Po raz pierwszy

Według danych Ministerstwa Edukacji Narodowej, w pierwszej edycji kredytów studenckich złożono 138 956 wniosków. Blisko 30 tys. z nich nie spełniało warunków określonych w odpowiednich przepisach. Ustalone przepisami kryteria spełniały 109 392 wnioski. Banki jednak udzieliły 97 374 kredyty. Stanowi to 89 proc. liczby zakwalifikowanych wniosków. Ponad 10 tys. wniosków banki odrzuciły z powodu braku stosownych poręczeń, a 1276 studentów nie zgłosiło się w celu podpisania umów kredytowych, mimo zakwalifikowania ich wniosków przez banki.

70 proc. studentów, którzy dostali kredyty edukacyjne, kształci się na studiach dziennych, 30 proc. to słuchacze innych trybów kształcenia wyższego. 82,4 proc. kredytobiorców to studenci uczelni państwowych, a 17,6 proc. to studenci niepaństwowych szkół wyższych. Najwięcej kredytów przyznano studentom z woj. Mazowieckiego (16,1 proc.). Na kolejnych pozycjach uplasowały się woj. małopolskie (10,6 proc.) i dolnośląskie (9,6 proc.). 28,1 proc. przyznanych kredytów dostali studenci I roku, 25,8 proc. wzięli słuchacze II roku, a 21,9 proc. - III roku.

Najwięcej kredytów udzielił bank PKO BP - blisko 60 tys. Na drugim miejscu był PKO SA, który udzielił ok. 12 tys. kredytów, a za nim BGŻ SA z 9 tys. kredytów. Pozostałe banki (BPH SA, Kredyt Bank PBI SA, Bank Ochrony Środowiska SA, Wielkopolski Bank Kredytowy SA, Bank Zachodni SA i Górnośląski Bank Gospodarczy SA) udzieliły znacznie mniej kredytów. Około 90 proc. złożonych wniosków było kwalifikowanych przez większość banków do kredytowania. W granicach 70-80 proc. wniosków zakwalifikowały BPH i Bank Ochrony Środowiska, a 80-90 proc. Kredyt Bank PBI oraz BGŻ.

(mag)

Kasa

Fot. Stefan Ciechan

Według danych Krajowej Sekcji Nauki NSZZ "Solidarność", w 1997 r. dochody nauczycieli uniwersyteckich nie były tragicznie niskie. Profesor zwyczajny z tytułem naukowym zarabiał średnio 3,3 tys. zł, co zbliża się do zakładanej niegdyś trzykrotnej średniej krajowej. Asystent uzyskiwał natomiast tylko 1 tys. zł. Zastanawiająca jest różnica między zarobkami profesora nadzwyczajnego z tytułem, a poborami profesora zwyczajnego. Ten pierwszy zarabiał o 600 zł mniej od profesora zwyczajnego. Natomiast profesorowie uczelniani brali średnio niecałe 300 zł mniej od profesorów nadzwyczajnych tytularnych. Także adiunkci z habilitacją zarabiali stosunkowo nieźle - średnio 2 tys. zł. Co ciekawe, adiunkci zarabiali mniej niż starsi wykładowcy z doktoratami, odpowiednio 1568 zł i 1579 zł. Średni dochód nauczycieli akademickich w 1997 r. wyniósł 1685 zł. Nieznacznie lepiej zarabiali kustosze dyplomowani - 1707 zł oraz starsi kustosze dyplomowani - 1881 zł.

(pik)

Troska o rozwój kadr

Fot. Jerzy Sawicz

W dniach 17-21 marca po raz pierwszy odbyło się w Krakowie Sympozjum Europejskiej Akademii Nauczycieli Medycyny Rodzinnej (EURACT). Patronat nad spotkaniem objęli: Kazimierz Kapera, pełnomocnik rządu ds. rodziny, prof. Aleksander Koj, rektor UJ oraz prof. Stanisław Konturek, prorektor UJ ds. Collegium Medicum.

EURACT jest organizacją, której celem jest dbałość o jak najwyższy poziom kształcenia lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej. Skupia nauczycieli medycyny rodzinnej ze wszystkich krajów Europy, w tym przedstawicieli niemal wszystkich polskich akademii medycznych. Oficjalnym przedstawicielem naszego kraju w Radzie EURACT jest dr Adam Windak, kierownik Pracowni Medycyny Rodzinnej CM UJ i koordynator Regionalnego Ośrodka Kształcenia Lekarzy Rodzinnych w Krakowie.

EURACT jest częścią Europejskiego Oddziału Światowej Organizacji Lekarzy Rodzinnych (WONCA), odpowiedzialną za całokształt spraw związanych z kształceniem lekarzy rodzinnych na wszystkich szczeblach edukacji medycznej, poczynając od studiów lekarskich do kształcenia ustawicznego. Organizacja stara się wpłynąć na europejską politykę kształcenia kadr medycznych pierwszego kontaktu pacjenta z nowoczesnym systemem ochrony zdrowia. Podejmuje także wysiłki na rzecz harmonizacji programów nauczania w różnych krajach Europy.

Uczestnicy krakowskiego sympozjum - w większości kierownicy Zakładów Medycyny Rodzinnej wiodących ośrodków akademickich z 25 krajów europejskich - oprócz omówienia bieżących i strategicznych zadań EURACT-u, zdążyli także spotkać się z polskimi lekarzami rodzinnymi zaangażowanymi w działalność edukacyjną.

Jerzy Sawicz

Stary rektor nie jest zły (2)

Trwają wybory rektorów, którzy od 1 października obejmą władzę w uczelniach na trzyletnią kadencję 1999-2002. W kolejnych uczelniach rywalizacja została rozstrzygnięta. Potwierdza się prawda, że urzędujący rektor ma duże szanse na drugą kadencję. I tak funkcję tę będą pełnić ponownie: w Uniwersytecie Gdańskim - prof. Marcin Pliński, w Uniwersytecie Śląskim - prof. Tadeusz Sławek, w AGH - prof. Ryszard Tadeusiewicz, w Politechnice Gdańskiej - prof. Aleksander Kołodziejczyk, w Akademii Ekonomicznej w Krakowie - prof. Tadeusz Grabiński, w Politechnice Opolskiej (po jednokadencyjnej przerwie) - prof. Piotr Wach.

