Politechnika Łódzka chętnie poddała się ocenie, wychodząc z założenia,
że analiza mocnych i słabych stron w zakresie zarządzania jakością,
dokonana przez doświadczonych pracowników innych uczelni,
będzie niezwykle pożyteczna i cenna.

Ewa Chojnacka

Politechnika Łódzka, jako jedyna polska szkoła wyższa przystąpiła w grudniu 1997 r. do projektu "ZZ - 95.20 Quality Assurance in Higher Education", realizowanego w latach 1997-98 przez wybrane uczelnie dwunastu krajów Europy Środkowowschodniej. Zdecydowano, że Politechnika weźmie udział w obu ocenach pilotażowych, tj. zarówno na szczeblu uczelnianym, jak i w ocenie programu kierunku elektrotechnika. Projekt ten kierowany był przez międzynarodowe konsorcjum, w skład którego wchodziły narodowe instytucje akredytacyjne z Wielkiej Brytanii, Francji, Danii, Holandii, Litwy i Słowenii. W sumie wzięło w nim udział około 30 szkół wyższych.

Uczelnia nasza chętnie poddała się ocenie, wychodząc z założenia, że analiza mocnych i słabych stron w zakresie zarządzania jakością, dokonana przez doświadczonych pracowników innych uczelni, będzie niezwykle pożyteczna i cenna. Z drugiej strony, opracowanie raportu samooceny, co było pierwszą fazą całego procesu, uznano za dobry pretekst do kontynuowania dyskusji na temat możliwości wprowadzenia w życie pewnych zmian oraz dokonania analizy rzeczywistych problemów i zaproponowania ogólnych i szczegółowych działań. Raporty wewnętrznej oceny uczelni oraz kierunku elektrotechnika prowadzonego na Wydziale Elektrotechniki i Elektroniki, przygotowane przez pięcioosobowe zespoły robocze, zostały przesłane w ostatnich dniach lipca 1998 r. do Quality Support Centre w Londynie, które koordynowało działania w Projekcie.

Ocena zewnętrzna

Ocena zewnętrzna przeprowadzona została przez zespoły ekspertów mających duże doświadczenie i wiedzę w zarządzaniu oraz ocenie szkolnictwa wyższego w czasie ich wizyty w dniach 14-18 września ub.r. W skład zespołu oceniającego uczelnię wchodzili: prof. Emil Manov (przewodniczący), prorektor Politechniki w Sofii, prof. Joanicjusz Nazarko (sekretarz) z Politechniki Białostockiej, prof. Olivier Racz, prorektor Uniwersytetu w Koszycach, dr Mona Dahms z Uniwersytetu Aalborg, dr Hugh Glanville, Centrum Wspierania Jakości, The Open University w Londynie.

Eksperci spotkali się z władzami uczelni, przedstawicielami Senatu, senackich komisji oraz studentami reprezentującymi różne wydziały. Komisja wizytowała centrum komputerowe oraz bibliotekę. Miała również okazję zapoznać się z warunkami socjalnymi studentów mieszkających w osiedlu akademickim. Wizyta na Wydziale Elektrotechniki i Elektroniki przebiegała w podobny sposób. Pobyt ekspertów zakończył się spotkaniami z władzami uczelni i wydziału, podczas których przedstawiono wstępne oceny. Opinie zewnętrznych ekspertów wzmocniły przekonanie władz uczelni, że istnieją ważne obszary procesu dydaktycznego realizowanego w Politechnice Łódzkiej, które można poprawić.

Początek drogi

Na konferencji w Budapeszcie (5-7 listopada 98 r.), podsumowującej rezultaty projektu "Quality Assurance in Higher Education", bardzo pochlebnie wyrażano się o udziale Politechniki Łódzkiej w jego realizacji. W odniesieniu do oceny zaawansowania prac nad mechanizmami zapewniania jakości uznano, że Polska znajduje się w początkowej fazie wprowadzania systemu akredytacji. Jako najbardziej rozwinięte rozwiązania oceny jakości nauczania, a co się z tym wiąże i akredytacji, podawano w Budapeszcie rozwiązania węgierskie, czeskie i litewskie. Czechy i Węgry posiadają już komisje akredytacyjne, które cyklicznie oceniają jakość kształcenia w wyższych uczelniach. Wydaje się zatem, iż należy w Polsce mocno wspierać inicjatywy zmierzające do utworzenia krajowej komisji oceny jakości kształcenia i akredytacji szkół wyższych.

Komisja zewnętrznych ekspertów, jako podsumowanie swoich prac nad oceną Politechniki Łódzkiej przygotowała obszerny, kilkunastostronicowy raport, odnoszący się do najbardziej istotnych elementów zarządzania uczelnią. Pozytywnie oceniła działania uczelni, zwracając uwagę na pewne obszary, które wymagają większej uwagi i troski.

