Strona główna

Archiwum z roku 2001

Spis treści numeru 1/2001

Kronika
Poprzedni Następny

Doktorat h.c. 
– prof. William R. Dolbier

POZNAŃ 6 listopada 2000 r. przyznano doktorat honorowy Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza prof. W.R. Dolbierowi. Należy on do najwybitniejszych fizykochemików organicznych, specjalistów w dziedzinie związków fluoroorganicznych. W 2000 r. został uhonorowany przez American Chemical Society nagrodą za najbardziej kreatywne badania w chemii związków fluoru. Opublikował ponad 200 prac. Jest też autorem wielu opracowań niepublikowanych i patentów wykonanych dla potrzeb przemysłu elektronicznego i komputerowego. Od lat 80. współpracuje z Wydziałem Chemii UAM. W 1990 uczelnia przyznała mu Medal za Zasługi dla UAM. Prof. Dolbier jest też doktorem honoris causa Stetson University.

Doktorat h.c. 
– prof. Włodzimierz Kamiński

WARSZAWA 8 listopada tytuł doktora honoris causa Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego otrzymał prof. W. Kamiński. Jest on wybitnym specjalistą w zakresie przestrzennego rozmieszczenia przemysłu spożywczego, rolnictwa i gospodarki żywnościowej oraz metodyki ich analizy i oceny. Szczególnie interesował się chłodnictwem jako ważnym elementem wyżywienia ludności świata. Opublikował ponad 350 prac naukowych, wypromował 9 doktorów. Wykładał m.in. w Belgii, Niemczech, Szwajcarii i Francji. Przewodniczył pracom grupy ekspertów FAO w Genewie. Jest członkiem wielu stowarzyszeń naukowych, m.in. Akademii Rolnictwa Francji, Międzynarodowego Instytutu Chłodnictwa i Węgierskiego Naukowego Towarzystwa Przemysłu Spożywczego.

Rok Reymontowski

LUBLIN Komisja Filologiczna Lubelskiego Towarzystwa Naukowego przy współpracy Instytutu Filologii Polskiej UMCS, dla uczczenia Roku Reymontowskiego, zorganizowała w dniach 13-14 listopada konferencję Władysław Stanisław Reymont w literaturze przełomu wieków.

Fot. Stefan Ciechan
Językoznawcy i literaturoznawcy dyskutowali o twórczości polskiego noblisty (oprócz Chłopów omawiano m.in. Wampira i Bunt), jego wpływie naiteraturę polską (m.in. Emila Zegadłowicza i Marię Konopnicką), percepcji jego utworów za granicą oraz osadzenia ich w literaturze epoki (porównywano motywy z twórczości Reymonta z motywami z dzieł m.in. Theodore’a Dreisera i Francois Mauriaca).
 

Doktorat h.c. – bp Jan Szarek

WARSZAWA 15 listopada biskup Jan Szarek, zwierzchnik Kościoła ewangelicko-augsburskiego w Polsce, otrzymał tytuł doktora honoris causa Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie. W uroczystości wzięli udział przedstawiciele kościołów: ewangelickiego, prawosławnego i rzymsko - katolickiego. Biskupem, a jednocześnie prezesem konsystorza Kościoła ewangelicko-augsburskiego J. Szarek został wybrany w 1991 r. Dwa lata później wybrano go na prezesa Polskiej Rady Ekumenicznej. Bp Szarek jest zaangażowany w działalność ekumeniczną, o której mówił podczas swego wystąpienia. Podkreślił, że polityczno-społeczny przełom 1989 r. otworzył nowe perspektywy dla kościołów mniejszościowych w Polsce, które uzyskały swobodny dostęp do mediów, wolność publikacji itp.

Laury za integrację

WROCŁAW Święto Nauki Wrocławskiej zostało uwieńczone 15 listopada otwartym posiedzeniem Kolegium Rektorów Uczelni Wrocławia i Opola w Auli Leopoldyńskiej, podczas którego wręczono doroczną nagrodę za integrację środowiska akademickiego.

Fot. Stefan Ciechan
W tym roku uhonorowano nią ks. kard. Henryka Gulbinowicza. Gen. bryg. Ryszard Lackner, komendant–rektor Wyższej Szkoły Oficerskiej we Wrocławiu, stwierdził w laudacji, że środowisko akademickie postrzegało kard. Gulbinowicza jako opiekuna i przywódcę elit intelektualnych regionu. Laureat, który przed południem uczestniczył w otwarciu Domu Seniora, obiecał w dowód wdzięczności za nagrodę wyposażyć i urządzić tam kaplicę, o ile decydenci znajdą stosowny lokal.

Doktorat h.c. – prof. Hans Jacobsen

WROCŁAW 15 listopada tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego nadano prof. dr. H. Jacobsenowi z Bonn. Jacobsen jest profesorem historii współczesnej i nauk politycznych. W swojej działalności naukowej zajmował się m.in. historią niemieckiej myśli politycznej, problemami pokoju i konfliktów międzynarodowych. Żywo interesowała go polityka wschodnia RFN, a zwłaszcza jej stosunki z Polską. Jako historyk i politolog Jacobsen brał udział w spotkaniach przedstawicieli instytucji naukowych Niemiec i Polski, organizował kolokwia, tłumaczył i wydawał publikacje w obu językach. Od 1991 uczony jest członkiem zarządu Fundacji Polsko-Niemieckiej, a od 1992 członkiem korespondentem PAU.

Energetyka 

GLIWICE Pod hasłem Energetyka – wczoraj, dziś i jutro odbyło się 17 listopada w Politechnice Śląskiej sympozjum, w którym wzięli udział profesorowie wyższych uczelni technicznych oraz przedstawiciele polskich firm energetycznych. Obok wymiany doświadczeń i poglądów na temat perspektyw krajowej energetyki w okresie restrukturyzacji, uczestnicy spotkania wspominali prof. Lucjana Nehrebeckiego – naukowca, wychowawcę kadr inżynierskich, doktora honoris causa Politechniki Śląskiej, którego 100. rocznica urodzin i 10. rocznica śmierci przypadła w 2000 r.

EMRS 

KRAKÓW W dniach 16-17 listopada w Politechnice Krakowskiej odbyło się sympozjum European Metrials Research Society in Central and Eastern Europe. Podczas spotkania przedstawiony został dorobek Instytutu NERF-Petten z Holandii oraz Instytutu Półprzewodników z Kijowa w zakresie inżynierii materiałów elektronicznych. Dyskutowano o najnowszych tendencjach w rozwoju badań materiałowych od monokryształów do nanotechnologii i rozszerzaniu zastosowań nowoczesnych materiałów.

Fot. Stefan Ciechan
Rozwój inżynierii materiałowej w Krakowie sprawił, że EMRS uznało za słuszne umieścić w PK swój Komitet ds. Europy Środkowej. Przy okazji sympozjum złote medale im. prof. J. Czochralskiego przyznano dr. P. Siffertowi, sekretarzowi generalnemu EMRS oraz prof. K. Fladze, rektorowi PK.

Doktorat h.c. 
– prof. Hilary Koprowski

Warszawa 18 listopada warszawska Akademia Medyczna uhonorowała tytułem doktora honoris causa prof. H. Koprowskiego. Ten wybitny uczony, twórca pierwszej skutecznej szczepionki przeciw wirusowi polio, od lat mieszka i pracuje w Filadelfii w Stanach Zjednoczonych. Swoją szczepionkę prof. Koprowski wynalazł w 1949 r. Dziesięć lat później przysłał do Polski bezpłatnie 9 mln dawek tej szczepionki.

Archiwum Potockich

Warszawa 19 listopada przedstawiciele Towarzystwa Genealogicznego z Provo w USA i mormońskiego Uniwersytetu Bringhama Younga przekazali do Archiwum Głównego Akt Dawnych 92 pudła z dokumentami archiwum rodu Potockich z Łańcuta. Zawiera ono ponad 7,5 tys. dokumentów z XV-XX w. Są tam m.in.: nadania i przywileje królewskie, pisma z kancelarii hetmańskich, listy wybitnych osobistości, w tym T. Kościuszki. Towarzystwo Genealogiczne w Provo jest jedną z największych na świecie instytucji zajmujących się badaniem dziejów dynastii i wielkich rodów. W zamian za przekazanie Polsce archiwum Potockich Uniwersytet B. Younga otrzyma mikrofilmy innych polskich dokumentów historycznych.

Tożsamość czy unifikacja?

BYDGOSZCZ 20 listopada pedagodzy, psychologowie i glottodydaktycy spotkali się na konferencji Unifikacja czy tożsamość edukacyjna w kształceniu pedagogicznym nauczycieli u progu zjednoczenia z Europą. Zastanawiano się nad nową koncepcją kształcenia pedagogicznego nauczycieli. Prof. B. Bartz z Niemiec porównał kompetencje zawodowe niemieckich i polskich absolwentów szkół wyższych. Zażartą dyskusję wzbudziło wystąpienie prof. A. Nalaskowskiego Wypaleni nauczyciele nauczycieli. Omawiano działanie międzywydziałowych jednostek dydaktycznych. Zastanawiano się nad powołaniem w Bydgoszczy podobnego studium oraz utworzeniem studiów dwuspecjalizacyjnych dla nauczycieli języków obcych. Spotkanie zorganizował Zakład Pedagogicznego Kształcenia Nauczycieli Instytutu Edukacji Szkolnej Akademii Bydgoskiej.

Wstrząsy i budowle

KRAKÓW W dniach 23-24 listopada w Politechnice Krakowskiej odbyło się IX sympozjum Wpływy sejsmiczne i parasejsmiczne na budowle. Dla osób zawodowo zajmujących się tą problematyką najbardziej interesujące okazały się założenia szczegółowej normy sejsmicznej ISO 3010. Przedstawiono referaty obrazujące pierwsze próby zastosowania tej normy w projektowaniu żelbetowych budynków szkieletowych.

Fot. Stefan Ciechan
.

Sukcesy na EURECE 2000

WARSZAWA/BRUKSELA 42 medale – w tym 12 złotych z wyróżnieniem i 18 złotych – zdobyli polscy wynalazcy na 49. Światowych targach Innowacji, Badań Naukowych i Nowych Technologii EUREKA 2000 w Brukseli. W tym roku najwyższe wyróżnienie zdobyła polska aparatura medyczna. Złotymi medalami nagrodzono m.in. oryginalny ambulans dla stacji krwiodawstwa, urządzenie do diagnostyki i fotochemicznego leczenia chorób skóry, systemy komputerowe dla szpitali, komorę niskich temperatur dla zabiegów medycznych.