Po raz pierwszy natomiast funkcję rektora obejmą: w Uniwersytecie Jagiellońskim - prof. Franciszek Ziejka, w UMCS - prof. Marian Harasimiuk, w Uniwersytecie Szczecińskim - prof. Zdzisław Chmielewski, w Politechnice Szczecińskiej - prof. Mieczysław Wysiecki, w Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu - prof. Marian Noga, w Akademii Rolniczej w Krakowie - prof. Zbigniew Ślipek, w Akademii Medycznej w Poznaniu - prof. Leon Drobnik.

(as) 

Politechnika Łódzka

Budynek Wydziału Włókienniczego PŁ Fot. Arch

Politechnika Łódzka powstała 24 maja 1945 roku i w tym czasie z trzywydziałowej uczelni, mieszczącej się w pofabrycznych budynkach, przekształciła się w autonomiczną szkołę wyższą z własnym, rozległym kampusem akademickim i filią w Bielsku-Białej.

W strukturze PŁ znajduje się obecnie 11 wydziałów: Mechaniczny; Elektrotechniki i Elektroniki; Chemiczny; Włókienniczy; Chemii Spożywczej i Biotechnologii; Budownictwa, Architektury i Inżynierii Środowiska; Fizyki Technicznej, Informatyki i Matematyki Stosowanej; Organizacji i Zarządzania; Inżynierii Procesowej i Ochrony Środowiska; Budowy Maszyn; Inżynierii Włókienniczej i Ochrony Środowiska. Dwa ostatnie znajdują się w filii uczelni w Bielsku-Białej. Tam również umiejscowiony jest Odział Wydziału Organizacji i Zarządzania.

Spośród jednostek pozawydziałowych warto zwrócić uwagę na: Centrum Kształcenia Międzynarodowego, które prowadzi studia na poziomie magisterskim i inżynierskim w języku angielskim i francuskim; Centrum Diagnostyki i Terapii Laserowej - unikalną w skali kraju jednostkę, prowadzącą działalność leczniczo-usługową w zakresie laseroterapii; Centrum Komputerowe, które wspomaga prace naukowo-badawcze i proces dydaktyczny uczelni oraz obsługuje sieć miejską i krajowy węzeł akademickiej sieci szerokopasmowej, a także nadzoruje i zarządza ruchem międzynarodowym sieci POL-34. Międzywydziałowy Instytut Papiernictwa i Maszyn Papierniczych prowadzi wspólnie z Wydziałem Mechanicznym unikatowy kierunek kształcenia papiernictwo i poligrafia. W strukturze PŁ znajdują się także inne jednostki pozawydziałowe: Studium Praktycznej Nauki Języków Obcych, Studium Wychowania Fizycznego i Sportu, Centrum Edukacji Ustawicznej oraz Biblioteka Główna, w której, w ramach wdrażania systemu HORIZON, uruchomiono komputerowy katalog wydawnictw zwartych dostępny przez Internet oraz komputerową rejestrację wypożyczeń.

Przybywa chętnych do studiowania w PŁ. Uczelnia prowadzi współpracę z ponad 200 szkołami średnimi przy rekrutacji w ramach tzw. matur łączonych . Obecnie w PŁ kształci się ok. 19 tys. studentów, w tym ok. 13 tys. na studiach dziennych. W studiach doktoranckich uczestniczy 290 słuchaczy, a w podyplomowych - 840. Osiedle Akademickie w Łodzi dysponuje 2,8 tys. miejsc w 9 domach studenckich.

W ofercie dydaktycznej PŁ znajduje się 35 kierunków, w tym cztery specjalności prowadzone są także w języku angielskim i jedna w języku francuskim. Do unikatowych w skali kraju kierunków kształcenia należą: włókiennictwo, biotechnologia oraz papiernictwo i poligrafia.

W uczelni zatrudnionych jest (stan na koniec 1998 r.) 3621 osób, w tym 1752 nauczycieli akademickich, co stanowi 48 proc. zatrudnionych. Kolejne 23 proc. to pracownicy inżynieryjno-techniczni. 123 nauczycieli akademickich posiada tytuł naukowy profesora, 201 osób ma stopień naukowy doktora habilitowanego a 790 doktora. W ubiegłym roku tytuł naukowy profesora nadano 5 pracownikom uczelni, 9 otrzymało stopień doktora habilitowanego, a 52 uzyskało tytuły doktorskie.

Jednostki organizacyjne uczelni realizowały w ubiegłym roku 299 tematów badań własnych. Osiem wydziałów zaklasyfikowano do kategorii A. Na podstawie umów zawartych z KBN realizowano 256 projektów badawczych, w tym 69 promotorskich oraz 10 projektów celowych. Na bezpośrednie zlecenia podmiotów gospodarczych wykonywano około 570 prac. W roku 1998 Urząd Patentowy RP udzielił PŁ 29 praw wyłącznych, w toku rozpatrywania znajduje się ponad 100 projektów wynalazczych.

Uczelnia podpisała 66 umów o bezpośredniej współpracy z uczelniami zagranicznymi z 22 krajów. W 1998 r. w ramach programu TEMPUS realizowane były 24 projekty. W ramach programu TEMPUS-INTEGER studenci PŁ robili prace dyplomowe w ośrodkach w Wielkiej Brytanii, Niemczech i Francji, natomiast w ramach programu SOCRATES/ERASMUS zorganizowano 31 wyjazdów studentów do uczelni zagranicznych oraz przyjęto 9 studentów z innych krajów. Efektem współpracy z Institut Universitaire Professionalise z Clermont-Ferrand uruchomiono w ubiegłym roku Francusko-Polskie Studia Zarządzania - IFPG. W 1998 r. 800 pracowników uczelni wyjeżdżało za granicę na imprezy naukowe i staże.

Ewa Chojnacka

Filozofia, teologia, sztuka...