Komisja podkreśla w raporcie, że uczelnia stoi teraz w obliczu zmian na wielu frontach. Wiele z tych wyzwań dotyczy studiów inżynierskich na całym świecie, dlatego też nie są one charakterystyczne tylko dla Polski. Uczelnia może więc skorzystać z wielu istniejących przykładów innych instytucji, radzących sobie z powyższymi problemami. W tym celu konieczne jest dopracowanie ogólnej idei kształtowania przyszłości uczelni. Komisja zaproponowała Politechnice oparcie się zarówno na raporcie z oceny wewnętrznej, jak i na raporcie oceny zewnętrznej, jako punktach odniesienia do analizy, na podstawie której opracowany zostanie taki plan na następne trzy do pięciu lat.

Razem ale osobno?

Rozumiejąc konieczność decentralizacji zarządzania i finansów komisja uznała, że trwałą wartością takiej decentralizacji jest doprowadzenie do rozwinięcia się prawdziwych umiejętności menedżerskich zarządzania finansami na wydziałach. Zwrócono jednak uwagę na grożące niebezpieczeństwo podziału uczelni w konfederację prawie niezależnych wydziałów. Niebezpieczeństwo zwiększyło się wraz z otrzymaniem przez wydziały dość dużej autonomii w świetle obecnego prawa o kształceniu wyższym w Polsce. Konieczne jest zatem podjęcie przez uczelnię decyzji, czy pozostanie tym, co wydaje się być całkiem luźną federacją jednostek akademickich kroczących własną ścieżką, czy też zacznie działać w kierunku przekształcenia się w bardziej spójną, ujednoliconą instytucję, składającą się ze wzajemnie wspierających się jednostek, o wspólnej polityce i wspólnej, jasno określonej misji.

PRIORYTETY

W Politechnice Łódzkiej, podobnie jak w wielu innych polskich uczelniach, martwi przekrój wiekowy kadry. Przeciętny wiek pracowników akademickich jest wysoki (ok. 50 lat), podczas gdy młodsze pokolenie wykładowców jest reprezentowane bardzo nielicznie. Wśród najlepszych studentów zaobserwować można bardzo nikłe zainteresowanie karierą akademicką. Przyczyną tej sytuacji jest fakt, iż pensja oferowana nowo przyjętym pracownikom akademickim jest o wiele niższa od średniej krajowej.

Zespół oceniający zasugerował dostosowanie misji PŁ i myślenia władz wydziałów i uczelni o tej misji do rzeczywistej polityki i możliwości. Profil uczelni powinien stanowić część deklaracji jej misji. W ramach tego profilu znalazłyby się odpowiedzi na takie pytania, jak np. które wydziały powinny być w przyszłości wspierane bardziej niż inne, bo przecież żadna uczelnia nie może osiągnąć jednakowej doskonałości na wszystkich polach.

Komisja radzi rozpoczęcie działań w celu opracowania strategii średnio- i długoterminowych swojego rozwoju. Sugeruje ustalenie procedury, według której wytyczane będą priorytety na skalę całej uczelni. Ideą planu rozwoju uczelni jest określenie celów, które uczelnia pragnie osiągnąć przede wszystkim.

Szczególne uznanie

Swoje szczególne uznanie komisja wyraziła m.in. dla: umiędzynarodowienia procesu kształcenia, widocznego szczególnie w działalności International Faculty of Engineering; przywiązywania wagi do kształcenia w zakresie ochrony środowiska; wybitnych osiągnięć naukowych; zaangażowania uczelni w rozwijanie systemu zapewnienia i zarządzania jakością; przenoszenia akcentu z wykładającego nauczyciela na bardziej samodzielnie uczącego się studenta; dobrego wyposażenia w sprzęt komputerowy i aparaturę badawczą oraz współpracy pomiędzy władzami uczelni i samorządem studenckim.

Zewnętrzny zespół oceniający z przyjemnością odnotował chęć wprowadzenia systemu modułowego i punktowego. Postęp w tym kierunku wymaga położenia większego nacisku na wspieranie studentów w dokonywaniu wyborów programu modułów i w kształtowaniu umiejętności studiowania. Wprowadzenie systemu modułowego i punktowego może też przyczynić się do redukcji odsiewu studentów, szczególnie na pierwszym roku studiów, co postrzegane jest przez zespół oceniający jako kwestia godna rozważenia zarówno z przyczyn społecznych, jak i ekonomicznych.

Z satysfakcją komisja odnotowała trwający właśnie w uczelni rozwój systemu zapewniania jakości, który należy teraz opracować tak, aby był on pełny i spójny. Komisja podkreśliła, że w Europie Zachodniej istnieją tendencje do stosowania bardziej sformalizowanych i formalnie udokumentowanych systemów zapewniania jakości.

Dr inż. Ewa Chojnacka jest specjalistą ds. promocjii rzecznikiem prasowym PŁ.

Uwagi.