KONTRAKT

ŁÓDŹ 24 listopada w Wyższej Szkole Humanistyczno-Ekonomicznej otwarto Biuro Karier KONTRAKT. Jest to pierwsze biuro karier w Łodzi i pierwsze w uczelni niepaństwowej. WSHE, jako jedyna łódzka uczelnia niepaństwowa, otrzymała w ramach Programu Leonardo Da Vinci pieniądze z UE na opracowanie modelowego sposobu poszukiwania pracy przez studentów i absolwentów szkół wyższych (zarówno państwowych, jak i niepaństwowych). Biuro będzie oferować łódzkim studentom i absolwentom wszystkich łódzkich szkół wyższych usługi doradztwa personalnego i poradnictwa zawodowego, szkolenia i warsztaty, treningi pomagające w projektowaniu rozwoju zawodowego i przygotowujące do wejścia na rynek zawodowy oraz informacje o rynku pracy. Przewidziane są także usługi dla pracodawców w zakresie profesjonalnej pomocy w doborze pracowników i prezentacji firm w uczelniach.

Nagrody na emigrację

TORUŃ Prace magisterskie i doktorskie na temat emigracji polskiej po 1939 r. mają szansę uzyskania nagrody czasopisma „Archiwum Emigracji”, którą będą przyznawać co roku Archiwum Emigracji Biblioteki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika oraz Pracownia Badań Emigracji Instytutu Literatury Polskiej UMK. Celem nagrody jest promocja badań naukowych nad różnorodnymi zagadnieniami związanymi z dziejami i dorobkiem polskich emigrantów.

Fot. Stefan Ciechan
Nagroda ufundowana przez Tadeusza Walczaka, w wysokości 1000 zł każda, przyznana zostanie za wybitną pracę obronioną w latach 1999-2000, w czterech dziedzinach: literaturoznawstwo, historia, historia kultury i socjologia oraz historia sztuki. Jury stanowi Komiet Redakcyjny czasopisma „Archiwum Emigracji”. W skład Honorowej Kapituły Nagrody wchodzą wybitni przedstawiciele kultury polskiej na obczyźnie.

Po francusku

LUBLIN W dniach 24-25 listopada Zakład Filologii Romańskiej UMCS, Instytut Filologii Romańskiej KUL i Ośrodek Alliance Francaise UMCS zorganizowały czwarte Spotkania Specjalistów Dawnej Literatury Francuskiej (poprzednie edycje konferencji odbywały się w Warszawie i Krakowie). W tym roku obrady poświęcono związkom między dawnymi literaturami romańskimi, związkom literatury i religii, odbiciu dawnych dzieł i epok literackich w literaturze współczesnej. Konferencji towarzyszyła promocja wydanej po polsku książki prof. Jana Miernowskiego z University of Wisconsin, poświęconej alegorii w dawnej literaturze francuskiej.

Tuba Dei

TORUŃ Dzwonowi Tuba Dei oraz innym dzwonom toruńskim poświęcona była sesja popularnonaukowa, która odbyła się 25 listopada w Toruniu. Zorganizowali ją: dzwonnicy katedry śś. Janów, Instytut Historii i Archiwistyki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Diecezjalny Konserwator Dzieł Sztuki oraz Toruński Oddział Stowarzyszenia Historyków Sztuki. Podczas sesji, organizowanej z okazji 500-lecia Tuba Dei, drugiego co do wielkości dzwonu polskiego (po wawelskim) wygłoszono wykłady m.in. o roli dzwonów w życiu miasta, a także o ich muzycznych aspektach. Otwarto również wystawę fotograficzną Toruńskie dzwony na zdjęciach Piotra Kriezla. Oczywiście, zwiedzano także wieżę dzwonną Tuba Dei.

Nagroda im. Ludwika Frydego

KATOWICE Tegorocznym laureatem Nagrody im. Ludwika Frydego został dr Dariusz Nowacki, adiunkt w Zakładzie Krytyki Literackiej Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Śląskiego. Nagroda przyznawana jest przez Polską Sekcję Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Literackich. Nowackiego wyróżniono za zbiór szkiców krytycznoliterackich Zawód: czytelnik, poświęconych polskiej prozie lat 90. Wcześniej uzyskał już laur Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek. Dr Nowacki współredaguje pisma kulturalne „FA-Art” i „Opcje”. Jego zainteresowania badawcze dotyczą głównie autorów od niedawna obecnych na literackim rynku.
.

Filozofia a historia filozofii

LUBLIN W dniach 24–25 listopada odbyło się sympozjum Czy filozofia jest zbiorem przypisów do Platona? Filozofia a historia filozofii, zorganizowane przez Katedrę Historii Filozofii Nowożytnej i Współczesnej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Dyskutowano m.in. o: relacji między logiką a ontologią, platońskim rozumieniu duszy, koncepcji czasu u Romana Ingardena, idealizmie fragmentarystycznym, problematyce realizmu – idealizmu (panel: Czy i dlaczego filozof powinien być realistą?), historii filozofii i jej historiografii, idei i praktyki filozofii, filozoficznej historii filozofii w kontekście historii kultury filozoficznej, relatywizmu (panel: Czy i dlaczego filozof nie powinien być relatywistą?), a także wpływu filozofii sofistów na myśl Platona (Czy filozofia Platona jest zbiorem przypisów do sofistów?).

Łódzka bieda

ŁÓDŹ Socjologowie z Uniwersytetu Łódzkiego od kilku lat badają problematykę bezrobocia i jego skutków w regionie łódzkim. Efektem badań jest m.in. mapa biedy łódzkiej. 27 listopada odbyła się konferencja, zorganizowana przez Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny UŁ, dotycząca strategii przeciwdziałania bezrobociu. Mówiono o kondycji psychospołecznej bezrobotnych, problemach długotrwałego bezrobocia, mobilności edukacyjnej bezrobotnych.

Fot. Stefan Ciechan
Debatowano nad zgodnością teorii socjologicznych, dotyczących bezrobocia, z rzeczywistością społeczną. Odbyła się też dyskusja nad wpływem reformy administracyjnej kraju na zwalczanie bezrobocia.

Biznes po francusku

POZNAŃ W dniach 27-28 listopada w poznańskiej Akademii Ekonomicznej odbyła się konferencja Język francuski w życiu zawodowym, zorganizowana przez Ambasadę Francuską przy współpracy uczelni. Spotkanie, organizowane już po raz trzeci, przeznaczone było dla lektorów języka francuskiego w szkołach wyższych. Miało na celu uwrażliwienie ich na przygotowanie studentów do praktycznej komunikacji na rynku pracy. Lektorzy zapoznali się z najnowszymi metodami nauczania języka francuskiego dla biznesu. Cykl wykładów przedstawił Michel Danilo, światowej sławy metodyk nauczania francuskiego języka ekonomicznego. Podręcznik jego autorstwa stanowi podstawę nauczania francuskiego w poznańskiej AE.

WAP KBN

WARSZAWA Komitet Badań Naukowych jako pierwszy z urzędów centralnych udostępnił najważniejsze informacje, poza stronami www, także w postaci protokołu WAP, czyli poprzez sieć telefonii komórkowej. Z uwagi na ograniczenia techniczne (szybkość przesyłu danych, niewielkie ekrany telefonów), w praktyce tą drogą uzyskać będzie można jedynie informacje podstawowe. Wpisując adres http://www.kbn.gov.pl/wap.wml możemy poznać życiorys ministra nauki czy dowiedzieć się jaki jest poszukiwany numer telefonu w Komitecie.

Macromodels

ŁÓDŹ W dniach 6-9 grudnia Uniwersytet Łódzki zorganizował kolejną konferencję z cyklu Macromodels. Celem spotkań, odbywających się corocznie od 1974 r., jest wymiana doświadczeń uczonych zajmujących się estymacją, symulacją i rozwojem modeli ekonometrycznych oraz ich zastosowaniem. Podczas XXVII konferencji Makromodele 2000 dyskutowano głównie na temat budowy i wykorzystania modeli ekonometrycznych dla gospodarek okresu transformacji. Przedstawiane wyniki mogą okazać się pomocne przy opracowywaniu alternatyw polityki gospodarczej, dotyczącej zwłaszcza długookresowego rozwoju gospodarczego w perspektywie wchodzenia do struktur UE. W tym samym czasie odbywało się też spotkanie stowarzyszenia AMFET, powstałego z inicjatywy prof. Władysława Welfe, zajmującego się problematyką tegorocznej konferencji.

Pomiary

LUBLIN Przemysł krajowy wymaga dostosowania technologii wytwarzania i jakości produktów do norm światowych. W celu zapewnienia kontroli jakości w toku produkcji producent powinien posiadać nie tylko odpowiednie systemy pomiarowe,

Fot. Stefan Ciechan
wyposażone we właściwy sprzęt kontrolny, ale także wyspecjalizowaną kadrę. Na kierunku mechanika i budowa maszyn Wydziału Mechanicznego Politechniki Lubelskiej utworzona została specjalność metrologia i komputerowe systemy pomiarowe, obejmująca zagadnienia związane z metodami i techniką pomiarów, konstrukcją i eksploatacją urządzeń pomiarowych, kontrolą i sterowaniem jakością produkcji.

Prawo po amerykańsku

KRAKÓW Choć Szkoła Prawa Amerykańskiego istnieje w UJ już od października, to oficjalna inauguracja jej działalności miała miejsce 8 grudnia. W ramach szkoły, zorganizowanej przez Wydział Prawa UJ wspólnie z The Catholic University of America Columbus School of Law w Waszyngtonie, 60 studentów i doktorantów uczestniczy w zajęciach z prawniczego języka angielskiego, poznaje amerykański system prawny, podstawowe metody nauczania oraz zasady prawa materialnego i procesowego w porównaniu z ich europejskimi odpowiednikami. Kursy prowadzone są w języku angielskim przez wykładowców Columbus School of Law, a ich absolwenci otrzymają świadectwa wydawane wspólnie przez amerykańską uczelnię prawniczą i Wydział Prawa UJ.

Rozwój bazy

KOSZALIN 11 grudnia Politechnika Koszalińska otrzymała nowy obiekt. Gmach ma 7 kondygnacji, na których mieszczą się sale dydaktyczne i laboratoria badawcze Wydziału Budownictwa i Inżynierii Środowiska. Inwestycja finansowana była przez Ministerstwo Edukacji Narodowej oraz Komitet Badań Naukowych. Budynek został wyposażony z funduszy własnych uczelni. Jedno z audytoriów nosi imię doc. Jerzego Smoleńskiego, pierwszego rektora PK – zostało to uwidocznione na pamiątkowej tablicy. Mimo oddania w ostatnich latach do użytku kilku nowych obiektów, kształcąca 18 tys. studentów uczelnia wciąż cierpi na brak powierzchni dydaktycznej. Obecnie PK dysponuje 50 tys. m2 powierzchni.

Prof. E. Wittbrodt, minister edukacji i prof. K. Wawryn, rektor PKosz.

