczny będą tworzyły w całości dotychczasowe biblioteki partnerów - Akademii Rolniczo-Technicznej i Wyższej Szkoły Pedagogicznej, a także Warmińskiego Instytutu Teologicznego na zasadzie użyczenia studentom uniwersytetu, głównie kształcącym się na kierunku "teologia", zbiorów i pomieszczeń bibliotek Wyższego Seminarium Duchownego Metropolii Warmińskiej "Hosianum" w Olsztynie.

Uczelnie tworzące uniwersytet wniosą znaczny dorobek i potencjał wydawniczy, który skupiony zostanie w ogólnouczelnianej jednostce organizacyjnej - w wydawnictwie.

Aktualnie wniosek o utworzenie Uniwersytetu w Olsztynie oraz projekt odpowiedniej ustawy sejmowej przekazany został przez ministra edukacji narodowej do zaopiniowania przez Radę Główną Szkolnictwa Wyższego, która, zgodnie z prawem, przesłała dokumentację do zaopiniowania przez trzy polskie uniwersytety: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytet Wrocławski oraz Uniwersytet Gdański. Po uzyskaniu opinii Rady Głównej i stosownych uzgodnieniach resortowych należy oczekiwać postępowania parlamentarnego, które byłoby końcowym etapem olsztyńskiej drogi do uniwersytetu.

Prof. dr hab. Stefan Smoczyński, technolog żywności, jest rektorem Akademii Rolniczo-Technicznej w Olsztynie.

Uwagi.