Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu

Doradcy ds. szkolnictwa wyższego

Minister Krystyna Łybacka powołała zespół doradców ds. szkolnictwa wyższego. Przewodniczącym zespołu został prof. Jacek Fisiak z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. W skład zespołu weszli: prof. Andrzej Jamiołkowski (UMK, Toruń), prof. Wiesław Olszewski (UAM), prof. Leszek Wojtczak (UŁ), prof. Jerzy Brzeziński (UAM), prof. Zbigniew Kwieciński (UWM, Olsztyn), prof. Andrzej Korzeniowski (AE, Poznań), prof. Janusz Borkowski (UŁ), prof. Andrzej Cader (WSHE, Łódź), dr inż. Edward Głuszyński (PP), prof. Wojciech Wrzesiński (UWr.), prof. Bogdan Marciniec (UAM), prof. Czesław Królikowski (PWSZ, Leszno), prof. Jerzy Wiatr (WSHiP, Warszawa), dr Krzysztof Pawłowski (WSB – NLU, Nowy Sącz), prof. Andrzej Dubas (AR, Poznań), prof. Jerzy Hauziński (PAP, Słupsk), prof. Marek Dietrich (PW), Stanisław Wachowiak (UAM), gen. prof. Henryk Chmielewski (WAM, Łódź).

24 stycznia odbyło się inauguracyjne posiedzenie zespołu ds. szkolnictwa wyższego. Prowadziła je min. Krystyna Łybacka. Powołano na nim dwa zespoły robocze. Jeden ma się zastanowić nad potrzebą i zakresem nowelizacji ustawy o szkolnictwie wyższym – tej grupie ekspertów przewodniczy prof. Janusz Borkowski, drugi ma opracować koncepcję powołania uniwersytetu otwartego – przewodniczy mu prof. Jerzy Wiatr. Doradcy zwrócili się z prośbą do min. Łybackiej o pilną nowelizację rozporządzeń określających kierunki kształcenia w szkołach wyższych oraz regulujących status doktoranta. Ponadto zwrócono uwagę na potrzebę renegocjacji (wspólnie z Ministerstwem Spraw Zagranicznych) wielu umów dwustronnych oraz rewizji tzw. Konwencji Praskiej, dotyczących uznawalności dyplomów między krajami dawnego bloku wschodniego.

(rat)

Nominacje w KBN

W styczniu prezes Rady Ministrów powołał na stanowisko sekretarza stanu w Komitecie Badań Naukowych prof. Marka Bartosika z Politechniki Łódzkiej, natomiast na stanowisko podsekretarza stanu – dr. Jana K. Frąckowiaka, który równocześnie został odwołany ze stanowiska sekretarza stanu w KBN. Min. Frąckowiak zachował funkcję sekretarza Komitetu. W związku z tymi zmianami prof. Michał Kleiber, minister nauki, przewodniczący KBN, ustalił podział czynności członków kierownictwa urzędu KBN.

 

Fot. Stefan Ciechan

Prof. Bartosik będzie odpowiedzialny za współpracę KBN z Sejmem i Senatem RP oraz Komitetem Rady Ministrów, którego jest członkiem. Będzie się też zajmował działem Nauka budżetu państwa, polityką innowacyjną, projektowaniem rozwiązań systemowych w zakresie zagadnień ekonomicznych, rozliczaniem zadań finansowanych przez KBN i zadań ze zlikwidowanego Centralnego Funduszu Rozwoju Nauki i Techniki. Nowy sekretarz stanu ma zastępować ministra nauki podczas jego nieobecności.

Dr Jan K. Frąckowiak jest odpowiedzialny za problematykę integracji europejskiej i udział w programach międzynarodowych, w tym – współpracę z Komitetem Integracji Europejskiej. Ma się zajmować polityką naukową i naukowo-techniczną państwa, nadzorować rozpatrywanie wniosków o finansowanie zadań przez KBN oraz merytoryczną ocenę realizacji zadań. Będzie też odpowiedzialny za ustalanie kryteriów i trybu przyznawania środków na zadania, a także za infrastrukturę informatyczną nauki i rozwój społeczeństwa informacyjnego oraz problematykę informacji i statystyki naukowej. W jego gestii pozostanie też upowszechnianie nauki. Na jego barki spadła problematyka przekształceń jednostek badawczo-rozwojowych.

(mit)

Jak wybierać
dyrektorów?

15 stycznia odbyło się pierwsze w nowym roku kalendarzowym posiedzenie Prezydium PAN. Postanowiono na nim zarekomendować Prezesowi Rady Ministrów kandydaturę prof. Jerzego Kołodziejczaka, wiceprezesa PAN, na stanowisko pełniącego obowiązki prezesa Akademii.

Głównym przedmiotem zainteresowania członków Prezydium były zasady powoływania dyrektorów placówek naukowych PAN. Uznano, że przewodniczący wydziałów powinni przedstawiać przynajmniej dwóch kandydatów do konkursu na dyrektora placówki. W przypadku restrukturyzacji placówki i upływu kadencji jej dyrektora, prezes Akademii może powierzyć dotychczasowemu szefowi pełnienie obowiązków dyrektora do czasu zakończenia restrukturyzacji, ale najwyżej na okres 2 lat.

(ELE)

Nagrody wydziałowe

WydziaŁ VI Nauk Medycznych: Medal im. Jędrzeja Śniadeckiego – prof. Stanisław Woyke z Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie. Indywidualna nagroda naukowa – mgr Radosława Mikke-Nowak z Centrum Onkologii – Instytutu im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie za cykl prac dotyczących telomerów i telomerazy w procesach nowotworzenia. Zespołowe nagrody naukowe: dr hab. Władysława Daniel, dr Maciej Syrk, dr Jacek Wójcikowski z Instytutu Farmakologii APN w Krakowie za cykl prac Interakcje farmakologiczne pomiędzy lekami przeciwdepresyjnymi i neuroleptycznymi; prof. Janusz Sadowski, dr Leszek Dobrowolski, dr Elżbieta Kompanowska-Jezierska, dr Bożena Bądzyńska z Centrum Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej PAN w Warszawie za cykl prac dotyczących roli wewnątrznerkowego krążenia krwi; prof. Barbara Jarząb, mgr Małgorzata Wiench, dr Jan Włoch z Centrum Onkologii im. M. Skłodowskiej-Curie, Oddział w Gliwicach za cykl prac dotyczących badań nad genetyczną predyspozycją do raka rdzeniastego tarczycy (RRT).

WydziaŁ VII Nauk o Ziemi i Nauk Górniczych: Nagrodę im. Stanisława Staszica za szczególnie wyróżniające się osiągnięcia naukowe otrzymał prof. Stanisław Massel z Instytutu Oceanologii PAN za książkę Fluid Mechanics for Marine Ecologist. Nagrodę im. Jana Olafa Chmielewskiego w dziedzinie gospodarki przestrzennej oraz ochrony i kształtowania środowiska przyznano dr. hab. Jerzemu Bańskiemu z Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN za pracę Obszary problemowe w rolnictwie Polski. Nagrodę im. Maurycego Piusa Rudzkiego w dziedzinie geofizyki, oceanologii i meteorologii otrzymał dr Piotr Środa z Instytutu Geofizyki PAN za prace związane z poznaniem głębokich struktur litosfery metodami sejsmicznymi.

(ELE)

10 lat uczelni niepaństwowych

Potrzebna jednolita reprezentacja

17 grudnia odbyła się w Warszawie konferencja Uczelnie niepaństwowe w procesie rozwoju państwa polskiego, zorganizowana przez Stowarzyszenie Rektorów i Założycieli Uczelni Niepaństwowych oraz wyłonione z tego stowarzyszenia Konferencję Założycieli Uczelni Niepaństwowych i Polską Konferencję Rektorów Uczelni Niepaństwowych.
Referat o charakterze programowym wygłosił prof. Jerzy Kalisiak, rektor Wyższej Szkoły Zarządzania – The Polish Open University. Przypomniał, że uczelnie prywatne przejęły od państwa część obowiązków edukacyjnych i kształcą obecnie blisko 500 tys. studentów. Konkurencja na rynku edukacyjnym nie jest jedynym warunkiem poprawy jakości kształcenia, która w Polsce jest niska. Nie ma się co chełpić, że sieć szkół państwowych i niepaństwowych jest tak gęsta, że każdy do szkoły dojedzie na rowerze, bo (...) w ogromnej liczbie przypadków na tym samym rowerze po skończeniu szkoły trzeba będzie pojechać po zasiłek dla bezrobotnych.