W dniach 17 i 18 kwietnia w Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu odbyła się interdyscyplinarna konferencja z okazji 70. rocznicy napisania przez znanego filozofa prof. Romana Ingardena pracy O dziele literackim. Dzieło to stanowi inspirację dla przedstawicieli wielu nauk, m.in. biologów, psychologów, matematyków, logików i teoretyków literatury. Spotkanie zorganizowali: Instytut Fizyki, Międzynarodowe Towarzystwo Układów Otwartych i Dynamiki Informacyjnej - którego prezesem jest prof. Roman Stanisław Ingarden, syn Romana Ingardena, autora pracy - a także Zakład Teorii Literatury oraz Katedra Logiki. W konferencji wzięli udział referenci m.in. z Krakowa, Warszawy, Łodzi i Torunia, w tym profesorowie: Władysław Stróżewski, Jan Woleński, Maria Gołaszewska, Jacek Jadacki i Roman Stanisław Ingarden.

Część referentów została w Toruniu dłużej, aby w dniach 19-21 kwietnia wziąć udział w konferencji "Polska filozofia wobec encykliki Fides et ratio". Swoimi refleksjami na temat ostatniej encykliki papieża Jana Pawła II dzielili się m.in. o. Jacek Salij OP, ks. prof. Adrzej Szostek, rektor KUL, prof. Władysław Stróżewski i o. Jan Andrzej Kłoczowski. Organizatorami konferencji były: Instytut Filozofii, Wyższe Seminarium Duchowne w Toruniu i Klub Inteligencji Katolickiej. Zainteresowani encykliką mieszkańcy Torunia mogli uczestniczyć w dodatkowym panelu dyskusyjnym "Wiara i rozum", przygotowanym przez Zarząd Diecezjalny Instytutu Akcji Katolickiej Diecezji Toruńskiej.

W ramach przygotowań do spotkania Ojca Św. ze światem nauki w Toruniu, w UMK trwa cykl wykładów otwartych "W oczekiwaniu na Piotra naszych czasów", zorganizowany przez Katedrę Filologii Klasycznej. Wśród prelegentów znaleźli się m.in.: ks. prof. Andrzej Szostek, prof. Anna Świderkówna i prof. Zygmunt Waźbiński.

Kinga Nemere-Czachowska

Właścicielu, kontroluj

Od wielu lat toczy się dyskusja na temat nadzoru właścicielskiego nad przedsiębiorstwami. Istnieje wiele systemów nadzoru. W Polsce ma on charakter dwupoziomowy, z zarządem i radą nadzorczą spółki. Na razie brak jest propozycji radykalnych rozwiązań, które zmierzałyby do poprawy efektywności zarządzania i konkurencyjności firmy. Dominuje przywiązanie do tradycyjnych, mało efektywnych systemów.

Nadzór właścicielski analizować można, wykorzystując podział na wewnętrzny i zewnętrzny. Ten pierwszy sprowadza się głównie do relacji między kadrą zarządzającą oraz wybieranym przez akcjonariuszy organem kontrolnym - radą nadzorczą. Nadzór zewnętrzny realizowany jest przez rynki produktów oraz rynki finansowe. W polskich warunkach zasadnicze znaczenie ma nadzór wewnętrzny, gdyż funkcje dyscyplinujące rynków w ich początkowej fazie rozwoju są ograniczone.

Z tych względów konferencja "Efektywność nadzoru właścicielskiego w spółkach", która odbyła się w dniach 19-20 kwietnia w Uniwersytecie Łódzkim, zdominowana została przez problemy nadzoru wewnętrznego. Oprócz problemów teoretycznych - pojęcie nadzoru właścicielskiego i jego istota oraz zakres - uczestnicy konferencji omawiali sposoby poprawy efektywności przedsiębiorstw. Dokonano przeglądu badań empirycznych dotyczących tej problematyki, głównie zagranicznych. Okazało się, że kluczową rolę w podnoszeniu efektywności przedsiębiorstw odgrywają systemy motywacyjne dla zarządów. Rada nadzorcza, która nie tylko dokonuje wyboru zarządu, ale ma także wpływ na wysokość wynagrodzeń członków zarządu, może tworzyć proefektywne systemy płacowe oraz stosować inne bodźce materialne. Sporo miejsca poświęcono systemom motywacyjnym w grupach kapitałowych, gdzie system nadzoru jest bardziej złożony.

Barbara Napieraj

Polska książka na wojennym szlaku

Pod takim tytułem zorganizowana została przez Sekcję Literatury Emigracyjnej Biblioteki Głównej Politechniki Rzeszowskiej oraz Bibliotekę Filii UMCS w Rzeszowie wystawa książki, która towarzyszyła polskim tułaczom wojskowym i cywilnym od momentu utworzenia Armii Polskiej na terenie byłego ZSRR i towarzyszy do dziś Polakom w Wielkiej Brytanii.

Na prezentowane zbiory składają się książki, czasopisma, plakaty i afisze, wydane wyłącznie na emigracji od 1941 r. do lat 90. Zbiór jest darem polonii angielskiej dla PRz. Zbiory Sekcji Literatury Emigracyjnej liczą 2000 książek i 40 tytułów czasopism. Tworzą je w znacznej części pozycje dokumentujące losy Polaków - przede wszystkim mieszkańców Kresów Wschodnich - od wybuchu II wojny światowej, poprzez uczestnictwo w walce zbrojnej na Zachodzie, martyrologię łagrów, aż po czasy współczesne. Do ciekawszych należy zbiór podręczników szkolnych oraz seria "Szkolna Biblioteczka na Wschodzie" pod red. Łukasza Kurdybachy. Wśród czasopism emigracyjnych najliczniejsze są zbiory "Orła Białego", "Dziennika Polskiego i Dziennika Żołnierza", a także paryskiej "Kultury".

Idea utworzenia w bibliotece PRz. wzorcowego ośrodka literatury emigracyjnej powstała już w 1989 r. w wyniku prywatnych kontaktów pracowników biblioteki z polskimi działaczami społecznymi w Wielkiej Brytanii. Autorami pomysłu byli państwo Krystyna i Ludomir Zwierzchowscy, mieszkający od 1946 r. w Anglii, a do 1940 r. mieszkańcy Kresów Wschodnich. Oni zainicjowali akcję Ratujmy Polską Książkę Emigracyjną. Włączyła się w nią polonia angielska. Każda ofiarowana książka opatrzona jest pieczęcią: Dar Polaków z Anglii dla Politechniki Rzeszowskiej.