Klinika prawna

KRAKÓW 11 grudnia podpisana została umowa między rzecznikiem praw obywatelskich i Uniwersytetem Jagiellońskim dotycząca współpracy w dziedzinie ochrony praw i wolności człowieka. Realizację umowy powierzono działającej od kilku lat Uniwersyteckiej Poradni Prawnej oraz Biuru Rzecznika praw Obywatelskich. Prowadzona przez studentów Poradnia Prawna, zwana od swego amerykańskiego odpowiednika Kliniką Prawną, będzie już nie tylko udzielała porad ludziom, których nie stać na opłacenie kancelarii prawniczej, ale także organizować seminaria i szkolenia mające na celu podniesienie poziomu wiedzy przyszłych prawników oraz ułatwienie ludziom nie związanym z prawem korzystania z dość skomplikowanych instrumentów prawnych w obronie swych praw i wolności.

Sympozjum metafizyczne

LUBLIN 14 grudnia w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim odbyło się sympozjum metafizyczne Osoba i jej sposoby spełniania się w kulturze w ramach cyklu Zadania współczesnej metafizyki. Konferencja została zorganizowana przez Zakład Metafizyki KUL i Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu (PTTA). Przedmiotem rozważań były: integralna antropologia (o. M.A. Krąpiec), typy personalizmów (personalizm i personalizmy – ks. I. Dec). Omawiane były różne drogi realizowania się życia osobowego człowieka: w religii (s. Z. Zdybicka) i kulturze (H. Kiereś). Podczas sympozjum odbyła się promocja Powszechnej Encyklopedii Filozofii.

Rozwój regionalny

ZAMOŚĆ Uwarunkowania rozwoju regionalnego z uwzględnieniem restrukturyzacji obszarów wiejskich to tytuł konferencji zorganizowanej 14 grudnia przez Wyższą Szkołę

Fot. Stefan Ciechan
Zarządzania i Administracji. Zaczynem dyskusji był referat prof. Tadeusza Tokarzewskiego, który zaprezentował kondycję ekonomiczną województw wschodnich, szczególną uwagę zwracając na Lubelszczyznę. Dr Andrzej Hałasiewicz z Banku Światowego przedstawił program aktywizacji obszarów wiejskich (ciekawe, choć smutne w jego wystąpieniu były statystyki dotyczące stanu gospodarczego regionów państw kandydujących do UE – woj. lubelskie i podlaskie zajęły w nich jedne z ostatnich miejsc). Interesujące są wyniki badań prof. Ewy Bojar z Politechniki Lubelskiej, dotyczące funkcjonowania przedsiębiorstw z udziałem kapitału zagranicznego w regionie lubelskim.

Opracował 
Piotr Kieraciński

Współpraca: Bydgoszcz – Iwona Strachanowska, Katowice – Mariusz Kubik, Koszalin – Andrzej Markiewicz, Kraków – Elżbieta Barowa, Leszek Śliwa, Gliwice – Marian Mikrut, Lublin – Iwona Czajkowska-Deneka, Marcin Koszowy, Elżbieta Mulawa-Pachoł, Łódź – Arkadiusz Jadczak, Barbara Napieraj, Poznań – Agnieszka Hała, Toruń – Kinga Nemere-Czachowska, Warszawa – Andrzej Markert, Wrocław – Małgorzata Wanke-Jakubowska, Maria Wanke-Jerie.

   
Co w trawie piszczy?

Nauki o pięknie

Kosmologia, tak jak fizyka i matematyka, jest nauką o pięknie, o harmonii. Z tym, że często jest to harmonia niewidoczna dla ludzkiego oka. Spójrzmy na pierwsze lepsze drzewo za oknem: ono może być piękne dla malarza, ale trudno się w nim dopatrzeć jakiejś symetrii. Tymczasem okazuje się, że istnieje matematyczna struktura, odpowiedzialna za taki, a nie inny kształt tego drzewa. I tak jest w całej fizyce, nawet wtedy, gdy zajmuje się badaniem chaosu. „pod spodem” nieregularnych obiektów odnajdujemy matematyczną, harmonijną i nieraz bardzo symetryczną strukturę. Tak samo jest z kosmologią – wystarczy popatrzeć na wszechświat przez odpowiednio duży teleskop, aby zachwycić się jego pięknem. Oczywiście, jest to piękno bardzo bogate i żeby uchwycić pewne elementy harmonijne, trzeba mieć bardzo wytrenowany wzrok. Ale powiedziałbym, że wszechświat nawet dla oka uzbrojonego w teleskop jest pięknym dziełem. (...) Einstein twierdził, że istnieją trzy kryteria trafności teorii fizycznej: zgodność z obserwacją, prostota i coś, co on nazwał inner perfection, wewnętrzną doskonałością. To właściwie kategoria czysto estetyczna. Tylko trzeba być geniuszem, by wiedzieć, że coś jest rzeczywiście ładne. Ale fizycy na ogół mają zmysł estetyki. (Michał Heller w rozmowie z Jackiem Borkowiczem, Fizyka nie bada tamtego świata, „Więź”, 12/2000)

Obiektywizm 
i psychologia

Człowiek czytujący gazety i oglądający telewizję jest codziennie pouczany przez kilku lub kilkunastu osobników, z których każdy autorytatywnie orzeka o przyczynach i sposobach rozwiązywania jego potencjalnych problemów. Te autorytatywne wypowiedzi wzajem się wykluczają, a ich producenci za nic nie chcą przyznać, że wszystko rozbija się o kwestie światopoglądowe. Powstaje w ten sposób gigantyczny i dezorientujący galimatias, który z pewnością nie owocuje niczym pożytecznym. Oczywiście, zawsze można powiedzieć, że z tego spektrum postaw i ścieżek każdy może wybrać to, co mu najbardziej pasuje. Owszem, ale czy jest to sytuacja pożądana? Czy psychologia jest organicznie niezdolna do zuniwersalizowania samej siebie i przydania sobie chociaż cienia obiektywizmu należnego nauce? (Tomasz Stawiszyński, Dlaczego psychologowie się kłócą?, „Czas Kultury”, 5/2000)

Twórczość 
i dydaktyka

Artyści są egocentrykami, interesuje nas zawsze to, co bliskie, a nie to, co odległe artystycznie. Ale jako rektor muszę być otwarty, wręcz namawiam studentów do artystycznych eksperymentów, do łamania konwencji. (...) Pojęcie Akademii zawsze łączyło się z fundamentalizmem, konserwatyzmem. Dlatego, że naszym obowiązkiem jest przekazanie studentom artystycznego abecadła, nauczenie ich podstaw. (...) W ramach tego procesu kształcenia musi być również miejsce na eksperyment i nieskrępowane poszukiwanie. (...) Przypomnę jeszcze, że największy artystyczny skandal mijającego dziesięciolecia, czyli „Piramida zwierząt” Katarzyny Kozyry, to przecież była praca dyplomowa wystawiona w naszej uczelni. (...) To, co się robi w niektórych pracowniach, to całkowite zaprzeczenie akademickiego konserwatyzmu. (...) Przywilejem każdego profesora jest to, że tytuł gwarantuje mu posiadanie stanowiska w uczelni praktycznie do emerytury. Co więc robić, by Akademia była miejscem, przez które przenika współczesne życie artystyczne? Tworzymy gościnne pracownie, staramy się zapraszać do prowadzenia zajęć wybitnych artystów spoza Akademii. (...) Zawód pedagoga i artysty nijak się do siebie mają. (...) Na uczelni krążą legendy o wykładowcach, którzy jako artyści nie osiągnęli praktycznie niczego, natomiast wzorcowo prowadzą pracownie i wypuszczają doskonałych absolwentów. (Adam Myjak w rozmowie z Piotrem Sarzyńskim, Rzeźbić ze związanymi rękami, „Polityka”, 16.12.2000)

Przyszłość 
przed nami

Niedawno Francis Fykuyama głosił koniec historii, tymczasem wszystko wskazuje na to, że wielka historia ludzkości dopiero się zaczyna. Niedawno John Horgan wywnioskował z rozmów przeprowadzonych z wielu uczonymi, że następuje koniec nauki, tymczasem wszystko wskazuje na to, że przed nauką stoją ciągle nowe zadania. Przyszłość kryje jeszcze tyle tajemnic, że uczeni zawsze będą mieli ręce pełne roboty po wieczne czasy. dzisiaj to właśnie nauka najbardziej zmienia kulturę. (Gerard Labuda, Przełom innowacyjny w rozwoju kultury, „Nauka 4/2000)


Prawo Mossakowskiego

Grudniowe obrady Prezydium i Zgromadzenia Ogólnego PAN, poświęcone były działalności i roli komitetów PAN. W kadencji 1999-2000 utworzono 93 stałe komitety naukowe dla poszczególnych dyscyplin naukowych, współpracujące z wydziałami PAN. Ponadto Prezydium PAN utworzyło przy wydziałach 3 inne komitety, 10 komitetów problemowych, 3 rady przy Prezydium PAN oraz jeden komitet problemowy przy Wydziale I PAN. Ogółem, w skład 110 komitetów naukowych i problemowych wchodzi 3820 członków.

Fot. Stefan Ciechan

Komitety grupują najwybitniejszych przedstawicieli poszczególnych dyscyplin naukowych ze wszystkich środowisk, ale także przedstawicieli organizacji społecznych i gospodarczych. Pełnią w głównej mierze funkcje doradcze i opiniotwórcze. Jednak ich podstawowym zadaniem jest inspirowanie rozwoju określonych dyscyplin naukowych oraz integrowanie środowiska uczonych. Szczególne znaczenie ma działalność komitetów w zakresie doradztwa, opracowywania ekspertyz dla organów administracji państwowej.

Podczas posiedzenia ZO postanowiono zmodyfikować pracę komitetów. Ulegnie zmniejszeniu liczba komitetów, gdyż zespoły zajmujące się podobną problematyką w ramach różnych wydziałów zostaną scalone. Z pewnością powstanie wkrótce komitet ds. Unii Europejskiej, którego zadaniem będzie wyjaśnianie znaczenia wejścia Polski do UE. Z tego powodu na posiedzenie zaproszono prof. Bronisława Geremka, byłego ministra spraw zagranicznych RP (na fot.), który przedstawił bilans kosztów i zysków wynikający z naszego wejścia w struktury europejskie. Zdaniem ministra, bilans ten przedstawia się dodatnio dla naszego kraju.

