Ilość i jakość

Gospodarzem ostatniego w mijającej kadencji posiedzenia KRUN, które odbyło się w dniach 18-19 lutego w Nowym Sączu, była Wyższa Szkoła Biznesu – National-Louis University, uczelnia ustępującego przewodniczącego KRUN, rektora Krzysztofa Pawłowskiego. Było to najliczniejsze, jak dotąd, spotkanie środowiska szkół niepaństwowych. Wzięli w nim udział przedstawiciele blisko 100 uczelni.

W sprawozdaniu podsumowującym kadencję rektor Pawłowski podkreślał, że blisko 170 uczelni niepaństwowych kształci już ponad 400 tys. studentów, czyli 1/3 wszystkich studiujących. Od roku 1997, kiedy to szkoły niepaństwowe kształciły nieco ponad 200 tys. studentów, nastąpiło niemal podwojenie ich liczby. Ale w ostatnim roku mieliśmy już tylko niewielki wzrost liczby przyjętych na pierwszy rok studiów.
W środowisku uczelni niepaństwowych działają dwie organizacje skupiające ich przedstawicieli. KRUN, na czele którego stał rektor Pawłowski, oraz Stowarzyszenie Rektorów i Założycieli Uczelni Niepaństwowych, któremu przewodniczy Mirosław Zdanowski, rektor Wyższej Szkoły Ubezpieczeń i Bankowości w Warszawie, i które „wsławiło się” kuriozalnym projektem ustawy o szkolnictwie wyższym, opublikowanym jako płatne ogłoszenie w „Rzeczypospolitej”. Na konferencji toczyła się długa dyskusja, która z tych organizacji powinna reprezentować środowisko szkół niepaństwowych. Obie wystawiły swoich kandydatów w wyborach na przewodniczącego. Zwyciężył kandydat KRUN prof. dr hab. Józef Szabłowski, rektor WSFiZ w Białymstoku, pokonując dr. Zdzisława Dubiellę z BWSH w Koszalinie stosunkiem głosów 61 do 29.

Zaproszenie na konferencję przyjął prof. Andrzej Pelczar, przewodniczący Rady Głównej, który wyjaśniał zebranym wzbudzające często kontrowersje w tym środowisku zasady, jakimi kieruje się Rada przy opiniowaniu wniosków o tworzenie nowych uczelni bądź rozszerzenie uprawnień szkół istniejących. Podkreślał, że obraz, jaki wyłania się z tej perspektywy nie zawsze wygląda najlepiej. 

Po raz pierwszy gościem konferencji zgodził się być minister edukacji Mirosław Handke. – Ilość to jeszcze nie wszystko. Blisko 90 proc. studentów w waszych uczelniach to studenci zaoczni. Tymczasem w kształceniu najważniejsza jest formacja intelektualna, a tę trudno ukształtować poprzez zjazdy sobotnio-niedzielne – twardo mówił minister. Na zarzuty, że uczelnie niepaństwowe nie zawsze są traktowane na równi z państwowymi, np. przy tworzeniu ustawy, prof. Handke odparł: – Proszę wybaczyć, ale nie da się porównać uczelni z tradycjami takimi, jakie ma UJ, ze szkołą, która działa od dwóch czy trzech lat w wynajętych salach. Ta ustawa nie jest przeciw szkołom niepaństwowym. Rozmawiajmy bez emocji, po jej przeczytaniu. To właśnie w niej jest np. zapis, że minister będzie mógł zlecać zadania i płacić za nie także uczelni niepublicznej.

Dyskusja była ostra, momentami burzliwa, ale okazała się na tyle konstruktywna, że zarówno minister, jak i przedstawiciele szkół niepaństwowych przyznali, że są pozytywnie zaskoczeni jej przebiegiem. 

(as)

(Wywiad z nowym przewodniczącym KRUN)

Skład Prezydium KRUN na kadencję 2000-2003

Przewodniczący – prof. dr hab. Józef Szabłowski, WSFiZ w Białymstoku, członkowie: dr Zdzisław Dubiella, BWSH w Koszalinie; prof. dr hab. Andrzej Eliasz, SWPS w Warszawie; art. malarz Antoni Fałat, EAS w Warszawie; prof. dr hab. Ryszard Horodeński, WSE w Białymstoku; prof. dr hab. Jerzy Kleer, WSBFiZ w Warszawie; prof. dr hab. Bogdan Klepacki, WSBiP w Ostrowcu Świętokrzyskim; prof. dr hab. Zygmunt Kołodziejak, WSZiM w Warszawie; dr Barbara Kubska-Maciejewicz, WSB w Gdańsku; prof. dr hab. Stanisław Lis, MWSE w Tarnowie, dr hab. Ewa Okoń-Horodyńska, WSZiNS w Tychach, prof. dr hab. Wojciech Olejniczak, ZSB w Szczecinie; dr hab. inż. Stanisław Paszczyński, WSIiZ w Rzeszowie; dr Ewa Piaskowska, GWSH w Katowicach; prof. dr hab. inż. Włodzimierz Roszczynialski, WSZiB w Krakowie; prof. dr hab. Eugeniusz Ruśkowski, WSFiZ w Siedlcach; prof. dr hab. Zbigniew Stachowski, WSSG w Tyczynie.

Ogromna pilność

Rektorzy uczelni technicznych tym razem w Częstochowie w dniach 24-25 lutego wyznaczyli sobie kolejne spotkanie. Główne tematy, którymi się zajmowali to rekrutacja na uczelnie po wprowadzeniu jednolitego systemu matur i projekt ustawy o szkolnictwie wyższym. 

