Strona główna „Forum Akademickiego”

Archiwum z roku 1998

Spis treści numeru 12/1998

Pomnik Ignacego Łukasiewicza w Krośnie
Poprzedni

Fot.  Jerzy Najder

Pomnik Ignacego Łukasiewicza w Krośnie

Monument poświęcony pamięci Ignacego Łukasiewicza (1822-82) wzniesiono w Krośnie w roku 1932. Stoi on na Placu Konstytucji 3 Maja i przypomina zasługi, jakie położył dla Podkarpacia twórca światowego przemysłu naftowego. Rzeźba przedstawia stojącą postać odkrywcy, w prawej ręce trzymającą lampę naftową.

Ignacy Łukasiewicz urodził się w powiecie mieleckim. Pochodził z ubogiej szlachty. Przerwał naukę w rzeszowskim gimnazjum, by terminować w aptece w Łańcucie. Jako pomocnik aptekarza pracował w Rzeszowie. Kontaktował się z organizacjami lewicowymi, m.in. Towarzystwem Demokratycznym Polskim. Lata 1846-47 przesiedział w więzieniu. Potem pracował w lwowskiej aptece, by wreszcie rozpocząć studia farmaceutyczne w UJ. Tu zainteresował się możliwościami wykorzystania ropy naftowej. Studiował potem chemię analityczną w uniwersytecie wiedeńskim, gdzie uzyskał magisterium farmacji na podstawie pracy o chemii węglowodorów.

Dotąd ropa naftowa wykorzystywana była na Podkarpaciu jako lek dla zwierząt i smar do osi. Łukasiewicz w roku 1852 jako pierwszy na świecie zastosował destylację frakcjonowaną ropy, polegającą na wielokrotnym przeprowadzaniu ropy w stan pary i skraplaniu, by oddzielić różniące się temperaturą wrzenia składniki. W efekcie otrzymał naftę, zwaną początkowo nową kamfiną, produkt palny, lecz nie wybuchający. Nie opublikował jednak swego odkrycia. Pierwszy opis takiej destylacji dał dwa lata później B. Silliman z Yale College. W 1853 Łukasiewicz skonstruował lampę naftową. W 1854 założył w Bóbrce pierwszą na świecie kompanię naftową, dwa lata później w Ulaszowicach - pierwszą na świecie rafinerię nafty. Wytwarzał tam oleje, smary, parafinę i asfalt. Benzyna i gaz ziemny nie miały jeszcze wówczas zastosowania. Rozwinięte przezeń liczne spółki naftowe przyniosły z czasem duży zysk. Łukasiewicz finansował budowę szkół i szpitali, propagował zakładanie sadów oraz budowę dróg i mostów.

Autorem pomnika Łukasiewicza jest wybitny rzeźbiarz i medalier Jan Raszka (1871-1945). Urodził się na Zaolziu. Studiował w Wiedniu, gdzie zdobył uznanie i wiele zamówień (m.in. pomnik konny arcyksięcia Eugeniusza Habsburga). W 1902 przeniósł się do Krakowa, gdzie wykładał rysunek i rzeźbę w Wyższej Szkole Przemysłowej. W czasie I wojny światowej został rzeźbiarzem wojennym Głównej Komendy Legionów. Wykonywał medale i odznaki patriotyczne, portretował m.in. Piłsudskiego i Rydza-Śmigłego. W wolnej Polsce był prezesem Związku Plastyków w Krakowie i dyrektorem Szkoły Przemysłu Artystycznego. Jest autorem pomnika Kościuszki w Dąbrowie Górniczej, Mieszka I w Cieszynie, Czynu Legionów w Kielcach. Jego autorstwa są także monumentalne rzeźby górników i hutników przed gmachem AGH.

(fig)

 

Uwagi.