Prof. Jerzy Kołodziejczak, wiceprezes PAN, przedstawił problemy z budżetem Akademii w 2000 r. W grudniu okazało się, że całoroczny budżet PAN zostanie pomniejszony o 4,5 proc. Pieniądze budżetowe przyznawane są sukcesywnie. Skumulowanie tego cięcia w jednym miesiącu sprawiło, że w grudniu PAN dostała tylko 48 proc. miesięcznego budżetu. – Zabraknie pieniędzy na najpilniejsze wydatki – przestrzegał uczony. Może się okazać, że problemem stanie się nawet wypłata wynagrodzeń. Z pewnością pochodne od płac trzeba będzie zapłacić z budżetu 2001 r. Trzeba będzie także ograniczyć wszelkie inne wydatki PAN. Na rok 2001 zaplanowano dla Akademii budżet wynoszący jedynie 91 proc. budżetu ubiegłorocznego, co nawet przy dodaniu 5 mln zł z rezerwy budżetowej nie wyrówna skutków inflacji, gdyż da sumę o 0,4 proc. wyższą niż w roku 2000. – Przez ostatnie 10 lat – przypomniał prof. Kołodziejczak – Akademia nigdy nie dostała budżetu, który pokryłby skutki inflacji. Jednak tegoroczny spadek jest wyjątkowo duży. Uderza w istotę działalności PAN, naruszając jej substancję materialną i naukową. W kuluarach uczestnicy spotkania przypominali maksymę, nazywaną „prawem Mossakowskiego” (prezesa PAN): ilość pieniędzy przeznaczanych w budżecie państwa na naukę jest odwrotnie proporcjonalna do liczby profesorów w rządzie i parlamencie.

Ze spraw formalnych ustalonych podczas ZO warto wspomnieć o regulaminie wyborów prezesa – od następnych wyborów za 2 lata będzie on musiał być wybrany bezwzględną większością 2/3 głosów.

(ELE, pik)

Wizyta prezesa RAN

88 polsko-rosyjskich projektów badawczych z różnych dyscyplin realizowano w ramach współpracy akademii nauk obu krajów w 2000 r. O dalszym rozwoju współpracy Polskiej Akademii Nauk i Rosyjskiej Akademii Nauk rozmawiano podczas wizyty w Polsce prof. Jurija Osipowa, prezesa RAN i prof. Nikołaja Płate, sekretarza naukowego RAN. Na rok 2001 zaplanowano 89 wspólnych projektów badawczych. Jednym z najważniejszych wspólnych przedsięwzięć będą Dni Nauki Polskiej w Rosji w październiku 2001 r. Konferencje naukowe odbywać się będą w Moskwie, Petersburgu i Nowosybirsku. Część imprez humanistycznych odbędzie się w Irkucku, ze względu na polskie tradycje naukowe związane z tym miastem. Ważnym elementem współpracy obu akademii będzie wspieranie młodych badaczy poprzez stypendia, zaproszenia na kongresy. RAN skupia 366 instytutów, zatrudniających 112 tys. osób, w tym 35 tys. pracowników naukowych.

(ert)

NAGRODY WYDZIAŁOWE 
ZA ROK 2000

WYDZIAŁ I NAUK SPOŁECZNYCH: W dziedzinie archeologii nagrodę im. Erazma Majewskiego przyznano dr hab. Jolancie Młynarczyk za pracę Alexandrian and Alexandria-Influenced Mould-Made Lamps of the Hellenistic Period; w dziedzinie historii nagrodą im. Joachima Lelewela wyróżniono dr. Janusza Kurtykę za pracę Tęczyńscy. Studium z dziejów polskiej elity możnowładczej w średniowieczu; doc. dr hab. Iwona Kabzińska otrzymała nagrodę w dziedzinie historii kultury za pracę Wśród „kościelnych” Polaków. Wyznaczniki tożsamości etnicznej (narodowej) Polaków na Białorusi. W dziedzinie językoznawstwa nagrodę im. Kazimierza Nitscha przyznano prof. Wacławowi Twardzikowi za pracę Rozmyślania przemyskie. Transliteracja, transkrypcja, podstawa łacińska, niemiecki przekład. W dziedzinie literatury i filologii nagrodą im. Aleksandra Br?cknera uhonorowano dr. hab. Michała Pawła Markowskiego za prace Nietzsche. Filozofia interpretacji oraz Efekt inskrypcji. Jacques Derrida i literatura. Nagrodę im. Władysława Spasowskiego w dziedzinie pedagogiki otrzymała prof. Teresa Borkowska za pracę Pedagogia ograniczeń ludzkiej egzystencji. w dziedzinie nauk politycznych wyróżniono prof. Annę Wolf-Powęską za Prawo umów konsumenckich.

WYDZIAŁ II NAUK BIOLOGICZNYCH: W dziedzinie biologii komórki nagrodę zespołową przyznano grupie prof. dr. hab. Andrzeja Soboty, dr Katarzyny Kwiatkowskiej, mgr Anny Drzewieckiej, mgr Agnieszki Strzeleckiej oraz Kazimiery Mrozińskiej z Zakładu Biologii Komórki Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN za pracę Aktywacja kinaz tyrozynowych i przebudowa cytoszkieletu aktynowego w trakcie fagocytozy. W dziedzinie zoologii nagrody przyznano dr. Andrzejowi Zalewskiemu z Zakładu Badania Ssaków PAN za cykl prac Patterns of resting site use by pine marten (Martes martes) in Białowieża National Park (Poland), Factors affecting selection of resting site type by pine marten in primeval deciduous forest (Białowieża National Park, Poland), Factors affecting the duration of activity by pine martenns (Martes martes) in the Białowieża National Park, Poland, oraz dr. Krzysztofowi Schmidtowi z Zakładu Badania Ssaków PAN za cykl prac o ekologii rysia Lynx lynx w Puszczy Białowieskiej. Wyróżnienia otrzymali również: w dziedzinie botaniki doc. dr Adam Boratyński oraz prof. Władysław Bugała z Instytutu Dendrologii PAN za redakcję książki Biologia świerka pospolitego; w dziedzinie zoologii dr hab. Teresa Tomek z Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN za monografię The birds of North Korea. Non-Passeriformes.

WYDZIAŁ III NAUK MATEMATYCZNYCH, FIZYCZNYCH I CHEMICZNYCH: W zakresie chemii nagrodę im. Marii Skłodowskiej-Curie przyznano prof. Lechosławowi Latos-Grażyńskiemu z Wydziału Chemii UWr. za cykl prac naukowych Porfiryny, metaloporfiryny i ich heteropochodne o szczególnej strukturze molekularnej i elektronowej. dr hab. Krzysztof Woźniak z Wydziału Chemii UW otrzymał nagrodę w dziedzinie chemii za ciekawe i wartościowe wyniki w zakresie doświadczalnych badań wiązań wodorowych oraz nowych rodzajów oddziaływań międzycząsteczkowych. w dziedzinie astronomii nagrodą uhonorowano dr. Piotra Życkiego z Centrum Astronomicznego im. M. Kopernika PAN w Warszawie za cykl prac poświęconych badaniom procesów fizycznych zachodzących w pobliżu galaktycznych czarnych dziur. W dziedzinie matematyki wyróżniono dr. Krzysztofa Bogdana z Instytutu Matematyki PW za cykl prac dotyczących zasady Harnacka dla funkcji ?-harmonicznych.

WYDZIAŁ IV NAUK TECHNICZNYCH: W dziedzinie akustyki nagrodę przyznano dr hab. inż. Grażynie Demenko z UAM w Poznaniu za pracę Analiza cech suprasegmentalnych języka polskiego na potrzeby technologii mowy. Dr Tomasz Lipniacki z Instytutu Podstawowych Problemów Techniki PAN otrzymał nagrodę w dziedzinie mechaniki za cykl prac Dynamika i statyka łańcucha DNA. W dziedzinie elektroenergetyki wyróżniono dr. hab. inż. Zbigniewa Lubośnego z PG za pracę Self-organising controllers of generating unit in electric power system. W dziedzinie inżynierii chemicznej nagrodę otrzymała dr inż. Julita Mrowiec-Białoń z Instytutu Inżynierii Chemicznej PAN za pracę Nowe adsorbenty pary wodnej – otrzymywanie, właściwości odsorbcyjne i strukturalne. dr hab. inż. Mieczysław Kłopotek z Instytutu Podstaw Informatyki PAN otrzymał nagrodę w dziedzinie informatyki za pracę Metody identyfikacji i interpretacje struktur rozkładów przekonań w teorii Dampstera-Shafera. w dziedzinie inżynierii lądowej nagrodę przyznano dr. hab. inż. Michałowi Antoniemu Glinickiemu z Instytutu Podstawowych Problemów Techniki PAN za pracę Mechanizmy kruchości i trwałości kompozytów cementowych z włóknami szklanymi.

(ELE, bemach)
Stowarzyszenie Rektorów i Założycieli Uczelni 
Niepaństwowych

Ku jakości

W środowisku uczelni niepaństwowych działają dwie główne organizacje skupiające jego przedstawicieli: Konferencja Rektorów Uczelni Niepaństwowych oraz Stowarzyszenie Rektorów i Założycieli Uczelni Niepaństwowych. KRUN i SRiZUN współpracują, ale i rywalizują ze sobą. Stowarzyszenie podkreśla, że to założyciele lub występujące w ich imieniu osoby, np. kanclerze, a nie rektorzy szkół mają prawo decydować o losach uczelni, a więc i reprezentować je. Na 185 uczelni niepaństwowych w blisko 50 założyciel jest równocześnie rektorem, a więc nie ma tego problemu. W pozostałych rektor jest – jak twierdzą członkowie Stowarzyszenia – wynajętym, jak każdy inny, pracownikiem, mającym kierować sprawami nauczania i badań. Większość przedstawicieli uczelni niepaństwowych uczestniczy w pracach zarówno Konferencji, jak i Stowarzyszenia.

Fot. Stefan Ciechan

W dniach 7 i 8 grudnia SRiZUN, na czele którego stoi prof. Mirosław Zdanowski, rektor Wyższej Szkoły Ubezpieczeń i Bankowości w Warszawie, zorganizowało w warszawskim hotelu Forum konferencję Jakość w różnorodności – szkolnictwo wyższe w XXI wieku.

Główny referat wygłosił prof. Adam Koseski, rektor Wyższej Szkoły Humanistycznej w Pułtusku. Podkreślał w nim osiągnięcia środowiska uczelni niepaństwowych, z których najstarsze działają już 10 lat. Obecny na konferencji prof. Edmund Wittbrodt, minister edukacji, polemizował z niektórymi wygłoszonymi tezami: 
– Nie przesadzajmy z pochwałami, trzeba widzieć także problemy. Minister wręczył przedstawicielom niepaństwowego szkolnictwa wyższego odznaczenia państwowe.

Dyskusja w podgrupach koncentrowała się wokół regulacji prawnych, a zwłaszcza zagwarantowania roli założyciela szkoły, jakościowego i ilościowego kryzysu kadr akademickich i konsekwencji zaliczania tylko jednego miejsca pracy do uprawnień akademickich oraz integracji z Unią Europejską.

Równolegle do konferencji odbywała się prezentacja oferty dydaktycznej kilkudziesięciu uczelni, ale trochę mijała się z celem, gdyż gośćmi konferencji byli przedstawiciele środowiska akademickiego, a nie maturzyści czy inni młodzi ludzie zamierzający studiować.