Rektorzy zgodzili się, że „nowa matura”, która od 2002 roku będzie jednolitym dla wszystkich maturzystów egzaminem państwowym, może być podstawą do przyjęcia na uczelnię, ale szkoły wyższe muszą mieć możliwość sprawdzenia predyspozycji kandydata. Na niektórych kierunkach – padał tu przykład architektury i matematyki – ogólna dobra ocena wiedzy kandydata zupełnie nie wystarcza do przyjęcia na dany kierunek studiów. (Patrz także notatki prof. Andrzeja Mulaka)

W drugiej kwestii zgromadzeni rektorzy wyrazili zaniepokojenie przeciągającym się okresem konsultacji przygotowanego przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i popartego przez KRASP projektu ustawy. KRPUT zdecydowanie popiera ten projekt i wskazuje na jego ogromną pilność wobec narastających w szkolnictwie patologii. Rektorzy – członkowie KRPUT – zwracają się do ministra edukacji narodowej, a za jego pośrednictwem do rządu RP, o wprowadzenie projektu ustawy „Prawo o szkolnictwie wyższym” na szybką ścieżkę legislacyjną. KRPUT oczekuje również od prezydium KRASP prowadzenia aktywnej działalności w tej sprawie – napisali w uchwale. 

Prof. Andrzej Pelczar, przewodniczący Rady Głównej stwierdził, że Rada także uważa projekt za podstawę do prac parlamentarnych, choć zgłasza szereg uwag co do niektórych rozwiązań szczegółowych. W dyskusji największe różnice zdań ujawniły się w kwestii innego spojrzenia rektorów i przewodniczącego Rady na jej miejsce w przyszłym systemie instytucji szkolnictwa wyższego. 

Konferencja była też, jak zawsze, miejscem wymiany doświadczeń w kwestiach związanych z zarządzaniem uczelniami. Od 1 lipca br. nastąpi zmiana zasad przyznawania emerytur. Dla wielu szkół wyższych będzie to oznaczać zmianę sytuacji prawnej i konieczność wprowadzenia nowych rozwiązań wobec znacznej liczby pracowników, którzy są już, bądź zbliżają się do wieku emerytalnego. Uczelnie muszą się do tego dobrze przygotować. Wymieniano się także doświadczeniami w sprawie korzystania przez studentów z Internetu i ewentualnego wprowadzenia przez uczelnie opłat za korzystanie z sieci. 

Jak zawsze też prezentowano ośrodek i jego najważniejsze miejsca – w tym wypadku była to przede wszystkim Jasna Góra. W ramach prezentacji uczelni goście obejrzeli m.in. wybudowany w przeważającej części z własnych funduszy, bardzo nowoczesny, budynek Wydziału Zarządzania. Mogli też podziwiać pokaz nadzwyczajnej sprawności fizycznej gospodarza spotkania prof. Janusza Szopy, rektora PCz., którego jedną z pasji jest hatha-joga.

(as)

Poparcie w Krakowie

W ostatnim miesiącu ministrowie Mirosław Handke i Jerzy Zdrada odwiedzili wiele miast akademickich, przedstawiając nowy projekt prawa o szkolnictwie wyższym. Swoje zdecydowane poparcie dla projektu wyrazili m.in. rektorzy uczelni krakowskich, w stanowisku stwierdzającym, że należy go jak najszybciej w prezentowanym kształcie skierować do parlamentu.

Kadry dla polityki wschodniej

22 lutego w Politechnice Lubelskiej odbyło się posiedzenie Środowiskowego Kolegium Rektorów lubelskich uczelni. Uczestniczyli w nim rektorzy pięciu wyższych uczelni Lublina oraz Wyższej Szkoły Oficerskiej Sił Powietrznych w Dęblinie. Gościem rektorów był prof. Jerzy Zdrada, który przedstawił projekt prawa o szkolnictwie wyższym.

Na wstępie prof. Kazimierz Szabelski, rektor Politechniki Lubelskiej, przedstawił sytuację lubelskiego środowiska akademickiego. Konkludując, stwierdził: – Jesteśmy największym ośrodkiem naukowym w środkowowschodnim regionie Polski.

Prof. J. Zdrada stwierdził, że twórcom projektu prawa o szkolnictwie wyższym przyświecały trzy cele: zapanowanie nad żywiołowym rozwojem sieci szkół wyższych, zahamowanie spadku jakości kształcenia i stworzenie instrumentów kontroli jakości kształcenia oraz upowszechnienie kształcenia na poziomie wyższym poprzez zwiększenie jego dostępności.

Po wystąpieniu ministra, prof. Szabelski wyraził poparcie lubelskiego środowiska akademickiego dla projektu ustawy o szkolnictwie wyższym, stwierdzając, że ustawa w zaproponowanym kształcie reguluje wszystkie sprawy związane z funkcjonowaniem szkolnictwa wyższego, a rektorom daje efektywne instrumenty zarządzania uczelnią.

Prof. Marian Harasimiuk, rektor Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, przedstawił strategię rozwoju szkolnictwa wyższego w regionie lubelskim, zaznaczając, że jest ona inicjatywą urzędu marszałkowskiego. Jej realizacja ma umożliwić Lublinowi uzyskanie w perspektywie 10 lat czołowego miejsca w kraju pod względem współczynnika scholaryzacji oraz doprowadzić do tego, aby miasto stało się wiodącym ośrodkiem akademickim w zakresie kształcenia elit dla realizacji polityki wschodniej naszego państwa. Uczelnie lubelskie powinny w najbliższym czasie przeprofilować kierunki kształcenia z uwzględnieniem zmieniających się potrzeb rynku pracy. W Lublinie ma też powstać park technologiczny. Ważnym elementem rozwoju ośrodka lubelskiego jest utworzenie Kolegium Polsko-Ukraińskiego, które docelowo miałoby zostać przekształcone w Uniwersytet Polsko-Ukraiński.

