Rada zwróciła się do Sejmu i Rządu RP o pilne podjęcie
prac nad takimi zmianami w systemie podatkowym,
które stymulowałyby gotowość przedsiębiorstw
i zarządów gmin do partycypowania
w finansowaniu szkolnictwa wyższego.

Andrzej Pelczar

Prof. M. Handke i prof. A. Pelczar

Rada Główna zebrała się na swym 10. posiedzeniu plenarnym 11 grudnia 1997 r. Poprzedniego dnia odbyło się 14. w tej kadencji posiedzenie Prezydium. Zapoznano się ze sprawozdaniami z posiedzeń gremiów, w których brali udział przedstawiciele Rady (m.in. z posiedzeń KBN 10 listopada i 10 grudnia ub. r. - prof. B. Fechner i niżej podpisany, z posiedzeń sejmowej Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży oraz Konwentu Uczelni Niepaństwowych - dr A. Jankowska, z posiedzenia Prezydium PAN - prof. A. Gomuliński). Na posiedzenie plenarne przybyli: minister edukacji narodowej, prof. Mirosław Handke i wiceminister, prof. Jerzy Zdrada, który był też obecny na części posiedzenia Prezydium.

Przed omówieniem najważniejszych tematów obrad wspomnę o sprawach "rutynowych". Rozpatrzono: trzy wnioski szkół niepaństwowych o nadanie prawa do prowadzenia studiów magisterskich, opiniując dwa negatywnie i jeden pozytywnie, a także sześć wniosków o zgodę na uruchomienie kierunków studiów (nowych dla wnioskodawców), opiniując dwa z nich pozytywnie, cztery negatywnie oraz trzy wnioski o uprawnienia do nadawania stopni naukowych, opiniując dwa z nich pozytywnie, a jeden negatywnie. Uchwalono minima programowe dla kierunku "archeologia".

Po długich dyskusjach (zarówno podczas posiedzenia Prezydium, jak i na plenum Rady) zaopiniowano pozytywnie projekty dwóch ustaw: o Państwowym Funduszu Pożyczkowym dla Studentów (projekt MEN) i o zmianie ustawy o szkolnictwie wyższym (projekt zgłoszony przez grupę posłów). Opinie te zostały jednak związane z postulowaniem pewnych poprawek. Najważniejsze z nich, w odniesieniu do pierwszego ze wspomnianych projektów, dotyczą roli Rady. Rada Główna uznała, że zamiast prawa (i obowiązku) delegowania jej reprezentanta do Rady Nadzorczej Funduszu, powinno się zagwarantować nadawanie statutu Funduszu przez ministra edukacji w porozumieniu z Radą Główną oraz składanie sprawozdania przez Radę Nadzorczą Funduszu zarówno ministrowi edukacji narodowej, jak i Radzie Głównej Szkolnictwa Wyższego.

