Notatki Ministra Edukacji

Zaproponowane uregulowania pozwolą na wzmocnienie nadzoru nad uczelniami.

Edmund Wittbrodt

Mam dobrą wiadomość dla szkolnictwa wyższego. 30 kwietnia Rada Ministrów przyjęła ustawę o zmianie ustawy o szkolnictwie wyższym i ustawę o wyższych szkołach zawodowych, nadając jej tryb pilny. Niezależnie od trwających prac nad projektem ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, środowisko akademickie opowiedziało się za pilną koniecznością nowelizacji tych ustaw i nowego uregulowania zagadnień mających podstawowe znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania systemu szkolnictwa wyższego, to jest utworzeniem systemu akredytacji i oceny jakości kształcenia oraz zapewnieniem nauczycielom akademickim odpowiedniego do ich kwalifikacji i roli społecznej statusu ekonomicznego. Przedkładany projekt ustawy jest odpowiedzią na te postulaty.

OPINIA KOMISJI

Zaproponowano, aby całość kompetencji w zakresie akredytacji przejęła Akademicka Komisja Akredytacyjna, powoływana przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego spośród kandydatów zgłaszanych przez Radę Główną Szkolnictwa Wyższego i senaty szkół wyższych. AKA zakresem swojego działania objęłaby cały system cywilnego szkolnictwa wyższego, tj. uczelnie działające na podstawie ustawy o szkolnictwie wyższym i ustawy o wyższych szkołach zawodowych - niezależnie od ich resortowej podległości. Zadania związane z oceną jakości kształcenia prowadzić będzie 10 zespołów odpowiadających grupom kierunków studiów. Opinie AKA będą stanowiły podstawę dla decyzji ministra w sprawie przyznania uczelni uprawnień do prowadzenia studiów wyższych, ich zawieszenia lub cofnięcia, co będzie skutecznym narzędziem eliminowania rażących przypadków nieprzestrzegania obowiązujących zasad. Proponuje się również utrzymanie RGSzW jako wybieralnego organu przedstawicielskiego szkolnictwa wyższego, w składzie zmniejszonym do 30 osób (obecnie 50), z kompetencjami pomniejszonymi o funkcje akredytacyjne. Projektowana ustawa sankcjonuje działalność Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich oraz innych konferencji rektorów jako ciał działających na rzecz rozwoju szkolnictwa wyższego i nauki, współpracujących z organami władzy publicznej i innymi podmiotami (w tym z Radą Główną) działającymi w obszarze edukacji narodowej i kultury.

MINISTER MA PRAWO

W ustawie o szkolnictwie wyższym dodaje się upoważnienie dla ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego (w porozumieniu z innymi ministrami) do określenia w drodze rozporządzenia: warunków tworzenia i prowadzenia kierunków studiów, nazw kierunków studiów, standardów nauczania, warunków nadawania uczelniom nazwy "uniwersytet", "politechnika", "akademia" i "szkoła główna" oraz szczegółowych warunków tworzenia filii i wydziałów zamiejscowych uczelni, a także standardów kształcenia nauczycieli.

Minister edukacji narodowej, kierując m.in. działem oświata i wychowanie, odpowiada za przygotowanie kadr dla tego działu, zatem musi mieć zagwarantowany wpływ na sposób i jakość kształcenia. Dlatego też niezbędne jest określenie warunków, jakie musi spełnić uczelnia kształcąca nauczycieli i realizowany program przygotowania zawodowego, aby można było uznać, że absolwent posiada odpowiednie kwalifikacje nauczycielskie. Zaproponowane uregulowania pozwolą na wzmocnienie nadzoru nad uczelniami. Celowi temu sprzyjać będą również uregulowania dotyczące przyznawania, zawieszania i cofania uprawnień do prowadzenia studiów wyższych na określonym kierunku i poziomie kształcenia. Ponadto dodaje się nowy rozdział Nadzór nad uczelniami niepaństwowymi, w którym rozciąga się na te uczelnie stosowanie wspomnianego narzędzia oraz określa się konsekwencje rażącego naruszania przez nie obowiązujących przepisów, jak również utraty uprawnień do prowadzenia wszystkich kierunków studiów (decyzja o likwidacji uczelni).

Nowym uregulowaniem jest przepis dający ministrowi możliwość wydania decyzji zakazującej prowadzenia studiów wyższych bez zezwolenia. Zapis ten jest konieczny z uwagi na występujące próby prowadzenia kształcenia na poziomie studiów wyższych przez różnego typu jednostki edukacyjne nie mające statusu szkoły wyższej lub osoby prywatne.

STATUS NAUCZYCIELA

W projekcie proponuje się zamieszczenie przepisów mających wpływ na status nauczycieli akademickich. Zawarto w nim ograniczenie podejmowania przez mianowanego nauczyciela akademickiego dodatkowego zatrudnienia lub prowadzenia działalności gospodarczej. Wymagana jest do tego zgoda rektora, a warunki jej udzielania i cofania określa senat uczelni. Obowiązek uzyskania zgody nie dotyczyłby jednak osób podejmujących zatrudnienie w urzędach administracji publicznej, w organach towarzystw naukowych i zawodowych, organach wymiaru sprawiedliwości oraz zespołach doradczych organów władzy i administracji publicznej, a także we władzach PAN i PAU.

Jedną z najważniejszych propozycji nowelizacji jest poprawa poziomu wynagrodzeń nauczycieli akademickich - pracowników cywilnych szkolnictwa wyższego - finansowanych z budżetu państwa w ramach działu 803 Szkolnictwo wyższe, w okresie do r. 2003 w oparciu o regulacje wynikające z ustawy z 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej i zmianie niektórych ustaw (Dz.U. nr 110, poz. 1255, z późn. zm.), jednakże w sposób odmienny niż obecnie stosowane reguły. Proponowane rozwiązanie przewiduje trójetapową poprawę wynagrodzeń. Obejmie ona dodatkową podwyżkę od 1 września 2001 r. oraz następne podwyżki od 1 września 2002 r. oraz 1 września 2003 r., w relacji do kwoty bazowej określanej corocznie w ustawie budżetowej. Przeliczniki zostały tak dobrane, aby w kolejnych etapach wynagrodzenie asystenta rosło z 0,74 średniej krajowej w 2000 r. do 0,85, a następnie 0,95 i 1,0 w kolejnych etapach. Przewiduje się, że wynagrodzenie profesora będzie 2,8-krotnie wyższe niż asystenta. W latach 2002-03 nauczyciele akademiccy nie byliby więc objęci podwyżką od 1 stycznia danego roku, według przedstawionej wyżej reguły. Natomiast wynagrodzenia pracowników cywilnych nie będących nauczycielami akademickimi będą waloryzowane corocznie od 1 stycznia, jak dla pracowników w państwowej sferze budżetowej.

Projekt ustawy był przedłożony do konsultacji związkom zawodowym działającym w obszarze szkolnictwa wyższego, Radzie Głównej, KRASP oraz innym konferencjom. Mam nadzieję, że - zaproponowany, postulowany i oczekiwany przez środowisko - nie stanie się polem konfrontacji politycznej w parlamencie.

Komentarze