Iwona Czajkowska

Wzorcowy model

3 lutego min. Mirosław Handke odwiedził Olsztyn. Podczas spotkania z Senatem Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego prof. Józef Górniewicz, prorektor uczelni stwierdził, że nowa uczelnia dynamicznie się rozwija. Kształci obecnie na 35 kierunkach, a od października br. uruchomi kolejne dwa: prawo i architekturę krajobrazu. Utworzenie uniwersytetu zmobilizowało kadrę do robienia kariery naukowej – od października 1999 do dziś 20 pracowników naukowo-dydaktycznych podniosło swoje kwalifikacje, zdobywając wyższe stopnie naukowe. Uczelnia zamierza w najbliższym czasie rozwinąć swoje zaplecze materialne, budując nowe domy studenckie, kończąc budowę Centrum Biologii, tworząc nowoczesną bibliotekę środowiskową oraz wznosząc Centrum Konferencyjno-Szkoleniowe.
Min. Handke stwierdził, że Uniwersytet Warmińsko-Mazurski pełni ważną rolę w realizacji polityki państwa w zakresie szkolnictwa wyższego. Stanowi mianowicie wzorzec tworzenia uniwersytetu przez integrację istniejących uczelni. – Skończył się etap przekształcania wyższych szkół pedagogicznych w uniwersytety – powiedział minister. Uczelnie, które w ten sposób zmieniły nazwę, nie rozwijają się jak należy. Połączenie nauk podstawowych i praktycznych jest powrotem do starego dobrego modelu „od teologii do technologii”. Kiedyś rozdzielono nauki, tworząc specjalistyczne uczelnie. Dziś wracamy do właściwej formy kształcenia. – Tworzycie nowy model uczelni, który będą mogły naśladować regiony pozbawione centrów akademickich: Podkarpacie, Kielecczyzna, Bydgoszcz, Rzeszów czy Zielona Góra – powiedział min. Handke. – Jeśli to się udało w Olsztynie, to i tam się uda. Dlatego będziemy wspierać inwestycje UWM.

Kolejne spotkanie ministra ze społecznością akademicką przerwali młodzi ludzie z PPS, którzy domagali się utrzymania bezpłatnego szkolnictwa. – Nie ma edukacji bezpłatnej – odpowiedział prof. Handke. – Jest tylko kwestia, kto płaci za kształcenie.

Wioletta Ustyjańczuk

Nadinterpretacja?

Senat Akademii Medycznej we Wrocławiu przyjął stanowisko, dotyczące artykułu o sytuacji w jednej z jednostek uczelni, opublikowanego w „FA” (nr 11/99). Czytamy w nim m.in.: Senat Akademii Medycznej z dezaprobatą przyjął do wiadomości artykuły zamieszczone w „Forum Akademickim” z listopada 1999 r., w których w sposób całkowicie dowolny autorzy interpretują fakty, a słownictwo użyte w stosunku do pełniącego obowiązki kierownika I Katedry i Kliniki Ginekologii i Położnictwa należy uznać za wysoce niewłaściwe.

Zarzut o dowolności interpretowania faktów trudno uznać za słuszny, gdyż w artykule zdarzenia są po prostu przedstawiane. Niestety, ich przebieg nie jest korzystny dla uczelni. Senatorowie AM zarzucili mi też ferowanie wyroków, uznając, że powinno to pozostać w gestii „powoływanych statutowo komisji oraz sądów”. Tymczasem w tekście jedynie przywoływałem wyroki i orzeczenia tego rodzaju komisji oraz opinie ciał statutowo zobowiązanych do zabierania głosu w takich konfliktach.

Zdaniem senatorów, użyłem „niewłaściwych” słów w stosunku do pełniącego obowiązki kierownika I Katedry i Kliniki Ginekologii i Położnictwa. Oczywiście, nikogo nie chciałem obrażać. Wiem, że dr hab. Włodzimierz Baranowski uchodzi w lubelskiej Akademii Medycznej, z którą związany jest od wielu lat, za znakomitego organizatora i operatora, co zapewne zaważyło na zatrudnieniu go we wrocławskiej uczelni. Przy określaniu jego roli w konflikcie zaznaczyłem, że uczestniczy w nim „być może nieświadomie”. W opisywanej sprawie przyszło mu bowiem pełnić co najmniej dwuznaczną rolę, gdy odmówił, na wyraźne żądanie swoich przełożonych z wrocławskiej uczelni, wykonania ważnego wyroku sądu. Może nierespektowanie sądowych wyroków przez władze szkoły wyższej jest zachowaniem „właściwym”? Nb. Państwowa Inspekcja Pracy, która zajęła się już owym niewykonaniem wyroku sądowego, stwierdziła, że zachowanie władz uczelni wyczerpuje znamiona przestępstwa z art. 218 par. 2 Kodeksu Karnego (pismo z 31 stycznia br.). Inspektor, który zajmował się sprawą, stwierdził, że zobowiązuje go to do zawiadomienia prokuratora o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.

Senat AM „przyjął z ubolewaniem” opinię Zespołu ds. Etyki Badań Naukowych przy KBN, w której mowa, że obraz stosunków międzyludzkich, a także postaw zawodowych oraz sprawności zarządzania jednostkami Akademii jest po prostu przygnębiający. Innymi słowy, Senat wyraził ubolewanie nad ubolewaniem wyrażonym przez Zespół. Senatorowie zauważyli także, że opinia Zespołu została wydana przed ponad rokiem, w związku z czym mogła ona dotyczyć co najwyżej dwóch jednostek klinicznych – w/w Kliniki Ginekologii i Kliniki Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego. Przyznam, że wiedziałem tylko o opinii w sprawie kliniki ginekologii i położnictwa. Senatorowie przyznali jednak, że podobne problemy mają też w co najmniej jeszcze jednej jednostce uczelni.