W ramach tej akcji jednym z pierwszych ośrodków książki emigracyjnej w kraju stała się w 1992 r. Biblioteka Główna PRz. Zgromadzona tu literatura emigracyjna jest wreszcie dostępna dla wszystkich, którzy chcą się z nią zapoznać.

Wystawa czynna będzie do 15 lipca 1999 r. w Bibliotece Filii UMCS w Rzeszowie przy ul. Dąbrowskiego 17.

Marta Olejnik

Zarządzanie w PK

W marcu minister edukacji narodowej podpisał rozporządzenie o przekształceniu Instytutu Zarządzania i Marketingu Politechniki Koszalińskiej w Wydział Ekonomii i Zarządzania. Instytut został powołany w kwietniu 1993 zarządzeniem rektora uczelni. W tamtym roku studia rozpoczęło 314 młodych ludzi. W latach 1993-1998 nastąpił gwałtowny rozwój Instytutu. W roku akademickim 1998-1999 na pierwszy rok studiów przyjęto 2967 osób. Natomiast łączna liczba studiujących z końcem ubiegłego roku wynosiła 6599, nie licząc studentów studiów podyplomowych. Do dnia dzisiejszego Instytut wypromował 1489 absolwentów na wszystkich rodzajach studiów. Wydział Ekonomii i Zarządzania prowadzi dwa kierunki studiów magisterskich: ekonomię oraz zarządzanie i marketing, a także studia licencjackie na kierunku zarządzanie i marketing i uzupełniające studia magisterskie.

1 października br. do użytku zostanie oddana nowa siedziba Wydziału. W obiekcie o powierzchni powyżej 4 tys. m2 jest 40 sal wykładowych i ćwiczeniowych oraz 6 laboratoriów komputerowych ze 125 zestawami komputerowymi.

Andrzej Markiewicz

Nowa szansa dla edukacji

Pod takim tytułem odbyła się 16 kwietnia w Wyższej Szkole Zarządzania i Nauk Społecznych w Tychach konferencja, której celem było znalezienie odpowiedzi na pytanie, czy nauczanie niestacjonarne istotnie stanowi nową szansę dla współczesnej edukacji.

Konferencję rozpoczął wykład prof. Andrzeja Matczewskiego z Uniwersytetu Jagiellońskiego na temat nauczania i projektowania zmian organizacyjnych przez Internet. Następnie dr Mariusz Kąkolewicz z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu omówił doświadczenia z akademickim szkoleniem specjalistów w zakresie edukacji zdalnej. Przedstawił on także wprowadzenie do tekstu dr. Johna Hughesa z Uniwersytetu Otwartego w Milton Keynes w Anglii, w którym nauczanie na odległość ukazane zostało z punktu widzenia niezbędnych inwestycji. Doc. Ewa Nowińska z Instytutu Wynalazczości i Ochrony Własności Intelektualnej UJ przedstawiła prawne zagadnienia związane z wykorzystywaniem Internetu dla potrzeb nauczania i transmisji danych. Kontynuację jej wystąpienia stanowił wykład prof. Gerharda Banse z Europaeische Akademie w Bad Neuenahr Ahrweiler w Niemczech, który przedstawił potencjalne zagrożenia związane z używaniem multimediów i transmisją danych. Wskazał też kilka propozycji ochrony i zabezpieczeń przesyłanych informacji przed ich nieprawnym wykorzystaniem, np. za pomocą specjalnej cyfrowej sygnatury lub klucza. Mgr Anna Grabowska z Centrum Edukacji Niestacjonarnej Politechniki Gdańskiej mówiła na temat aktualnej oferty kursów w trybie ODL (Open Distance Learning) prowadzonych w ramach projektów Phare. Prezentację poprowadził mgr Aleksander Chrzan, a uczestnicy konferencji mieli możliwość kontaktu on-line z mgr Grabowską.

W części poświęconej prezentacjom wystąpili przedstawiciele dwóch firm zajmujących się organizacją nauczania na odległość od strony technicznej. Referenci omówili dwa ważne od strony praktycznej zagadnienia: najnowsze technologie i ich wykorzystanie w transmisji danych w sieciach komputerowych oraz zastosowanie urządzeń audio-wideo w promocji przedsiębiorstw i w organizacji szkoleń.

Zagraniczne doświadczenia takich uczelni jak Milton Keynes czy Europaeische Akademie oraz uczelni polskich, w tym Politechniki Gdańskiej i Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, jednoznacznie potwierdzają, że w świadomości młodych Europejczyków nauczanie na odległość jest stosunkowo popularne i pozytywnie odbierane. ODL stwarza nową szansę rozwoju tym, którzy pragną łączyć pracę zawodową z doskonaleniem swoich umiejętności. Studiowanie w tym trybie pozwala bowiem zachować dyspozycyjność dla firmy przy jednoczesnym zdobywaniu lub pogłębianiu wiedzy z wybranej dziedziny.

Katarzyna Zajda

O nauczaniu na odległość pisze również prof. Jacek Wojciechowski

Autentyczność

"Doskonalenie metod weryfikacji autentyczności dokumentów wyzwaniem okresu transformacji systemu ustrojowo-ekonomicznego", to tytuł konferencji naukowej, która odbyła się 19 kwietnia br. w Wyższej Szkole Języków Obcych i Ekonomii w Częstochowie. Organizatorem konferencji był Wydział Administracyjno-Prawny WSJOiE.

Prelegenci wskazywali na różne zagrożenia, jakie wiążą się z autentycznością dokumentów, począwszy od różnego rodzaju metryk, testamentów, świadectw, zaświadczeń i czeków, a na operacjach dokonywanych za pomocą Internetu i kart płatniczych kończąc. Sędzia częstochowski B. Zając stwierdził, że ponieważ wiele czynności zabezpieczamy dokumentami pisanymi, dlatego też tak dużą wagę powinno przykładać się do ich autentyczności. Jako praktyk przedstawiał przykłady rozpraw, gdzie oskarżonymi były osoby, które posługiwały się fałszywymi dokumentami i pieczątkami, wyłudzając ogromne sumy pieniędzy od różnych firm i instytucji.