(as) 

Nagrody TPKN

Nagroda 
im. Grzegorza Białkowskiego


W 1999 roku św. Mikołaj przybył do uczonych dzień później niż zwykle, bo dopiero 7 grudnia. Natomiast jak zwykle „posłużył się” Fundacją na rzecz Nauki Polskiej, by przekazać trzy nagrody po 50 tys. zł. Uroczystość wręczenia Nagród FNP odbyła się tradycyjnie w Zamku Królewskim w Warszawie. W tym roku wyjątkowo licznie zaszczycili ją swą obecnością m.in.: ks. kard. Józef Glemp, prof. Andrzej Wiszniewski, min. nauki, prof. Jerzy Zdrada, wiceminister edukacji, prof. Mirosław Mossakowski, prezes PAN, Alicja Grześkowiak, marszałek Senatu RP i Maciej Płażyński, marszałek Sejmu RP. Tradycyjną mowę w imieniu Rady Fundacji wygłosił prof. Wiesław Barej. Przypomniał, że to indywidualność pracownika naukowego pozostanie siłą napędową jego kariery. Osobowości wybitnych naukowców nie dają się wpasować do jakichkolwiek wzorców grupowych tworzonych przez socjologów. Z takich indywidualności rekrutują się kandydaci do nagród fundacji. Prof. Barej podkreślił, że działalność fundacji jest w coraz większym stopniu ukierunkowana na wspomaganie twórców, czyli elementu ludzkiego w procesie badawczym.

Jury wyróżniło też dr. Arkadiusza Wójsa z Instytutu Fizyki Politechniki Wrocławskiej za pracę Struktura elektronowa półprzewodnikowych kropek kwantowych, napisaną pod kierunkiem prof. Lucjana Jacaka.

Nagroda im. Aurelii Baczko


W konkursie im. A. Baczko na pracę doktorską w dziedzinie nauk podstawowych medycyny nagrodę w wys. 4,5 tys. zł, ufundowaną przez prof. Bronisława Baczkę, otrzymała dr Beata Rozbicka z Państwowego Zakładu Higieny. Cztery wyróżnienia honorowe otrzymały: dr Małgorzata Chaimoniuk z Centrum Medycyny Klinicznej PAN w Warszawie, dr Iwona Kurkowska-Jastrzębska z Wydziału Lekarskiego AM w Warszawie, dr Ewa Missol-Kolka z Centrum Onkologii – Instytutu im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie i dr Joanna Soin z Wydziału Lekarskiego AM w Warszawie.


Nagroda 
im. Klemensa Szaniawskiego


W konkursie im. K. Szaniawskiego na najlepsze prace z dziedziny filozofii i socjologii pierwszą nagrodę, w wys. 6 tys. zł, ufundowaną przez Fundację im. Stefana Batorego, otrzymał Janusz Ostrowski z Instytutu Filozofii i Socjologii PAN. Drugą nagrodę, w wys. 5 tys. zł, otrzymał dr Zbigniew Nerczuk z Instytutu Filozofii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Trzecią nagrodę, w wys. 4 tys. zł, przyznano dr. Michałowi Bohunowi z Instytutu Filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jury przyznało także trzy wyróżnienia: dr Katarzynie Kijanii-Placek z IF UJ, dr. Mirosławowi Pirogowi z Instytutu Filozofii Uniwersytetu Śląskiego i dr. Andrzejowi Waśkiewiczowi z Instytutu Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego.

(pik)

 
Rektorzy uczelni górniczo-hutniczych Europy w Krakowie

Czysta energetyka

W dniach 30 listopada – 1 grudnia ub.r. w Akademii Górniczo-Hutniczej odbywały się obrady III Konferencji Rektorów Uczelni Górniczo-Hutniczych Europy. Z inicjatywą takich spotkań wystąpił 3 lata temu rektor Montanuniversit?t Leoben (Austria), uczelni, która dała początek wielu uczelniom górniczym Europy. Spotkanie uczelni branżowych ma na celu realizację inicjatywy Komisji Europejskiej utworzenia wspólnego obszaru wyższej edukacji (European Area of Higher Education) i wspólnego obszaru badań naukowych w Europie (European Research Area).


Konferencja w Krakowie stworzyła możliwość przeglądu zadań uczelni technicznych, które kształcą specjalistów i prowadzą badania w strategicznych dla gospodarki obszarach, jakimi są przemysł wydobywczy i przetwórczy (górnictwo i hutnictwo). Kontakty te służą ujednoliceniu profilu kształcenia specjalistycznego w jednoczącej się Europie, kompatybilności nadawanych dyplomów i stworzeniu warunków do swobodnej wymiany studentów i pracowników nauki.

Rektorzy obradowali pod hasłem Problemy edukacji i badań naukowych w obszarze górnictwa i metalurgii w świetle wyzwań XXI wieku. Obrady pokazały jak poszczególne uczelnie (wydziały) prowadzą reformę struktury i programów kształcenia, aby uczynić je atrakcyjniejszymi dla studentów oraz by odpowiadały one oczekiwaniom rynku pracy. Równolegle wymieniano poglądy na temat oceny jakości kształcenia oraz czynników i mechanizmów jej podwyższania.

Kompatybilność programów to drugi ważny problem – m.in. ze względu na inicjatywy kształcenia w „systemie podwójnych dyplomów” i transparencji wydawanych dyplomów (europejska inicjatywa – „Diploma supplement”) – poruszany podczas obrad. Zadania uczelni w zakresie kształcenia ustawicznego (formy i możliwości, wykorzystanie technologii informatycznych) stanowiły kolejny temat dyskusji i referatów.

Analiza rozwoju światowego rynku energetycznego, omówienie roli uniwersytetów w pozyskiwaniu bezpiecznych dla środowiska źródeł energii, a także zainicjowanie współpracy naukowej w obszarach strategicznie ważnych dla gospodarki europejskiej, były kolejnym celem spotkania. Pytanie, co i jak zrobić, aby technologie surowcowe i przetwórcze uczynić opłacalnymi bez szkody dla naturalnego środowiska, jest również adresowane do uniwersytetów technicznych. Konferencja pozwoliła zidentyfikować zadania badawcze do wspólnego rozwiązania, które sformułowano jako propozycje projektów do realizacji w ramach programów Unii Europejskiej.

Uczestnicy konferencji jednogłośnie upoważnili organizatorów spotkania w Krakowie do podjęcia kroków w celu utworzenia Stowarzyszenia Europejskich Uczelni Górniczo-Hutniczych. Miejscem kolejnej konferencji wybrano Uniwersytet w Clausthal (Niemcy).

A. Korbel

Nagroda Naukowa 
im. MikoŁaja Kopernika

13 grudnia ub.r. po raz drugi w dziejach odnowionej Polskiej Akademii Umiejętności przyznano Nagrodę Naukową im. Mikołaja Kopernika fundowaną przez Miasto Kraków, a przyznawaną przez PAU. Tradycja tej nagrody sięga XIX stulecia. W 1873 r., w 400-lecie urodzin Kopernika, Rada Miejska Krakowa ustanowiła Fundację im. M. Kopernika i postanowiła wpłacać do kasy Akademii Umiejętności pieniądze na nagrody za najlepsze prace naukowe z dziedzin, którymi zajmował się wielki astronom. Do tradycji przyznawania nagrody powrócono po długiej przerwie, w 1993 r. Wówczas Rada Miasta ustanowiła Fundację Miasta Krakowa, której środki przeznaczone będą na wypłacanie raz na 5 lat nagrody naukowej, a na realizatora konkursu wybrano PAU. W 1995 r. wręczono Nagrody Naukowe im. M. Kopernika.

W tym roku nie wpłynęły wnioski o przyznanie nagród w dziedzinie geografii fizycznej i obronnej sztuki wojskowej. W związku z tym komisja pod przewodnictwem prof. Michała Odlanickiego-Poczobutta postanowiła przyznać nagrody w następujących dziedzinach: astronomii – prof. Bohdanowi Paczyńskiemu z Princeton University za badania mikrosoczewkowania grawitacyjnego; w dziedzinie geodezji – prof. Andrzejowi Sas-Uhrynowskiemu (Instytut Geodezji i Kartografii, Warszawa), dr Elżbiecie Welker (IGiK, W-wa), dr Irinie Deminie (IZI RAN, St. Petersburg, Rosja) i dr. Leonidowi Kasyanence (IZI RAN, St. Petersburg, Rosja) za Atlas map magnetycznych Bałtyku; w dziedzinie geofizyki – prof. Jerzemu Jankowskiemu i prof. Christianowi Sucksdorffowi (em. prof. Fińskiego Instytutu Meteorologii); w dziedzinie ekonomii – prof. Ewie Łętowskiej (Instytut Nauk Prawnych PAN) za monografię Prawo umów konsumenckich; w dziedzinie filozofii przyrody – ks. prof. Michałowi Hellerowi (Papieska Akademia Teologiczna) za książki: Wieczność, czas, kosmos, Nauka i wyobraźnia, The New Physics and New Theology, Mechanika kwantowa dla filozofów; w dziedzinie medycyny – doc. dr. hab. Władysławowi Lasoniowi (Instytut Farmakologii Pan, Kraków) za pracę Neurosteroidy i ich rola w patologii ośrodkowego układu nerwowego; w dziedzinie prawa – dr. Krzysztofowi Wojtyszkowi (Uniwersytet Jagielloński) za opracowanie monografii Granice ingerencji ustawodawczej w sferę praw człowieka w Konstytucji RP.


(mit)
Konferencja Konserwatorska w Krakowie

Ateńska, Wenecka, Krakowska

Fot. Stefan Ciechan

Ponad 35 lat temu, na II Kongresie Architektów i Techników Konserwatorów w Wenecji, powstał dokument zwany Kartą Wenecką. Definiował on używane już wcześniej terminy, jak konserwacja i restauracja, ale wprowadził też pojęcie miejsca historycznego, rozszerzając obszar ochrony na sferę dóbr niematerialnych. Karta Wenecka urosła do rangi symbolu nowoczesnej myśli konserwatorskiej. Jesienną Konferencję Konserwatorską Kraków 2000, podczas której dyskutowano kwestię dychotomii potrzeby ochrony dziedzictwa kulturowego i równoczesnego rozwoju cywilizacyjnego, zakończyła uroczystość przyjęcia przez naukowe środowiska konserwatorskie dokumentu nazwanego Kartą Krakowską.