Wkrótce w związku z wejściem na rynek edukacyjny niżu demograficznego prawdopodobnie zaczną się mnożyć przypadki upadłości prywatnych uczelni. Na pierwszy ogień pójdą, niestety, uczelnie dobre, w których koszty stałe są najwyższe. Zdaniem prof. Kalisiaka, na dłuższą metę uczelnia nie może funkcjonować bez pomocy państwa, zatem szkolnictwo państwowe i niepaństwowe powinno mieć takie same prawa w zakresie korzystania z dotacji budżetowych. Różnica w zarządzaniu uczelnią państwową i niepaństwową jest taka, że dla pierwszych najważniejsza jest walka o pieniądze z budżetu, podwyżki płac, o autonomię i demokrację, o kształt ciał akademickich oraz kolor biretu czy togi. Dla drugich często najważniejsza jest walka o przetrwanie, chociażby z racji moralnego zobowiązania wobec studentów.

Niestety, w zakresie polityki edukacyjnej nie zrobiono w ostatnich 12 latach wiele. – Napisać 100 stron propozycji reformy edukacji nie jest trudno – skonstatował rektor Kalisiak. Wciąż brak przejrzystej i przekonywającej polityki w zakresie rozwoju kadry naukowej. Powinno się zachować tylko jeden stopień naukowy – doktora, a tytuł profesorski powinien być związany z pozycją w uczelni. Obecnie monopol posiadaczy tytułów i uprawnień jest zbyt silny. Skoro jednak mamy taką sytuację, to trzeba stworzyć bezkolizyjne ścieżki awansu do habilitacji (...) ścieżki bez żadnych barier formalnych, administracyjnych, uznaniowych; ścieżki, na których są jasno i precyzyjnie określone wymogi merytoryczne.

Uczestnicząca w obradach Krystyna Łybacka, minister edukacji narodowej i sportu stwierdziła, że szkolnictwo niepaństwowe charakteryzują dwa rodzaje zachowań: szybsze reagowanie na potrzeby rynku edukacyjnego i rynku pracy oraz lokowanie bliżej miejsc zamieszkania studentów. Jej zdaniem, można temu sektorowi szkolnictwa wyższego pomóc na trzy sposoby: ujednolicając zapisy prawne dotyczące uczelni państwowych i niepaństwowych – powinny one działać wedle jednej ustawy; studenci obu sektorów powinni mieć jednakowe uprawnienia w zakresie korzystania z kredytów, pożyczek i stypendiów; zapis w ustawie o szkolnictwie wyższym, że praca na trzecim i kolejnym etacie wymaga zgody rektora oznaczałby, że drugi etat uczony może podjąć bez negatywnych konsekwencji. Min. Łybacka podkreśliła, że widzi ogromną rolę Państwowej Komisji Akredytacyjnej, która ustali i wprowadzi w życie wspólne dla obu sektorów kryteria jakości nauczania oraz uruchamiania nowych kierunków i specjalności kształcenia. Zdaniem minister edukacji, już obecnie uczelnie niepaństwowe mogą stać się wzorem dla uczelni publicznych w aspekcie zarządzania, reagowania na potrzeby rynku pracy, tworzenia nowoczesnej bazy dydaktycznej. Krystyna Łybacka zauważyła, że już obecnie samorządy mają prawne umocowanie do udzielania pomocy – także materialnej – uczelniom niepaństwowym. Te zaś powinny dążyć do stworzenia jednolitej reprezentacji środowiska. – Pasiak łowicki jest wprawdzie uroczy, ale pod warunkiem dobrego doboru tonacji, inaczej może powodować pewne rozedrganie powiek. jedna reprezentacja uczelni niepaństwowych znacznie ułatwiłaby kompetentne rozmowy o problemach nurtujących środowisko.

Dr Mirosław Zdanowski, rektor Wyższej Szkoły Ubezpieczeń i Bankowości uznał, że niepaństwowe szkoły wyższe stoją dziś przed nowym etapem rozwoju. – Dysponują już odpowiednią bazą, zakończyły budowę schematycznego modelu uczelni. Teraz przyszedł czas na dostosowanie osiągnięć do potrzeb XXI wieku. Trzeba zacząć kształcić młodzież uniwersalnie i interdyscyplinarnie, ponieważ młode pokolenie będzie musiało kilka razy w życiu zmieniać miejsce pracy. W wyścigu do wiedzy zapomnieliśmy o potrzebie humanizacji kształcenia. – Łatwo młodego człowieka przygotować do tego, aby był bezdusznym konkurentem, drapieżnikiem walczącym o byt. Trudniej jest pomóc mu w zrozumieniu sensu życia oraz potrzeb i zasad życia w społeczeństwie. Zdanowski wyznaczył też nowe zadanie dla uczelni niepaństwowych: – Powinniśmy kształcić elitę intelektualną społeczeństwa. Proces budowania uczelni zakończyliśmy, teraz zajmiemy się tworzeniem ducha uczelni.

(pik)

Fińskie doświadczenia

Pierwszy krok z mentorem

Pod koniec ubiegłego roku, w ramach realizacji programu Leonardo da Vinci i prowadzonej w jego zakresie wymiany pracowników uczelnianych biur karier, gościła w Polsce Seija Kiiskil?, doradca zawodowy z Uniwersytetu w Oulu w północnej Finlandii. Na 6 wydziałach studiuje tam 13 tys. żaków, a sama uczelnia wywiera niebagatelny wpływ na rozwój całego regionu, gdzie tradycyjne gałęzie przemysłu wypierane są przez coraz nowsze technologie. Kiiskil? odwiedziła w naszym kraju kilka ośrodków akademickich, propagując w nich sprawdzoną w Finlandii metodę aktywizacji zawodowej studentów, tzw. mentoring.

Właśnie teraz staje się ona coraz bardziej popularna i szerzej upowszechniana przez europejskie i amerykańskie uczelnie. Idea tej metody polega na ścisłej współpracy między uniwersytetem a lokalnymi przedsiębiorstwami. Mentor jest profesjonalistą w określonej dziedzinie, posiadającym co najmniej 3-, 4-letnie doświadczenie, którym chce się bezinteresownie podzielić z młodym adeptem danego zawodu. Takiego „osobistego partnera” student, przygotowujący się do podjęcia pracy, otrzymuje w ostatnim roku nauki. Kontakt następuje przez biuro karier. Studenci zdobywają praktyczną wiedzę na temat charakteru określonej pracy i wymagań na konkretnym stanowisku. Dzięki temu mają możliwość skonfrontowania posiadanej wiedzy z wymogami praktyki i ewentualnie szybkiego uzupełnienia stwierdzonych braków. Ponadto stają się świadomi potrzeby jak najwcześniejszego planowania swojej kariery i kierowania własnym rozwojem zawodowym. Projekt jest ograniczony czasowo – zwykle trwa 1 rok akademicki. Po tym okresie student znacznie lepiej orientuje się, co musi jeszcze zrobić, by otrzymać zatrudnienie w danej firmie. Na współpracy korzysta też mentor, który oprócz satysfakcji dzielenia się doświadczeniem, ma możliwość doskonalenia swoich umiejętności prowadzenia coachingu w macierzystej firmie oraz pozyskuje aktualną wiedzę na temat oferty edukacyjnej uczelni i standardowych umiejętności absolwentów.

Według danych, jakie przedstawiła Seija Kiiskil?, odpowiedzialna za problemy szkoleniowe studentów w Uniwersytecie w Oulu, mentoring wdrażano w środowisku tej uczelni stopniowo, począwszy od 1997 roku. Wówczas z ideą tą zapoznano studentów ekonomii, później – pedagogiki, biologii, biochemii, anglistyki, a ostatnio także inżynierii środowiska. W każdej z wymienionych dziedzin w ciągu roku akademickiego pracuje od 6 do 13 par mentor – student.
Wydaje się, że także w Polsce idea mentoringu może trafić na podatny grunt. Istnieje wprawdzie system praktyk studenckich, ale z uwagi na ich krótki okres, to nie to samo. Po 5 latach nauki, studenci opuszczają więc mury uczelni z potężnym bagażem teorii, którą w praktyce nie wszyscy potrafią wykorzystać.

(mak)

Dyskusja o organizacji nauki

Ruch koła

Wyższa Szkoła Biznesu – National-Louis University w Nowym Sączu zorganizowała, w ramach seminarium Zastosowanie nauki dla odrabiania zaległości, cykl comiesięcznych spotkań poświęconych dyskusjom na tematy koniecznego drugiego etapu zmian w polskiej nauce (pierwszy to zmiany z początku lat 90.). Inauguracyjne spotkanie, na temat Nauka dla polityki naukowej, odbyło się 25 stycznia br. w Biznes Center Club w Warszawie. – Nie wyobrażam sobie bardziej naturalnego miejsca na dyskusje o nauce – powiedział dr Krzysztof Pawłowski, rektor WSB, główny animator seminarium. Bardziej naturalnymi miejscami na takie dyskusje wydają się jednak Pałac Staszica lub KBN. Do udziału w seminarium zaproszono ponad 100 aktywnych w środowisku naukowym i akademickim osób zajmujących się nauką, polityką naukową i szeroko rozumianą organizacją życia naukowego i akademickiego.