Niestety, władze AM we Wrocławiu nie zdobyły się dotąd na rzetelne wyjaśnienie zarzutu o fałszerstwo naukowe. Przewód habilitacyjny dr. Andrzeja Wilczyńskiego został, co prawda, na razie umorzony. Nieoficjalnie mówi się, że m.in. po to, by uniknąć odczytania druzgocącej recenzji prof. Janusza Woytonia. Pracownicy, którzy wykryli oszustwo, nadal nie wrócili na swoje miejsca pracy w AM, a trwający od 9 lat konflikt w I Katedrze Ginekologii i Położnictwa kwitnie w najlepsze.

Piotr Kieraciński

Akademie muzyczne

W Polsce nie używa się obecnie tradycyjnej nazwy „konserwatorium”, którą określano niegdyś wyższą uczelnię muzyczną. Obecnie w Polsce mamy 8 akademii muzycznych, dwie z nich posiadają filie. Kształcenie muzyczne odbywa się też na wydziałach i w instytutach wychowania artystycznego uniwersytetów i wyższych szkół pedagogicznych. Wszystkie wyższe szkoły muzyczne noszą dziś miano akademii.

Akademia Muzyczna im. Feliksa Nowowiejskiego w Bydgoszczy (najmłodsza wśród uczelni muzycznych) kształci ok. 400 studentów. Kadra uczelni liczy 181 osób, w tym 124 nauczycieli akademickich, z których 29 osób zatrudnionych jest na części etatów. 22 nauczycieli akademickich ma tytuł profesora. Strukturę uczelni tworzą 4 wydziały: Kompozycji i Teorii Muzyki, Instrumentalny, Wokalno-Aktorski oraz Wychowania Muzycznego.

Akademia Muzyczna im. Stanisława Moniuszki w Gdańsku kształci ponad 450 studentów. Zatrudnia 207 pracowników, w tym 169 nauczycieli akademickich, spośród których 15 zatrudnionych jest na części etatów. 36 pracowników legitymuje się tytułem naukowym profesora. Strukturę Amuz. tworzą 4 wydziały: Kompozycji i Teorii Muzyki (działalność naukową w zakresie teorii muzyki prowadzi Instytut Teorii Muzyki), Instrumentalny, Wokalno-Aktorski oraz Dyrygentury Chóralnej, Rytmiki i Wychowania Muzycznego.

Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego w Katowicach – najstarsza wyższa szkoła na Górnym Śląsku – zatrudnia 245 pracowników, w tym 167 nauczycieli akademickich, 55 z nich na części etatu. 30 nauczycieli ma tytuł profesora. 450 studentów kształci się na 5 wydziałach: Kompozycji, Dyrygentury i Teorii Muzyki, Instrumentalnym, Wokalno-Aktorskim, Wychowania Muzycznego oraz jedynym w kraju Wydziale Jazzu i Muzyki Rozrywkowej.

W Akademii Muzycznej w Krakowie kształci się blisko 650 studentów. Kadra uczelni liczy 368 osób. 280 to nauczyciele akademiccy (84 na niepełnych etatach), a 39 spośród nich ma tytuł profesora. Strukturę akademii tworzą 4 wydziały: Kompozycji, Dyrygentury i Teorii Muzyki, Instrumentalny, Wokalno-Aktorski oraz Wychowania Muzycznego.

Akademia Muzyczna w Łodzi kształci 440 studentów. Wśród 282 pracowników jest 199 nauczycieli akademickich, z których 34 posiada tytuł profesora. Strukturę uczelni tworzą 2 wydziały: Kompozycji i Teorii, Wychowania Muzycznego i Rytmiki oraz Wykonawstwa Instrumentalnego i Wokalno-Aktorskiego. Unikatowymi specjalnościami realizowanymi w tej uczelni są: reżyseria muzyczna i reżyseria dźwięku w filmie.

W Akademii Muzycznej im. Ignacego Paderewskiego w Poznaniu kształci się 518 studentów. Wśród 337 ogółem zatrudnionych osób jest 240 nauczycieli akademickich, w tym 26 profesorów tytularnych. Strukturę akademii tworzą 4 wydziały: Kompozycji, Dyrygentury i Teorii Muzyki, Instrumentalny, Wokalno-Aktorski, Dyrygentury Chóralnej, Edukacji Muzycznej i Rytmiki oraz Wychowania Muzycznego. Unikatową w skali kraju specjalnością prowadzoną w Poznaniu jest lutnictwo. Poznańska AMuz. ma filię w Szczecinie, gdzie można kształcić się w zakresie pedagogiki instrumentalnej oraz wychowania muzycznego.
Akademia Muzyczna im. Fryderyka Chopina w Warszawie jest największą i najstarszą polską uczelnią muzyczną. Kształci się w niej ponad 850 studentów. Liczba zatrudnionych wynosi 550. 368 pracowników to nauczyciele akademiccy (45 na niepełnych etatach). 66 nauczycieli legitymuje się tytułem profesora. Strukturę uczelni tworzy 6 wydziałów: Kompozycji, Dyrygentury i Teorii Muzyki, Instrumentalny, Wokalny, Fortepianu, Klawesynu i Organów, Wychowania Muzycznego oraz unikatowy Wydział Reżyserii Dźwięku. W filii uczelni w Białymstoku można studiować pedagogikę instrumentalną oraz wychowanie muzyczne.
Akademia Muzyczna im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu zatrudnia 260 pracowników. 185 to nauczyciele akademiccy (45 na niepełnych etatach), w tym 23 profesorów tytularnych. Strukturę uczelni tworzą 3 wydziały: Kompozycji, Dyrygentury, Teorii Muzyki i Muzykoterapii, Instrumentalny oraz Wokalny. Unikalnym kierunkiem kształcenia prowadzonym we wrocławskiej AMuz. jest muzykoterapia.