Politechnika Krakowska (Wydział Architektury) oraz Uniwersytety w Wenecji, Gandawie, Valladolid i Budapeszcie, wraz z Centrum Międzynarodowym Citta d’Aqua i Miastem Wenecja, zrealizowały w ramach Konferencji program finansowany przez Radę Europy Zasady Konserwacji dla Nowej Europy, który stworzył merytoryczne podstawy dla końcowej sesji plenarnej Konferencji Kraków 2000 w dniach 23-26 października 2000 roku z wiodącym tematem Dziedzictwo kulturowe fundamentem rozwoju cywilizacji. Obrady toczyły się w czterech grupach roboczych: Nowa filozofia ochrony dziedzictwa (teoria i generalne pryncypia, systematyka, terminologia, problemy prawno-ekonomiczne, zarządzanie, problemy rynku, edukacja i kształcenie); Dziedzictwo architektoniczno-urbanistyczne i współczesny rozwój (zabytki archeologiczne, zabytki architektury, urbanistyczne zespoły i miejsca historyczne); Dziedzictwo jako element ochrony ekosystemu kulturowego (historyczne miasta i wsie, zabytkowe parki i ogrody, percepcja i ochrona kulturowego krajobrazu i środowiska); Nowe techniki i technologie w ochronie dziedzictwa (problemy inżynieryjno-budowlane, materiałowo-technologiczne, ochrona zabytków ruchomych i elementów wystroju).

Podobnie jak przyjęte wcześniej Karty Ateńska i Wenecka, Karta Krakowska nie jest aktem prawnym. Znaczenie tamtych historycznych już dziś dokumentów i dokumentu krakowskiego polega przede wszystkim na sile oddziaływania moralnego, na pobudzeniu aktywności społecznej i jej kształtowaniu na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego. Nowością Karty Krakowskiej jest jej interdyscyplinarny charakter, fakt, że ochrona dziedzictwa architektoniczno-urbanistycznego postrzegana jest w kontekście jego związków z krajobrazem naturalnym i kulturowym, terytorium i regionem, w których zostało wkomponowane ręką człowieka-twórcy, z drugiej zaś strony uwzględnia integralność architektury, jej wystroju i wyposażenia, także ruchomego, widząc je jako jednorodne dzieło sztuki.

Andrzej Kadłuczka
Uniwersytecka Komisja Akredytacyjna

Standardy biologii

Jedenaste posiedzenie UKA odbyło się w listopadzie 2000 r. w Poznaniu. Mgr Grażyna Gałka-Ziółkowska, dyrektor Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, przedstawiła informację o podstawach programowych i zasadach matur w 2002 roku. Wszczęto postępowanie akredytacyjne dla filologii romańskiej i politologii.

Podczas grudniowego posiedzenia UKA w Obrzycku prof. Marek Kowalski (UKSW) zaprezentował komputerowy program rejestracji kandydatów na studia. Zatwierdzono standardy akredytacji biologii, które opracowała grupa ekspertów: prof. prof. M. Caputa (UMK), B. Czarnecka (UMCS), A. Dżugaj (UWr.), M. Godlewski (UŁ), A. Jerzmanowski (UW), M. Konarzewski (UwB), J. Kozłowski (UJ), J. Małuszyńska (UŚ), K. Latowski (UAM), G. Węgrzyn (UG), a jej pracom przewodniczył prof. Sz. Biliński (UJ). Dziękujemy tym osobom za twórczą pracę na rzecz akredytacji uniwersyteckiej. Powołano ponadto grupę ekspertów dla filologii rosyjskiej oraz zatwierdzono skład zespołów oceniających filologię klasyczną i filozofię. Postanowiono wystąpić do KRUP o otwarcie procedury akredytacyjnej dla nielicznie reprezentowanych kierunków: muzykologii, oceanografii oraz dziennikarstwa i komunikacji społecznej.

W listopadzie ub.r. sekretarz UKA reprezentował Komisję w Budapeszcie na spotkaniu agencji jakości kształcenia państw Europy Środkowej i Wschodniej. Podpisano porozumienie w sprawie utworzenia sieci tych agencji. Kolejne spotkanie członków sieci odbędzie się w Krakowie w październiku 2001 r., w ramach seminarium końcowego grantu UNIQUE, koordynowanego przez prof. Marka Frankowicza (UJ). Z kolei w kwietniu br. przewodniczący UKA, na zaproszenie organizatorów, poprowadzi dyskusję na konferencji agencji akredytacyjnych i ewaluacyjnych w Karlstad, organizowanej przez Szwecję z racji przejęcia przez ten kraj przewodnictwa Unii Europejskiej.

Jak zawsze zapraszamy do odwiedzania strony domowej UKA pod adresem: http://main.amu.edu.pl/ ~ects/uka/uka.html.

Stanisław Chwirot, 
Maciej Kozierowski
Inwestycje: Wyższa Szkoła Administracji i Zarządzania w Przemyślu

Uczelnia wpisana w tradycję

25 listopada oddany został do użytku nowy obiekt dydaktyczny Wyższej Szkoły Administracji i Zarządzania w Przemyślu. Budynek położony w centrum Przemyśla zbudowany został w 1912 r. w czynie społecznym przez robotników przemyskich i otrzymał nazwę Domu Robotniczego. Ostatnio znajdowały się w nim m.in. kino „Bałtyk” i żłobek. Ze względu na brak środków na remont na początku lat 90. budynek całkowicie opustoszał.

Fot. Jerzy Salamon

W 1999 r. obiekt o powierzchni 3000 m2 kupiła WSAiZ za 50 tys. zł. Prace remontowe rozpoczęły się jesienią 1999 r. i pochłonęły ok. 3 mln zł. Inwestycja w zdecydowanej większości finansowana była z własnego budżetu uczelni. Ok. 5 proc. środków uczelnia otrzymała z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz gmin regionu przemyskiego. Remont wykonywało Przedsiębiorstwo Budownictwa Ogólnego Sp. z o.o. w Szówsku k. Jarosławia. W 4-piętrowym budynku znajdują się m.in.: aula o pow. 350 m2, 6 sal wykładowych po 200 m2, sala komputerowa, czytelnia, klub studencki, pomieszczenia zakładów naukowych, dziekanatów, kwestury oraz pokoje gościnne.

Nowoczesne ruchome ściany pozwalają dzielić sale wykładowe na mniejsze pomieszczenia do ćwiczeń. Pracownia komputerowa wyposażona jest w 40 stanowisk przyłączonych do nowoczesnego serwera, umożliwiającego komunikowanie się komputerów między sobą oraz korzystanie z Internetu. Komputery wyposażone są w procesory Intel Pentium II o szybkości min. 300 MHz, pamięci operacyjnej min. 32 MB oraz dyski twarde o pojemności 4 GB.
W ten sposób uczelnia, wpisując się w tradycję Przemyśla i jego historyczną architekturę, przyczyniła się do uratowania jeszcze jednego zabytkowego obiektu, służącego mieszkańcom miasta i regionu. Aktualnie szkoła ma do dyspozycji 2 obiekty dydaktyczne: wspomniany wyżej budynek i użytkowany dotychczas Pałac Lubomirskich o pow. 2 tys. m2.

Maria Kmon-Posłuszny
X Targi Książki Historycznej

KLIO 2000

80 wydawców zaprezentowało ponad 3 tys. książek podczas IX Targów Książki Historycznej w Warszawie w dniach 30 listopada – 4 grudnia ub.r. Nagrodę główną KLIO 2000 w kategorii autorskiej otrzymał Krzysztof Kawalec za książkę Spadkobiercy niepokornych. Dzieje polskiej myśli politycznej 1919-1939. wyróżniono też drugimi nagrodami Andrzeja Chwalbę (Historia Polski 1795-1918) i Jana Molendę (Chłopi, Naród, Niepodległość). W kategorii monografii naukowej nagrodę główną otrzymał Henryk Głębocki za książkę Fatalna sprawa. Kwestia polska w rosyjskiej myśli politycznej (1856-1866). Nagrodzono też Grzegorza Hryciuka (Polacy we Lwowie 1939-1944), Jolantę Żyndulę (Państwo w państwie. Autonomia narodowo-kulturalna w Europie Środkowowschodniej w XX w.) i Daniela Boćkowskiego (Czas nadziei. Obywatele Rzeczypospolitej Polskiej w ZSRR i opieka nad nimi placówek polskich w latach 1940-1943). W kategorii edytorskiej wyróżniono Wydawnictwo DiG za serię Pamiętniki z czasów Trylogii. W kategorii Varsaviana nagrodzono Jerzego Kasprzyckiego (Korzenie miasta. Warszawskie pożegnania) i Janusza Marszalca (Ochrona porządku i bezpieczeństwa publicznego w Powstaniu Warszawskim).

Po raz piąty przyznano też Nagrody Historyczne im. prof. Jerzego Skowronka. Franciszka Ramotowska została wyróżniona za książkę Tajemne państwo polskie 1863-64, a Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza za roczniki „Balcania Posnaniensis. Acta et Studia”. Prof. Andrzej Wiszniewski, przewodniczący KBN, specjalną nagrodą uhonorował Porozumienie Wydawców Książki Historycznej – inicjatora i współorganizatora Targów.

Podczas Targów odbyło się szereg imprez towarzyszących, m.in. sesja Wydawnictwa źródłowe dotyczące najnowszej historii Polski.

(amar)

5. PROGRAM RAMOWY

Uzyskanie dostępu do najnowocześniejszych technologii przez polskie przedsiębiorstwa i instytuty badawcze, a także możliwość korzystania z funduszu wynoszącego 15 mld euro, stanowią konsekwencję włączenia się tych instytucji do 5. Programu Ramowego Badań, Rozwoju Technicznego i Prezentacji Unii Europejskiej – największego międzynarodowego programu współpracy naukowej. Wyniki dwuletniej współpracy Polski z 5. PR zaprezentowano podczas spotkania zorganizowanego 19 grudnia w Warszawie przez Komitet Badań Naukowych i Krajowy Punkt Kontaktowy 5. Programu. Jak stwierdził minister Jan Krzysztof Frąckowiak, sekretarz KBN, dzięki naszemu uczestnictwu w 5. PR polska nauka znalazła się już w UE, czego dowodem jest udział naszych uczonych w wielu ważnych projektach naukowych. Minister podkreślił szczególne znaczenie tego faktu w obliczu postępującej restrukturyzacji UE. – Za wpłaconą do budżetu 5. PR składkę 52 mln euro, z czego 36 mln wniósł za nas program PHARE, zapewniliśmy sobie dostęp do technologii wartej 800 mln euro – poinformował Andrzej Siemaszko, dyrektor Krajowego Punktu Kontaktowego. Na półmetku 5. PR 350 polskich instytucji uczestniczy w 250 europejskich przedsięwzięciach badawczych.

5. Program Ramowy, rozpoczęty w 1999 roku, składa się z 4 głównych programów tematycznych: Jakość życia i zarządzanie żywymi zasobami, Przyjazne społeczeństwo informacyjne, Konkurencyjny i zrównoważony wzrost, Energia, środowisko i zrównoważony rozwój. Polska uczestniczy we wszystkich tych programach. Obecnie jest już realizowany temat Przyjazne społeczeństwo informacyjne, obejmujący prace z zakresu technologii informatycznych i telekomunikacji oraz ich zastosowania w różnych dziedzinach życia. Polska bierze także udział w realizacji projektu GEANT – budowy europejskiej szerokopasmowej sieci telekomunikacyjnej o przepustowości gigabitowej. Polskim wkładem jest opracowanie założeń systemu PIONIER – Polskiego Internetu Optycznego.