Kolejne zaplanowane tematy to: jak Polacy rozumieją naukę; co ważniejsze: przeciwdziałanie bezrobociu czy inwestowanie w rozwój, autostrady czy infostrady; spory o peer reviev; polityka dla nauki. Dyskusje będą odbywać się z reguły w ostatni piątek miesiąca o godz. 15 (kolejne spotkania 22.02, 22.03, 26.04). Seminariom przewodniczy prof. Maciej Grabski, prezes Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, a sekretarzem jest dr Jan Kozłowski z KBN (tel. 022/625-52-38, e-mail: jkozlow@kbn.gov.pl ).

Podsumowując pierwsze spotkanie – referaty dr. Jana Kozłowskiego i dr. Stanisława Kubisa oraz dość rozstrzeloną dyskusję – prof. M. Grabski powiedział, że z racji pełnionych funkcji często zdarza mu się brać udział w różnych dyskusjach na temat nauki. Przyrównał je do ruchu koła. Czasem ma wrażenie, że pomimo ruchu obrotowego koła jego oś tkwi w miejscu. Miejmy nadzieję, że kolejne spotkania pokażą, iż oś się jednak porusza.

(as)

Stypendia dla naukowców z Europy
Środkowowschodniej

W rozstrzygniętym 15 stycznia konkursie Kasy im. Józefa Mianowskiego i FNP przyznano stypendia na prowadzenie badań w polskich ośrodkach naukowych 32 naukowcom z krajów Europy Środkowowschodniej. W gronie stypendystów najwięcej jest badaczy z Ukrainy (18), następnie z Rosji i Białorusi (po 6) oraz naukowcy z Litwy i Łotwy. Laureaci konkursu spędzą w Polsce od 1 do 8 miesięcy. W tym roku po raz pierwszy, obok finansowania pobytów uczonych reprezentujących nauki ścisłe i przyrodnicze, FNP ufundowała 5 stypendiów dla przedstawicieli nauk humanistycznych i społecznych.

Polskie Honorowe
Stypendium
im. A. von Humboldta

Program, który istnieje od 1995 r. na mocy porozumienia ze słynną Fundacją im. A. von Humboldta, ma na celu stymulowanie współpracy między polskimi i niemieckimi badaczami. W konkursie uczestniczą niemieccy uczeni, zamierzający prowadzić badania w polskich placówkach naukowych. Do konkursu zgłaszają ich polscy naukowcy. W roku 2001 odbyła się szósta edycja konkursu. Jej rozstrzygnięcie miało miejsce 24 stycznia 2002 r., a stypendia otrzymali: prof. Horst Lange-Bertalot z Uniwersytetu Goethego we Frankfurcie nad Menem na pobyt w Instytucie Nauk o Morzu na Wydziale Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu Szczecińskiego; prof. Manfred Denker z Uniwersytetu w Getyndze na pobyt na Wydziale Matematyki i Informatyki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz w Instytucie Matematycznym PAN w Warszawie; prof. Peter H?nggi z Uniwersytetu w Augsburgu na pobyt w Instytucie Fizyki Uniwersytetu Śląskiego; prof. Robert Arthur Schwarzer z Politechniki w Clausthal na pobyt w Instytucie Metalurgii i Inżynierii Materiałowej PAN w Krakowie; prof. Karl Gerd Rudolph z Uniwersytetu w Lipsku na pobyt w Centrum Fizyki Teoretycznej PAN w Warszawie.

(mag)

Program FNP na rok 2002

Fundacja przeznaczyła 22 mln zł na realizację swoich zadań statutowych w 2002 r. Kontynuowane będą programy znane z lat ubiegłych, takie jak Nagrody FNP, różne stypendia, m.in.: dla młodych uczonych i honorowe A. von Humboldta oraz subsydia dla uczonych. W tym roku wciąż realizowane będą: konkurs MONOGRAFIE, program interwencyjny SUBIN, programy TECHNE i MILAB. W programie FNP na rok 2002 pojawiły się dwie nowe propozycje: krajowe stypendia wyjazdowe oraz stypendia na kwerendy za granicą.

Krajowe stypendia wyjazdowe: Jest to program, który ma umożliwić młodym naukowcom kilkumiesięczne wyjazdy badawcze do wiodących ośrodków naukowych w Polsce. Program ma sprzyjać zwiększaniu mobilności kadry naukowej, wymianie poglądów i pomysłów, nawiązywaniu współpracy pomiędzy różnymi ośrodkami badawczymi, ułatwiać prowadzenie badań interdyscyplinarnych oraz sprzyjać lepszemu wykorzystaniu aparatury badawczej. O stypendia mogą ubiegać się pracownicy polskich placówek badawczych, którzy posiadają stopień naukowy doktora i nie przekroczyli 35. roku życia. Stypendium może być przyznane na okres 1-3 miesięcy. Jego wysokość w roku 2002 wyniesie około 3,5 tys. zł miesięcznie.
Termin składania wniosków upływa 15 kwietnia. Informacje o stypendiach wyjazdowych – u koordynatora programu, p. Ewy Śliwowskiej, tel. 845 95 25, e-mail: ewa.sliwowska@fnp.org.pl

Stypendia na kwerendy za granicą: Od br. FNP rozpoczyna przyznawanie stypendiów na prowadzenie za granicą kwerend bibliotecznych i archiwalnych, służących realizacji oryginalnych prac badawczych. Mogą się o nie ubiegać pracownicy polskich placówek badawczych, którzy mają stopień naukowy doktora. Stypendium może być przyznane raz na 2 lata na okres 1-3 miesięcy, na pobyt w bibliotece lub archiwum za granicą. Maksymalna wysokość stypendium w tym roku to 2,2 tys. euro miesięcznie.

Termin składania wniosków upływa 15 września. Szczegółowych informacji o stypendiach udziela koordynator programu, p. Krystyna Frąk, tel. 845 95 11,
e-mail: krystyna.frak@fnp.org.pl

(mit)

Badania kosmosu

Współpraca z ESA

Udział w projektach badawczych, dostęp do najnowszych technologii, kooperację z europejskim przemysłem kosmicznym zapewnia Polsce podpisana 24 stycznia w Warszawie umowa o współpracy między Rządem RP a Europejską Agencją Kosmiczną (ESA). Porozumienie podpisali: prof. Michał Kleiber, minister nauki, przewodniczący KBN oraz Antoni Rodota, dyrektor generalny ESA.

ESA to międzyrządowa organizacja powołana w 1980 r. dla rozwijania współpracy krajów europejskich w zakresie naukowych i technologicznych badań przestrzeni kosmicznej. Zrzesza ona 15 państw. Współpraca Polski z ESA rozpoczęła się przed 10 laty, a w 1994 r. podpisano pierwsze formalne porozumienie na ten temat. Obecna umowa znacznie rozszerza zakres współpracy: umożliwia Polsce udział w programach badawczych i technicznych Agencji, pozwala ubiegać się polskim firmom o zamówienia i kontrakty na europejskim rynku kosmicznym, co dotychczas było zastrzeżone wyłącznie dla państw członkowskich ESA.
Rozwijana będzie współpraca w zakresie badania układu słonecznego i fizyki związków Słońce-Ziemia. Druga dziedzina to badania Ziemi z wykorzystaniem technik satelitarnych dla ochrony środowiska, meteorologii, aeronomii, geodezji, nawigacji, telekomunikacji. Kolejny dział to prace z zakresu biologii i medycyny kosmicznej oraz inżynierii materiałowej.
Polska uczestniczy już w najważniejszych projektach badawczych Agencji, m.in. w misji „Rosetta”, obejmującej lądowanie sondy na twardym jądrze komety i pobranie z niego próbek geologicznych.

(ert)

Sejmowa Komisja Edukacji, Nauki i Młodzieży

Raport NIK o kształceniu nauczycieli

Złe programy, zbyt wąskie specjalizacje, za mało osiągnięć z pedagogiki i metodyki nauczania to, w świetle raportu Najwyższej Izby Kontroli, główne mankamenty studiów nauczycielskich. Raport NIK o kształceniu przyszłych nauczycieli w szkołach wyższych był omawiany na posiedzeniu Sejmowej Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży 8 stycznia.
Kontrola NIK objęła w 2000 r. 14 z 54 wyższych uczelni państwowych kształcących nauczycieli, w tym 6 uczelni pedagogicznych, 7 uniwersytetów i jedną politechnikę. Problem kształcenia nauczycieli nabiera szczególnego znaczenia przy realizacji reformy oświaty.

Z raportu wynika, że plany i programy studiów nauczycielskich w państwowych szkołach wyższych nie są zgodne z wymaganiami i potrzebami kształcenia w szkołach niższego stopnia. Nagminne jest zaniżanie liczby godzin, zarówno z przedmiotów kierunkowych, jak i przygotowania pedagogicznego. Szczególnie pokrzywdzeni są studenci zaoczni i wieczorowi, stanowiący połowę wszystkich studentów kierunków nauczycielskich. Również organizacja i nadzór praktyk nauczycielskich ze strony uczelni nie zapewnia studentom właściwego przygotowania do zawodu nauczycielskiego. Wiele do życzenia pozostawiają kwalifikacje nauczycieli akademickich kształcących przyszłych pedagogów.