OPINIA I ZGODA

Co do drugiego projektu - który wprowadzić ma nowelizację obowiązującej teraz ustawy o szkolnictwie wyższym, polegającą na zniesieniu zakazu tworzenia filii - uznano, iż pomimo wyrażanego wielokrotnie poglądu o niecelowości wprowadzania fragmentarycznych poprawek do ustawy (a nawet o potencjalnych niebezpieczeństwach związanych z wyrywkowymi zmianami), Rada w tej sprawie uznaje taką nowelizację za dopuszczalną, ze względu na bardzo często wyrażaną na ten temat opinię środowiska, które uważa obecne przepisy za krępujące i niewłaściwe. Rada uznała, że należy umożliwić tworzenie filii i - ewentualnie - wydziałów zamiejscowych, wykreślając jednak z projektu możliwość tworzenia "punktów konsultacyjnych". Najgorętszą dyskusję wywołała propozycja wprowadzenia zasady, by utworzenie filii (wydziału zamiejscowego) mogło się dokonać za zgodą ministra edukacji narodowej, uwarunkowaną pozytywną opinią Rady Głównej, i to w odniesieniu do wszystkich uczelni. Argumentom zwolenników wyłączenia z tej procedury uczelni autonomicznych przeciwstawiano argument ogólny, który można sprowadzić do stwierdzenia, że utworzenie filii jest de facto równoważne utworzeniu nowej szkoły wyższej (w każdym razie takie ma skutki "jakościowe"). Inny argument, raczej "technicznej" natury, dotyczył potrzeby wprowadzania pewnych dodatkowych warunków, jakie powinny (muszą) być spełnione, gdy filia ma prowadzić kierunek studiów prowadzony także w macierzystej uczelni (np. odpowiednie warunki kadrowe, sprecyzowanie których trzeba by opierać na zasadach ustalonych przez Radę Główną w stosunku do kierunku studiów prowadzonego w więcej niż jednej jednostce organizacyjnej danej uczelni): wprowadzanie szczegółowych przepisów do ustawy nie wydaje się dobre, proponowany przepis ogólny o konieczności uzyskiwania zgody ministra, uwarunkowanej opinią Rady, eliminuje - zdaniem zwolenników tej opcji - potrzebę wprowadzania tych szczegółowych przepisów, niezbędnych w innym przypadku. Ostatecznie przyjęto większością głosów uchwałę, która opiniując - jak to powiedziano wyżej - pozytywnie projekt ustawy umożliwiającej tworzenie filii i wydziałów zamiejscowych, uzależnia to jednak od pozytywnej opinii Rady i zgody ministra.

UWAGI DO BUDŻETU

Rada podjęła uchwałę w sprawie projektu budżetu państwa na rok 1998 w zakresie finansowania szkolnictwa wyższego. Rada stwierdziła, że podobnie jak w latach ubiegłych nie wzięto pod uwagę wzrostu zadań edukacyjnych, a preliminowane wydatki na szkolnictwo wyższe pozostają nadal w dysproporcji do PKB oraz do planowanych dochodów budżetu. Rada Główna stwierdza, że wzrost wskaźnika scholaryzacji odbywa się kosztem ciągłego pogarszania warunków studiowania. Preliminowane w budżecie na 1998 r. wydatki na inwestycje (znacznie zmniejszone w stosunku do roku bieżącego) pogorszą już i tak bardzo złą sytuację w tym zakresie.

Rada po raz kolejny negatywnie oceniła niepokrywanie przez budżet 100 proc. wydatków na płace (na 1998 przewiduje się pokrycie 96,1 proc.). Rada zwróciła się do Sejmu i Rządu RP o pilne podjęcie prac nad takimi zmianami w systemie podatkowym, które stymulowałyby gotowość przedsiębiorstw i zarządów gmin do partycypowania w finansowaniu szkolnictwa wyższego (w szczególności inwestycji). Rada uważa, że planowana w projekcie budżetu podwyżka uposażeń pracowników uczelni wyższych (od kwietnia 1988) nie wiąże się z wielokrotnie postulowaną przez Radę kompleksową zmianą systemu wynagrodzeń. Planowany nominalny wzrost płac o 13 proc. (realny o ok. 1,6 proc.), choć najwyższy w tzw. cywilnej sferze budżetowej, będzie niższy od tego, który powinien wynikać z przyjętej relacji płacy przeciętnej w szkolnictwie wyższym od przeciętnej płacy w skali całej cywilnej sfery budżetowej, określonej przez Trójstronną Komisję ds. Społeczno-Gospodarczych dla roku 1997, tj. 125 proc. (w 1998 będzie 124 proc.). Rada Główna przedstawia ministrowi edukacji narodowej wniosek o pilne przystąpienie do prac nad opracowaniem nowego systemu wynagrodzeń dla pracowników szkół wyższych.

Rada Główna stwierdziła na zakończenie, że wobec trudnych, niekiedy dramatycznych wyborów, jakie muszą być dokonane teraz, w związku z opracowaniem i przyjęciem budżetu na rok 1998, postanowiła przyjąć do wiadomości projekt tego budżetu, przedstawiony - w odniesieniu do szkolnictwa wyższego - przez MEN, zgłaszając uwagi, z których najważniejsze zasygnalizowałem powyżej.

Tytuł i śródtytuły pochodzą od redakcji.

Uwagi.