(mit)

Ku nowoczesnemu rolnictwu

Porozumienie zawarte 10 lutego pomiędzy Zarządem Województwa Dolnośląskiego i Akademią Rolniczą we Wrocławiu przewiduje współpracę uczelni z samorządem wojewódzkim w powoływaniu i współorganizowaniu wyższych szkół zawodowych, w działaniu na rzecz rozwoju kształcenia ustawicznego, w podnoszeniu kwalifikacji służb doradczych, administracji rządowej i samorządowej pracującej na rzecz rolnictwa, podnoszeniu ich świadomości w zakresie problemów integracji z Unią Europejską i zasad wdrażania wspólnej polityki rolnej. Zawarta umowa zobowiązuje również obie strony do dążenia do realizacji wspólnych projektów i starań o dofinansowanie tych przedsięwzięć przez inne instytucje. – Nie ma drugiej instytucji w makroregionie Polski południowo-zachodniej, która lepiej niż my potrafiłaby kreować sprawy wsi i rolnictwa – podkreślił prof. Tadeusz Szulc, rektor AR. – Musimy przestać produkować płody rolne, a tworzyć gospodarkę żywnościową – mówił rektor – rozwijać agrobiznes, agroturystykę, rekreację, drobną wytwórczość. Marszałek województwa dolnośląskiego podkreślił, iż ogromną szansą dla ludności zajmującej się produkcją rolną jest rolnictwo wyspecjalizowane w ściśle określonej produkcji, np. nutraceutyków, czy też nastawione na agroturystykę. – Nowoczesne rolnictwo wymaga ogromnej dyscypliny produkcyjnej, bardzo wysokiego poziomu producentów, a więc znacznie większej liczby osób nie tylko z formalnym wyższym wykształceniem, ale na bardzo wysokim poziomie intelektualnym – stwierdził prof. Jan Waszkiewicz, marszałek Sejmiku Województwa Dolnośląskiego. Władze województwa i AR, według marszałka, łączy pewna filozofia niecierpliwości, czyli świadomość konieczności dynamicznego rozwoju. Tylko ci, którzy będą pierwsi, mają szansę mieć z tego odpowiednie zyski, nie tylko finansowe. Prof. Waszkiewicz przypomniał bogaty udział pracowników wrocławskiej AR w różnorodnych działaniach na rzecz rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich.

Monika Borkowska

Najszybsze wyłączniki

Wyłączniki typu DCL są nowością w skali światowej i na rynku nie mają odpowiedników konstrukcyjnych. To urządzenia nowej generacji. Zasada ich działania jest całkowicie odmienna niż w przypadku wyłączników dotychczas stosowanych w lokomotywach, a ich parametry techniczne są nieosiągalne dla klasycznych szybkich wyłączników magnetowydmuchowych. W warunkach zwarciowych wyłączniki DCL mają czas otwierania ponad 5-krotnie krótszy, a czas wyłączania ponad 10-krotnie krótszy. Ponad 3000-krotnie mniejsza energia łuku, wydzielana w takim wyłączniku sprawia, że erozja łukowa komory i styków praktycznie nie ogranicza trwałości łączeniowej nawet w warunkach zwarciowych. Wyłączniki te mogą wyłączać nawet do 20 tys. zwarć, podczas gdy wyłączniki tradycyjne zazwyczaj mogą wyłączyć zwarcie tylko kilkanaście razy, a prąd roboczy 500-1000 razy.

– Wyłączniki DCL są bezobsługowe w granicach ich trwałości mechanicznej, a także są całkowicie neutralne środowiskowo – mówi dr hab. Marek Bartosik, prof. PŁ, szef zespołu, który zbudował wyłączniki DCL. Bardzo duża trwałość łączeniowa wyłączników DCL sprawia, że są one w eksploatacji znacznie tańsze, stanowią bowiem równoważnik co najmniej kilku klasycznych wyłączników, które należałoby zakupić w okresie działania jednego DCL. – Należy do tego dodać niemożliwe do określenia oszczędności wynikające z bezobsługowej pracy wyłączników – mówi prof. Bartosik. – Tak więc podstawowy wskaźnik, jakim są łączne koszty eksploatacyjne wyłączników DCL będzie wielokrotnie niższy niż w przypadku klasycznych wyłączników.

Wyłącznik DCL nie jest konstrukcją na półkę. Obecnie produkowana jest seria informacyjna. Po przejściu stosownych badań i uzyskaniu wymaganych certyfikatów wyłączniki będą oferowane na rynku krajowym jeszcze w 2000 r. Na rynkach światowych pojawi się w sieci marketingowej ABB.

Ultraszybki wyłącznik próżniowy prądu stałego typu DCL dla lokomotyw opracowany został w Instytucie Aparatów Elektrycznych Politechniki Łódzkiej we współpracy z ABB Zwar SA oraz ZAE WOLTAN sp. z o.o. Urządzenie zdobywało nagrody i wyróżnienia na międzynarodowych wystawach wynalazków. Na Międzynarodowych Targach Kolejowych TRAKO uzyskało nagrodę im. C. Jaworskiego, a podczas 48. Światowej Wystawy Wynalazków i Innowacji Brussels Eureka ’99 złoty medal z wyróżnieniem.

Ewa Chojnacka

Kliniki na własność

Rektorzy akademii medycznych od kilku lat bezskutecznie zabiegali o przywrócenie nadzoru uczelni nad szpitalami klinicznymi. W myśl nowej ustawy o ochronie zdrowia stały się one samodzielnymi placówkami służby zdrowia. Natychmiast zrodziły się problemy związane z pokrywaniem kosztów kształcenia studentów oraz prowadzenia badań naukowych. W resorcie zdrowia zastanawiano się nawet nad prywatyzacją tych placówek.