W dyskusji członkowie komisji zgodzili się z większością ocen i zarzutów NIK. Wskazywano, że złe przygotowanie nauczycieli zagraża realizacji reformy oświatowej. – Jak mogą uczyć innych, skoro sami są źle uczeni? – padło retoryczne pytanie. Potrzebne są określone standardy kształcenia kadr pedagogicznych. Teraz kształceniem nauczycieli zajmują się uniwersytety, politechniki, uczelnie rolnicze i ekonomiczne, kolegia językowe, uczelnie niepaństwowe, co powoduje chaos – stwierdził prof. Michał Śliwa, przewodniczący Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Pedagogicznych.

ert

Uniwersytet Jagielloński

Za całokształt i za konkret

Przy końcu ubiegłego roku na pracowników Uniwersytetu Jagiellońskiego spadł prawdziwy deszcz nagród. 17 listopada prof. Włodzimierz Pawluczuk z Zakładu Fenomenologii i Historii Religii otrzymał Nagrodę i Medal im Zygmunta Glogera za dorobek naukowy w dziedzinie antropologii kulturowej, religioznawstwa i publicystyki, przyznany przez Społeczne Stowarzyszenie Prasoznawcze „Stopka” z Łomży, które obchodzi w tym roku 20-lecie założenia. W grudniu prof. Wojciech Ligęza, historyk literatury i krytyk literacki, otrzymał Nagrodę Fundacji Władysława i Nelli Turzańskich za tom esejów Jaśniejsze strony katastrofy. Szkice o twórczości poetów emigracyjnych. Tę prestiżową nagrodę za osiągnięcia w dziedzinie kultury polskiej wręczono w Toronto w Kanadzie już po raz jedenasty. Dr Mariola Jankun-Dopart otrzymała I nagrodę w konkursie im. Klemensa Szaniawskiego na najlepszą pracę doktorską, zorganizowanym w roku 2001 przez Towarzystwo Popierania i Krzewienia Nauk oraz Fundację Stefana Batorego. Wyróżniona praca Gorzkie kino. Twórczość Agnieszki Holland wobec dwudziestowiecznych przemian kultury powstała pod kierunkiem prof. Tadeusza Lubelskiego w Instytucie Sztuk Audiowizualnych UJ. Pod kierunkiem tego samego mistrza mgr Agnieszka Morstin-Popławska napisała pracę magisterską Oblicza kiczu w kinie polskim lat 90, za którą otrzymała I nagrodę w ogólnopolskim konkursie im. Jana Józefa Lipskiego, organizowanym przez Towarzystwo Demokratyczno-Społeczne. Mgr Julia Kuc, psycholog z Zakładu Badań Empirycznych Wydziału Prawa UJ, za wieloletnią wolontariacką pracę w Schronisku dla Niepełnosprawnych w Radwanowicach otrzymała Nagrodę im. Stanisława Pruszyńskiego. Nagrodę przyznaje kapituła złożona z przyjaciół i współpracowników zmarłego współzałożyciela Fundacji im. Brata Alberta w Radwanowicach, ruchu „Ku Cywilizacji Miłości” i krakowskiego koła Towarzystwa Pomocy dla Bezdomnych. Prof. Kalina Kawecka-Jaszcz otrzymała medal „Kraków 2000” za zasługi przy kierowaniu I Kliniką Kardiologii Collegium Medicum UJ, przede wszystkim zaś za zainicjowanie i koordynowanie Krakowskiego Programu Wtórnej Prewencji Choroby Niedokrwiennej Serca. Prof. Stefan Grzybowski, nestor polskich prawników, w uznaniu dorobku naukowego wyróżniony został przez Stowarzyszenie Gmin i Powiatów Małopolskich tytułem Małopolanina 2001 r. Pracownik UJ Konrad Pollesch, artysta fotograf, otrzymał Nagrodę Fundacji Kultury Polskiej „Złoty Laur” za mistrzostwo w sztuce fotograficznej. Laureat znany jest z dokumentacji fotograficznej krakowskich dzieł sztuki i portretów krakowian.

Szkoły Prawa Polskiego na Wschodzie

Od 2000 r. pracownicy Wydziału Prawa UJ rozwijają współpracę z Akademią Gospodarki Narodowej w Tarnopolu. Często gościli z wykładami w tej uczelni i pomogli w organizacji Biblioteki Prawa Polskiego, która obecnie stała się zapleczem dla utworzonej tam we wrześniu 2001 Szkoły Prawa Polskiego.

Podobną umowę podpisano 9 listopada 2001 r. z przedstawicielami Uniwersytetu Wileńskiego: rektorem prof. Benediktasem Joudoką i doc. Viktorasem Tiaskijusem, dziekanem Wydziału Prawa tegoż Uniwersytetu. W delegacji wileńskiej znajdował się także prof. Vladas Pavilionis, prezes Trybunału Konstytucyjnego Litwy. Wykorzystując pobyt licznej delegacji wileńskiej podjęte zostały rozmowy o możliwościach rozszerzenia współpracy z Uniwersytetem Wileńskim w zakresie innych dyscyplin naukowych.

Szkoły Prawa Polskiego utworzone zostały na wzór i w oparciu o doświadczenia działających w Uniwersytecie Jagiellońskim Szkół Prawa Obcego skupionych w Ośrodku Koordynacyjnym Szkół Praw Obcych UJ. W jego ramach działają: Szkoła Prawa Niemieckiego, Szkoła Prawa Francuskiego i Szkoła Prawa Amerykańskiego. Najlepsi studenci Wydziału Prawa UJ posługujący się perfekcyjnie językami obcymi uczęszczają na zajęcia organizowane przez te szkoły. Na wstępie doskonalą język w zakresie terminologii prawniczej, a następnie uczestniczą w wykładach i zajęciach prowadzonych przez najlepszych specjalistów z Niemiec, Francji i USA. Analogicznie studenci Akademii Gospodarki Narodowej w Tarnopolu i Uniwersytetu Wileńskiego, podejmujący naukę w Szkołach Prawa Polskiego utworzonych w tych uczelniach, na początku będą uczęszczali na intensywny semestralny kurs polskiego języka prawniczego, a następnie na cykl wykładów z zakresu prawa polskiego – głównie gospodarczego i cywilnego. Wykłady w szkołach będą prowadzone w Wilnie przez profesorów, a w Tarnopolu przez samodzielnych pracowników Wydziału Prawa UJ. UJ pokrywa koszty przejazdu na wykłady, a partnerskie uczelnie koszty pobytu. Uczeni zrezygnowali z gratyfikacji za te wykłady. Umowy o utworzeniu Szkół Prawa Polskiego zostały zawarte na czas określony z możliwością ich przedłużania.

Ukończenie Szkoły Prawa Polskiego nie daje żadnych formalnych uprawnień, jednakże jest bardzo przydatne dla specjalistów reprezentujących firmy ukraińskie i litewskie w kontaktach z Polską. Nic dziwnego, że zarówno w Tarnopolu, jak i Wilnie odnotowano bardzo duże zainteresowanie nauką w tych szkołach. W Tarnopolu na pierwszy kurs w Szkole Prawa Polskiego uczęszcza ok. 100 studentów. W Wilnie szkoła rozpocznie swoją działalność na początku II semestru roku akademickiego 2001/02.

Prof. Franciszek Ziejka, rektor UJ, ma nadzieję, że w przyszłości najzdolniejsi absolwenci Szkół Prawa Polskiego będą mogli, dzięki Funduszowi Stypendialnemu im. Królowej Jadwigi, przybyć na uzupełniające studia na Wydział Prawa UJ. Być może w przyszłości współpraca obejmie również wspólną opiekę nad doktorantami specjalizującymi się w prawie polskim.

Leszek Śliwa

Konferencja dziekanów wydziałów ekonomii i zarządzania

Rażąca punktacja

W Toruniu obradowała IV konferencja dziekanów i prodziekanów wydziałów ekonomicznych i zarządzania polskich uniwersytetów (7 i 8 stycznia). Spotkanie zakończyło się wystosowaniem pisma do KBN, w którym dziekani wyrażają „głęboki niepokój” dotyczący punktacji publikacji ustalonej dla kategoryzacji uczelni. Nieuwzględnienie wśród punktowanych publikacji zeszytów naukowych niektórych uniwersytetów, części periodyków naukowych, a także zróżnicowanie punktacji uniwersyteckich zeszytów naukowych i zeszytów akademii ekonomicznych na korzyść tych ostatnich, uważamy za rażącą i nieuzasadnioną merytorycznie nieprawidłowość. Oczekujemy szybkiej zmiany tej krzywdzącej uniwersytety decyzji – piszą.

Dyskutowano również o kształceniu na kierunkach ekonomicznych w warunkach rosnącej konkurencji, o związanej z tym zagadnieniem akredytacji oraz o konsekwencjach rezygnacji z wprowadzenia nowej matury w wersji proponowanej przez poprzedni rząd.