W programie tematycznym Konkurencyjny i zrównoważony wzrost uczestniczy m.in. Centrum Techniki Okrętowej – podstawowa jednostka badawczo-rozwojowa polskiego przemysłu okrętowego. Realizuje ona projekty związane z nowymi systemami napędu statków, badaniem erozji śrub okrętowych, a także projektowaniem zestawów dla żeglugi śródlądowej.

Instytut Medycyny Pracy z Łodzi w programie tematycznym Jakość życia i zarządzanie żywymi zasobami realizuje 6 projektów dotyczących oddziaływania środowiska na ludzkie zdrowie, m.in. wpływu różnych metali na organizm ludzki, ryzyka rozwoju nowotworów, alergii czy szkodliwości hałasu.

Instytut Inżynierii Chemicznej PAN w Gliwicach realizuje projekt Odzyskanie metanu z gazów wentylacyjnych kopalń węgla kamiennego i jego efektywna utylizacja jako wysokotemperaturowego źródła ciepła, ważny z punktu widzenia ochrony środowiska i energetyki. Instytut pracuje też nad optymalizacją aparatury i procesów chemicznych.

Naukowcy z Centrum Badań Wysokociśnieniowych PAN pracują m.in. nad materiałami i technologiami dla optoelektroniki światła niebieskiego oraz nad uzyskiwaniem i wykorzystaniem nanomateriałów o niespotykanych własnościach fizycznych. W programie tematycznym Energia Krajowa Agencja Poszanowania Energii zajmuje się m.in. odnawialnymi i ekologicznymi źródłami energii.


mar

Sprostowanie


W trakcie przygotowania do druku tekstu Władysława Krausa Przy-miarka („FA” 12/2000) doszło do zniekształcenia odwołań do trzech prac źródłowych, które powinny mieć postać (w kolejności pojawiania się w tekście): 1. Nature 237, 669-671 (1970); 2. J. Inform. Sci. 13, 261-276 (1987); 3. CC Agric. Biol. Environ. Sci. 20(14), 3-10 (1989).
Autora i Czytelników przepraszamy.


(red)

Nagrody FNP

8 grudnia ub.r. w Zamku Królewskim w Warszawie po raz dziewiąty odbyła się uroczystość wręczenia Nagród Fundacji na rzecz Nauki Polskiej za rok 2000. W tym roku Rada Fundacji przyznała wyróżnienia we wszystkich czterech dziedzinach. Laureaci otrzymali dyplomy, statuetki oraz po 55 tys. zł, zwolnione od podatku dochodowego. W swoich przemówieniach laureaci podkreślali rolę bliskich współpracowników oraz rodziny w osiąganiu sukcesów naukowych. Panowie dziękowali żonom, swoim uczniom oraz mistrzom.

Fot. Stefan Ciechan

W dziedzinie nauk humanistycznych nagrodę przyznano prof. Janowi Strelauowi z Instytutu Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Jest on twórcą regulacyjnej teorii temperamentu i autorem pracy Psychologia temperamentu. Zespół prof. Strelaua badał bliźnięta i w oparciu o zbieżność charakterystyk wnioskował, w jakim stopniu podłoże genetyczne warunkuje różnice indywidualne w temperamencie. Cechy temperamentu mają duże znaczenie w codziennym funkcjonowaniu człowieka, bowiem modyfikują wartość stymulacyjną bodźców. – Wrażliwość może zatem być korzystna w sytuacji, gdy bodźców jest mało – mówi prof. Strelau – ale w dzisiejszym świecie konkurencji i okrutnego współzawodnictwa nie sprzyja sprawnemu funkcjonowaniu (rozmowa z prof. Janem Strelauem na str. 40).

W dziedzinie nauk przyrodniczych nagrodzono prof. Leszka Kaczmarka z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego za prace poświęcone wpływowi bodźców na ekspresję genów w wybranych strukturach mózgu ssaków. Zespół prof. Kaczmarka bada wpływ kwasu glutaminowego na działanie komórki nerwowej, próbując dociec, w jaki sposób pozostająca na zewnątrz komórki substancja wpływa na zmiany czynności genów wewnątrz jądra komórki. Uczony interesuje się szczególnie wpływem kwasu glutaminowego na proces pamięci oraz programowaną śmierć komórek. Badania zespołu prof. Kaczmarka lokują się w samym centrum zainteresowań nauki światowej. Tegoroczną Nagrodę Nobla przyznano za badania czynnika transkrypcyjnego CREP, który także może pomóc zrozumieć, czym jest pamięć.

W dziedzinie nauk ścisłych nagrodzono prof. Bogumiła Jeziorskiego z Wydziału Chemii Uniwersytetu Warszawskiego. Uczony został wyróżniony za stworzenie nowego formalizmu dokładnych kwantowych obliczeń oddziaływań międzyatomowych i międzymolekularnych. Poznanie tych oddziaływań ma duże znaczenie, gdyż są one powszechne i determinują własności wielu substancji. Oddziaływanie cząsteczek wody decyduje o tym, jakie ma ona własności, kiedy jest cieczą, a kiedy kryształem, jak oddziałuje w żywych organizmach, np. determinując funkcje białek. Znając potencjał oddziaływania między cząsteczkami wody można obliczyć, ile takich cząstek potrzeba na kostkę lodu lub płatek śniegu.

Nagrodę FNP w dziedzinie nauk technicznych otrzymał prof. Jan Węglarz z Instytutu Informatyki Politechniki Poznańskiej za rozwijanie metod projektowania informatycznych systemów zarządzania i sterowania produkcją. Jego prace dotyczą szeregowania zadań oraz rozdziału zasobów i znajdują się na styku badań operacyjnych, nauk decyzyjnych i informatyki. W każdej sytuacji, gdy pewna liczba zadań może być wykonywana równocześnie i wielu wykonawców ubiega się o te same zasoby, występuje problem, które zasoby i na jaki czas komu przydzielić, tak aby określony zbiór zadań wykonany był efektywnie. Uczony zajmuje się szczególnie zastosowaniami komputerowymi, pracując w Poznańskim Centrum Superkomputerowo-Sieciowym. – Bliżej jest nam do zastosowania moich wyników w systemach komputerowych czy metakomputerowych, gdyż posiadamy architektury komputerowe i zasoby muszą być udzielane użytkownikom w taki sposób, by cały system działał sprawnie – mówi uczony. Jednak wyniki jego badań i stworzone przez niego algorytmy mogą znaleźć także zastosowanie w innych dziedzinach: od układania rozkładów zajęć i rozkładów jazdy po sterowanie procesami produkcyjnymi czy operacjami finansowymi prowadzonymi na dużą skalę.


(pik)

Sukcesy toruńskiej astronomii

Najlepsze oczy

Jako pierwsi na świecie pracownicy Centrum Astronomii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika rozpoczną przegląd nieba na fali o długości 1 cm. Służyć im będzie do tego nowatorski odbiornik o stu „oczach”. Jest to zadanie pionierskie o potencjalnie ogromnym znaczeniu dla astronomii – właśnie masowe przeglądy prowadzą do odkryć nowych obiektów. Jednak duże radioteleskopy nie nadają się do wykonywania przeglądów na wysokich częstotliwościach. Lepiej jest wykorzystać do tego celu antenę średniej wielkości, np. 32-metrową, czyli taką, jaką posiada UMK. Ale przegląd całego nieba takim teleskopem zająłby 100, a nawet może 200 lat. Szybszym rozwiązaniem jest zastosowanie specjalnych nowych technik równoczesnego odbioru sygnału z dużego obszaru nieba. Tego typu urządzenia budowane są właśnie na potrzeby europejskiego satelity, który będzie badał reliktowe promieniowanie tła – pozostałości po wielkim wybuchu. Najnowsza technologia, wykorzystywana w badaniach prowadzonych w przestrzeni kosmicznej, zastosowana zostanie także na Ziemi, właśnie w Toruniu. Projekt badawczy o nazwie OCRA (One Centimetre Receiver Array) zakłada budowę odbiornika radiowego o stu „oczach”, czyli stu odbiorników, na wzór szerokokątnych aparatów fotograficznych lub cyfrowych kamer CCD. Po umieszczeniu odbiorników na toruńskiej antenie system będzie równoważny stu 32-metrowym radioteleskopom.

Projekt realizowany będzie we współpracy z brytyjczykami z Jodrell Bank Observatory (Uniwersytet w Manchesterze). Ich zdaniem, toruńska antena idealnie nadaje się do przeglądu – posiada klasyczną budowę, duże pole widzenia, jest bardzo precyzyjnie wykonana, a także dużo lepiej zlokalizowana niż anteny brytyjskie. Chłodniejsze niż na Zachodzie zimy oraz względnie suchy klimat kontynentalny sprzyjają prowadzeniu obserwacji.

Koszt budowy niezwykle wyrafinowanego i drogiego urządzenia wynosi 2 mln dolarów. Uczeni brytyjscy są gotowi sfinansować i wybudować ten unikalny odbiornik, a obserwacje i analizę danych prowadzić wspólnie w polskimi partnerami w Toruniu. The Royal Society przyznało już środki na budowę urządzenia prototypowego. Testy rozpoczną się w styczniu 2002 r., pod koniec 2004 r. powstanie sto właściwych odbiorników i rozpoczną się obserwacje, przewidziane na cztery lata. Potem urządzenie zostanie przeniesione do Australii, aby dokonać przeglądu nieba południowego.

Kinga Nemere-Czachowska

Poszukiwanie dawnych cywilizacji


Peruwiańskie sensacje


Ponad 40 stanowisk archeologicznych w wysokogórskiej strefie Andów Południowych w Peru odkryli w sezonie 2000 archeolodzy z Uniwersytetu Warszawskiego. Andyjska Misja Archeologiczna UW, pod kierownictwem prof. Mariusza Ziółkowskiego, wspólnie z Universidad Catolica Santa Maria w Arequipie realizuje Projekt Condesuyos, obejmujący poszukiwania śladów dawnych cywilizacji peruwiańskich. Prace te wspierane są finansowo przez Komitet Badań Naukowych.

W centrum zainteresowania archeologów jest obszar ponad 25 tys. km2 puny, czyli stepu wysokogórskiego, na wysokości ok. 3800-4900 m n.p.m. w okolicach świętej góry Inków Nevado Coropuma (6377 m n.p.m.). tereny te nie były wcześniej badane przez archeologów, gdyż uważano je za bezludne. Andyjska Misja Archeologiczna UW obaliła te poglądy. Polskie badania prowadzone od 1996 r. wykazały, że strefa ta pełniła ważną rolę w życiu dawnych mieszkańców Andów. W okresie od II do XVI w. znajdowała się w zasięgu różnych ośrodków cywilizacyjnych, m.in. Huari, Tiwanaku, Inków.