Nowelizacja ustawy o ochronie zdrowia z 10 grudnia 1998 r. umożliwiała rektorom przejmowanie niektórych uprawnień organu założycielskiego, czyli ministra zdrowia. O respektowanie tego zapisu walczyli wszyscy członkowie Konferencji Rektorów Akademickich Uczelni Medycznych.

28 stycznia Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, jako pierwszej wyższej uczelni medycznej w kraju, przekazano niektóre obowiązki i uprawnienia wobec trzech uniwersyteckich szpitali klinicznych. Odtąd, po wielomiesięcznych burzliwych negocjacjach z resortem zdrowia, rektor UJ będzie mógł powoływać dyrektorów szpitali klinicznych, a także ustanawiać statut klinik. Treść statutu musi być akceptowana przez senat uczelni i zatwierdzona przez ministra zdrowia. Podobne uprawnienia uzyskała wkrótce potem Pomorska Akademia Medyczna w Szczecinie. Będą je uzyskiwali kolejni rektorzy akademii medycznych.

Nie rozwiązuje to do końca problemów relacji między szpitalami klinicznymi a uczelniami. Zdaniem wielu profesorów medycyny, kliniki powinny po prostu należeć do akademii medycznych. Takie przekonanie wyraził podczas posiedzenia Prezydium PAN prof. Andrzej Trzebski.

(mr, pik)

Krzewienie i opieka

W marcu 1919 r., staraniem Leona Marchlewskiego, kierownika Katedry Chemii Lekarskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego, rozpoczęły się prace nad utworzeniem Polskiego Towarzystwa Chemicznego. On też został w czerwcu tego roku wybrany prezesem nowej instytucji naukowej. Cele działania organizacji określił pierwszy artykuł statutu PTCh: W celu popierania rozwoju nauk chemicznych, ich krzewienia wśród społeczeństwa oraz opieki nad zawodowymi interesami chemików pracujących na polu naukowym i technicznym, zawiązuje się stowarzyszenie pod nazwą Polskie Towarzystwo Chemiczne.
Już w kwietniu 1919 r. powstał Oddział Lwowski PTCh, a w 1920 r. oddziały w Łodzi, Krakowie i Poznaniu. Oddział Wileński utworzono w 1924 r. Obecnie czynnych jest 20 oddziałów terenowych PTCh. Od 1924 r. zaczęły powstawać sekcje specjalistyczne – dziś istnieją 32 takie sekcje. Wśród nich jest najstarsza Sekcja Dydaktyczna skupiająca dydaktyków i nauczycieli szkół średnich.
Podczas zebrań naukowych oddziałów prezentowane są ostatnie osiągnięcia chemii. Sekcje organizują sympozja, konferencje i szkoły z zakresu swych specjalności. W latach 1919-39 odbyły się cztery ogólnopolski zjazdy naukowe. Piąty miał miejsce we Wrocławiu w 1948. Od 1964 r. zjazdy odbywają się corocznie, a od 1971 r. organizowane są wspólnie ze Stowarzyszeniem Inżynierów i Techników Przemysłu Chemicznego.

Naczelną władzą PTCh jest Walne Zebranie Członków, które wybiera przewodniczącego i Prezydium Zarządu Głównego. Wśród przewodniczących Towarzystwa byli wybitni polscy chemicy: Ignacy Mościcki, Wojciech Świętosławski, Wiktor Kemula, Tadeusz Urbański. Przedstawiciele PTCh biorą udział w pracach Federacji Europejskich Towarzystw Chemicznych. Stowarzyszenie stara się też wpływać na program nauczania nauk ścisłych i przyrodniczych w szkołach średnich oraz ocenia podręczniki chemii. Opiekuje się też Olimpiadą Chemiczną. PTCh jest wydawcą „Polish Journal of Chemistry” (publikuje oryginalne doniesienia badawcze), „Wiadomości Chemicznych” (artykuły referatowe) oraz „Orbital” (materiały dotyczące problemów PTCh). Wydaje też druki zwarte, traktujące głównie o nomenklaturze chemicznej.

Siedzibą PTCh jest dom rodzinny Marii Skłodowskiej-Curie przy ul. Freta 16 w Warszawie. W pomieszczeniach kierowanej niegdyś przez jej rodziców pensji mieści się muzeum zbierające pamiątki po wielkiej uczonej oraz biblioteka gromadząca wydawnictwa o znaczeniu historycznym. Obecnie Towarzystwo skupia 2,7 tys. członków.

Roman Mierzecki

Ps W dniach 10-15 września odbędzie się jubileuszowy zjazd naukowy PTCh. Komitet organizacyjny mieści się w Katedrze Chemii Organicznej Uniwersytetu Łódzkiego, ul. Narutowicza 68, 90-136 Łódź, tel. (0-42) 67 84 731, 63 55 802, e-mail: kchemorg@krysia.lodz.pl, http://www.fic.uni.lodz.pl/kcho.

Kolej na komputerze

28 stycznia na Wydziale Mechanicznym Politechniki Krakowskiej otwarto nową pracownię komputerową Instytutu Pojazdów Szynowych. Wśród uczestników uroczystości byli: dr hab. Stanisław Dżuła, dyrektor Instytutu, prof. Marcin Chrzanowski, prorektor PK oraz Jerzy Tokarski, koordynator krajowy inicjatywy EUREKA. W swoim wystąpieniu prof. Chrzanowski podkreślił konieczność rozwijania komercyjnej działalności jednostek naukowych, a tym samym zmiany struktury finansowania uczelni. Środki, za które stworzono pracownię, pochodziły m.in. z realizacji międzynarodowego projektu badawczego Centrum logistyczne w punkcie przestawczym zmiany szerokości torów 1435/2520 mm dla systemów transportowych Wschód-Zachód, realizowanego w ramach inicjatywy EUREKA. Koordynatorem projektu jest dr inż. Adam Tułecki, który był także inicjatorem i pomysłodawcą utworzenia pracowni.