Proces przyznawania odpowiednich certyfikatów Uniwersyteckiej Komisji Akredytacyjnej kierunkom ekonomicznym rozpocznie się prawdopodobnie jeszcze przed wakacjami. Zdaniem dziekanów, akredytacja pełni rolę oficjalnego rankingu uczelni, który – w przeciwieństwie do rankingów prasowych – opiera się na jasnych, czytelnych kryteriach i jest tworzony przez ludzi obeznanych z problematyką szkolnictwa wyższego.

kncz

Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie

Konwent Seniorów

W latach stanu wojennego prof. A. Kleczkowski, rektor Akademii Górniczo-Hutniczej, zwrócił się do kilku emerytowanych profesorów, pełniących niegdyś funkcje dziekanów, o utworzenie zespołu mającego w trudnych chwilach wspierać radą władze uczelni. Powołany w ten sposób Konwent Seniorów przyjął później postać klubu, którego członkowie spotykali się okresowo, aby wysłuchać relacji swojego delegata z posiedzeń Senatu AGH – możliwość udziału przedstawiciela Konwentu Seniorów w posiedzeniach Senatu z głosem doradczym przewiduje statut uczelni. Kolejni rektorzy AGH pojawiali się na zebraniach Konwentu, przedstawiając aktualną sytuację uczelni. W okresie swego istnienia Konwent kilkakrotnie przedstawiał na piśmie, z własnej inicjatywy lub na prośbę urzędujących rektorów, analizy dotyczące spraw uczelni, ustaw o zmianach w szkolnictwie wyższym i nauce.

Jednak dopiero w 2001 r. uchwalono statut określający strukturę oraz precyzujący zakres działania Konwentu. Wg tego dokumentu, w skład Konwentu będą wchodzili powoływani przez urzędującego rektora emerytowani profesorowie, którzy pełnili z wyboru funkcję rektora AGH oraz, na wniosek Konwentu, emerytowani profesorowie, którzy pełnili funkcje prorektorów, dziekanów, są doktorami honorowymi AGH, członkami PAN lub PAU. Obecnie Konwent Seniorów liczy 21 członków, a w odbywających się raz na 2 miesiące zebraniach uczestniczy ok. 15 osób. Obecni Członkowie Konwentu są zdania, że stan osobowy powinien utrzymywać się na zbliżonym poziomie, bowiem zbyt liczne gremium nie będzie mogło działać efektywnie. Prezydium Konwentu, złożone z przewodniczącego, zastępcy i sekretarza, jest wybierane na okres 2-letni. Obecnie w jego skład wchodzą profesorowie: L. Lewandowski, E. Goerlich i Cz. Podrzucki.

Oprócz zwyczajowego głosu doradczego, w statucie AGH zapisano wśród uprawnień Konwentu dążenie do stwarzania wszystkim emerytowanym profesorom AGH warunków umożliwiających pracę naukową oraz aktywne uczestnictwo w działaniach uczelni. Zdaniem członków Konwentu Seniorów AGH, może to oznaczać działania na dwóch płaszczyznach: umożliwienie finansowania czynnego uczestnictwa emerytowanych profesorów w konferencjach naukowych, umożliwienie im dofinansowania publikacji oraz wprowadzenie do statutu uczelni poprawki dającej przedstawicielowi Konwentu głos stanowiący. Zdaniem emerytowanych uczonych, jest zupełnie niezrozumiałe, że taki głos mają studenci i reprezentanci związków zawodowych, a nie mają go ci, którzy problematykę zarządzania uczelnią znają dogłębnie z własnej praktyki.

Seniorzy uważają, że powinni oni mieć także czynne prawo głosu w macierzystych radach wydziałów w sprawach nadawania stopni i tytułów naukowych. Mogą bowiem – w myśl ustawy – być promotorami i recenzentami prac naukowych oraz postępowań habilitacyjnych i profesorskich, a nie posiadają prawa głosu nawet w przypadku nadawania stopni z własnej dyscypliny naukowej (tymczasem posiadają go członkowie rad wydziałów reprezentujący inne specjalności naukowe). Emeryci zdają sobie sprawę, że te postulaty nie będą łatwe do przeforsowania, sądzą jednak, że ich realizacja przyczyniłaby się do poprawy jakości badań naukowych oraz podniesienia etycznego poziomu działalności akademickiej. Seniorzy z AGH mają nadzieję, że za ich przykładem pójdą emerytowani profesorowie z innych uczelni.

Jerzy Sędzimir

Akademia Techniczno-Rolnicza w Bydgoszczy

Akredytacja uczelni rolniczych

W dniach 17-19 stycznia obradowała w Akademii Techniczno-Rolniczej w Bydgoszczy Komisja Akredytacyjna Uczelni Rolniczych oraz odbyła się konferencja prorektorów ds. dydaktycznych i kierowników działów dydaktyki uczelni rolniczych. W spotkaniu uczestniczył dr Józef Lepiech, wicedyrektor Departamentu Szkół Wyższych Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu.

Program obrad dotyczył głównie standardów jakości kształcenia w uczelniach rolniczych. Przedstawiano m.in.: aktualne problemy szkolnictwa wyższego w pracach Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu; kwestie przygotowania uczelni do zaleceń zawartych w rozporządzeniu MEN z 20.06.01. w sprawie warunków, jakie powinna spełniać uczelnia, aby utworzyć i prowadzić kierunek studiów; zagadnienia akredytacji kierunków studiów w uczelniach rolniczych; stan prac nad akredytacją kierunków technicznych; kryteria ustalania opłat za odpłatne zajęcia dydaktyczne; zasady funkcjonowania zamiejscowych obiektów dydaktycznych i zagadnienia jakości realizowanego w nich kształcenia.

Zgodnie z ustaleniami uczestników konferencji, najważniejsze ze sformułowanych wniosków stanowią propozycje do planowanej nowelizacji ustawy o szkolnictwie wyższym: Zapisy dotyczące pensum dydaktycznego nauczycieli akademickich należałoby sformułować w taki sposób, aby nie utrudniały one zlecenia zajęć dydaktycznych w wymiarze wynikającym z aktualnych potrzeb uczelni i nie pozostawały w kolizji z przepisami Państwowej Inspekcji Pracy. Zachowanie wysokiego poziomu kształcenia związane jest z efektywnym wykorzystaniem kadry dydaktycznej o najwyższych kwalifikacjach. W związku z powyższym władze uczelni (rektor) powinny dysponować możliwościami wyrażania zgody na podjęcie przez nauczycieli akademickich dodatkowych zobowiązań (podjęcie pracy) poza głównym miejscem zatrudnienia. Państwowe szkoły akademickie powinny dysponować możliwościami organizowania procesu dydaktycznego poza siedzibą uczelni bez konieczności powoływania dodatkowych struktur organizacyjnych. Takie uregulowania prawne miałby szczególne znaczenie dla uczelni rolniczych, powołanych m.in. do kształcenia młodzieży ze środowisk wiejskich.

Elżbieta Rudzińska

Jubileuszowa BRUSSELS EUREKA 2001

Sukces uczonych z PŁ

38 złotych i 9 srebrnych medali zdobyli polscy wynalazcy na 50. Wystawie Innowacji, Badań i Nowych Technologii Brussels Eureka 2001, która odbyła się w dniach 13-19 listopada. Zaprezentowali oni swoje osiągnięcia w zakresie technologii materiałowej, utylizacji odpadów przemysłowych i odzyskiwania surowców, ochrony środowiska, konstrukcji aparatury kontrolnej i pomiarowej. Wyróżniono m.in. twórców nowego typu żywicy poliestrowej, ekologicznego paliwa do silników spalinowych, technologii odzyskiwania platyny z odpadów, ekologicznego sposobu przerobu koncentratu miedzi, środka zmiękczającego do tkanin, technologii wytwarzania materiałów termokurczliwych, urządzenia do zdalnego wykrywania wypływu metanu. Jubileuszowa wystawa Brusells Eureka okazała się miejscem spektakularnego sukcesu wystawców z Politechniki Łódzkiej. Uczeni z PŁ przedstawili 7 nowych opracowań i wszystkie wróciły nagrodzone złotymi medalami, a jeden z nich – ultraszybki wyłącznik hybrydowy prądu stałego, stworzony w zespole prof. Marka Bartosika – był nominowany do Grand Prix wystawy. Większość zaprezentowanych przez Polaków, a docenionych przez jury wynalazków było dziełem zespołów uczonych związanych z instytutami badawczo-rozwojowymi (15 JBR-ów zdobyło 14 złotych i 3 srebrne medale) i ze szkołami wyższymi (3 uczelnie: Politechnika Łódzka, Akademia Techniczno-Rolnicza i Wojskowa Akademia Techniczna uzyskały 10 złotych medali).