Prof. K. Bobowski nakłaniał w swoim referacie do bacznego oglądania pieniędzy, które otrzymujemy. Mówił o elementach, na które należy zwracać uwagę przy sprawdzaniu autentyczności banknotów. Stwierdził również, że wiele metod weryfikacji autentyczności pieniędzy jest dostępnych tylko dla specjalistów. Stąd potrzeba ciągłego uświadamiania ludzi w tym zakresie. Mgr K. Ratman mówiąc o oszustwach kapitałowych wspomniał, że 2/3 fałszowanych pieniędzy to dolary, jednak stale wzrasta liczba podrabianych polskich banknotów.

Prof. T. Grabińska mówiła o zabezpieczeniach operacji finansowych w sieciach komputerowych, o kluczach do szyfrowania i rozszyfrowywania transakcji oraz zabezpieczeniach kart płatniczych. Natomiast mgr R. Pacud przedstawił w swoim referacie problematykę ochrony prawnej dokumentu komputerowego.

Podczas konferencji dużo miejsca poświęcono badaniom autentyczności dokumentów od strony stylistycznej i językowej. Prof. O. Glebowa mówiła o zastosowaniu metod stylistyki, szczególnie stylistyki atrybucyjnej (badanie zakresu słownictwa, konstruowania zdań) w kryminalistycznych badaniach pisma. Mgr S. Alegre-Raso stwierdziła, że rolą grafologa jest ustalenie autentyczności pisma oraz autora danego dokumentu. Zaprezentowała zebranym różne rodzaje pisma i wskazała elementy, na jakie grafolodzy zwracają uwagę przy ich badaniu (np. nacisk pióra lub ołówka, rozmieszczenie słów, wielkość i kształt liter, odstępy między wyrazami i inne).

Ryszard Soszyński

Polak na czele

Polska przejęła kierownictwo międzynarodowej Zjednoczonej Ekspedycji Prehistorycznej, która prowadzi kompleksowe badania w dorzeczu Nilu. Jest to największe przedsięwzięcie archeologiczne w północnej Afryce. Ekspedycja została powołana w 1962 r. przez amerykański Southern Methodist University w Dallas, Polską Akademię Nauk i Służbę Geologiczną Egiptu. Zajmuje się historią osadnictwa i rozwoju cywilizacji w dorzeczu Nilu od momentu pojawienia się człowieka aż do okresu poprzedzającego powstanie państwa faraonów. Równolegle prowadzi badania geologicznej przeszłości tych terenów oraz ewolucji klimatu i przekształceń środowiska w ciągu ostatnich 250 tys. lat. Obecnie prace koncentrują się na terenie Egiptu. Wcześniej ekspedycja prowadziła badania w Etiopii i Sudanie.

Po zakończeniu tegorocznej kampanii na Pustyni Zachodniej w Egipcie, prof. Fred Wendorf z Dallas, wieloletni szef ekspedycji, przekazał na stałe jej kierownictwo prof. Romualdowi Schildowi z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN. Polski uczony był jednym ze współorganizatorów Zjednoczonej Ekspedycji i od początku uczestniczył w jej pracach.

Przez prawie 40 lat swej działalności ekspedycja przebadała kilkaset stanowisk z epoki kamienia, odkryła najstarszą ceramikę w Afryce, pierwsze kultury rolnicze i ślady udomowienia tura nad Nilem, najstarsze na świecie budowle megalityczne i obserwatorium astronomiczne sprzed ponad 7 tys. lat. Odtworzyła geologiczną historię doliny Nilu i dokonała kilku odkryć paleontologicznych, m.in. szczątków wymarłych już olbrzymich wielbłądów.

(mar)

Duchowość żydowska

Fot. Jerzy Sawicz

W dniach 26-28 kwietnia 1999 r. odbyła się w Uniwersytecie Jagiellońskim międzynarodowa konferencja "Duchowość żydowska w Polsce", dedykowana pamięci prof. Chone Shmeruka, wielkiego badacza dziejów kultury Żydów polskich. Prof. Shmeruk w znacznej mierze przyczynił się do rozwoju studiów żydowskich w wielu ośrodkach akademickich w Polsce oraz poprawy stosunków polsko-żydowskich w ostatnich dwóch dekadach.

Konferencja zorganizowana przez Międzywydziałowy Zakład Historii i Kultury Żydów w Polsce była pierwszym w Polsce i świecie międzynarodowym spotkaniem ukierunkowanym na duchowe i religijne dziedzictwo Żydów polskich. Obrady dotyczyły najbardziej charakterystycznych i ważnych zjawisk, postaci, idei i ruchów religijnych w łonie judaizmu na ziemiach polskich od XVI wieku do 1939 r. Mówiono m.in. o literaturze halachicznej i studiach talmudycznych, mistycyzmie żydowskim - kabale, chasydyzmie i jego przeciwnikach, mesjanizmie i jego wpływie na mesjanizm polski okresu romantyzmu - żydowskich instytucjach i wyższych szkołach religijnych w Polsce. Przedstawiano rozwój judaizmu w Polsce w XVII i XVIII wieku oraz jego reformę w XIX i XX stuleciu.

(rat)

Jaja dinozaurów

W Górach Świętokrzyskich, gdzie w ostatnich latach odkryto liczne tropy dinozaurów, doszło do nowej paleontologicznej sensacji. Znaleziono - po raz pierwszy w Polsce - gniazda dinozaurów z jajami sprzed 200 mln lat.

Odkrył je jesienią 1998 r. dr Grzegorz Pieńkowski z Państwowego Instytutu Geologicznego w Warszawie, który wspólnie z dr. Gerardem Gierlińskim prowadził badania śladów pozostawionych przez stado roślinożernych dinozaurów. Skamieniałe jaja, odkryte w okolicach Stąporkowa w woj. świętokrzyskim należą do dwóch gatunków dinozaurów: roślinożernych wulkanodontów oraz do drapieżnika, prawdopodobnie do dilofozaura.

