Przy wielkim zróżnicowaniu w zakresie struktury i funkcjonowania
szkół wyższych w krajach Europy Środkowej i Wschodniej uderza
zbieżność problemów wymagających pilnego rozwiązania.

Aleksander Koj

W czasie spotkania delegacji Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich i Konferencji Rektorów Niemieckich w maju 1998 r. w Berlinie narodziła się myśl poszerzenia grona dyskusyjnego o sąsiednie kraje Europy Środkowej i Wschodniej. Potrzeba ta wynika z faktu, że pomimo różnic ekonomicznych i społecznych szkoły wyższe w tych krajach borykają się z podobnymi problemami związanymi z masowym kształceniem uniwersyteckie przy niskich nakładach państwowych. Ostatecznie spotkanie rektorów przyjęło formę seminarium zorganizowanego przez doc. dr. hab. Janusza Sepioła, sekretarza generalnego KRASP, oraz przez Biuro KRASP w UJ. Odbyło się ono w dniach 7-8 maja 1999 r. Wśród uczestników sympozjum było 12 gości zagranicznych reprezentujących konferencje rektorów z Czech, Litwy, Niemiec, Węgier, Słowacji oraz 18 osób z Polski.

UDERZAJĄCA ZBIEŻNOŚĆ

Przedstawiciele poszczególnych konferencji rektorów przedstawili specyfikę szkolnictwa wyższego w tych krajach. W drugim dniu obrad uczestniczył min. Handke, który omówił niektóre zagadnienia polskiego systemu edukacyjnego i planowanej reformy prawa o szkołach wyższych. Jak wynika z przedstawionych referatów, przy wielkim zróżnicowaniu w zakresie struktury i funkcjonowania szkół wyższych w krajach Europy Środkowej i Wschodniej uderza zbieżność problemów wymagających pilnego rozwiązania: niedobory budżetowe, jakość kształcenia, wykorzystanie programów badawczych Unii Europejskiej. Polska specyfika to znaczna liczba wyższych szkół niepublicznych oraz wysoki odsetek studentów kształconych w trybie zaocznym i wieczorowym. Oba te zjawiska stanowią potencjalne zagrożenie dla jakości nauczania.

W dalszej części zalety i ograniczenia 5. Programu Ramowego UE przedstawili: Manfred Horvat (Wiedeń) i Horst Kern (Getynga), a na temat roli szkół wyższych w procesie integracji europejskiej mówili: Klaus Borchard (Bonn), Maria Manturzewska (Warszawa), Andrzej Baborski (Wrocław) i Marek Frankowicz (Kraków). Nie ulega wątpliwości, że polscy naukowcy i polskie szkoły wyższe muszą zdobyć się na znaczny wysiłek, aby uzyskać dotacje z 5. Programu Ramowego UE, przy czym niezbędne są pilne działania informacyjne. Jak dotychczas zaangażowanie naszych uczelni w tej dziedzinie jest raczej nikłe, a opieszałość ta może spowodować, że Polska nie zdoła nawet odzyskać funduszy wpłaconych do unijnej kasy.

REKTORZY, OCENY, PIENIĄDZE

Dyskusję o roli i współpracy konferencji rektorów wywołał referat Istvana Bilika (Budapeszt), który stwierdził, że Węgierska Konferencja Rektorów jest głównym partnerem rządu, zarówno w zakresie strategii rozwoju, jak i bieżącej działalności szkolnictwa wyższego. Wśród krajów Europy Środkowej i Wschodniej polskie konferencje rektorów są stowarzyszeniami najmniej sformalizowanymi, dotychczas bez żadnych kompetencji ustawowych, ale stanowią ważne uzupełnienie dla pracy Rady Głównej.

O systemie akredytacji szkolnictwa wyższego w Niemczech mówił Klaus Landfried. System ten uwzględnia dużą samodzielność landów, ale obecnie jest tworzona ogólnoniemiecka rada akredytacyjna, która będzie działać poprzez wyspecjalizowane agencje. Janina Joźwiak (Warszawa) i Aleksander Koj (Kraków) przedstawili dotychczasowe próby dobrowolnej ewaluacji i akredytacji w Polsce, przygotowywane przez poszczególne typy szkół wyższych. Natomiast Stanisław Konturek (Kraków) mówił o zagranicznej akredytacji polskich wydziałów medycznych, w celu prowadzenia studiów lekarskich dla obcokrajowców.

Długa i burzliwa dyskusja dotyczyła systemu finansowania publicznych i niepublicznych szkół wyższych. Referat wprowadzający przedstawił Hans Weiler (Frankfurt n. Odrą), który mówił o własnych doświadczeniach w kierowaniu uczelnią amerykańską (Stanford) i polsko-niemiecką (Viadrina). Jego zdaniem, instytucje uniwersyteckie cechuje konserwatyzm i niechęć do zmian, rosnący kryzys zaufania społecznego oraz konflikt między tradycyjnym wzorcem intelektualnym a przedsiębiorczością obliczoną na zysk. Z kolei rozmaite wersje finansowania polskiego szkolnictwa wyższego, zarówno z budżetu państwa, jak i w oparciu o proponowane opłaty studenckie, przedstawił Roman Morawski (Warszawa). O planowanej częściowej odpłatności za studia w Polsce mówił też Marek Wąsowicz (Warszawa), a Tomasz Winnicki (Jelenia Góra) i Adam Juszkiewicz (Tarnów) przedstawili specyfikę nowych wyższych szkół zawodowych.

NIEPEŁNOSPRAWNI

Ostatnia dyskusja poświęcona była problemom studentów niepełnosprawnych. Duże wrażenie wywarły uwagi dwóch niewidomych absolwentów UJ, Andrzeja Wocha i Ireneusza Białka, pracujących w Biurze Pełnomocnika Rektora ds. Studentów Niepełnosprawnych UJ. Przedstawili oni trudności, które musi pokonać niepełnosprawny student, aby uzyskać dyplom, a także kłopoty z dostosowaniem uczelni do wymogów studentów niepełnosprawnych. Tomasz Winnicki zaprezentował projekt jednoczesnej rehabilitacji i edukacji w powstającym ośrodku WSZ w Jeleniej Górze. Z wystąpienia Klausa Borcharda wynika, że w zakresie dostępności kształcenia studentów niepełnosprawnych duże doświadczenie mają niektóre uniwersytety niemieckie.

Na zakończenie seminarium uczestnicy wyrazili jednomyślną opinię, iż spotkania konferencji rektorów uczelni krajów Europy Środkowej i Wschodniej są bardzo cenne i powinny być kontynuowane, z uwagi na wymianę doświadczeń i koordynację współpracy różnych typów szkół wyższych.

Uwagi.