Klimatyzowana pracownia komputerowa jest wyposażona w 13 stacji roboczych Sun Ultra 50 z serwerem Sun Enterprise 250. Pracuje w najnowszej wersji systemu operacyjnego firmy Sun Microsystem dla systemów o architekturze 64 -bitowej, opartego na systemie Unix. W pracowni zostały zainstalowane oprogramowania Solaris 7 (system operacyjny), Sun Secure Net i Mathematica 4. W najbliższej przyszłości zostaną wdrożone oprogramowania Catia Solutions Adams, Matlab i R/3, które stworzą możliwość profesjonalnego przygotowania studentów do pracy w międzynarodowych przedsiębiorstwach.

Całość przedsięwzięcia kosztowała ok. 400 tys. zł. Sprzęt komputerowy i software zostały zakupione z funduszy pozyskanych w ramach inicjatywy EUREKA, zaś wyposażenie i przystosowanie sali – za ponad 60 tys. zł – sfinansowano z kosztów pośrednich od umów realizowanych w Instytucie Pojazdów Szynowych.

(ebar) 

Karpaty pełzną na północ

Polskie ośrodki naukowe, Instytut Geodezji Wyższej i Astronomii Geodezyjnej Politechniki Warszawskiej, Instytut Geofizyki PAN i Centrum Badań Kosmicznych PAN, uczestniczą w międzynarodowym programie geodynamicznym WEGENER. Projekt, nazwany imieniem Alfreda Wegenera, niemieckiego geofizyka, twórcy teorii dryfu kontynentów, obejmuje badania ruchów wielkich płyt kontynentalnych afrykańskiej i europejskiej, występujących w rejonie Morza Śródziemnego.

Płyta afrykańska, przesuwając się na północ z szybkością ok. 2 cm na rok, napiera silnie na Europę. Efektem tej kolizji są m.in. góry fałdowe Karpaty. Proces fałdowania zapoczątkowany przed milionami lat, trwa nadal. Polskie badania ujawniają, że Karpaty pełzną na północ.

Kilkanaście obserwatoriów astronomiczno-geodezyjnych i geodynamicznych w Europie, Afryce Północnej i USA śledzi przy użyciu technik satelitarnych zmiany wzajemnego położenia kontynentów afrykańskiego i europejskiego. Nowe techniki satelitarne, jak GPS, pozwalają w sposób ciągły i precyzyjny mierzyć ruch kontynentów. Pierwszy etap badań zakończy się w 2010 r. Później będą one powtarzane co kilka lat.

Obserwatorium CBK PAN w Bobrowcu k. Poznania wchodzi w skład sieci pomiarowej programu WEGENER. Badania dla tego programu prowadzi też obserwatorium Politechniki Warszawskiej w Jozefosławiu k. Warszawy. Jeżeli procesy spychania Europy przez płytę afrykańską na północ będą przebiegały w obecnym tempie, za 50 mln lat tereny Polski mogą znaleźć się w rejonie dzisiejszego Spitsbergenu.

(mar)

Infrastruktura informatyczna

Lutowe posiedzenie Prezydium PAN poświęcone było ocenie projektu nowego prawa o szkolnictwie wyższym oraz perspektywom rozwoju infrastruktury informatycznej w naszym kraju.

Zastrzeżenia członków Prezydium Akademii budził brak zapisu o studiach doktoranckich prowadzonych w instytutach PAN oraz zmniejszenie uprawnień Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego. Czy doktoranci z placówek PAN także będą mieli status studentów i związane z nim uprawnienia, zastanawiali się uczestnicy spotkania. Zdaniem członków Prezydium, należałoby zachować większe uprawnienia dla Rady Głównej Akredytacyjnej, bowiem rozwiązanie zaproponowane w ustawie narusza równowagę między RG a KRASP, przyznając zbyt duże kompetencje Prezydium KRASP. Prof. Andrzej Trzebski zauważył, że nie powinno się mówić o podpisywaniu umów nt. kształcenia studentów i prowadzenia badań naukowych między uczelniami a szpitalami klinicznymi, gdyż kliniki powinny po prostu należeć do akademii medycznych. Mimo zastrzeżeń Prezydium stwierdziło, że obecny projekt jest lepszy od poprzednich wersji tej ustawy.

Druga część spotkania poświęcona była rozwojowi sieci informatycznej. Prof. Jerzy Zagrodziński z Instytutu Fizyki PAN w Warszawie stwierdził, że pierwszy etap rozwoju infrastruktury informatycznej można uznać za zakończony. Obecnie mamy ogólnopolską sieć internetową obsługiwaną przez 17 sieci regionalnych MAN oraz instytucję zapewniającą łączność między ośrodkami badawczymi i zagranicą – NASK (Naukowa Akademicka Sieć Komputerowa). Istnieje także 5 ośrodków dysponujących komputerami dużej mocy obliczeniowej: w Warszawie, Poznaniu, Krakowie, Wrocławiu i Gdańsku. W ostatnich latach nastąpił lawinowy wzrost liczby użytkowników Internetu oraz przesyłanych informacji. W sieci zaczął dominować ruch pozanaukowy. W działalności NASK tylko 15 proc. usług stanowi obsługa działalności naukowej. Aby stworzyć konkurencję dla NASK powołano POL-34, która zapewnia łączność z siecią europejską w ramach TEN-155 i dalej z USA. Niestety, zaprzestanie świadczenia łączności zagranicznej przez NASK doprowadziło do sytuacji, gdy monopolistą w tej dziedzinie stała się POL-34. Już spowodowało to istotne ograniczenie połączeń z USA. Problem monopolizacji polskiego rynku tej branży nie został do końca rozwiązany. Rozwój sieci informatycznej jest zasługą Komitetu Badań Naukowych, który całe to przedsięwzięcie koordynował i sfinansował. Zdaniem prof. Zagrodzińskiego cennik usług sieciowych wydaje się być krzywdzący dla instytutów naukowych, szczególnie placówek PAN. Uczestnicy spotkania zaproponowali utworzenie przy Prezydium PAN Komitetu Problemowego ds. Internetu dla Nauki, który miałby we współpracy z KBN opracować koncepcje rozwoju ogólnopolskiej sieci naukowej.