(emar, ech, pik)

Polskie placówki naukowe nagrodzone na 50. Wystawie Innowacji, Badań i Nowych Technologii BRUSSELS EUREKA 2001: Instytut Technicznych Wyrobów Włókienniczych MORATEX, Łódź – złoty medal ze specjalnym wyróżnieniem za zestaw odzieżowy dla pilotów latających na śmigłowcach oraz złoty medal za kamizelę medyczną ratowniczo-sanitarną. Instytut Chemii Nieorganicznej, Gliwice – złoty medal za sposób otrzymywania trójtiowęglanu sodu. Instytut Włókien Chemicznych, Łódź, Instytut Celulozowo-Papierniczy, Łódź – złoty medal za nowoczesną opatrunkową włókninę chitozanowo-polipropylenową. Centralny Instytut Ochrony Pracy CIOP, Warszawa (z VIGO System) – złoty medal za interferencyjny korektor – filtr promieniowania optycznego. Instytut Materiałów Ogniotrwałych, Gliwice – złoty medal za wylew kadziowy z tworzywa korundowego z osnową Si-Al-O-N. Instytut Górnictwa Odkrywkowego POLTEGOR, Wrocław – złoty medal ze specjalnym wyróżnieniem za metodę biochemicznej remediacji wód powierzchniowych z kontrolowaną konwersją w hydrodynamicznych systemach infiltracyjnych. Akademia Techniczno-Rolnicza, Bydgoszcz (z TZUM „Spomasz”, Toruń) – złoty medal za uniwersalny przesiewacz wibracyjny (szersza informacja w poprzednim numerze „FA”). Instytut Inżynierii Materiałów Włókienniczych, Łódź – złoty medal za rękawice ochronne, zabezpieczające przed krwią i płynami ustrojowymi. Instytut Techniki i Aparatury Medycznej ITAM – złoty medal ze specjalnym wyróżnieniem za anestezjologiczny nieinwazyjny stymulator serca. Instytut Chemii Przemysłowej – złote medale za żywicę poliestrową nowej generacji do budowy jednostek pływających oraz za zastosowanie polimerów w metodach wydzielania i oczyszczania, srebrny medal za metodę wydzielania kwasu giberelinowego. Instytut Metali Nieżelaznych, Gliwice – złoty medal za aerator maszyny flotacyjnej. Instytut Metali Nieżelaznych O/Legnica – złoty medal za ekologiczny sposób przerobu koncentratów miedzi z wykorzystaniem żużli stalowniczych; srebrny medal za technologię odzysku platyny i innych metali nieżelaznych z odpadowych roztworów przemysłowych. Instytut Technologii Eksploatacji, Radom – złote medale za urządzenie do badania tarcia w ruchu posuwisto-zwrotnym T-17 oraz urządzenie do pomiaru kąta zwilżania i napięć międzyfazowych. Wojskowa Akademia Techniczna – złote medale za systemy zdalnego wykrywania uchodzeń metanu i przenośny wzorzec jednostki mocy średniej promieniowania laserowego. Instytut Ciężkiej Syntezy Organicznej BLACHOWNIA, Kędzierzyn-Koźle – złote medale za środek hydrolizująco-zmiękczający, zwłaszcza do wyrobów frott? i sposób wytwarzania wyrobów termokurczliwych. Instytut Metalurgii Żelaza, Gliwice (i ELSTAL Łabędy) – złoty medal za proekologiczny i ekonomiczny sposób recyclingu pyłów stalowniczych i spieniania żużla. Politechnika Łódzka: Instytut Aparatów Elektrycznych PŁ (i ZAE WOLTAN Sp. z o.o.) – złoty medal ze specjalnym wyróżnieniem za „ultraszybki wyłącznik hybrydowy prądu stałego DCN-T0,8 kV/2 kA” (wynalazek był nominowany do Grand Prix Salonu Brussels Eureka oraz wyróżniony przez ministra spraw wewnętrznych Belgii); Instytut Architektury Tekstyliów PŁ – złoty medal za sposób nadawania właściwości przeciwkurczliwych wełnianym wyrobom włókienniczym; Instytut Inżynierii Materiałowej PŁ – złote medale za bariery dyfuzyjne na stopach żelaza, sposób nawęglania części maszyn w atmosferze beztlenowej pod obniżonym ciśnieniem, sposób wytwarzania wierteł oraz sposób azotowania drobnych elementów maszyn i narzędzi w czystym azocie; Katedra Informatyki Stosowanej PŁ – złoty medal za skomputeryzowany system do wysokotemperaturowych pomiarów właściwości powierzchniowych. Instytut Spawalnictwa, Gliwice – srebrny medal za zgrzewarkę z wewnętrzną przemianą częstotliwości z funkcją stabilizacji, pomiaru i kontroli parametrów zgrzewania zrealizowaną w sterowniku zgrzewarki.

(mit)

Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie

ACE Sun Microsystems

15 stycznia 2002 r. w Wyższej Szkole Informatyki i Zarządzania zostało uruchomione pierwsze w Polsce Autoryzowane Akademickie Centrum Edukacyjne Sun Microsystems (ASEC-AI). Prace nad utworzeniem jednostki rozpoczęły się w lipcu 2001 roku, kiedy uczelnia wystąpiła do firmy Sun Microsystems o przyznanie uprawnień ASEC-AI, umożliwiających uczestniczenie w programie rozwoju ośrodków szkoleniowych Sun’a, skierowanym do wyższych uczelni technicznych. W ramach tej inicjatywy uczelnia uzyskuje prawo do prowadzenia autoryzowanych szkoleń z systemu operacyjnego Solaris i technologii Javy, a studenci będą mieli możliwość zdobycia wiedzy z zakresu najnowocześniejszych technologii. Dodatkowo, uczelnia wystąpiła do firmy Sun Microsystems o przyznanie grantu na sprzęt komputerowy. W wyniku realizacji umowy oraz grantu w uczelni powstanie laboratorium komputerowe, w którym będą realizowane autoryzowane ścieżki szkoleniowe firmy Sun: Certyfikowany Administrator SO Solaris oraz Certyfikowany Programista Java. – Założeniem ośrodka jest kształcenie studentów z podstaw Solaris i Java. Celem tych szkoleń jest zapoznanie studentów z technologiami Sun oraz przygotowanie przyszłych pracowników do podstawowej obsługi systemów Sun. Jestem przekonany, że zdobyta wiedza oraz uzyskanie odpowiednich certyfikatów będzie gwarancją znalezienia ciekawej pracy dla każdego z uczestników szkoleń – powiedział Andrzej Jaskulski, prezes Sun Microsystems Poland.

Studenci, w trakcie zajęć rozłożonych na semestry, mają możliwość odbycia szkoleń zakończonych otrzymaniem oryginalnego dyplomu ukończenia kursu firmy Sun Microsystems w zakresie: podstaw i administrowania systemem operacyjnym Solaris oraz programowania w języku Java. Nauka na wyższych poziomach może być kontynuowana następnie w lokalnych i zagranicznych autoryzowanych ośrodkach szkoleniowych firmy Sun.

W ramach grantu na sprzęt firma Sun Microsystems ufundowała studentom specjalistyczne laboratorium komputerowe wyposażone w 10 stanowisk Sun Blade 100. Są to wysoko wydajne stacje robocze wyposażone w 64-bitowy procesor UltraSPARC IIe, do 2 GB pamięci RAM, a także mające możliwość zainstalowania do dwóch 20 GB dysków o prędkości 7200 obr./min. – Dzięki współpracy z Sun Microsystems mamy możliwość zaoferowania studentom wszystkich trybów i studiów podyplomowych kolejny profil specjalistycznych kursów informatycznych, co zapewne przyczyni się do wzrostu poziomu wiedzy informatycznej wśród specjalistów z naszego regionu – powiedział dr hab. inż. Stanisław Paszczyński, prof. WSIiZ, rektor Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania.
Rzeszowska uczelnia współpracuje z wieloma wiodącymi firmami informatycznymi, m.in. z Cisco Systems, IBM, Hewlett Packard, Oracle, Microsoft, Novell, których programy szkoleniowe włączone są do programów studiów na kierunku informatyka i ekonometria. W 2001 roku działająca w WSIiZ w Rzeszowie Akademia Lokalna Cisco Systems uznana została za najlepszą placówkę szkoleniową na terenie Europy, Bliskiego Wschodu i Afryki.

Magdalena Hendzel

Konferencja naukoznawcza w Cieszynie

Ograniczenia naukometrii

W dniach 22-23 listopada odbyła się w Filii Uniwersytetu Śląskiego w Cieszynie konferencja naukowa Statystyczno-porównawcze metody oceny działalności naukowej. W zamierzeniu organizatorów, Uniwersytetu Śląskiego i Komitetu Naukoznawstwa PAN, spotkanie to miało stanowić okazję do przedstawienia najnowszych doświadczeń w stosowaniu metod naukometrycznych w realiach nauki polskiej. Tematyka konferencji nawiązywała do wątku, który wzbudzał najwięcej emocji podczas sympozjum Ocenianie uczonych, instytucji i projektów badawczych, zorganizowanego przez Komitet Naukoznawstwa PAN i Fundację im. Stefana Batorego w 1995 r.