Jedno gniazdo zachowało się w całości: wygrzebany w ziemi dołek z czterema jajami. Obok znaleziono fragment drugiego gniazda z jednym jajem. Należały do roślinożernych wulkanodontów. Natrafiono też na 12 leżących luzem jaj drapieżnego dilofozaura. W sąsiedztwie były tropy tych właśnie gatunków dinozaurów. Żyły one w delcie wielkiej rzeki, na brzegach lagun i niskich wysepkach. Gniazda zostały zniszczone przez powódź, która zalała miejsca lęgowe dinozaurów. Niektóre gniazda zostały przykryte warstwą mułu, inne - rozmyte przez wodę.

Do niedawna panowało przekonanie, że na ziemiach polskich w okresie największego rozkwitu dinozaurów znajdowało się rozległe morze, dlatego nie ma śladów tych zwierząt. Ostatnie badania paleogeograficzne pozwoliły na dokładne zlokalizowanie fragmentów lądu, gdzie były wprost idealne warunki dla życia dinozaurów. - Zwierzęta te były niegdyś bardzo pospolite na ziemiach polskich - uważa dr Pieńkowski - dlatego są szanse na dalsze odkrycia ich śladów.

(mar)

INTERTEAM '99

Fot. Małgorzata Starzyńska

Szeroko upowszechnioną na Zachodzie praktykę Careers Services sprawdziło i zaadaptowało do polskich warunków działające od 1993 roku Biuro Zawodowej Promocji Studentów i Absolwentów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Ono także zainicjowało tworzenie nowych Biur Karier przy kolejnych uczelniach w kraju. Politechniki: Gliwicka, Krakowska, Świętokrzyska i Wrocławska, uniwersytety: Wrocławski, UMCS i UAM oraz SGGW cieszą się ich funkcjonowaniem już prawie 2 lata, podobnie Akademia Ekonomiczna w Katowicach. W grudniu 1998 dziewięć najdłużej działających Biur Karier stowarzyszyło się w Konwencję Założycieli Ogólnopolskiej Sieci Biur Karier, która stawia sobie za zadanie popularyzację wypraktykowanych form zawodowej promocji studentów i absolwentów wyższych uczelni, pomoc w organizowaniu nowych Biur Karier oraz czuwanie nad utrzymaniem wysokich, wyrównanych standardów usług, świadczonych przez wszystkich członków sieci.

Zaistniała potrzeba spotkania wszystkich biur. Życzliwość i wsparcie ze strony prof. dr. hab. Wojciecha Witkowskiego, prorektora UMCS, sprawiły, że idea przybrała realną postać. Dostaliśmy do dyspozycji na trzy dni (19-21 kwietnia) Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy UMCS w Kazimierzu Dolnym, transport z Lublina i środki na opłacenie jednego ze szkoleń.

Do Biura Karier UMCS napłynęły z całego kraju oferty uczestnictwa i wkładu programowego. Z radością zaprosiliśmy do naszego grona przedstawicieli nowo powstałych Biur Karier przy AGH i UW, reaktywowanego Ośrodka Promocji Absolwentów SGH oraz reprezentantów uczelni olsztyńskich: WSP i Akademii Rolniczo-Technicznej, którzy poprowadzą Biuro Karier przy Uniwersytecie Olsztyńskim, inaugurującym działalność w nowym roku akademickim.

Ponieważ harmonogram trzydniowej konferencji był wypełniony do granic możliwości, z niektórych opracowań uczestnicy INTERTEAM '99 skorzystali jedynie za pośrednictwem konspektów. Dr Jacek Radomski z Poznania opisał "Tęczowy model kariery", różnie postrzeganej na kolejnych etapach rozwoju zawodowego. Z Lublina pochodziły materiały prezentujące kurs przedsiębiorczości dla studentów i absolwentów, planujących prowadzenie własnej działalności gospodarczej.

Prezentacje przygotowane przez pracowników poszczególnych Biur Karier atrakcyjnością i profesjonalizmem nie ustępowały wystąpieniom gości. Z Torunia "przyjechały" warsztaty "Techniki negocjacji", ilustrowane fragmentami filmu. Ośrodek gliwicki przedstawił zapis wideo zajęć praktycznych ze studentami, wprowadzanymi w tajniki korzystnej autoprezentacji. Fachowe zestawienie wyników przeprowadzonych na dużej grupie badań socjologicznych na temat "Sytuacji studentów na rynku pracy" sporządzono w Poznaniu. Koleżanki z Katowic przybliżyły sprawdzone w praktyce założenia strategii marketingowej Biura Karier, a Monika Domańska z Krakowa przedstawiła nową formę rozmowy kwalifikacyjnej - wywiad epizodyczny.

Dzięki gościom spoza Ogólnopolskiej Sieci Biur Karier uczestnicy INTERTEAM '99 zapoznali się z zestawem ćwiczeń z zakresu programowania neurolingwistycznego, ułatwiających osiąganie satysfakcji zawodowej przez osoby niepewne swych celów, przeżywające konflikty wewnętrzne typu "dążenie-unikanie". Konstruowali także kwestionariusz ankiety do badania poziomu motywacji i satysfakcji z pracy oraz przeprowadzili analizę wartościowania pracy na kilkunastu kluczowych stanowiskach w strukturze przedsiębiorstwa.

Janusz Grząśko - psycholog prowadzący zajęcia warsztatowe dla studentów Politechniki Krakowskiej, menedżerów i innych grup zawodowych - wypełnił uczestnikom konferencji prawie cały dzień, zapoznając ich z wieloma sposobami wyzwalania potencjału twórczego jednostki i grupy, rozwiązywania problemów i uwalniania się od ograniczeń schematycznego myślenia. Przetrenowaliśmy technikę burzy mózgów, zaś wykorzystanie analogii pozwoliło nam odnaleźć zbieżności między umysłem uczonego a wiejską gospodą. Zdobyliśmy się na ekspresję werbalną i plastyczną i uczyliśmy się interpretowania jej efektów. Podczas ćwiczeń ruchowych praktycznie sprawdziliśmy, że nawet najbardziej splątane więzy interpersonalne udaje się wspólnymi siłami rozwikłać. Przekonaliśmy się również, że w sytuacjach konfliktów, rywalizacji, sprzeczności interesów rozwiązania siłowe i wywołujące agresję skutkują znacznie gorzej niż odwołanie się do pozytywnych emocji czy dyplomacji. A wreszcie, udało nam się przetrwać na dwóch bezludnych wyspach tylko dzięki zapasowi długopisów, guzików i żarówek...