(ELE, pik)

Sprostowanie

W związku z zamieszczonym w lutowym numerze Forum Akademickiego, w felietonie pana Grzegorza Filipa Trudne i łatwe, jednostronnym komentarzem do Uchwały Senatu UJ w sprawie pracowników i studentów represjonowanych w latach 1945-1989, uprzejmie proszę o uwzględnienie faktu, że nie zamyka ona działań Uniwersytetu na rzecz wyjaśnienia tego niechlubnego wątku w dziejach naszej uczelni. Na prośbę Senatu Profesorowie Stanisław Waltoś i Stanisław Grodziski prowadzą badania archiwalne i przygotowują pracę, która ma przedstawić kompletną listę represjonowanych. Przygotowana w ten sposób praca ukaże się drukiem, dzięki czemu ciemne karty Uniwersytetu Jagiellońskiego w okresie stalinowskim zostaną odsłonięte szerszemu gronu czytelników. Na bieżąco, przy różnych okazjach (jak na przykład wystawy biograficzne: ostatnio prof. Romana Ingardena) przedstawiana jest pełna dokumentacja prześladowań politycznych profesorów. Jest oczywistością, że jeśli stwierdzone zostaną w toku prac archiwalnych naruszenia obowiązującego wówczas prawa, uczelnia podejmie stosowne kroki prawne.

Leszek Śliwa
sekretarz prasowy rektora UJ

Cytometr dla PIWet

Obecnie w Polsce pracuje ok. 50 cytometrów przepływowych. Posiadają je głównie placówki medyczne, które wykorzystują te urządzenia do diagnozowania białaczek i innych chorób nowotworowych, do badania mechanizmów odpornościowych oraz przy przeszczepach czy transfuzjach. Na wschód od Wisły do niedawna nie było tego rodzaju urządzenia pracującego dla potrzeb weterynarii. Zakład Chorób Bydła i Owiec Państwowego Instytutu Weterynaryjnego w Puławach, kierowany przez prof. Mariana Kondrackiego, otrzymał cytometr przepływowy o wartości 100 tys. dolarów dzięki subwencji Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, przyznanej w konkursie IMMUNO ’99.

Urządzenie będzie wykorzystywane do badania procesów odpornościowych zwierząt. Zespół kierowany przez prof. Kondrackiego prowadzi badania nad patogenezą i leczeniem schorzeń układu oddechowego u młodego bydła, a zwłaszcza enzootycznej bronchopneumonii cieląt. Na chorobę tę cierpi ok. 90 proc. młodego bydła. Nie powoduje ona padania zwierząt, jednak znacznie zmniejsza opłacalność hodowli bydła opasowego. Zespół uczonych z PIWetu zamierza kontrolować i modelować procesy przebiegu stanów zapalnych, w celu ich opanowania i kontrolowania. Ma się to przyczynić do opracowania skuteczniejszych od obecnie stosowanych metod leczenia tego schorzenia.

Do obsługiwania tej skomplikowanej aparatury na stażach w Wielkiej Brytanii przygotowali się dwaj młodzi pracownicy Zakładu Chorób Bydła PIWet: dr Dariusz Bednarek i dr Krzysztof Niemczuk. Wykorzystaniem aparatury zainstalowanej w PIWet zainteresowane są nie tylko jednostki badawcze tego instytutu, ale także inne placówki naukowe, m.in. Wydział Weterynaryjny lubelskiej Akademii Rolniczej oraz Zakład Wirusologii i Immunologii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

(pik)

Dinozaury ze Śląska

W kamieniołomie koło Strzelec Opolskich znaleziono skamieniałe szczątki wielkich płazów i gadów triasowych, w tym najstarszych dinozaurów sprzed 225 mln lat. Dotychczas w Polsce znaleziska zwierząt z tego okresu należały do rzadkości. Trafiano na niewielkie fragmenty szkieletów lub luźne kości. Nowe stanowisko na Opolszczyźnie przyniosło już wiele tysięcy luźnych kości, kilkadziesiąt czaszek i kilka niemal kompletnych szkieletów.

Badania prowadzone od kilku lat pod kierownictwem prof. Jerzego Dzika z Instytutu Paleobiologii PAN w Warszawie ujawniły pierwsze w Polsce szczątki płazów tarczogłowych – metopozaurów. Żyły one w rozlewiskach będących częścią wielkiego jeziora, które ok. 225 mln lat temu znajdowało się na terenie południowo-zachodniej Polski i wschodnich Niemiec.

Obok szczątków 2-metrowych metopozaurów znaleziono także rzadkie gady triasowe – krokodylopodobne fitozaury, przypominające gawiale. Były to 5-metrowe drapieżniki polujące w wodzie. Z innych znalezisk na uwagę zasługują roślinożerne gady lądowe — aetozaury, chronione pancerzem z kostnych płytek.

Odkrycie pierwszego w Polsce i jednego z nielicznych na świecie stanowisk triasowych płazów tarczogłowych jest liczącym się osiągnięciem polskiej paleontologii. Uczeni wiążą z kamieniołomem duże nadzieje. Znaleziony tam zestaw rzadkich okazów triasowej fauny pozwala spodziewać się dalszych rewelacyjnych odkryć. Mogą tam występować również skamieniałe szczątki gadów ssakokształtnych oraz pierwszych dinozaurów.

(emart)