W toku obrad przedstawiono 17 referatów, w których prezentowano wyniki badań empirycznych, poglądy na kwestie związane z oceną dorobku naukowego, zagadnienia metodyczne oraz stan prac nad budową krajowych baz danych z zakresu nauk humanistycznych, z których jedna, pod nazwą Polska Literatura Humanistyczna (baza z indeksem cytowań) budowana jest w UŚ we współpracy z 6 innymi uniwersytetami.
Referaty obejmowały różnorodne aspekty zastosowania metod ilościowych w badaniach naukometrycznych, na różnych poziomach szczegółowości, począwszy od określania udziału poszczególnych krajów w światowym piśmiennictwie naukowym, aż do prezentacji najczęściej cytowanych uczonych i prac naukowych. Referaty, w których przedstawiono wyniki badań empirycznych prowadzonych również na podstawie baz danych Instytutu Informacji Naukowej (ISI) w Filadelfii, wskazywały: na zagadnienia, których nieznajomość może prowadzić do mylnych wniosków, a dotyczących zliczania publikacji o międzynarodowym autorstwie, wskaźnika stosowanego do oceny jakości nauki w poszczególnych krajach oraz wskaźnika IF czasopism stosowanego niekiedy do oceny pracowników naukowych; na małą przydatność bazy Social Sciences Citation Index do oceny polskiego czasopiśmiennictwa z zakresu nauk społecznych i do oceny dorobku pracowników naukowych. Prezentowano też wyniki badań bibliometrycznych prowadzonych w Bibliotece Głównej Śląskiej Akademii Medycznej, dotyczących prenumeraty czasopism zagranicznych i utworzenia bazy cytowań publikacji pracowników Akademii.

Przedstawiono też wyniki analizy naukometrycznej zawartości polskich czasopism z zakresu informacji naukowej, która posłużyła do określenia kierunków rozwoju badań tej dyscypliny oraz przedstawiono ocenę powojennego dorobku nauki o bibliografii na podstawie analizy piśmiennictwa z tego zakresu i badania środowiska autorów prac dotyczących bibliografii. Nie zabrakło również badań ilościowych polskiego czasopiśmiennictwa z zakresu nauk humanistycznych. Analizowano udział publikacji autorów zagranicznych w czasopismach polskich z zakresu bibliotekoznawstwa i nauki o informacji, filologii, filozofii, nauk o sztuce, religioznawstwa i historii. Stwierdzono, że autorów zagranicznych przyciągają najczęściej czasopisma obejmujące nauki filologiczne i historyczne. Z kolei analiza przeprowadzona na podstawie cytowań zamieszczonych w artykułach opublikowanych w czasopiśmie „Litteraria” wykazała, że znaczna większość cytowań odnosi się do książek, a tematyka przywoływanych prac to, oprócz literaturoznawstwa, historia, językoznawstwo, filologia, kultura i sztuka, religioznawstwo, socjologia.

Na uwagę zasługuje fakt, że badania bibliometryczne coraz częściej zaczynają w Polsce wkraczać w dziedziny nauk społecznych i humanistycznych.

Autorzy referatów odnoszących się do oceny działalności, dorobku i reputacji naukowej uczonych, zespołów i instytucji, przedstawili swoje opinie na podstawie własnych doświadczeń, wynikających z udziału w gremiach oceniających, znajomości parametrycznego systemu oceny jednostek naukowych stosowanego przez KBN oraz publikowanych i niepublikowanych opinii innych ocenianych i oceniających. Wskazywali zarówno na znaczenie i potrzebę doskonalenia metodyki oceny obiektywnej, zawierającej elementy jakościowe (opisowe) i ilościowe (wskaźniki), jak i na konieczność ograniczenia oceny do elementów najbardziej znaczących i miarodajnych. Prognozy i postulaty związane z przyszłością parametrycznego systemu oceny zmierzają przede wszystkim do jego zasadniczego uproszczenia oraz do właściwego (stosownie do dziedziny czy specjalności) stosowania wskaźnika bibliometrycznego, jakim jest IF czasopism.

Uczestnicy skonstatowali, że doceniając niezaprzeczalne pożytki płynące z prowadzenia ilościowych badań piśmiennictwa naukowego i przydatność wynikających z nich wskaźników, należy mieć na względzie wszystkie ograniczenia metod bibliometrycznych, aby zapewnić prawidłowe ich stosowanie. Planuje się utworzenie Sekcji Naukometrii przy Komitecie Naukoznawstwa PAN.

Barbara Stefaniak

Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego

Gdyby nie sponsorzy...

W stare mury Collegium Maius wmurowano już 5 pamiątkowych tablic poświęconych największym dobrodziejom Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Do miłej tradycji należą także spotkania ze sponsorami organizowane pod koniec każdego roku w muzealnych salach oraz druk specjalnego kalendarza, w którym każdy z 12 miesięcy dedykowany jest innemu darczyńcy. Dzięki hojności Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa, w 2001 r. dokonano gruntownej konserwacji polichromii sal parterowych Collegium Maius. Witraże mariackie z XV w. i śląskie z XIX w. osadzone w oknach sal I piętra, gdzie znalazła swoje stałe miejsce ekspozycja sztuki średniowiecza (rzeźby i malarstwa), swoje niezaprzeczalne piękno i blask odzyskały po przeprowadzonej właśnie konserwacji, możliwej dzięki środkom uzyskanym od Fundacji „Energetyka na rzecz Polski Południowej” z Jaworzna. Telekomunikacja Polska SA była sponsorem konserwacji unikatowego globusa Ziemi Gerarda Mercatora z 1541 r. oraz specjalistycznych gablot na najcenniejsze globusy, których niemały zbiór eksponowany jest w odnowionych salach Collegium Maius.

W 2001 r. Muzeum UJ otrzymało szereg cennych darowizn, a dzięki sponsorom mogło dokonać kilku naprawdę interesujących zakupów. Dział Instrumentów Naukowych wzbogacił się m.in. o: mikroskop optyczny typu Cuffa z montażem mikroskopu wodnego wg Ellisa, wykonany w Anglii w II poł. XVIII w., arytmometr z ok. 1870 r., sygnowany przez wynalazcę przyrządu „THOMAS de Colmar A PARIS INVENTEUR N. 1335”, kwadrant godzinowy do wyznaczania czasu z pomiarów wysokości słońca, pochodzący z końca XVI w. Zakupy te były sponsorowane przez: PLIVIA – Zakłady Farmaceutyczne SA Kraków, Fundację Bankową im. Leopolda Kronenberga z Warszawy, GlaxoSmithKline z Krakowa oraz Izbę Notarialną z Krakowa.

W nieustannie powiększanej galerii portretów profesorów UJ przybyła podobizna prof. Tadeusza Chrzanowskiego, namalowana przez Stanisława Baja, zakupiona do Muzeum UJ przez Biuro Architektoniczne DDJM z Krakowa. Pan Stanisław Podlejski ofiarował już drugi obraz namalowany przez Zofię Szymberską w I poł. XIX w. Obydwa są portretami i przedstawiają Bronisława Malinowskiego oraz jego żonę Elsie Mansson. Natomiast pani Ewa Kierska przekazała do zbiorów grafiki i malarstwa kolekcję kilkudziesięciu rysunków i obrazów Adama Hofmanna.

Przez cały 2001 rok w Collegium Maius kontynuowano prace remontowe, konserwatorskie i modernizacyjne. Państwowy Zakład Ubezpieczeń z Krakowa był sponsorem modernizacji systemu przeciwpożarowego w salach ekspozycyjnych Muzeum UJ, a Firma Oponiarska „Dębica” przekazała środki finansowe na opracowanie renowacji klatki schodowej tzw. „studenckiej”. Remont tej części budynku to bardzo ważne zadanie stojące przed placówką w 2002 r., bowiem właśnie tu ma zostać zamontowana winda umożliwiająca niepełnosprawnym osobom dostęp do stałej ekspozycji muzealnej.

Lucyna Bełtowska

W perspektywie
rozbudowa

Dawna Biblioteka Polskiej Akademii Umiejętności, od roku 1953 Polskiej Akademii Nauk, funkcjonuje od 1 stycznia 2000 w strukturze PAU, jako Biblioteka Naukowa PAU i PAN w Krakowie. Organem nadzorującym bibliotekę jest Rada Naukowa, powoływana w połowie przez PAN i w połowie przez PAU. Podstawowe środki na utrzymanie biblioteki są w zasadzie te same, co przed rokiem 2000. A mianowicie, z budżetu PAN zostały one przeniesione do Komitetu Badań Naukowych, który – zgodnie z ustawą o tym resorcie – przekazuje je na rzecz PAU. Cel i sens przeprowadzonej reorganizacji stanowiły decentralizacja zarządzania i przywrócenie praw pierwotnego właściciela. Po 2 latach wypada zdać sprawę z tego, co udało się osiągnąć i w jakim stopniu poprawić stan biblioteki, który kontrola NIK z 2000 r. określiła jako katastrofalny pod względem lokalowym i zabezpieczeń.

