Felieton

Grzegorz Filip

Jedna z amerykańskich firm przeprowadziła ostatnio nieudany eksperyment klonowania ludzkiego embrionu. Powstały zarodek obumarł po kilku godzinach, zanim można było z niego pobrać komórki macierzyste, które stanowią teraz przedmiot szczególnego pożądania. Mimo niepowodzenia, i tak zrobiono z tego epokowy sukces nauki. Media podały sporo entuzjastycznych komentarzy i lawinę protestów. Kontestowano procedurę tworzenia i niszczenia ludzkich zarodków. Stawiano, po raz kolejny, pytanie o granice nauki.

Jak zwykle, konflikt racji w sprawie klonowania człowieka, podobnie, jak to jest z eutanazją czy aborcją, przedstawiono w środkach masowego przekazu jako zderzenie postępowego świata nauki z konserwatywnym stanowiskiem Kościoła katolickiego i islamu. Słowo „konserwatywny” ma przy tym w kulturze masowej wyłącznie znaczenie pejoratywne. Odgrzewając zakończony dawno konflikt między wiarą i wiedzą, mówiono nawet w mediach o tym, że Kościół hamuje rozwój nauki.

Media od dawna przedstawiają kwestie etyczne nauki, jako dyskusję między siłami postępu a ograniczeniami religijnymi. Jest to jedno z wielu uproszczeń, jakimi posługuje się kultura masowa. Przy czym wielu liberalnych publicystów i intelektualistów reaguje alergicznie, gdy mówi się o jakichkolwiek ograniczeniach i zakazach. Czy sprawa dotyczy wychowania dzieci, czy pornografii, przerywania ciąży czy granic nauki, argumenty są zawsze te same – żadnych zakazów! Kultura masowa nie chce znać pojęcia ograniczeń. Jako jedyne ich źródło przedstawiana jest natomiast religia.

Przeciw interpretowaniu sporów moralnych, jako sporów religijnych, protestował swego czasu Jacek Salij. Pisał, by odmawiać samego nawet wchodzenia w dyskusję, gdy problemy moralne przedstawiane są jako religijne. Pytanie o granice nauki to przecież pytanie etyczne, nie wyznaniowe. Tymczasem proszeni o komentarz w sprawie klonowania człowieka tacy filozofowie, jak Barbara Stanosz czy Jacek Hołówka, mówią, że nie widzą problemu. Na argument, że człowiek to nie tylko osobnik, ale i osoba, Barbara Stanosz odpowiada, że człowiek to pojęcie nieostre. Nie wiadomo bowiem, od którego momentu jesteśmy ludźmi. Samo domniemanie, że zarodek jest osobą ludzką, powinno wystarczyć, by zakazać niszczenia zarodków – replikuje Barbara Chyrowicz.

Jacek Hołówka także nie rozumie argumentu o przedmiotowym traktowaniu ludzi. Klonowanie nazwano wszak terapeutycznym, obiecano możliwość leczenia wielu chorób, dlaczego więc nie mielibyśmy potraktować przedmiotowo organizmu ludzkiego, składającego się tylko z kilku komórek, by ratować organizmy złożone z milionów komórek? Konflikt racji, jaki się tu rysuje, jest sporem między podejściem etycznym i utylitarnym, a to już dobrze znamy z historii. Etyka przeciwko utylitaryzmowi, nie zaś religia przeciw nauce – z takim konfliktem mamy tu do czynienia.

Komentarze