W strefie puny nastąpiło udomowienie alpak i lam – zwierząt o dużym znaczeniu gospodarczym w Andach. W czasach Inków w rejonie góry Nevado Coropuma prowadzono hodowlę tych zwierząt na potrzeby państwa. Okolice góry były miejscem różnych ceremonii religijnych, które w państwie Inków miały też charakter polityczny. Polscy archeolodzy odkryli pozostałości kilku centrów ceremonialno-religijnych, w tym wielką kamienną platformę o powierzchni 6 tys. m2 w Maucallacta.

Odkryto też monumentalny grobowiec inkaskiego dostojnika z XV w. We wnętrzu kamiennej komory znajduje się wykuty w tufie wulkaniczny tron. Charakter, wielkość i technika wykonania budowli, odmienna od miejscowej, sugeruje, że grobowiec przeznaczono dla kogoś z rodziny królewskiej, być może dla syna władcy.


ert
Badania historyczne

Odnalezione dokumenty wywiadu

Polsko-brytyjska Komisja Historyczna, zajmująca się dokumentowaniem działalności wywiadu polskiego w czasie II wojny światowej, zaprezentowała 16 listopada w Warszawie pierwsze efekty swojej pracy. – Poszukiwania prowadzone w instytucjach i archiwach polskich i brytyjskich, a także amerykańskich, hiszpańskich oraz portugalskich, ujawniły wiele nieznanych dotąd dokumentów – powiedziała prof. Daria Nałęcz, dyrektor Archiwów Państwowych.

Odnaleziono zbiór depesz radiowych i meldunków kurierskich z lat 1940-44, wymienianych między Londynem i Warszawą. Szczególnie cennym znaleziskiem jest dziennik podawczy, zawierający wykaz meldunków przekazywanych przez II Oddział Sztabu Naczelnego Wodza do SIS – brytyjskiego wywiadu. Odnaleziono też polskie meldunki o rakietach V-1 i V-2 oraz korespondencję i opinie na temat niemieckiej maszyny szyfrującej, dostarczonej Brytyjczykom przez polski wywiad. Zachowały się również miesięczne raporty wywiadu przemysłowego za okres od października roku 1941 do czerwca 1944 roku.

– Polskie siatki wywiadowcze obejmowały całą Europę – od frontu wschodniego aż po Atlantyk. Dostarczały one Londynowi, na podstawie polsko-brytyjskiej umowy sojuszniczej, ogromne ilości materiałów z III Rzeszy i okupowanych przez nią krajów – powiedział uczestniczący w pracach komisji Jan Ciechanowski, polski historyk pracujący w Londynie.

Brytyjska uczona Gill Bennet jako jedyna otrzymała dostęp do niektórych materiałów SIS. Odkryła tam informacje o strukturze polskich siatek wywiadowczych w Europie Zachodniej. Znalazła również potwierdzenie faktu, że analizy wywiadu brytyjskiego, dotyczące niemieckich przygotowań do ataku na ZSRR, opierały się na meldunkach wywiadu polskiego.

Dotychczasowe odkrycia budzą nadzieje na dalsze postępy w odtajnianiu materiałów polskiego wywiadu. Istnieje podejrzenie, że wiele dokumentów zostało przechwyconych przez wywiad PRL i znajduje się w kraju. Po zakończeniu poszukiwań, planowanym na rok 2002, komisja zamierza opublikować znalezione i opracowane dokumenty w polskiej i angielskiej wersji językowej.

ema

Elektroniczne czasopismo akademii rolniczych


„EJPAU”

W grudniu 1997 r. przedstawiciele siedmiu uczelni rolniczych podpisali list intencyjny w sprawie powołania pierwszego w Polsce naukowego czasopisma internetowego o nazwie „Electronic Journal of Polish Agricultural Universities”. „EJPAU” jest dostępne przez cały czas na świecie, w dowolnym punkcie, o każdej porze. Umożliwia szybki kontakt pomiędzy naukowcami z poszczególnych dziedzin. Można w nim umieszczać interaktywne prezentacje, filmy dokumentujące doświadczenia, nagrania, własne programy, linki do stron www. Możliwa jest też, natychmiast po opublikowaniu materiału, publiczna, internetowa dyskusja z autorem, o jego metodach badań i uzyskanych wynikach. Wszystkie artykuły publikowane są w języku angielskim. Od stycznia do lipca ub.r. stronę www „EJPAU” odwiedziło ponad 11 tys. internautów z 20 krajów.

Artykuły ukazują się w 10 seriach, a następne zaczną swoją działalność zapewne już niebawem. Do chwili obecnej ukazało się ponad 80 artykułów naukowych z agronomii, zootechniki, kształtowania środowiska rolniczego, rybactwa, technologii żywności, medycyny weterynaryjnej, ogrodnictwa i techniki rolniczej. Według aktualnej punktacji KBN, za artykuł umieszczony w „EJPAU” autor otrzymuje 3 punkty. Rada Programowa czyni starania o wpisanie czasopisma na tzw. listę filadelfijską i uzyskanie wyższej punktacji w KBN.

Czasopismo jest w całości dostępne bezpłatnie on-line. W przyszłości dostęp do publikowanych artykułów będzie możliwy po wykupieniu prenumeraty CD-ROM.


Janusz Prusiński

Chcąc szybko opublikować artykuł należy wysłać go do Kolegium Redakcyjnego jednej z następujących serii: AGRONOMY agro@ejpau.media.pl; AGRICULTURAL ENGINEERING eng@ejpau.media.pl; ANIMAL HUSBANDRY zoo@ejpau.media.pl; ENVIRONMENTAL ENGINEERING env@ ejpau.media.pl; FISHERIES fish@ejpau.media.pl; FOOD SCIENCE AND TECHNOLOGY food@ejpau.media.pl; GEODESY AND CARTOGRAPHY geodesy@ejpau.media.pl; HORTICULTURE hort@ejpau.media.pl; TIMBER ENGINEERING timber@ejpau.media.pl; VETERINARY MEDICINE vet@ejpau.media.pl.
 Warsztaty wydawców w Kazimierzu Dolnym


Edycja naukowa

W dniach 27-28 października w Kazimierzu n. Wisłą odbyły się Pierwsze Warsztaty Edytorskie zorganizowane przez dwie polonistyki: lubelską (KUL) i krakowską (UJ). Celem warsztatów było zintegrowanie uniwersyteckich środowisk edytorskich, zapoznanie się z dotychczasowymi osiągnięciami obydwu ośrodków oraz ułożenie wspólnych planów na przyszłość. Uczestnicy warsztatów rekrutowali się spośród pracowników i studentów.

Różnorodność tematyczna referatów pokazała najlepiej, w którą stronę kierują się specjalizacje obu uniwersytetów. Ośrodek krakowski zajmuje się głównie edytorstwem staropolskim, pod świetną opieką dr. Janusza Gruchały, dlatego wypowiedzi referentów krakowskich dotyczyły przede wszystkim druków XVI- i XVIII-wiecznych. KUL zaś zajmuje się problemami edycji literatury XIX w. (z centralną postacią Norwida), w których to pracach ważny udział ma Zakład Badań nad Twórczością Norwida z prof. Józefem Fertem na czele. Jednak kazimierskie dyskusje nie ograniczały się do powyższych epok. Przedstawiono wiele zagadnień literatury XX-wiecznej, m.in. nakreślono sylwetki wielkich edytorów (Wyspiański, Pigoń), ukazano problemy z wydawaniem spuścizny po Stedzie, prezentowano wydania debiutów poetyckich międzywojnia i czasów współczesnych. Problemem literatury XX w. okazał się, obok ponadczasowego wręcz problemu interpunkcji, problem wariantywności i odrębności tekstu. Wielkie poruszenie wywołała wypowiedź jednego z referentów na temat filozofii edytorstwa, zakładająca Ingardenowską idealną konkretyzację przy zmianie warstwy brzmieniowej. Poruszono też problem błędów językowych we współczesnym czasopiśmiennictwie i wpływu języka prasy na codzienny język mówiony Polaków. Referaty i dyskusje były żywe i twórcze, a oscylowały wokół kilku ogólnych zagadnień, m.in. tego, co powinno być podstawą edycji (pierwodruk czy autograf), jak daleko może sięgać ingerencja edytora w tekst, jakie prawidła interpunkcyjne powinny kierować wydaniem (sugestie autorskie czy prawa ortografii).

Pozostaje mieć nadzieję, że warsztaty staną się imprezą cykliczną, gdyż coroczne spotkania adeptów tekstologii i edytorstwa mają szansę zająć ważną pozycję w kalendarzu imprez naukowych.


Monika Wilczkówna
 Satelitarne badania Słońca


KORONAS

Rozpoczyna się, z udziałem Polski, nowy etap międzynarodowego projektu kosmicznego KORONAS, obejmującego satelitarne badania procesów zachodzących na Słońcu i ich wpływu na Ziemię. Projekt – Kompleksowe Orbitalne Obserwacje Aktywności Słońca – jest wspólnym przedsięwzięciem kilku państw, które dostarczają aparaturę naukową do satelitów badawczych. Projekt rozpoczął się w 1994 r. wystrzeleniem satelity Koronas I, który pracował przez kilkanaście miesięcy. Drugi satelita, Koronas F, powinien znaleźć się na orbicie w marcu 2001 r. Będzie on obserwował Słońce znajdujące się jeszcze w okresie wzmożonej aktywności.

We wrocławskim oddziale Centrum Badań Kosmicznych PAN przy międzynarodowej współpracy zbudowano dwa przyrządy, Resik i Diogenes, do badania rentgenowskich rozbłysków na Słońcu. Oba przyrządy przeszły już wszystkie testy i zostaną zainstalowane na satelicie Koronas F. Jego start planowano początkowo na 1997 r., ale kłopoty finansowe Rosji, która odpowiadała za umieszczenie satelity na orbicie, spowodowały opóźnienie w realizacji programu. Satelita miał trafić na okres spokojnego Słońca. teraz trzeba było przystosować polskie urządzenia do pracy w zmiennych warunkach.

Także pierwszy satelita był wyposażony w urządzenia wykonane w CBK PAN: spektrometr do badania rozbłysków rentgenowskich na Słońcu oraz urządzenie rejestrujące słoneczne fale radiowe. Satelita zakończył planowane badania w 1995 r., ale polska aparatura pracowała jeszcze przez kilkanaście miesięcy poza programem, dostarczając dodatkowych danych o rozbłyskach rentgenowskich na Słońcu.

Celem programu jest poznanie szczególnie niebezpiecznych zjawisk, jakimi są rozbłyski zagrażające sztucznym satelitom wokół Ziemi oraz zakłócające pracę telekomunikacji i energetyki.


ema
 

Komentarze