Pod zarząd PAU biblioteka przeszła tuż po kradzieży pierwodruku dzieła Mikołaja Kopernika De revolutionibus orbium coelestium. Było rzeczą oczywistą, że przede wszystkim należy się zatroszczyć o odpowiednie zabezpieczenie zbiorów. Pierwszy krok, który był w najlepszym razie półśrodkiem, stanowiło uruchomienie szatni, czynnej przez cały czas otwarcia biblioteki. Dzięki temu ograniczono poważnie możliwość wnoszenia do czytelni rzeczy utrudniających dyżurnemu kontrolę czytelników. Stworzeniu odpowiedniego systemu zabezpieczającego wyszedł naprzeciw program Fundacji na rzecz Nauki Polskiej CERBER. Był on wyjątkowo na czasie, bowiem kradzieże stały się plagą również innych bibliotek naukowych. W wypadku Biblioteki Naukowej PAU i PAN oraz całego planu zabezpieczeń opracowanego przez PAU Fundacja przejawiła duże zrozumienie i życzliwość, przeznaczając na realizację wspomnianego planu ok. 400 tys. zł. Plan objął – oprócz systemu zabezpieczającego bibliotekę – również monitoring całego kompleksu obiektów PAU oraz zabezpieczenie zbiorów Oddziału Archiwum PAN, mieszczącego się w jednym z budynków PAU przy ul. św. Jana 26 (znajdują się w nim również zbiory PAU), a także kolekcji obrazów PAU. Pierwszy zasadniczy etap budowy systemu zabezpieczającego został już zakończony. Wykonała go wyspecjalizowana firma ALDOM, która będzie zarazem konserwowała zainstalowane urządzenia. Budynek i w szczególności czytelnia są monitorowane, każde wejście do magazynu bibliotecznego podlega elektronicznej rejestracji, bramki kontrolne przy drzwiach czytelni oraz zdalne blokowanie drzwi stwarzają możliwość skutecznego reagowania na niepokojące zjawiska.

Wielką bolączką biblioteki jest brak miejsca. Aktualnie jej powierzchnia użytkowa jest powiększana o 80 m2 odzyskanych od najemców piwnic. Adaptacji dokonuje PAU ze środków własnych, natomiast wyposażenie w ruchome półki zostało wykonane dzięki dotacji inwestycyjnej KBN. W ciągu najbliższych miesięcy powierzchnia biblioteki powiększy się o dalsze 150 m2, dzięki przygotowywanemu przemieszczeniu do innego budynku PAU Gabinetu Rycin.

Kolejną bolączką była przestarzała aparatura reprograficzna. Wspomniana dotacja umożliwiła także zakupienie odpowiedniego sprzętu, dzięki któremu wyposażenie aparaturowe należy dziś chyba, na tle bibliotek krakowskich, do nowocześniejszych. Zakupiono nowoczesny serwer i 5 zestawów komputerowych. Adaptacja pomieszczeń pracowni zostanie wykonana ze środków PAU. Wreszcie udało się poważnie zmniejszyć zasób popakowanych już książek, przeznaczonych do wysyłki w ramach wymiany naukowej. Zalegały one magazyny od dobrych kilku lat. Ponadto, z przyznanych przez KBN środków DOT przeprowadzono całkowitą konserwację 3 rękopisów z XIV i XV w., 3 inkunabułów, 18 starodruków z XVII w. i jednej mapy. Na koszt Fundacji Lanckorońskich przeprowadzono całkowitą konserwację 290 grafik.

Choć zrobiono dużo, bardzo wiele pozostaje jeszcze do zrobienia. Nie unikniemy w przyszłości potrzeby dobudowania powierzchni magazynowej biblioteki na działce w obrębie kompleksu budynków PAU. Perspektywa jest jeszcze odległa, ale z myślą oswajamy się już dziś.

Jerzy Wyrozumski

Nominacje profesorskie

22 stycznia Prezydent RP wręczył akty nadania tytułu naukowego profesora 62 nauczycielom akademickim oraz pracownikom nauki i sztuki.

Nauki biologiczne: Wanda galicka (UŁ), Elżbieta Kalisińska (AR, Szczecin), Józef Kiszka (AP, Kraków), Bożenna Jadwiga Różycka-Roszak (AR, Wrocław), Jolanta zakrzewska-Czerwińska (IIiTD PAN, Wrocław).

Nauki chemiczne: Tadeusz Krzysztof Borowiecki (UMCS, Lublin), Ewa Brocławik (IKiFP PAN, Kraków), Zbigniew Czarnocki (UW), Stanisław Waldemar Kowalak (UAM, Poznań), Barbara Jadwiga Oleksyn (UJ, Kraków).

Nauki fizyczne: Kazimierz Jan Łątka (UJ, Kraków), Leszek Andrzej Michalak (UMCS, Lublin), Michał Ostrowski (UJ, Kraków).

Nauki humanistyczne: Adam Janusz Chmielewski (UWr.), Paweł Jan Dybel (IfiS PAN, Warszawa), Marek Jabłonowski (UW), Jadwiga Teresa Kiwerska (Instytut Zachodni – INB, Poznań), Anna Larysa Lewicka-Strzałecka (IfiS PAN, Warszawa), Jolanta Małgorzata Maćkiewicz (UG), Jadwiga Sawicka-Mandalian (UW), Tomasz Wituch (UW).

Nauki matematyczne: Jerzy Ombach (UJ, Kraków).

Nauki medyczne: Krzysztof Kuzdak (AM, Łódź).

Nauki o ziemi: Zenon Włodzimierz Kłapyta (AGH, Kraków), Kazimierz Krzemień (UJ, Kraków).

Nauki prawne: Kazimierz Tomasz Baran (UJ, Kraków), Jerzy Oniszczuk (WSHiP, Warszawa), Wanda Stojanowska (APS, Warszawa).

Nauki rolnicze: Wit Chmielewski (IsiK, Skierniewice), Stefan Jerzy Ignar (SGGW, Warszawa), Barbara Kosowska (AR, Wrocław), Jan Józef Łabętowicz (SGGW, Warszawa), Tadeusz Józef Łoboda (PB), Jacek Andrzej Modliński (IGiHZ PAN, Jastrzębiec), Jan Maria Rylke (SGGW, Warszawa), Sławomir Krzysztof Stankowski (AR, Szczecin).
Nauki techniczne: Jerzy Banaszek (PW), Jerzy Brzeziński (PP), Krzysztof Marek Gałkowski (UZ), Zdzisław Władysław Kawala (PWr.), Marek Kimmel (Rice University, Houston, USA), Zbigniew Stanisław Kłos (PP), Waldemar Kobza (PŁ), Janusz Łuksza (AGH, Kraków), Ryszard Nawrowski (PP), Sławomir Jan Wiak (PŁ), Józef Włodzimierz Woźniak (PG), Stefan Maria Zieliński (PWr.).

Nauki teologiczne: ks bp Marek Jędraszewski (UAM, Poznań).

Sztuki muzyczne: Piotr Czerwiński (AMuz., Poznań), Alina Kowalska-Pińczak (AMuz., Gdańsk), Wiesław Kwaśny (AMuz., Kraków).

Sztuki plastyczne: Mieczysław Górowski (ASP, Kraków), Andrzej Guttfeld (UMK, Toruń), Maciej Haufa (ASP, Poznań), Piotr Czesław Kowalski (ASP, Poznań), Romuald Oramus (AP, Kraków), Mirosław Pawłowski (UMK, Toruń), Andrzej Pepłoński (ASP, Poznań).
SZTUKI teatralne: Ewa Mirowska (PWSFTViT, Łódź).

Sztuki filmowe: Stefan Antoni czyżewski (PWSFTViT, Łódź), Lidia Zonn-Karabasz (PWSFTViT, Łódź).
 

Sprostowania

W numerze 11/2001 „Forum Akademickiego” nieprawidłowo podaliśmy miejsce pracy dr. hab. Marka Wąsowicza i mgr. Cezarego Woźniaka, autorów artykułu Elastyczność studiów. Obaj Panowie pracują w Kolegium Nauk Społecznych i Administracji Politechniki Warszawskiej, nie zaś w Ośrodku Nauk Społecznych ani w Instytucie Automatyki i Robotyki PW.

Zarówno Autorów, jak i Czytelników serdecznie przepraszamy za pomyłkę.
W informacji o nagrodach KLIO błędnie podaliśmy nazwę wydawcy jednej z wyróżnionych publikacji. Wyróżnienie za książkę Szafrańcowie herbu Stary Koń. Z dziejów awansu i kariery w późnośredniowiecznej Polsce odebrali: autor – dr Jerzy Sperka z Instytutu Historii Uniwersytetu Śląskiego oraz redaktor książki – Elżbieta Giszter z Wydawnictwa Uniwersytetu Śląskiego, wydawcy książki.

Redakcja