Konferencja INTERTEAM '99 dowiodła, że nawet bardzo niski budżet nie wyklucza efektywnego działania, gwarantującego satysfakcję i wszechstronne korzyści. Wspólna praca dała nam tak wiele, że chcielibyśmy, aby takie warsztatowo-dyskusyjne spotkania stały się corocznym, stałym wydarzeniem w programie działalności Biur Zawodowej Promocji Studentów i Absolwentów.

Małgorzata Starzyńska

Telenauka i multimedia

Podczas wystawy towarzyszącej konferencji POLMAN '99, która odbyła się w dniach 13-16 kwietnia, przyznano nagrody przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych. W kategorii najciekawszych prezentacji firmowych I nagrodę i statuetkę przewodniczącego KBN otrzymała firma ATM S.A. za prezentację usług szerokopasmowych, w tym telenauczania. Wyróżnienia otrzymały firmy 3Com Polska Sp. z o.o. za ofertę urządzeń dostępowych oraz CISCO System Polska za przedstawienie rozwiązania "Voice over IP". W kategorii najlepszego produktu sieciowego wytworzonego w jednostkach naukowo-badawczych wspólną nagrodę otrzymało pięć akademickich sieci MAN: BIAMAN, LODMAN, POZMAN, ŚASK i TASK. Przedstawiły one wspólną prezentację różnorodnych aplikacji multimedialnych w szerokopasmowej sieci POL-34. Każda jednostka otrzymała dyplom, a BIAMAN - jako pierwszy w kolejności alfabetycznej - statuetkę przewodniczącego KBN. Statuetka ma być po jakimś czasie przekazywana kolejnym jednostkom wiodącym MAN, uczestniczącym w prezentacji.

(mag)

Więcej o konferencji POLMAN '99 czytaj w artykule Pawła Misiaka

Spotkanie laureatów
DIAMOLa

27 kwietnia w Ośrodku Nauki PAN w Poznaniu odbyło się spotkanie beneficjantów Programu DIAMOL, rozstrzygniętego przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej w 1986 r.. Laureatami zostało 30 zespołów naukowców: 17 z uczelni, głównie akademii medycznych, 7 z instytutów resortowych oraz 6 z placówek PAN.

Wyniki uzyskane przez te zespoły z zastosowaniem subwencjonowanej przez FNP aparatury przedstawione zostały w formie 70 komunikatów plakatowych. Przybliżają one znacznie poziom badań diagnostycznych prowadzonych w kraju do reprezentowanego przez czołówkę światową. Obok zastosowań znanych już, nowoczesnych technologii genetycznych, przedstawiono wyniki badań mających na celu ulepszenie istniejących technik wykrywania uszkodzeń w genach. Dotyczą one przede wszystkim genów nowotworowych.

Głównym kierunkiem badań prowadzonych przez laureatów jest identyfikacja mutacji i polimorfizmów w diagnostyce molekularnej chorób uwarunkowanych genetycznie (nowotworów, chorób zakaźnych, autoagresyjnych). Dzięki aparaturze zakupionej przez FNP, w wielu ośrodkach wprowadzone zostały rutynowe badania molekularne takich chorób jak mukowiscydoza, zakażenia prątkami gruźlicy czy wirusami HPV. Dla szerokiego spektrum nowotworów opracowywane są molekularne kryteria diagnostyczne i prognostyczne, umożliwiające identyfikację osób o zwiększonym ryzyku specyficznych nowotworów (RET - tarczyca, p16 - czerniak, BRCA1, BRCA2, p53 - sutek). Udoskonalana jest także diagnostyka cytologiczna i histologiczna nowotworów złośliwych oraz prognozowanie o przebiegu choroby nowotworowej poprzez ocenę ekspresji markerów molekularnych. Prowadzona jest także cytogenetyczna diagnostyka nieprawidłowości chromosomowych, poznawane i korelowane z obrazem klinicznym są nowe zmiany chromosomowe, a także badany jest mechanizm ich patogenezy. Obok udoskonalania diagnostyki, techniki molekularne stosowane są w oznaczaniu antygenów zgodności tkankowej do celów transplantologicznych. Prowadzone były także badania mechanizmów molekularnych patogenezy złożonych schorzeń, takich jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, celiakia, choroby autoagresyjne ośrodkowego układu nerwowego, których wyniki dają istotne wskazania terapeutyczne.

Prezentacje plakatowe poprzedzone zostały wykładami znakomitych specjalistów z zakresu genetyki medycznej (prof. Jan Lubiński z Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie) i nowoczesnych biotechnologii DNA (prof. Wojciech Markiewicz z Instytutu Chemii Bioorganicznej PAN). Mówili oni o stanie obecnym i perspektywach diagnostyki molekularnej w medycynie oraz o technologiach przyszłości w diagnostyce molekularnej. Dr Marek Rusin z Centrum Onkologii w Gliwicach przedstawił wyniki badań genów podatności na nowotwory piersi.

(mag)

Monografie

Od 1994 r. realizowany jest stały konkurs na oryginalne, nie publikowane wcześniej monografie autorów polskich z dziedziny nauk humanistycznych i społecznych. Jego plonem jest seria Monografie FNP, w której ukazało się ponad 30 książek o problematyce historycznej, psychologicznej, filozoficznej, socjologicznej i historycznoliterackiej. Ich autorami są zarówno uznane w swoich dyscyplinach autorytety, jak również młodzi badacze. Jury kwalifikuje do publikacji prace, które nie mają bardzo specjalistycznego charakteru i mogą zainteresować szersze grono odbiorców.

O znaczeniu serii świadczy fakt, iż książkom w jej ramach wydanym przyznano liczne nagrody i wyróżnienia. W 1995 r. na Spotkaniach Wydawców Dobrej Książki we Wrocławiu seria uzyskała Pióro Fredry w kategorii "Wydarzenie edytorskie". Andrzej Szahaj za książkę Ironia i miłość (praca habilitacyjna) otrzymał nagrodę ministra edukacji narodowej. Andrzej Dziubiński otrzymał Nagrodę KLIO w dziedzinie monografii naukowych, przyznaną przez Porozumienie Wydawców Książki Historycznej. Monografie Ryszarda Nycza i Lucylli Pszczołowskiej były nominowane do nagrody im. Jana Długosza na Targach Książki w Krakowie w 1998 r. Podczas V Krajowych Targów Książki Akademickiej ATENA '98 seria Monografie FNP otrzymała nagrodę za szatę graficzno-edytorską. W tym samym roku książka Jacka Banaszkiewicza Dzieje bajeczne mistrza Wincentego Kadłubka otrzymała Nagrodę KLIO na Targach Książki Historycznej.

Książki z serii Monografie FNP przygotowuje do druku i wydaje wrocławska oficyna Leopoldinum. Od jesieni 1999 r. wydawcą serii będzie Wydawnictwo FUNNA z siedzibą we Wrocławiu.

Uzupełnieniem działalności wydawniczej Fundacji jest program Wydawnictwa, także realizowany od 1994 r. Dzięki niemu udało się zachować ciągłość publikacji kilku monumentalnych dzieł, dokumentujących dziedzictwo historyczne i cywilizacyjne Polski. Są to: Polski słownik biograficzny, przygotowywany przez Instytut Historii PAN oraz Polską Akademię Umiejętności, Katalog zabytków sztuki w Polsce, opracowywany przez Instytut sztuki PAN oraz Słownik Polszczyzny XVI wieku, opracowywany przez Instytut Badań Literackich. FNP pokrywa koszty drukarskie i edytorskie związane z publikacją tych prac.

(mag)

Książki z serii Monografie FNP można nabyć w księgarniach naukowych na terenie kraju oraz w Wydawnictwie Leopoldinum, 50-147 Wrocław, pl. Uniwersytecki 15, tel. (0-71) 402 777, 402 517.

Etyka i neurobiologia

Osiągnięcia i perspektywy neurobiologii, były tematem obrad Prezydium PAN 13 kwietnia. Referat Wyzwania neurobiologii wygłosił prof. Leszek Kaczmarek.

Neurobiologia, choć jej tradycje sięgają początków stulecia, jest młodą dyscypliną naukową, istniejącą od kilkunastu lat. Ukształtowała się ona na styku nauk medycznych, biologicznych i społecznych. Mózg, siedlisko umysłu i psychiki, jest najbardziej skomplikowanym i najmniej dotąd poznanym tworem przyrody - powiedział prof. Kaczmarek. Badania mózgu to ważny problem medyczny i społeczny, znajdujący coraz szersze zrozumienie na całym świecie. Stąd rozwijany od kilkunastu lat międzynarodowy program badawczy, zwany Dekadą Mózgu. W długowiecznych, starzejących się społeczeństwach coraz częstsze stają się schorzenia układu nerwowego, w tym choroba Alzheimera. Zagrożonych jest nią ok. 20 proc. ludzi w wieku ponad 80 lat. Choć w neurobiologii dokonuje się ogromny postęp - powstają nowe techniki diagnostyczne i metody leczenia - to ciągle jeszcze wiemy zbyt mało o tej groźnej chorobie.

W Polsce rozwijane są - mimo skąpych środków finansowych - badania z zakresu neurobiologii. Od kilku lat działa Polskie Towarzystwo Badań Układu Nerwowego. W 1998 r. powstał Komitet Neurobiologii PAN. W uniwersytetach i akademiach medycznych istnieje kilka zespołów badawczych, zajmujących się tą problematyką.

Prezydium PAN podjęło uchwałę, w której daje wyraz swemu głębokiemu zaniepokojeniu z powodu coraz częstszych przypadków naruszania podstawowych zasad etyki w nauce. W uchwale potępiono wszelkie postępowanie sprzeczne z kodeksem moralnym pracownika nauki. Prezydium PAN domaga się stanowczo, aby do nowej wersji ustawy o szkolnictwie wyższym i stopniach naukowych wprowadzony został zapis, stwierdzający, że przy awansach naukowych należy brać pod uwagę przestrzeganie przez kandydata zasad etyki naukowej. Osoby winne naruszania tych zasad nie powinny być zatrudniane w szkolnictwie wyższym oraz placówkach badawczych. Ludzie ci utracili bowiem moralne prawo do uprawiania zawodu i nauczania młodzieży, dla której powinni stanowić wzorzec nie tylko naukowy, ale i etyczny.

Na honorowego przewodniczącego Komitetu Etyki PAN wybrano prof. Kornela Gibińskiego.

Medale im. M. Kopernika

Prezydium PAN przyznało Medale im. Mikołaja Kopernika prof. Kunie Yagi z Japonii, członkowi zagranicznemu PAN oraz prof. Witoldowi Rudowskiemu, członkowi rzeczywistemu PAN. Prof. Yagi, przez wiele lat związany z Uniwersytetem w Nagoya, jest wybitnym biochemikiem, posiadającym uznane w świecie osiągnięcia w zakresie enzymologii oraz w badaniach metabolizmu lipidów i białek w miażdżycy i innych zaburzeniach patologicznych. Współpracuje blisko z polskim środowiskiem naukowym: z Instytutem Biochemii Lekarskiej UJ w Krakowie, Instytutem Badań Molekularnych i Makromolekularnych PAN w Łodzi, Instytutem Chemii Bioorganicznej w Poznaniu.

Prof. W. Rudowski - twórca szkoły chirurgii, autor 500 prac naukowych z tej dziedziny - został wyróżniony za ogromne zasługi dla rozwoju nauk medycznych. Uczony jest członkiem PAN, PAU i TNW. Od 7 akademii medycznych oraz Uniwersytetu w Edynburguotrzymał tytuł doktora honoris causa.

MAR